تىزىملىك
تىل تاللاش:
7-باب 162 – 191-بېيىتلەر (30 بېيىت)

تىلنىڭ پايدىسى ۋە زىيىنى، سۆز ئۆلچەملىرى بايانى

Tilning Paydisi we Ziyini, Söz Ölchemliri Bayani

تىلنىڭ پايدىسى ۋە زىيىنى، سۆز ئۆلچەملىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 7-بابى، 162–191-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 012 تىلنىڭ پەزىلىتى، قۇسۇرى، پايدىسى ۋە زىيىنى ئېيتىلىدۇ — 04:46
مەنبە:
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل ھەم بىلىم تەرجىمانى بۇ تىل،
روشەن تىل كىشىنى يورۇتقۇچى، بىل.

The tongue is the interpreter of discernment and knowledge; know the eloquent tongue as that which illuminates mankind.

Anlayış ve bilgiye tercüman olan dildir, insanı aydınlatan fasîh dilin kıymetini bil.

نەسرىي يەشمىسى:
تىل بىلىم، ئەقىل پاراسەتكە تىلماچتۇر، بۇ راۋان تىلنى كىشىنى يورۇتقۇچى دەپ بىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشقا بىلىگكە بۇ تىلماچى تىل يارۇتتاچى ئەرنى يورىق تىلنى بىل
Ukuşka biligke bu tılmaçı til, yaruttaçı erni yorık tilni bil
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlayış ve bilgiye tercüman olan dildir, insanı aydınlatan fasîh dilin kıymetini bil.
🇬🇧 EN The tongue is the interpreter of discernment and knowledge; know the eloquent tongue as that which illuminates mankind.
نەزمىي يەشمىسى:
قەدىرلىك قىلار تىل، تاپار بەخت كىشى،
قىلار ئەرنى تىل خار، كېتەر ھەم بېشى.

The tongue brings honor to a man and leads him to fortune; the tongue can also degrade a man and cost him his head.

insanı dil kıymetlendirir ve insan onunla saadet bulur, insanı dil kıymetten düşürür ve insanın dili yüzünden başı gider.

نەسرىي يەشمىسى:
تىل كىشىنىڭ قەدىرىنى ئاشۇرىدۇ، ئۇنىڭ بىلەن كىشى بەختكە ئېرىشىدۇ. تىل كىشىنى خورلاپ قويىدۇ، ئۇنىڭ بىلەن ئەرنىڭ بېشى كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىگ تىل ئاغىرلار بۇلۇر قۇت كىشى كىشىگ تىل ئۇچۇزلار بارىر ئەر باشى
Kişig til ağırlar bulur kut kişi, kişig til uçuzlar barır er başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanı dil kıymetlendirir ve insan onunla saadet bulur, insanı dil kıymetten düşürür ve insanın dili yüzünden başı gider.
🇬🇧 EN The tongue brings honor to a man and leads him to fortune; the tongue can also degrade a man and cost him his head.
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىكتە تۇرار ئارسلاندۇر بۇ تىل،
ئەي ئۇيلۇك، ھەزەر قىل، بېشىڭ يەيدۇ، بىل.

The tongue is a lion crouching at the threshold; beware, O master of the house, lest it devour your head!

Dil arslandır, bak, eşikte yatar, ey ev sahibi, dikkat et, senin başını yer.

نەسرىي يەشمىسى:
تىل گويا ئىشىكتە ياتقان ئارسلاندۇر، ئەي، ئۆي ئىگىسى، ئېھتىيات قىل، بېشىڭنى يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىل ئارسلانتۇرۇر كۈر ئەشىكتە ياتۇر ئايا ئەۋلىگ ئەر ساق باشىڭنى يەيۈر
Til arslanturur kür eşikte yatur, ayâ evlig er sak başıñnı yeyür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dil arslandır, bak, eşikte yatar, ey ev sahibi, dikkat et, senin başını yer.
🇬🇧 EN The tongue is a lion crouching at the threshold; beware, O master of the house, lest it devour your head!
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ تىلدىن چاپا كۆرگەن ئەر،
قۇلاق سال، ئەمەل قىل، دىققىتىڭنى بەر.

