تىزىملىك
تىل تاللاش:
مىلادىيە 1069-يىلى · بالاساغۇن ۋە قەشقەر · قاراخانىيلار قاغانلىقى
قۇتادغۇبىلىك
Qutadgu Bilig

قۇتادغۇبىلىك

مۇئەللىپى: يۈسۈپ خاس ھاجىپ بالاساغۇنى (Yusuf Khass Hajib)

تۈركىي تىللار تارىخىدىكى بىرىنچى بۈيۈك پەلسەپىۋى-ئەدەبىي داستان ۋە دۆلەتچىلىك، ئەخلاق قامۇسى. ئىنسان بەختىنىڭ مەنبەسى بولغان ئەقىل، بىلىم، ئادالەت ۋە قانائەت ھەققىدىكى مىڭ يىللىق ھېكمەتلەر دۇردانىسى.

6645 بېيىت (Couplets) تۆت مىڭ ئون مىسرا
85 باب ۋە بۆلۈم (Chapters) ھۆكۈمرانلىق ۋە ئەخلاق ئەندىزىلىرى
1069 مىلادىيە يىلى (Written) ھىجرىيە 462-يىلى
مۇتەقارىب ۋەزنى مەشھۇر تارىخىي نۇسخا ۋېنا، قاھىرە ۋە پەرغانە قوليازما نۇسخىلىرى

ئۈچ ئاساسىي كىتاب ۋە تەتقىقات خەزىنىسى

سۇپىمىز ھازىرقى زامان ئۇيغۇر نەشرىياتچىلىقىدىكى ئۈچ تۈۋرۈك ئەسلى مەنبە، كەلگۈسى تەتقىقات كىتابلىرى ۋە ئۈن لەۋھەلىرى ئاساسىدا قۇرۇلدى.

1-كىتاب · باش كىتاب

نەزمىي يەشمىسى

ئەڭ داڭلىق، شېئىرىي قۇرۇلمىسى ۋە ئارۇز ۋەزنى ساقلانغان 6,645 بېيىتلىق ئاساسىي شېئىرىي تەرجىمە نۇسخىسى. سۇپىدىكى ھەر بىر بېيىت بۇ مەنبەگە تايىنىدۇ.

نەزمىي ئوقۇش >
2-كىتاب · بايان نۇسخىسى

نەسرىي يەشمىسى

ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىدىكى راۋان ۋە چۈشىنىشلىك نەسرىي بايان. مۇرەككەپ مەنىلەرنى ئوچۇق يېشىپ بېرىدىغان ئۇدا ئوقۇش نۇسخىسى.

نەسرىي ئوقۇش >
3-كىتاب · ئەدەبىي بايلىق

پەلسەپىۋى رومان

تۆت سىمۋوللۇق پېرسوناژ (كۈنتۇغدى، ئايتولدى، ئۆگدۈلمىش، ئودغۇرمىش)نىڭ ئەدەبىي كۈرىشى، ئىدىيىۋى سۆھبەتلىرى ۋە ھاياتلىق مۇساپىسىنى بايان قىلغان رومان.

روماننى كۆرۈش >

قۇتادغۇبىلىكتىكى تۆت سىمۋوللۇق پېرسوناژ

يۈسۈپ خاس ھاجىپ دۆلەت ۋە ھايات پەلسەپىسىنى تۆت ئاساسىي سىمۋوللۇق تۈۋرۈك ئارقىلىق تەسۋىرلەيدۇ

كۈنتۇغدى (پادىشاھ)

ۋەكىللىك قىلغان قىممىتى: ئادالەت ۋە قانۇن (كۆنىلىك)

قۇياش سىمۋولىدىكى ئەلنى سورىغۇچى ئادىل پادىشاھ. ھەممىگە باراۋەر نۇر چېچىپ، تۈز ۋە ئۆزگەرمەس قانۇننى نامايان قىلىدۇ.

تەپسىلاتىنى ئوقۇش

ئايتولدى (ۋەزىر)

ۋەكىللىك قىلغان قىممىتى: بەخت، دۆلەت ۋە ھوقۇق (قۇت)

تولۇن ئاي سىمۋولىدىكى ۋەزىر. دۆلەت-تەلەي، مەنسەپ ۋە بايلىقنىڭ تېز ئۆزگىرىپ تۇرىدىغان قۇت ماھىيىتىنى بايان قىلىدۇ.

تەپسىلاتىنى ئوقۇش

ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

ۋەكىللىك قىلغان قىممىتى: ئەقىل، پاراسەت ۋە بىلىم (ئۇقۇش)

ئايتولدىنىڭ ئوغلى ۋە دۆلەت مەسلىھەتچىسى. ئەقىل-پاراسەت، سىياسەت، تەدبىر ۋە مەدەنىيەت يېتەكچىسى سۈپىتىدە گەۋدىلىنىدۇ.

