كۈنتۇغدى ئەلىگنىڭ ئودغۇرمىشنى ئىككىنچى قېتىم دەۋەت قىلغانلىقى
كۈنتۇغدى ئەلىگ ئودغۇرمىشنى ئوردىغا كېلىپ دۆلەت ئىشلىرىغا ياردەملىشىشكە دەۋەت قىلىپ، ئۆگدۈلمىشنىڭ ئىككىنچى قېتىم ئۇنىڭ قېشىغا بېرىشىغا ئەمىر قىلدى. ئۆگدۈلمىشنىڭ تەلىپى بويىچە ئودغۇرمىشقا ئىككىنچى قېتىم يەنە نامە يېزىشقا ئولتۇردى. كۈنتۇغدى ئەلىگ نامىدا ئاللاھقا بولغان چوققۇر ھەمدۇسانا، پەيغەمبىرىمىز ھەم ئۇنىڭ ساھابىلىرىغا بولغان سېغىنىش ھېسسىياتلىرىنى يازغاندىن كېيىن مەقسەت-مۇددائاسىنى تۆۋەندىكىدەك بايان قىلدى:
«ئەي ئەقىل-ئىدراكتە كامالەتكە يەتكەن دوستۇم، ئاۋۋال سەندىن ئەھۋال سوراپ سالىمىمنى يوللايمەن. ھال-ئەھۋالىڭ قانداق، ساق-سالامەت تۇرۇۋاتامسەن. ئۆتكەندە قېرىندىشىڭ ئۆگدۈلمىشنى سېنى قېشىمغا قايتۇرۇپ كېلىشكە ئەۋەتكەن ئىدىم، بىراق سەن بۇ ياققا كېلىپ مەن بىلەن دىدارلىشىشنى خالىماپسەن. ماڭا قايتۇرغان جاۋاب خېتىڭنى ئوقۇدۇم، مەزمۇنىدىن ۋاقىپ بولدۇم، ئۆگدۈلمىشمۇ ئېيتقانلىرىڭنى يەتكۈزدى. بۇ نۆۋەت ئۆزۈڭنى قاچۇرماي سۆزۈمنى ئاڭلىشىڭنى ئۈمىد قىلىمەن.
مەندىن ساڭا شەكەردىن تاتلىقراق سۆزلەرنى يېزىپ ئەۋەتكەن ئىدىم، ماڭا قايتقىنى ئوغىدىن ئاچچىق سۆزلەر بولدى. يەنە مۇشۇ سۆزلىرىمنى دېگۈم كېلىپ يېزىۋاتىمەن، كۆڭلۈڭدە تۇتقايسەن. سەن ئۆزۈڭگە «زاھىت» نامىنى مۇناسىپ كۆرۈپ تاغ ئۆڭكۈرىدە
ياشاۋېتىپسەن. «زاەىت»لىق نامىڭ بىلەن كىشىلەر ئارىسىدا ئۇلۇغ شۆھرەتكە ئىگە بولۇپسەن. پۈتۈن تائەت-ئىبادىتىڭنى ئاشۇ نامىڭ ئۈچۈن قىلىپ، ئۆزۈڭنىك رىزىق-نېسىبىڭنى زورمۇزۇر نابۇت قىلىۋاتىسەن. بىلسەڭ، تائەتنىڭ ئاساسى ئونىڭ خۇپىيانلىكىدە، ئەگەر تائەت-ئىبادەت ئەل-جامائەتكە نامايىش قىلىنسا، ئونىڭ ئۆلى غولاپ كېتىدۇ. شۇڭا، بۇ مەخپىيەت ئەلدىن سىر تۇتۇلۇشى لازىم، ئاللامۇ ئۆزىنىڭ نېزىرىدىكى بەندىلىرىنى يوشۇرۇن تۇتۇدۇ. بۇنداق بەندىلەرنىڭ تەرىپىمۇ ئەل ئارىسىدا بولۇنمايدۇ، ھەتتا شۇ بەندە ئۆزىمۇ ئاللانىڭ نەزىرىدە ئاللاغا يېقىنمۇ ياكى يىراقمۇ بۇنى بىلمەيدۇ. شۇڭا ئاللاغا