Hear what the man who suffered from his tongue said; heed his words and keep them as your constant guide:

Dilinden eziyet çeken adam ne der, dinle, bu söze göre hareket et, onu dâima hatırda bulundur.

نەسرىي يەشمىسى:
تىل ئازابى دىن قىينالغان كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، بۇ سۆزگە ئەمەل قىلىپ، ئۇنى ئۆزۈڭگە ھەمراھ قىل:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىن ئەمگەمىش ئەر نەگۈ تەر ئەشىت بۇ سۆز ئىشكە تۇتغىل ئۆزۈڭە ئىش ئىت
Tilin emgemiş er negü ter eşit, bu söz işke tutğıl özüñe iş it
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dilinden eziyet çeken adam ne der, dinle, bu söze göre hareket et, onu dâima hatırda bulundur.
🇬🇧 EN Hear what the man who suffered from his tongue said; heed his words and keep them as your constant guide:
نەزمىي يەشمىسى:
چاپا سالدى تىلىم ماڭا كۆپ قېتىم،
كېسىلمەستە باشىم، كېسەي مەن تىلىم.

'My tongue has brought me so much suffering; let me cut my tongue before they cut off my head!'

Bana dilim pek çok eziyet çektiriyor, başımı kesmesinler de ben dilimi keseyim.

نەسرىي يەشمىسى:
تىل ماڭا قانچىلىك كۆپ جاپا چەكتۈردى، بېشىمنى كەسمىسۇن ئۈچۈن، تىلىمنى كېسەي.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مەنى ئەمگەتۈر تىل ئىدى ئۆك تەلىم باشىم كەسمەسۈنى كەسەيىن تىلىم
Meni emgetür til idi ök telim, başım kesmesüni keseyin tilim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana dilim pek çok eziyet çektiriyor, başımı kesmesinler de ben dilimi keseyim.
🇬🇧 EN 'My tongue has brought me so much suffering; let me cut my tongue before they cut off my head!'
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزۈڭنى كۆزەتكىن، بېشىڭ كەتمىسۇن،
تىلىڭنى كۆزەتكىن، چىشىڭ سۇنمىسۇن.

Guard your words, lest your head be lost; restrain your tongue, lest your teeth be broken.

Sözüne dikkat et, başın gitmesin, dilini tut, dişin kırılmasın.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزۈڭگە ئېھتىيات قىل، بېشىڭ كەتمىسۇن، تىلىڭنى كۆزەتكىن، چىشىڭ سۈنمىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈڭنى كۈدەزگىل باشىڭ بارماسۇن تىلىڭنى كۈدەزگىل تىشىڭ سىنماسۇن
Sözüñni küdezgil başıñ barmasun, tiliñni küdezgil tişiñ sınmasun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözüne dikkat et, başın gitmesin, dilini tut, dişin kırılmasın.
🇬🇧 EN Guard your words, lest your head be lost; restrain your tongue, lest your teeth be broken.
نەزمىي يەشمىسى:
بىر ئالىم دېدى تىل ئۈچۈن پۇختا سۆز،
ئايا تىل ئىگىسى، كۆزەت باشنى ئۆز.

A wise man gave profound counsel concerning the tongue: 'O owner of the tongue, watch over your head!'

Bilgili dil için özlü bir söz söyledi, ey dil sahibi, başını gözet.

نەسرىي يەشمىسى:
بىر ئالىم تىل ھەققىدە پۇختا بىلىم بەرگەندى: ئەي تىل ئىگىسى، بېشىڭنى قوغدىغىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ بىلىگ بەردى تىلكە بىشىغ ئايا تىل ئىدىسى كۈدەزگىل باشىغ
Biliglig bilig berdi tilke bışığ, ayâ til idisi küdezgil başığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili dil için özlü bir söz söyledi, ey dil sahibi, başını gözet.
🇬🇧 EN A wise man gave profound counsel concerning the tongue: 'O owner of the tongue, watch over your head!'
نەزمىي يەشمىسى:
ئېسەنلىك تىلسەڭ ئەگەر سەن ئۆزۈڭ،
تىلىڭدىن چىقارما ياراقسىز سۆزۈڭ.