تەپسىلاتىنى ئوقۇش

ئودغۇرمىش (زاھىد)

ۋەكىللىك قىلغان قىممىتى: ئاقىبەت، روھىي پاكلىق ۋە قانائەت

تاغدا ئىبادەت قىلغۇچى تاپاۋەتسىز دەرۋىش. ئىنساننىڭ مەڭگۈلۈك ئاقىبىتى، نەپسىنى تىزگىنلەش ۋە ھەقىقىي روھىي ئەركىنلىككە چاقىرىدۇ.

تەپسىلاتىنى ئوقۇش

قۇتادغۇبىلىك بابلىرى

ھەربىر باب ئەسلى تېكىست، ئۇيغۇرچە نەزمە ۋە نەسر، ھەم ئاۋازلىق كىتابنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ

1-باب 1–33 (33 بېيىت)

ياراتقۇچى تەڭرى تەئالانىڭ مەدھىيىسى

In Praise of God Almighty, the Creator

ياراتقۇچى تەڭرى تەئالانىڭ مەدھىيىسى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 1-بابى، 1–33-بېيىتلەر.

2-باب 34–48 (15 بېيىت)

ھەزرىتى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مەدھىيىسى

In Praise of the Prophet Muhammad

ھەزرىتى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مەدھىيىسى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 2-بابى، 34–48-بېيىتلەر.

3-باب 49–62 (14 بېيىت)

تۆت ساھابىنىڭ پەزىلىتى بايانى

The Virtues of the Four Companions

تۆت ساھابىنىڭ پەزىلىتى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 3-بابى، 49–62-بېيىتلەر.

4-باب 63–123 (61 بېيىت)

پارلاق باھار ۋە تاۋغاچ ئۇلۇغ بۇغراخاننىڭ مەدھىيىسى

Springtime and Praise of Tavghach Bughra Khan

پارلاق باھار ۋە تاۋغاچ ئۇلۇغ بۇغراخاننىڭ مەدھىيىسى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 4-بابى، 63–123-بېيىتلەر.

5-باب 124–147 (24 بېيىت)

يەتتە پىلانت ۋە ئون ئىككى مۆچەل بايانى

The Seven Planets and the Twelve Zodiac Signs

يەتتە پىلانت ۋە ئون ئىككى مۆچەل بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 5-بابى، 124–147-بېيىتلەر.

6-باب 148–161 (14 بېيىت)

ئىنساننىڭ قەدر-قىممىتى، بىلىم ۋە ئەقىلنىڭ بايانى

The Dignity of Man, the Value of Knowledge and Reason

ئىنساننىڭ قەدر-قىممىتى، بىلىم ۋە ئەقىلنىڭ بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 6-بابى، 148–161-بېيىتلەر.

7-باب 162–191 (30 بېيىت)

تىلنىڭ پايدىسى ۋە زىيىنى، سۆز ئۆلچەملىرى بايانى

The Benefits and Harms of Speech and the Tongue

تىلنىڭ پايدىسى ۋە زىيىنى، سۆز ئۆلچەملىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 7-بابى، 162–191-بېيىتلەر.

8-باب 192–229 (38 بېيىت)

كىتاب ئىگىسىنىڭ ئۆزرىسى بايانى

The Author's Apology and Humility

كىتاب ئىگىسىنىڭ ئۆزرىسى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 8-بابى، 192–229-بېيىتلەر.

9-باب 230–286 (57 بېيىت)

ياخشىلىق قىلىشنىڭ پەزىلىتى ۋە پايدىلىرى

The Virtues and Benefits of Doing Good

ياخشىلىق قىلىشنىڭ پەزىلىتى ۋە پايدىلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 9-بابى، 230–286-بېيىتلەر.

10-باب 287–349 (63 بېيىت)

بىلىم بىلەن ئەقىلنىڭ ئەۋزەللىكى بايانى

The Excellence of Wisdom and Intellect

بىلىم بىلەن ئەقىلنىڭ ئەۋزەللىكى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 10-بابى، 287–349-بېيىتلەر.

11-باب 350–397 (48 بېيىت)

كىتابنىڭ نامى ۋە ئاپتورنىڭ ياشىنىشى بايانى

On the Title of the Book and the Author's Age

كىتابنىڭ نامى ۋە ئاپتورنىڭ ياشىنىشى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 11-بابى، 350–397-بېيىتلەر.