يېقىن بولۇشۇك تاغقا چىقىۋېلىپ ئىبادەت قىلىشىڭغا باغلىق بولمايدۇ، ئۆزۈڭنى نامايىش قىلماي، بۇ ياققا كەلگەن، ئەل-جامائەتكە قېتىل، سىرىلىرىڭنى ئۇلار بىلمەي قالسۇن. ھالالدىن مال تېپىپ ئۆزۈڭنى ۋە ئاچ-يالىڭاچلارنى تويدۇر، كىيىملىرىنى پۈتۈن قىل. ئاللانىڭ ياخشى بەندىلىرى تاپقان مال-دۇنيا، ئۇلارغا بۇ دۇنيا ۋە ئۇ دۇنيادا ئەڭ ياخشى ئوزۇق ۋە لىباس بولىدۇ. بىلىملىك پاك بىر زات شۇنداق دېگەن: مال-دۇنيا ياخشى ئادەملەرنىڭ قولىغا چۈشسە ھەر ئىككى ئالەمدە يەپ-ئىچىشكە يارايدۇ. ئەگەر مال-دۇنياغا ئېرىشىپ ئۇنى جايىدا سەرپ قىلىشنى بىلمىسە، مانا شۇنى ئېغىر يۈك يۈدۈۋاپتۇ دېسە بولىدۇ. ئەگەر مەرد بولىدىغان بولساڭ كىشىلەرگە پايدا يەتكۈز، نەپ بەر. مەن سېنى مۇسۇلمانلارنىڭ پايدىسى ئۈچۈن بۇ يەرگە چاقىرىۋاتىمەن، بۇ ياققا كەلگەن، ئەلگە مەنپەئەت يەتكۈزۈپ ئۇلارغا يارا. ئەل ئۈچۈن پايدىسىز ئادەم تىرىكىتنى كۆزلەپ ياشىغان ئادەمنى قانداقمۇ ئادەم قاتارىدا سانىغىلى بولسۇن؟! ھەقىقىي ئادەممەن دېگەن ئەر ئەلنىڭ جان-جان مەنپەئىتىگە ياريسۇن. مال-دۇنياسىنى گولەشتۈرۈپ بەرىسلا سېخىيلىق بولمايدۇ. ھەقىقىي سېخىي ئۆزىنىڭ جان-تېنىنى ئەل ئۈچۈن پىدا قىلالايدۇ. ئۆزىگىلا كۆيۈنۈش كۆيۈمچانلىق ئەمەس،
ئەلگە كۆيۈنۈش ئاللا نەزىرىدىكى ھەقىقىي كۆيۈمچانلىق بولىدۇ، بەس.
قېنى سەن ئېيتىپ باققېنە، كىشىلەر تەرىپلىشىدىغان ياخشىلىق دېگەن قانداق بولىدۇ، كىشىلەر ماختايدىغان ياخشى ئادەم زادى كىم؟ مېنىڭچە، كىشىلەرنىڭ دەردىگە دەرمان بولالىغان ئادەم ھەقىقىي ياخشى ئادەمىدۇر. ئېي دىلى روشەن، بىلىمى چەكسىز كىشى، ئەقلىمنى يورۇتۇپ، سۆزلىرىمگە ئېتبار بىلەن باققان. ئەگەر سۆزلىرىم چىن، دۇرۇس بولسا، ھەقنى قويۇپ، يالغانغا كېلىپ تۇرغىن.
سۆزۈمنى موشۇ يەردە توختاتاي. گەپنى ئۇزۇن قىلىش ئەقىل ۋە بىلىمگە مۇخالىپ. ئۇزۇن گەپ زېرىكىشلىك ۋە بىمززە بولىدۇ، ئەقىل ئىگىلىرى كۆپ سۆزلىمەيدۇ. قالغان گەپ-سۆزلىرىمنى قېرىندىشىڭ ئۆگدۈلمىشكە تاپشۇردۇم، شۇنىڭدىن ئاڭلىغايسەن.»