If you desire your own safety and peace, let no unbefitting word escape your lips.

Sen kendi selâmetini istiyorsan, ağzından yakışıksız bir söz kaçırma.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن ئۆزۈڭگە ئېسەنلىك تىلسەڭ، تىلىڭدىن يارامسىز سۆزلەرنى چىقارما.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەسەنلىك تىلەسە سەنىڭ بۇ ئۆزۈڭ تىلىڭدە چىقارما ياراغسىز سۆزۈڭ
Esenlik tilese seniñ bu özüñ, tiliñde çıkarma yarağsız sözüñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen kendi selâmetini istiyorsan, ağzından yakışıksız bir söz kaçırma.
🇬🇧 EN If you desire your own safety and peace, let no unbefitting word escape your lips.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىپ سۆزلىسە سۆز، بىلىم سانىلۇر،
بىلىمسىز سۆزى ئۆز بېشىنى يېيۇر.

Speech uttered with knowledge counts as true wisdom; but the words of the ignorant devour their own head.

Söz, bilerek söylenirse, bilgi sayılır, bilgisizin sözü kendi başını yer.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزنى بىلىپ سۆزلىسەڭ بىلىمگە ياتىدۇ، بىلىمسىزنىڭ سۆزى ئۆزىنىڭ بېشىنى يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىپ سۆزلەسە سۆز بىلىگكە سانۇر بىلىگسىز سۆزى ئۆز باشىنى يەيۈر
Bilip sözlese söz biligke sanur, biligsiz sözi öz başını yeyür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz, bilerek söylenirse, bilgi sayılır, bilgisizin sözü kendi başını yer.
🇬🇧 EN Speech uttered with knowledge counts as true wisdom; but the words of the ignorant devour their own head.
نەزمىي يەشمىسى:
تولا سۆزدە ئارتۇق پايدا كۆرمىدىم،
يەنە سۆزلىمەيمۇ پايدا تاپمىدىم.

I have seen no profit in excessive talk, yet neither is wise utterance devoid of benefit.

Çok sözden fazla fayda görmedim, amma söylemek de faydasız değildir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ سۆزدىن ئارتۇق پايدا كۆرمىدىم، تەكرار سۆزلەشتىن نەپمۇ تاپمىدىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۆزدە ئارتۇق ئاسىغ كۆرمەدىم يانا سۆزلەمىشتە ئاسىغ بۇلمادىم
Üküş sözde artuk asığ körmedim, yana sözlemişte asığ bulmadım
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok sözden fazla fayda görmedim, amma söylemek de faydasız değildir.
🇬🇧 EN I have seen no profit in excessive talk, yet neither is wise utterance devoid of benefit.
نەزمىي يەشمىسى:
تولا سۆزلىمە سۆز، بىرەر سۆزلە ئاز،
تۈمەن سۆز تۈگۈتىن بۇ بىر سۆزدە ياز.

Speak not excessively, but speak when appropriate and with brevity; untie the knot of ten thousand words with a single phrase.

Sözü çok söyleme, sırasında ve az söyle, binlerce söz düğümünübu bir sözde çöz.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ سۆزلىمە، زۆرۈر بولغاندا ئاز سۆزلە، تۈمەن سۆزنىڭ تۈگۈنىنى بىرلا سۆز بىلەن يەش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۆزلەمە سۆز بىرەر سۆزلە ئاز تۈمەن سۆز تۈگۈنىن بۇ بىر سۆزدە ياز
Üküş sözleme söz birer sözle az, tümen söz tügünin bu bir sözde yaz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözü çok söyleme, sırasında ve az söyle, binlerce söz düğümünübu bir sözde çöz.
🇬🇧 EN Speak not excessively, but speak when appropriate and with brevity; untie the knot of ten thousand words with a single phrase.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى بولغۇسى شاھ ئۆسۈپ سۆز بىلەن،
تولا سۆز بېشىڭنى قىلار يەر تۆۋەن.