12-باب 398–461 (64 بېيىت)

سۆز بېشى — ئادىل پادىشاھ كۈنتۇغدى ھەققىدە

Introduction to the Righteous King Küntughdi

سۆز بېشى — ئادىل پادىشاھ كۈنتۇغدى ھەققىدە. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 12-بابى، 398–461-بېيىتلەر.

13-باب 462–580 (119 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدى خىزمىتىگە كېلىشى

Aytoldi Enters the Service of King Küntughdi

ئايتولدىنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدى خىزمىتىگە كېلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 13-بابى، 462–580-بېيىتلەر.

14-باب 581–619 (39 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ھۇزۇرىغا چىقىشى

Aytoldi Appears before King Küntughdi

ئايتولدىنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ھۇزۇرىغا چىقىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 14-بابى، 581–619-بېيىتلەر.

15-باب 620–656 (37 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ ئۆزىنىڭ بەخت ۋە دۆلەت ئىكەنلىكىنى بايان قىلىشى

Aytoldi Explains that He Represents Good Fortune

ئايتولدىنىڭ ئۆزىنىڭ بەخت ۋە دۆلەت ئىكەنلىكىنى بايان قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 15-بابى، 620–656-بېيىتلەر.

16-باب 657–764 (108 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا ھۆكۈمرانلىق سۈپىتىنى سۆزلىشى

Aytoldi Expounds the Attributes of Sovereignty

ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا ھۆكۈمرانلىق سۈپىتىنى سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 16-بابى، 657–764-بېيىتلەر.

17-باب 765–791 (27 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئايتولدىغا ئادالەت سۈپىتىنى بايان قىلىشى

King Küntughdi Expounds the Nature of Justice

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئايتولدىغا ئادالەت سۈپىتىنى بايان قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 17-بابى، 765–791-بېيىتلەر.

18-باب 792–954 (163 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئادالەت ئۆلچەملىرىنى بايان قىلىشى

The Standards and Balances of Righteous Justice

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئادالەت ئۆلچەملىرىنى بايان قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 18-بابى، 792–954-بېيىتلەر.

19-باب 955–1044 (90 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا تىل پەزىلىتى ۋە سۆز پايدىسىنى سۆزلىشى

Aytoldi on the Power of Eloquence and Speech

ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا تىل پەزىلىتى ۋە سۆز پايدىسىنى سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 19-بابى، 955–1044-بېيىتلەر.

20-باب 1045–1157 (113 بېيىت)

دۆلەتنىڭ تۇراقسىزلىقى ۋە بايلىقنىڭ ئۆتكۈنچىلىكى بايانى

The Transience of Fortune and Worldly Glory

دۆلەتنىڭ تۇراقسىزلىقى ۋە بايلىقنىڭ ئۆتكۈنچىلىكى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 20-بابى، 1045–1157-بېيىتلەر.

21-باب 1158–1277 (120 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ ئوغلى ئۆگدۈلمىشكە قىلغان نەسىھەتلىرى

Aytoldi's Counsel to His Son Ögdülmish

ئايتولدىنىڭ ئوغلى ئۆگدۈلمىشكە قىلغان نەسىھەتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 21-بابى، 1158–1277-بېيىتلەر.

22-باب 1278–1341 (64 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ ئۆگدۈلمىشكە ھاياتلىق ئەخلاقىنى ئۆگىتىشى

Aytoldi's Moral Principles for Life

ئايتولدىنىڭ ئۆگدۈلمىشكە ھاياتلىق ئەخلاقىنى ئۆگىتىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 22-بابى، 1278–1341-بېيىتلەر.

23-باب 1342–1547 (206 بېيىت)

ئايتولدىنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدىغا يازغان ۋەسىيەتنامىسى

Aytoldi's Last Testament to King Küntughdi

ئايتولدىنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدىغا يازغان ۋەسىيەتنامىسى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 23-بابى، 1342–1547-بېيىتلەر.

24-باب 1548–1580 (33 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئۆگدۈلمىشنى چاقىرىشى

King Küntughdi Summons Ögdülmish

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئۆگدۈلمىشنى چاقىرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 24-بابى، 1548–1580-بېيىتلەر.

25-باب 1581–1590 (10 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدى ھۇزۇرىغا چىقىشى

Ögdülmish Enters the Royal Court

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدى ھۇزۇرىغا چىقىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 25-بابى، 1581–1590-بېيىتلەر.

26-باب 1591–1849 (259 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدى خىزمىتىگە كىرىشى

Ögdülmish Enters Royal Service

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھ كۈنتۇغدى خىزمىتىگە كىرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 26-بابى، 1591–1849-بېيىتلەر.