كۈنتۇغدى ئەلىگ ئودغۇرمىشقا يازغان مەكتۈپىنى تۈگىتىپ، قولىغا ئېلىپ ئازراق پۈۋلەپ خەتنى قۇرۇتقاندىن كېيىن، چىڭ تۈگۈپ باغلاپ مۆھۈرىنى باستى، ئاندىن خەتنى ئۆگدۈلمىشكە بېرىپ مۇنداق جېكىلىدى:
— مەكتۈپىمنى بەرگەندىن كېيىن سەنمۇ ئەھۋالنى ياخشى ئېيتقىن. قانداق چارە قوللانساق قوللىنىپ، ئۇنى شەھەرگە قايتۇرۇپ كېلىشنىڭ ئامالىنى قىل. ئۇنىڭ قانداق تەلىپلىرى بولسا، بۇ يەرگە كەلگەندىن كېيىن ئۆزۈم ھەل قىلىپ بېرىمەن.
ئۆگدۈلمىش ئەلىگنىڭ ئەمىرىنى جېنى بىلەن ئورۇندايدىغانلىقىنى ئىپادىلەپ «ئەلەل» دەپ ئورنىدىن تۇرۇپ، ئەلىگ بىلەن خوشلىشىپ ئوردىدىن چىقتى. ئۇ ئېتىنى مىنىپ
ئۆيىگە قايتىپ كەلدى، ئازراق غىزالانغاندىن كېيىن، بىرئاز ئارام ئالدى. بۇ ۋاقىتتا رۇمى قىزى ئۆزىنى يوشۇردى، ئالەم رەڭگى زەڭگىنىڭ يۈزىدەك قارا توسكا كىردى. بارا-بارا ئاسمان پۈتۈنلەي قارا قوش سىياقىدا كۆرۈندى، زېمىنمۇ قارا قوش پېيىدىن تون كىيدى. ئۆگدۈلمىش بولسا ئورنىدا يېتىپ، چوڭقۇر خىيالغا پاتقان ئىدى: «بۇدا يەنە نېمە دەپ يۈزتۇرانە سۆزلىشەرمەن، نېمە دېسەم ئۇنى قايىل قىلغىلى بولار، ئۇنىڭغىمۇ، ئۆزۈمگىمۇ يۈز كېلەلىگۈدەك بىر ئىش قىلسام بولاتتى…» ئۇ شۇ خىيال ئىلكىدە ئازراق كۆزىنى يۇمدى.
بىرتاردىن كېيىن يەنە ئويغىنىپ كەتتى. تۈن تېخىچىلا ئۆچكەن كۆمۈردەك قاراڭغۇ ئىدى. ئۇ ئۇيقۇسى قېچىپ بىر ھازاغىچە ئولتۇردى. قاراڭغۇ تۈن ئاستا-ئاستا ئېتىكىنى كۆتۈرۈشكە باشلىدى، قۇياشمۇ يەردىن بېشىنى كۆتۈرۈپ، پۈتۈن ئالەمگە نۇرلۇق يۈزى بىلەن تەبەسسۇم قىلىپ چېھرىنى كۆرسەتتى. ئۆگدۈلمىش ئورنىدىن تۇرۇپ تەھەرەت ئالدى، بامدات نامىزىدىن كېيىن دۇئا-تەكبىر قىلدى، ئاندىن مۇلازىم ئوغلاننى ئاتنى توقۇشقا بۇيرۇدى. ئوغلان ئاتنى توقۇپ سىرتقا ئېلىپ چىقىپ، ئۆگدۈلمىشنى مىندۈرۈپ، ئودغۇرمىشنىڭ قېشىغا يولغا سالدى. ئۆگدۈلمىشنىڭ روھى ھالىتى ۋە كەپىياتى خېلىلا كۆتۈرەڭگۈ ۋە جۇشقۇن ئىدى.