Through speech, man rises and becomes a ruler; yet reckless words cast the head down like a shadow to the dust.

İnsan söz ile yükseldi ve sultan oldu, çok söz başı, gölge gibi, yere serdi.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى سۆز بىلەن يۇقىرى ئۆرلەپ پادىشاھ بولىدۇ، كۆپ سۆز باشنى يەرگە ئەگدۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى سۆز بىلە قوپتى بولدى مەلىك ئۈكۈش سۆز باشىغ يەركە قىلدى كۆلىك
Kişi söz bile koptı boldı melik, üküş söz başığ yerke kıldı kölik
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan söz ile yükseldi ve sultan oldu, çok söz başı, gölge gibi, yere serdi.
🇬🇧 EN Through speech, man rises and becomes a ruler; yet reckless words cast the head down like a shadow to the dust.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم دەر «مەمەدانە»، كۆپ سۆزلىسەڭ،
گاچا دەيدۇ سۆزنى ئەگەر دېمىسەڭ.

To one who speaks excessively, Wisdom says: 'He babbles'; but of one who never speaks, it says: 'He is mute.'

Çok konuşan kimseye bilgi "gevezelik etti" der, söylemezse de, ona "dilsiz" der.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ سۆزلىسە، قۇرۇق گەپ ساتتى دېيىشىدۇ. ئەگەر سۆزلىمىسە، كېكەچ ئىكەن، دەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۆزلەسە ياڭشادى تەر بىلىگ يانا سۆزلەمەسە ئاغىن تەر تىلىگ
Üküş sözlese yañşadı ter bilig, yana sözlemese ağın ter tilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok konuşan kimseye bilgi "gevezelik etti" der, söylemezse de, ona "dilsiz" der.
🇬🇧 EN To one who speaks excessively, Wisdom says: 'He babbles'; but of one who never speaks, it says: 'He is mute.'
نەزمىي يەشمىسى:
پاساھەت بىلە قىل شۇڭا سەن سۆزۈڭ،
پەسىھ بولسا تىلىڭ، ئۆسەرسەن ئۆزۈڭ.

Since this is so, use eloquent and measured speech; for well-spoken speech elevates the worth of a human being.

Mademki böyledir, sen fasîh dil kullan, dil fasih olursa, insanı yükseltir.

نەسرىي يەشمىسى:
شۇنداق ئىكەن، ئۇستىلىق بىلەن ئىش قىل، ئۇستىلىق بىلەن قىلىنغان ئىش كىشىنى يۇقىرى كۆتۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى مۇنداغ ئەرسە يورىق ئۇترۇ ئۇر يورىق ئۇترۇ ئۇرسا كىشىگ يوقلاتۇر
Kalı mundağ erse yorık utru ur, yorık utru ursa kişig yoklatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Mademki böyledir, sen fasîh dil kullan, dil fasih olursa, insanı yükseltir.
🇬🇧 EN Since this is so, use eloquent and measured speech; for well-spoken speech elevates the worth of a human being.
نەزمىي يەشمىسى:
تىلىڭنى كۆزەت بەك، كۆزىتىلەر باش،
سۆزۈڭنى قىسقا قىل، ئۇزارتىلار ياش.

Guard your tongue well, and your head will be safe; shorten your words, and your lifespan will be lengthened.

Dili iyi gözet, başın gözetilmiş olur, sözünü kısa kes, ömrün uzun olur.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلىڭنى قاتتىق ساقلا، بېشىڭ ساقلىنىدۇ، سۆزۈڭنى قىسقارتقىن، يېشىڭ ئۆزۈرايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىگ كەد كۈدەزگىل كۈدەزىلدى باش سۆزۈڭنى قىسۇرغىل ئۇزاتىلدى ياش
Tilig ked küdezgil küdezildi baş, sözüñni kısurğıl uzatıldı yaş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dili iyi gözet, başın gözetilmiş olur, sözünü kısa kes, ömrün uzun olur.
🇬🇧 EN Guard your tongue well, and your head will be safe; shorten your words, and your lifespan will be lengthened.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ تىل پايدىسى كۆپ، زىيانمۇ تولا،
ئارا ماختىلۇر، مىڭ سۆكۈلۈر ئارا.