27-باب 1850–1920 (71 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھقا ئەقىل ۋە پاراسەتنى شەرھلىشى

Ögdülmish Defines Wisdom and Reason

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھقا ئەقىل ۋە پاراسەتنى شەرھلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 27-بابى، 1850–1920-بېيىتلەر.

28-باب 1921–2180 (260 بېيىت)

بەگلىككە لايىق ھۆكۈمدارنىڭ پەزىلەتلىرى بايانى

The Qualities of an Ideal Sovereign

بەگلىككە لايىق ھۆكۈمدارنىڭ پەزىلەتلىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 28-بابى، 1921–2180-بېيىتلەر.

29-باب 2181–2268 (88 بېيىت)

پادىشاھقا ۋەزىر بولغۇچىنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدە

The Qualifications of a Prime Minister (Vizier)

پادىشاھقا ۋەزىر بولغۇچىنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدە. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 29-بابى، 2181–2268-بېيىتلەر.

30-باب 2269–2434 (166 بېيىت)

قوشۇن قوماندانى (سەركەردە) نىڭ خىسلەتلىرى بايانى

The Virtues of an Army Commander

قوشۇن قوماندانى (سەركەردە) نىڭ خىسلەتلىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 30-بابى، 2269–2434-بېيىتلەر.

31-باب 2435–2527 (93 بېيىت)

ئۇلۇغ ھاجىپ (باش ۋەزىر) نىڭ پەزىلەتلىرى بايانى

The Qualities of the Grand Chamberlain (Ulugh Hajib)

ئۇلۇغ ھاجىپ (باش ۋەزىر) نىڭ پەزىلەتلىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 31-بابى، 2435–2527-بېيىتلەر.

32-باب 2528–2595 (68 بېيىت)

دەرۋازىۋان (ساراي باشقۇرغۇچىسى) نىڭ سۈپەتلىرى

The Duties of the Chief Gatekeeper

دەرۋازىۋان (ساراي باشقۇرغۇچىسى) نىڭ سۈپەتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 32-بابى، 2528–2595-بېيىتلەر.

33-باب 2596–2671 (76 بېيىت)

چەتئەلگە ئەۋەتىلىدىغان ئەلچىنىڭ خىسلەتلىرى

The Attributes of an Ambassador and Diplomat

چەتئەلگە ئەۋەتىلىدىغان ئەلچىنىڭ خىسلەتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 33-بابى، 2596–2671-بېيىتلەر.

34-باب 2672–2742 (71 بېيىت)

مەخپىيەتلىك كاتىپى (باش خەتتات) نىڭ شەرتلىرى

The Scribe and Secretary of State

مەخپىيەتلىك كاتىپى (باش خەتتات) نىڭ شەرتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 34-بابى، 2672–2742-بېيىتلەر.

35-باب 2743–2827 (85 بېيىت)

خەزىنىدار (مالىيە ۋەزىرى) نىڭ ئامانەتدارلىقى

The Qualities of the Royal Treasurer

خەزىنىدار (مالىيە ۋەزىرى) نىڭ ئامانەتدارلىقى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 35-بابى، 2743–2827-بېيىتلەر.

36-باب 2828–2882 (55 بېيىت)

ساراي ئاشپەزبېشىنىڭ پاكىزلىقى ۋە خىسلەتلىرى

The Chief Chef and Royal Kitchen Master

ساراي ئاشپەزبېشىنىڭ پاكىزلىقى ۋە خىسلەتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 36-بابى، 2828–2882-بېيىتلەر.

37-باب 2883–2956 (74 بېيىت)

شەربەتدار (شارابداربېشى) نىڭ سۈپەتلىرى

The Cupbearer and Banquet Master

شەربەتدار (شارابداربېشى) نىڭ سۈپەتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 37-بابى، 2883–2956-بېيىتلەر.

38-باب 2957–3186 (230 بېيىت)

خىزمەتكار ۋە خەلقنىڭ بەگلەر ئۈستىدىكى ھەقلىرى

The Rights of Servants and Subjects over Rulers

خىزمەتكار ۋە خەلقنىڭ بەگلەر ئۈستىدىكى ھەقلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 38-بابى، 2957–3186-بېيىتلەر.

39-باب 3187–3288 (102 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىشقا مەكتۇپ يېزىپ ئەۋەتىشى

King Küntughdi Sends a Letter to Odghurmish

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىشقا مەكتۇپ يېزىپ ئەۋەتىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 39-بابى، 3187–3288-بېيىتلەر.

40-باب 3289–3317 (29 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىشنى تاغدا زىيارەت قىلىشى

Ögdülmish Visits Odghurmish in the Mountains

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىشنى تاغدا زىيارەت قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 40-بابى، 3289–3317-بېيىتلەر.