ئۆگدۈلمىش ئودغۇرمىشقا بولغان چوڭقۇر قېرىنداشلىق مېھىر-مۇھەببىتى ۋە ھۆرمىتى يۈزىسىدىن خېلى يىراقتىنلا ئاتتىن چۈشۈپ، ئاتنى يېتىلەپ قېرىندىشى تۇرۇۋاتقان ئۆڭكۈرنىڭ ئالدىغا كېلىپ ئاستا ئىشىكنى چېكىپتۇ.
ئودغۇرمىش يەنىلا ئېتىكاپتا ئىبادەت ئۈستىدە ئىدى. ئۇ ئىشىكنىڭ چېكىلگىنىنى ئاڭلاپ ئىبادەتنى توختىتىپ، ئورنىدىن قوپۇپ بېرىپ ئىشىكنى ئاچتى. قېرىندىشى ئۆگدۈلمىشنىڭ كەلگەنلىكىنى كۆرۈپ سالام قىلدى ۋە ئۇنىڭ قولىدىن تۇتۇپ ئىچكىرىگە باشلىدى. ئۇنىڭغا ھۆرمەت بىلەن مۇئامىلە قىلىپ،
234
سۆيۈپ قارشى ئالدى. ئۇلار ھايۋان تېرىسدىن سېلىنجا سېلىنغان تاش ئورۇندۇقتا يانمۇيان ئولتۇرۇشتى. سالام-سائەتتىن كېيىن، ئودغۇرمىش گەپ ئاچتى:
— قارىغاندا بۇ قېتىممو ئالدىمغا بىكاردىن كەلمىدىڭغۇ دەيمەن، ئۆتكەندە گەپنى ئوچۇقلا ئېيتقان ئىدىم، يەنە نېمىشقا جاپا چېكىسەن؟! جاھاننىڭ ئاچچىق-چۈچۈكىنى كۆپ كۆرگەن ئۇستازلارنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلا: كىشىنى سىناشقا بىر قاراشلا كۇپايە، نىيەتنى بىلىش ئۈچۈن بىر قانچە ئېغىز سۆزلا يېتەرلىك. ئالتۇن بىلەن مىسنى پەرقلەتمىسەڭ، تاشقا ئازراق سۈرۈپ كۆرسەڭلا بولىدۇ.
— ھەي قاياشىم دىلنى يارا قىلىپ بۇنچە كايىما، — دېدى ئۆگدۈلمىش ئاجىزلىقىنى ئىپادىلەپ، — خىزمەتچى دېگەننىڭ كۆزى ئېچىلىپلا بېگىنى كۆرىدۇ، بېگى بولسا ئونى ئوق قىلىپ قاياققا ئاتسا ئاتىدۇ. ئۆتكەنكى مەكتۈپىڭنى ئېلىمگە تاپشۇردۇم، دېگەن سۆزلىرىڭنى تولۇقى بىلەن يەتكۈزدۈم. بىراق ئالىيلىرىنىڭ كۆڭلى قانائەت تاپىدىغاندەك ئەمەس. بۇ نۆۋەت يەنە مېنى مەكتۈپ بىلەن ئەۋەتتى، ئوقۇپ بېقىپ ئاندىن بىر نەرسە دەرسەن.
ئۆگدۈلمىش يېنىدىن ئېلىگنىڭ مەكتۈپىنى چىقىرىپ ئىككى قوللاپ ئودغۇرمىشقا سۇندى. ئودغۇرمىش ئۆگدۈلمىشنىڭ قولىدىن مەكتۈپنى ئېلىپ، مۆھۈرلۈك پېچەتنى ئېچىپ ئوقۇدى، ئوقۇپ بولۇپ خىيالغا چۆمدى. بىر ئازدىن كېيىن:
— ھەي قېرىندىشىم، ئېلىگنىڭ نېمە دەردى بار؟ ئېلىگ مېنى شۇنچە قاتتىق زورلاپ دەۋەت قىلىپتۇ، — دەپ سورىدى.
ئۆگدۈلمىش ئودغۇرمىشنى قايىل قىلىش ئۈچۈن پىكىر دولقۇنىنى بەھەيۋەت چاپتۇردى.