The tongue brings great benefit, yet it also works great harm; at times the tongue is praised, and at times it incurs a thousand curses.

Dilin faydası çok olduğu gibi, zararı da çoktur, dil bâzan öğülür, bâzan da çok söğülür.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنىڭ كۆپ پايدىسى بار، زېيىنمۇ نۇرغۇن، تىل بەزىدە ماختىلىدۇ، بەزىدە مىڭ تۈرلۈك سۆكۈش ئالىدۇ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىل ئاسغى تەلىم بار ياسى ما ئۈكۈش ئارا ئۆگدىلۈر تىل ئارا مىڭ سۆكۈش
Til asğı telim bar yası ma üküş, ara ögdilür til ara miñ söküş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dilin faydası çok olduğu gibi, zararı da çoktur, dil bâzan öğülür, bâzan da çok söğülür.
🇬🇧 EN The tongue brings great benefit, yet it also works great harm; at times the tongue is praised, and at times it incurs a thousand curses.
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر مۇنداغ ئولسا، بىلىپ سۆزلە سۆز،
سۆزۈڭ بولسۇن كۆزسىز قارىغۇ ئۈچۈن كۆز.

Since this is so, speak your words with knowledge; let your words serve as eyes for those who are sightless.

Mademki böyledir, sözü bilerek söyle, sözün gözsüzlere, körlere göz olsun.

نەسرىي يەشمىسى:
دېمەك، شۇنداق ئىكەن، سۆزنى بىلىپ سۆزلە، سۆزۈڭ كۆزسىز قارىغۇغا كۆز بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى مۇنداغ ئەرسە بىلىپ سۆزلە سۆز سۆزۈڭ بولسۇ كۆزسۈز قاراغۇقا كۆز
Kalı mundağ erse bilip sözle söz, sözüñ bolsu közsüz karağuka köz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Mademki böyledir, sözü bilerek söyle, sözün gözsüzlere, körlere göz olsun.
🇬🇧 EN Since this is so, speak your words with knowledge; let your words serve as eyes for those who are sightless.
نەزمىي يەشمىسى:
ئېتىقكى، بىلىمسىز بىر قارىغۇ ئېرۇر،
بىلىمدىن نەسىپ ئال، بىلىمسىز، يۈگۈر.

The ignorant man is truly like one who is blind; go then, O ignorant one, and take your rightful share of knowledge!

Bilgisiz insan, şüphesiz, kördür, ey bilgisiz, yürü, bilgiden nasip al.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىمسىز، ئېنىقكى، قارىغۇدۇر، يۈر، ئەي بىلىمسىز، تېگىشلىك بىلىم ئال.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگسىز قاراغۇ-تۇرۇر بەلگۈلۈگ يورى ئاي بىلىگسىز بىلىگ ئال ئۈلۈگ
Biligsiz karağu-turur belgülüg, yorı ay biligsiz bilig al ülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgisiz insan, şüphesiz, kördür, ey bilgisiz, yürü, bilgiden nasip al.
🇬🇧 EN The ignorant man is truly like one who is blind; go then, O ignorant one, and take your rightful share of knowledge!
نەزمىي يەشمىسى:
تۇغۇلغان ئۆلەر، كۆر، قالۇر بەلگىسىز،
سۆزۈڭ ياخشى بولسا، ئۆزۈڭ ئۆلگۈسىز.

Behold, everyone born must die, leaving behind only their words as a legacy; speak good words, and you shall achieve immortality.