41-باب 3318–3511 (194 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىش بىلەن تۇنجى مۇنازىرىسى

First Dialogue between Odghurmish and Ögdülmish

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىش بىلەن تۇنجى مۇنازىرىسى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 41-بابى، 3318–3511-بېيىتلەر.

42-باب 3512–3645 (134 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ دۇنيانىڭ نۇقسانلىرىنى سۆزلىشى

Odghurmish on the Illusions of the World

ئودغۇرمىشنىڭ دۇنيانىڭ نۇقسانلىرىنى سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 42-بابى، 3512–3645-بېيىتلەر.

43-باب 3646–3712 (67 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ دۇنيا ئارقىلىق ئاخىرەتنى قازىنىشنى بايان قىلىشى

Ögdülmish on Using the World to Attain the Hereafter

ئۆگدۈلمىشنىڭ دۇنيا ئارقىلىق ئاخىرەتنى قازىنىشنى بايان قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 43-بابى، 3646–3712-بېيىتلەر.

44-باب 3713–3895 (183 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ پادىشاھقا جاۋاب مەكتۇپ يېزىشى

Odghurmish Writes a Letter to the King

ئودغۇرمىشنىڭ پادىشاھقا جاۋاب مەكتۇپ يېزىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 44-بابى، 3713–3895-بېيىتلەر.

45-باب 3896–3970 (75 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىشقا ئىككىنچى مەكتۇپ ئەۋەتىشى

King Küntughdi Sends a Second Letter to Odghurmish

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىشقا ئىككىنچى مەكتۇپ ئەۋەتىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 45-بابى، 3896–3970-بېيىتلەر.

46-باب 3971–4030 (60 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىش بىلەن ئىككىنچى مۇنازىرىسى

Second Dialogue between Ögdülmish and Odghurmish

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىش بىلەن ئىككىنچى مۇنازىرىسى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 46-بابى، 3971–4030-بېيىتلەر.

47-باب 4031–4164 (134 بېيىت)

بەگلەرگە خىزمەت قىلىشنىڭ تەرتىپ ۋە قائىدىلىرى

Etiquette and Protocols of Royal Service

بەگلەرگە خىزمەت قىلىشنىڭ تەرتىپ ۋە قائىدىلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 47-بابى، 4031–4164-بېيىتلەر.

48-باب 4165–4319 (155 بېيىت)

ساراي ئەھلى ۋە خىزمەتداشلار بىلەن ئىناق ياشاش ئەدەبى

Living Peacefully with Courtiers and Colleagues

ساراي ئەھلى ۋە خىزمەتداشلار بىلەن ئىناق ياشاش ئەدەبى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 48-بابى، 4165–4319-بېيىتلەر.

49-باب 4320–4335 (16 بېيىت)

ئاۋام خەلق بىلەن مۇئامىلە قىلىش قائىدىلىرى

Rules of Interacting with the General Public

ئاۋام خەلق بىلەن مۇئامىلە قىلىش قائىدىلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 49-بابى، 4320–4335-بېيىتلەر.

50-باب 4336–4340 (5 بېيىت)

پەيغەمبەر ئەۋلادلىرى (سەييىدلەر) گە ھۆرمەت بىلدۈرۈش بايانى

Honoring the Descendants of the Prophet

پەيغەمبەر ئەۋلادلىرى (سەييىدلەر) گە ھۆرمەت بىلدۈرۈش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 50-بابى، 4336–4340-بېيىتلەر.

51-باب 4341–4354 (14 بېيىت)

ئالىملار ۋە پازىللار بىلەن مۇناسىۋەت باغلاش بايانى

Respecting and Benefiting from Scholars

ئالىملار ۋە پازىللار بىلەن مۇناسىۋەت باغلاش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 51-بابى، 4341–4354-بېيىتلەر.

52-باب 4355–4360 (6 بېيىت)

تېۋىپلار (تېببىي مۇتەخەسسىسلەر) بىلەن بولغان مۇناسىۋەت

Relations with Physicians and Healers

تېۋىپلار (تېببىي مۇتەخەسسىسلەر) بىلەن بولغان مۇناسىۋەت. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 52-بابى، 4355–4360-بېيىتلەر.

53-باب 4361–4365 (5 بېيىت)

داموللىلار ۋە ئەپسۇنچىلار بىلەن مۇئامىلە قىلىش

Attitude toward Spiritual Healers and Exorcists

داموللىلار ۋە ئەپسۇنچىلار بىلەن مۇئامىلە قىلىش. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 53-بابى، 4361–4365-بېيىتلەر.