Bak, doğan ölür, ondan, eser olarak, söz kalır, sözünü iyi söyle, ölümsüz olursun.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، تۇغۇلغان ئادەم ئۆلىدۇ، سۆزى بەلگە بولۇپ قالىدۇ، سۆزۈڭنى ياخشى سۆزلە، ئۆزۈڭ ئۆلمەيسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
توغۇغلى ئۆلۈر كۆر قالىر بەلگۈ سۆز سۆزۈڭ ئەدگۈ سۆزلە ئۆزۈڭ ئۆلگۈسۈز
Toğuğlı ölür kör kalır belgü söz, sözüñ edgü sözle özüñ ölgüsüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, doğan ölür, ondan, eser olarak, söz kalır, sözünü iyi söyle, ölümsüz olursun.
🇬🇧 EN Behold, everyone born must die, leaving behind only their words as a legacy; speak good words, and you shall achieve immortality.
نەزمىي يەشمىسى:
ئەر ئىككى تېمىدىن قېرىماس ئۆزى،
بىرى ياخشى ئىش، بىرى ياخشى سۆزى.

Through two things a person never grows old: one is righteous conduct, and the other is gracious speech.

İnsan iki şey ile kendisini ihtiyarlamaktan kurtarır : biri — iyi iş ve diğeri — iyi söz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىككى نەرسە بىلەن ئادەم قېرىمايدۇ: بىرى ياخشى ھەرىكەت، بىرى ياخشى سۆز.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كى نەڭ بىلە ئەر قارىماز ئۆزى بىر ئەدگۈ قىلىنچى بىر ئەدگۈ سۆزى
İki neñ bile er karımaz özi, bir edgü kılınçı bir edgü sözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan iki şey ile kendisini ihtiyarlamaktan kurtarır : biri — iyi iş ve diğeri — iyi söz.
🇬🇧 EN Through two things a person never grows old: one is righteous conduct, and the other is gracious speech.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى تۇغدى، ئۆلدى، سۆزى قالدى، كۆر،
ئۆزى كەتتى ئىنسان، ئېتى قالدى، كۆر.

Behold, man is born and passes away, yet his words endure; the mortal departs, but his reputation lives on.

Bak, insan doğdu, öldü, sözü kaldı, insanın kendisi gitti, adı kaldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئادەم تۇغۇلىدۇ، ئۆلىدۇ، باققىنكى، ئۇنىڭ سۆزى قالىدۇ. ئىنسان ئۆزى كەتسىمۇ، نامى قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى تۇغدى ئۆلدى سۆزى قالدى كۆر ئۆزى باردى يالڭۇق ئاتى قالدى كۆر
Kişi tuğdı öldi sözi kaldı kör, özi bardı yalñuk atı kaldı kör
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, insan doğdu, öldü, sözü kaldı, insanın kendisi gitti, adı kaldı.
🇬🇧 EN Behold, man is born and passes away, yet his words endure; the mortal departs, but his reputation lives on.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆلۈمسىز ھاياتنى تىلسەڭ ئۆزۈڭ،
قىل ياخشى، ئەي ھېكىم، خۇلقۇڭ ھەم سۆزۈڭ.

If you desire an enduring life that never dies, O sage, let your actions and your speech be good!

Kendin ölümsüz bir hayat dilersen, ey hakîm, işin ve sözün iyi olsun.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن ئۆلمەيدىغان بىر ھايات تىلسەڭ، خۇلق مىجەزىڭ بىلەن سۆزۈڭنى ياخشى قىل، ئەي دانا!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىرىگلىك تىلەسە ئۆزۈڭ ئۆلمەگۈ قىلىنچىڭ سۆزۈڭ ئەدگۈ تۇت ئاي بۈگۈ
Tiriglik tilese özüñ ölmegü, kılınçıñ sözüñ edgü tut ay bügü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendin ölümsüz bir hayat dilersen, ey hakîm, işin ve sözün iyi olsun.
🇬🇧 EN If you desire an enduring life that never dies, O sage, let your actions and your speech be good!
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىپ مەدھىي تىلنى، ئارا سوكىمكىم،
ساڭا سۆز ئۇقتۇرۇش ئىدى تىلىكىم.

I have both praised the tongue and censured it; my sole aim was to explain the true nature of speech to you.