54-باب 4366–4375 (10 بېيىت)

چۈش تەبىرچىلىرى بىلەن مۇناسىۋەت قىلىش بايانى

Interpreting Dreams and Consulting Interpreters

چۈش تەبىرچىلىرى بىلەن مۇناسىۋەت قىلىش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 54-بابى، 4366–4375-بېيىتلەر.

55-باب 4376–4391 (16 بېيىت)

مۇنەججىملەر (يۇلتۇزچىلار) بىلەن مۇئامىلە قىلىش بايانى

Relations with Astronomers and Astrologers

مۇنەججىملەر (يۇلتۇزچىلار) بىلەن مۇئامىلە قىلىش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 55-بابى، 4376–4391-بېيىتلەر.

56-باب 4392–4399 (8 بېيىت)

شائىرلار ۋە ئەدىبلەر بىلەن مۇناسىۋەت قىلىش بايانى

Relations with Poets and Men of Letters

شائىرلار ۋە ئەدىبلەر بىلەن مۇناسىۋەت قىلىش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 56-بابى، 4392–4399-بېيىتلەر.

57-باب 4400–4418 (19 بېيىت)

دېھقانلار ۋە زېمىن ئىگىلىرى بىلەن مۇئامىلە قىلىش

Dealing with Farmers and Cultivators

دېھقانلار ۋە زېمىن ئىگىلىرى بىلەن مۇئامىلە قىلىش. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 57-بابى، 4400–4418-بېيىتلەر.

58-باب 4419–4438 (20 بېيىت)

سودىگەرلەر ۋە تىجارەتچىلەر بىلەن مۇئامىلە قىلىش

Interacting with Merchants and Traders

سودىگەرلەر ۋە تىجارەتچىلەر بىلەن مۇئامىلە قىلىش. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 58-بابى، 4419–4438-بېيىتلەر.

59-باب 4439–4455 (17 بېيىت)

چارۋىچىلار ۋە مالدارلار بىلەن مۇئامىلە قىلىش

Dealing with Herdsmen and Cattle Breeders

چارۋىچىلار ۋە مالدارلار بىلەن مۇئامىلە قىلىش. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 59-بابى، 4439–4455-بېيىتلەر.

60-باب 4456–4468 (13 بېيىت)

ھۈنەرۋەنلەر ۋە كەسىپ ئىگىلىرى بىلەن مۇئامىلە قىلىش

Relations with Craftsmen and Artisans

ھۈنەرۋەنلەر ۋە كەسىپ ئىگىلىرى بىلەن مۇئامىلە قىلىش. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 60-بابى، 4456–4468-بېيىتلەر.

61-باب 4469–4474 (6 بېيىت)

كەمبەغەللەر ۋە موھتاجلارغا ياردەم بېرىش بايانى

Assisting the Poor and the Needy

كەمبەغەللەر ۋە موھتاجلارغا ياردەم بېرىش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 61-بابى، 4469–4474-بېيىتلەر.

62-باب 4475–4503 (29 بېيىت)

ئۆيلىنىش، نىكاھ ۋە ئائىلە قۇرۇش پەزىلىتى

Choosing a Spouse and Matrimony

ئۆيلىنىش، نىكاھ ۋە ئائىلە قۇرۇش پەزىلىتى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 62-بابى، 4475–4503-بېيىتلەر.

63-باب 4504–4526 (23 بېيىت)

پەرزەنت تەربىيىلەش ۋە ئەدەپ-ئەخلاق ئۆگىتىش

Raising Children with Virtue and Discipline

پەرزەنت تەربىيىلەش ۋە ئەدەپ-ئەخلاق ئۆگىتىش. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 63-بابى، 4504–4526-بېيىتلەر.

64-باب 4527–4572 (46 بېيىت)

خىزمەتچى ۋە چاكارلارغا قانداق مۇئامىلە قىلىش ھەققىدە

Kindness and Treatment of Domestic Servants

خىزمەتچى ۋە چاكارلارغا قانداق مۇئامىلە قىلىش ھەققىدە. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 64-بابى، 4527–4572-بېيىتلەر.

65-باب 4573–4643 (71 بېيىت)

مېھماندارچىلىق ۋە زىياپەتكە بېرىش ئەدەبلىرى

Etiquette of Attending Feasts and Banquets

مېھماندارچىلىق ۋە زىياپەتكە بېرىش ئەدەبلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 65-بابى، 4573–4643-بېيىتلەر.

66-باب 4644–4679 (36 بېيىت)

ئۆيىگە مېھمان چاقىرىش ۋە مېھمان كۈتۈش قائىدىلىرى

Etiquette of Inviting and Hosting Guests

ئۆيىگە مېھمان چاقىرىش ۋە مېھمان كۈتۈش قائىدىلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 66-بابى، 4644–4679-بېيىتلەر.

67-باب 4680–4933 (254 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ دۇنيادىن يۈز ئۆرۈپ، قانائەت تاپقانلىقى بايانى

Odghurmish Embraces Contentment and Solitude

ئودغۇرمىشنىڭ دۇنيادىن يۈز ئۆرۈپ، قانائەت تاپقانلىقى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 67-بابى، 4680–4933-بېيىتلەر.

68-باب 4934–5030 (97 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىشنى ئۈچىنچى قېتىم تەكلىپ قىلىشى

King Küntughdi Invites Odghurmish a Third Time

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىشنى ئۈچىنچى قېتىم تەكلىپ قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 68-بابى، 4934–5030-بېيىتلەر.

69-باب 5031–5034 (4 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىش قېشىغا كېلىشى

Odghurmish Comes to Ögdülmish

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىش قېشىغا كېلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 69-بابى، 5031–5034-بېيىتلەر.

70-باب 5035–5131 (97 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىش بىلەن كۆرۈشۈشى

King Küntughdi Meets Odghurmish in Audience

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئودغۇرمىش بىلەن كۆرۈشۈشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 70-بابى، 5035–5131-بېيىتلەر.

71-باب 5132–5466 (335 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ پادىشاھقا نەسىھەت بېرىشى

Odghurmish Advises the King on Righteous Rule

ئودغۇرمىشنىڭ پادىشاھقا نەسىھەت بېرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 71-بابى، 5132–5466-بېيىتلەر.

72-باب 5467–5631 (165 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھقا مەمىلىكەت تۈزەش ئۇسۇلىنى سۆزلىشى

Ögdülmish Details Principles of State Organization

ئۆگدۈلمىشنىڭ پادىشاھقا مەمىلىكەت تۈزەش ئۇسۇلىنى سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 72-بابى، 5467–5631-بېيىتلەر.

73-باب 5632–5720 (89 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئۆتكەن ھاياتىغا پۇشايمان قىلىپ تەۋبە قىلىشى

Ögdülmish Repents and Seeks Spiritual Renewal

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئۆتكەن ھاياتىغا پۇشايمان قىلىپ تەۋبە قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 73-بابى، 5632–5720-بېيىتلەر.

74-باب 5721–5761 (41 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىشكە قىلغان تەۋسىيەلىرى

Odghurmish's Final Spiritual Admonitions

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىشكە قىلغان تەۋسىيەلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 74-بابى، 5721–5761-بېيىتلەر.

75-باب 5762–5952 (191 بېيىت)

توغرىلىققا توغرىلىق، ئىنسانلىققا ئىنسانلىق قايتۇرۇش بايانى

Requiting Truth with Truth and Virtue with Virtue

توغرىلىققا توغرىلىق، ئىنسانلىققا ئىنسانلىق قايتۇرۇش بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 75-بابى، 5762–5952-بېيىتلەر.

76-باب 5953–5992 (40 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ كېسەل بولۇپ، ئۆگدۈلمىشنى يېنىغا چاقىرىشى

Odghurmish Falls Ill and Summons Ögdülmish

ئودغۇرمىشنىڭ كېسەل بولۇپ، ئۆگدۈلمىشنى يېنىغا چاقىرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 76-بابى، 5953–5992-بېيىتلەر.

77-باب 5993–6031 (39 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىشقا چۈش تەبىرىنى سۆزلىشى

Ögdülmish on the Science of Dream Interpretation

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىشقا چۈش تەبىرىنى سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 77-بابى، 5993–6031-بېيىتلەر.

78-باب 6032–6036 (5 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىشكە كۆرگەن چۈشىنى سۆزلەپ بېرىشى

Odghurmish Narrates His Prophetic Dream

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىشكە كۆرگەن چۈشىنى سۆزلەپ بېرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 78-بابى، 6032–6036-بېيىتلەر.

79-باب 6037–6046 (10 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىشنىڭ چۈشىگە تەبىر بېرىشى

Ögdülmish Interprets Odghurmish's Dream

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىشنىڭ چۈشىگە تەبىر بېرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 79-بابى، 6037–6046-بېيىتلەر.

80-باب 6047–6086 (40 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ بۇ چۈشكە باشقا بىر تەبىر سۆزلىشى

Odghurmish Gives a Higher Spiritual Interpretation

ئودغۇرمىشنىڭ بۇ چۈشكە باشقا بىر تەبىر سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 80-بابى، 6047–6086-بېيىتلەر.