Dili bu kadar eğmekten ve arada bir söğmekten maksadım, sana sözün ne olduğunu anlatmak ıdı.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنى خېلى ماختىدىم، بەزىدە سۆكتۈم، مەقسىتىم تىلنى ساڭا چۈشەندۈرۈش ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىگ ئۆگدۈم ئانچا ئارا سۆكتۈكۈم تىلەكىم سۆز ئەردى ساڭا يۆردۈكۈم
Tilig ögdüm ança ara söktüküm, tilekim söz erdi saña yördüküm
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dili bu kadar eğmekten ve arada bir söğmekten maksadım, sana sözün ne olduğunu anlatmak ıdı.
🇬🇧 EN I have both praised the tongue and censured it; my sole aim was to explain the true nature of speech to you.
نەزمىي يەشمىسى:
پەقەت سۆزلىمەسلىكنى ئەقىل خالىماس،
كېرەك سۆزنى سۆزلەر كىشى، يۈشۈرماس.

Discernment does not approve of withholding all speech; what is needful must be spoken and not kept hidden.

Her sözü saklamağı da anlayış hoş görmez, insan lüzumlu olan sözü söyler, gizlemez.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممىلا سۆزنى يىغسا ئەقىل ماقۇل كۆرمەيدۇ، كىشى ھاجەتلىك سۆزنى سۆزلەيدۇ، يوشۇرمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ سۆزنى يىغسا ئۇقۇش تاپلاماز كەرەك سۆزنى سۆزلەر كىشى كىزلەمەز
Kamuğ sözni yığsa ukuş taplamaz, kerek sözni sözler kişi kizlemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her sözü saklamağı da anlayış hoş görmez, insan lüzumlu olan sözü söyler, gizlemez.
🇬🇧 EN Discernment does not approve of withholding all speech; what is needful must be spoken and not kept hidden.
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزۈمنى دېدىم مەن بالامغا، باتۇر،
مېنىڭدىن تۆۋەن ئۇ، نېچۈك تەڭ بولۇر.

O hero, I addressed these words to my son; a son stands below me, so how could he be equal to me?

Ey yiğit, ben bu sözü oğlum için söyledim, oğul benden aşağı derecededir ve bana nasıl denk olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دانا، سۆزۈمنى ئوغلۇمغا سۆزلىدىم، ئوغۇل مەندىن تۆۋەن تۇرىدۇ، ماڭا قانداق تەڭلەشسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈم ئوغلۇما سۆزلەدىم مەن توڭا ئوغۇل مىندە ئالتىن ماڭا نە تەڭە
Sözüm oğluma sözledim men toña, oğul minde altın maña ne teñe
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey yiğit, ben bu sözü oğlum için söyledim, oğul benden aşağı derecededir ve bana nasıl denk olur.
🇬🇧 EN O hero, I addressed these words to my son; a son stands below me, so how could he be equal to me?
نەزمىي يەشمىسى:
ئەي ئوغلۇم، دېدىم مەن ساڭا بۇ سۆزۈم،
ساڭا بۇ نەسىھەتنى بەردىم ئۆزۈم.

To you, my son, I spoke this discourse; unto you I have offered this heartfelt counsel.

Ey oğul, bir sözümü sana söyledim, ey oğul, bu nasihatleri ben sana verdim.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئوغۇل، سۆزۈمنى ساڭا سۆزلىدىم، ئەي ئوغۇل، ساڭا ئۆزۈمنىڭ بۇ نەسەتىمنى قىلدىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساڭا سۆزلەدىم مەن سۆزۈم ئاي ئوغۇل ساڭا بەردى بۇ پەند ئۆزۈم ئاي ئوغۇل
Saña sözledim men sözüm ay oğul, saña berdi bu pend özüm ay oğul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey oğul, bir sözümü sana söyledim, ey oğul, bu nasihatleri ben sana verdim.
🇬🇧 EN To you, my son, I spoke this discourse; unto you I have offered this heartfelt counsel.
نەزمىي يەشمىسى:
كۈمۈش قالسا ئالتۇن مېنىڭدىن ساڭا،
ئۇنى تۇتمىغىن سەن بۇ سۆزگە تەڭا.

Even if I leave you an inheritance of silver and gold, do not esteem them equal to these words of wisdom.

Benden sana gümüş ve altın kalırsa, sen onları bu söze denk tutma.