81-باب 6087–6285 (199 بېيىت)

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىشكە قىلغان ئەڭ ئاخىرقى نەسىھىتى

Odghurmish's Dying Words of Wisdom

ئودغۇرمىشنىڭ ئۆگدۈلمىشكە قىلغان ئەڭ ئاخىرقى نەسىھىتى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 81-بابى، 6087–6285-بېيىتلەر.

82-باب 6286–6292 (7 بېيىت)

قۇمارۇنىڭ ئۆگدۈلمىشكە ئودغۇرمىشنىڭ ۋاپاتىنى يەتكۈزۈشى

Kumaru Announces the Passing of Odghurmish

قۇمارۇنىڭ ئۆگدۈلمىشكە ئودغۇرمىشنىڭ ۋاپاتىنى يەتكۈزۈشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 82-بابى، 6286–6292-بېيىتلەر.

83-باب 6293–6298 (6 بېيىت)

قۇمارۇنىڭ ئۆگدۈلمىشكە تەزىيە بىلدۈرۈشى

Kumaru Offers Condolences to Ögdülmish

قۇمارۇنىڭ ئۆگدۈلمىشكە تەزىيە بىلدۈرۈشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 83-بابى، 6293–6298-بېيىتلەر.

84-باب 6299–6303 (5 بېيىت)

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىش ئۈچۈن ماتەم تۇتۇشى

Ögdülmish Mourns for Odghurmish

ئۆگدۈلمىشنىڭ ئودغۇرمىش ئۈچۈن ماتەم تۇتۇشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 84-بابى، 6299–6303-بېيىتلەر.

85-باب 6304–6520 (217 بېيىت)

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئۆگدۈلمىشكە تەزىيە بىلدۈرۈشى

King Küntughdi Consoles Ögdülmish

پادىشاھ كۈنتۇغدىنىڭ ئۆگدۈلمىشكە تەزىيە بىلدۈرۈشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 85-بابى، 6304–6520-بېيىتلەر.

86-باب 6521–6564 (44 بېيىت)

ئاپتورنىڭ ياشلىقىغا ئېچىنىپ، قېرىلىقىدىن ئاھ ئۇرۇشى

Elegiac Reflection on Faded Youth and Old Age

ئاپتورنىڭ ياشلىقىغا ئېچىنىپ، قېرىلىقىدىن ئاھ ئۇرۇشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 86-بابى، 6521–6564-بېيىتلەر.

87-باب 6565–6604 (40 بېيىت)

زاماننىڭ بۇزۇلۇشى ۋە دوستلارنىڭ جاپاسى بايانى

On the Degeneration of the Times and Unfaithful Friends

زاماننىڭ بۇزۇلۇشى ۋە دوستلارنىڭ جاپاسى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 87-بابى، 6565–6604-بېيىتلەر.

88-باب 6605–6645 (41 بېيىت)

يۈسۈپ ئۇلۇغ خاس ھاجىپنىڭ ئۆز-ئۆزىگە نەسىھەت قىلىشى

Yusuf Khass Hajib's Final Admonition to Himself

يۈسۈپ ئۇلۇغ خاس ھاجىپنىڭ ئۆز-ئۆزىگە نەسىھەت قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 88-بابى، 6605–6645-بېيىتلەر.

قۇتادغۇبىلىكنىڭ بۈگۈنگىچە ساقلانغان نۇسخىلىرى

دۇنيانىڭ ئۈچ چوڭ كۇتۇپخانىسىدىن تېپىلغان نادىر قوليازما نۇسخىلار

قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىدا

ۋېنا (ھېرات) نۇسخىسى

1439-يىلى ھېرات شەھىرىدە مەشھۇر خەتتات ھەسەن قارا ئوغلى تەرىپىدىن ئۇيغۇر يېزىقىدا كۆچۈرۈلگەن. ھازىر ئاۋستىرىيە دۆلەتلىك كۇتۇپخانىسىدا ساقلانماقتا.

Vienna, Austrian National Library (Cod. A.F. 91)
ئەرەب يېزىقىدا

قاھىرە نۇسخىسى

1896-يىلى مىسىر خەدىۋىيە كۇتۇپخانىسىدىن (دارۇلكۇتۇب) ھۆرىز خوجا تەرىپىدىن بايقالغان. ئەرەب ھەرپلىرىدە يېزىلغان بولۇپ، 14-ئەسىرگە ئائىت دەپ قارىلىدۇ.

Cairo, Egyptian National Library
ئاۋازلىق كىتاب
1-باب: ياراتقۇچى تەڭرى تەئالانىڭ مەدھىيىسى
100%
00:00 --:--