نەسرىي يەشمىسى:
مەندىن ساڭا ئالتۇن كۈمۈش قالسىمۇ، سەن ئۇنى بۇ سۆز لەر گە تەڭ كۆرمە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈمۈش قالسا ئالتۇن مەنىڭدىن ساڭا ئانى تۇتماغىل سەن بۇ سۆزكە تەڭە
Kümüş kalsa altun meniñdin saña, anı tutmağıl sen bu sözke teñe
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Benden sana gümüş ve altın kalırsa, sen onları bu söze denk tutma.
🇬🇧 EN Even if I leave you an inheritance of silver and gold, do not esteem them equal to these words of wisdom.
نەزمىي يەشمىسى:
كۈمۈشنى ئىشلەتسە، تۈگەر، يوقىلۇر،
سۆزۈمنى ئىشلەتسە، كۈمۈش قازىنۇر.

If you spend silver, it is consumed and vanishes; but if you put my words into practice, you shall acquire boundless riches.

Gümüşü bir işe sarfedersen, biter, tükenir, sözümü işe sarfedersen, gümüş kazanılır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۈمۈشنى ئىشلەتسەڭ تۈگەيدۇ، يوقىلىدۇ، سۆزۈمنى ئىشقا سالساڭ كۈمۈش تېپىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈمۈش ئىشكە تۇتسا تۈكەر ئالقىنۇر سۆزۈم ئىشكە تۇتسا كۈمۈش قازغانۇر
Kümüş işke tutsa tüker alkınur, sözüm işke tutsa kümüş kazğanur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gümüşü bir işe sarfedersen, biter, tükenir, sözümü işe sarfedersen, gümüş kazanılır.
🇬🇧 EN If you spend silver, it is consumed and vanishes; but if you put my words into practice, you shall acquire boundless riches.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىدىن كىشىگە مىراس سۆز قالۇر،
مىراس سۆزنى تۇتساڭ يۈز پايدا بولۇر.

The greatest legacy passed from generation to generation is words of wisdom; whoever heeds bequested counsel shall reap immense benefit.

İnsandan insana, miras olarak, söz kalır, vasiyet edilen sözü tutmanın faydası çoktur.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىدىن كىشىگە قالىدىغان مىراس سۆزدۇر، ۋەسىيەت قىلىنغان سۆزنى ئېسىڭدە تۇتساڭ پايدىسى كۆپتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىدىن كىشىكە قۇمارۇ سۆز ئول قۇمارۇ سۆزۈگ تۇتسا ئاسغى يۈز ئول
Kişidin kişike kumaru söz ol, kumaru sözüg tutsa asğı yüz ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsandan insana, miras olarak, söz kalır, vasiyet edilen sözü tutmanın faydası çoktur.
🇬🇧 EN The greatest legacy passed from generation to generation is words of wisdom; whoever heeds bequested counsel shall reap immense benefit.
نەزمىي يەشمىسى:
قاپاق تۈرمە بۈگۈن، ئەي دانا ماڭا،
يەنە ئۆزرە ئېيتسام ئەيمىنىپ ساڭا.

Frown not your brow today, O wise sage, while I humbly present my apology.

Ey âlim hakîm, bugün ürkerek, kendi özrümü söylersem, bana kaşını çatma.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دانا ئالىم، بۈگۈن قاپقىڭنى تۈرمە، ئۆز ئۆزرىمنى ئەيمىنىپ ئېيتىۋاتىمەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۈن تۈگمە قاشىڭ ئاي بىلگە بۈگۈ ئۆزۈم ئۇدرىن ئايسا يەمە ئەيمەنۈ
Bu kün tügme kaşıñ ay bilge bügü, özüm udrin aysa yeme eymenü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey âlim hakîm, bugün ürkerek, kendi özrümü söylersem, bana kaşını çatma.
🇬🇧 EN Frown not your brow today, O wise sage, while I humbly present my apology.
ئاۋازلىق كىتاب
7-باب: تىلنىڭ پايدىسى ۋە زىيىنى، سۆز ئۆلچەملىرى بايانى
100%
00:00 --:--