تىزىملىك
تىل تاللاش:
8-باب 192 – 229-بېيىتلەر (38 بېيىت)

كىتاب ئىگىسىنىڭ ئۆزرىسى بايانى

Kitab Igisining Özrisi Bayani

كىتاب ئىگىسىنىڭ ئۆزرىسى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 8-بابى، 192–229-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 013 كىتاب ئىگىسى ئۆز ئۆزرىنى ئېيتىدۇ — 05:52
مەنبە:
نەزمىي يەشمىسى:
تىلىكىم ئىدى، ئەي ھېكىم، سۆزلىمەك،
كېيىنكىلەرگە بىر يادىكار قالغۇدەك.

My wish was to speak, O wise sage: to leave behind words that would endure for generations to come.

Ey âlim hakîm, dileğim benden sonra geleceklere kalacak bir söz söylemek idi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئالىم، دانا، تىلىكىم: كەلگۈسى ئەۋلادلارغا تېگىشلىك سۆزلىرىنى قالدۇرۇش ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلەكىم سۆز ئەردى ئاي بىلگە بۈگۈ كەدىن كەلدەچىكە ئۆزۈم سۆزلەگۈ
Tilekim söz erdi ay bilge bügü, kedin keldeçike özüm sözlegü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey âlim hakîm, dileğim benden sonra geleceklere kalacak bir söz söylemek idi.
🇬🇧 EN My wish was to speak, O wise sage: to leave behind words that would endure for generations to come.
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل كەلدى قارشى، دېدى دىققەت ئەت،
سۆزۈڭ بولسا يېڭىلىش، بولۇر ساڭا سەت.

Yet Reason confronted me and said: 'Take heed! If your words contain errors, they will surely bring you harm.'

Anlayış karşı geldi ve: —İyice dikkat et, sözün yanlış olursa, sana zararı dokunur — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
لېكىن بىر پىكىر قارشى چىقىپ دېدىكى، ”دىققەت قىل، سۆزۈڭ خاتا بولسا، ساڭا زىيان زەخمەت يېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش كەلدى ئۇترۇ ئايۇر بۈترۈ كۆر سۆزۈڭ بولسا ياڭلۇق ساڭا بولغا قور
Ukuş keldi utru ayur bütrü kör, sözüñ bolsa yañluk saña bolğa kor
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlayış karşı geldi ve: —İyice dikkat et, sözün yanlış olursa, sana zararı dokunur — dedi —
🇬🇧 EN Yet Reason confronted me and said: 'Take heed! If your words contain errors, they will surely bring you harm.'
نەزمىي يەشمىسى:
ياماندۇر خەلق تىلى سېنى سۆزلىگەي،
كىشى خۇلقى قىزغانچ، ئېتىڭنى يېگەي.

'The tongue of the populace is sharp and will slander you; human nature is envious and will devour your flesh!'

Halkın dili kötüdür, seni çekiştirir, insanın tabiati kıskançtır, etini yer.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقنىڭ تىلى يامان، ئۇ گېپىڭنى قىلىدۇ، كىشى لەر نىڭ قىلىقى ھەسەتخور، گۆشۈڭنى يەيدۇ“.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇن تىلى ياۋلاق سەنى سۆزلەگەي كىشى قىلقى كىرتۈچ ئەتىڭنى يەگەي
Bodun tili yavlak seni sözlegey, kişi kılkı kirtüç etiñni yegey
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halkın dili kötüdür, seni çekiştirir, insanın tabiati kıskançtır, etini yer.
🇬🇧 EN 'The tongue of the populace is sharp and will slander you; human nature is envious and will devour your flesh!'
نەزمىي يەشمىسى:
قاراپ كۆرگىنىمچە يېنىكلەندى يۈك،
ئۆزۈمگە دېدىم سۆزلە، بار سۆزنى تۆك.

When I pondered this deeply, my burden grew light, and I said to myself: 'Speak forth, and pour out all that is in your heart!'

Dikkatle bakınca, yüküm hafifledi, kendi-kendime : — Söyle, içindekileri dök — dedim.

نەسرىي يەشمىسى:
سەپسېلىپ قارسام، يۈكۈم يەڭگىللىدى، ئۆزۈمگە دېدىمكى، سۆزلە، ھەممە سۆزۈڭنى تۆك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باقا كۆردۈم ئەرسە يىنىك بولدى يۈك ئۆزۈم ئايدى سۆزلە سۆزۈڭ بارى تۆك
Baka kördüm erse yinik boldı yük, özüm aydı sözle sözüñ barı tök
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dikkatle bakınca, yüküm hafifledi, kendi-kendime : — Söyle, içindekileri dök — dedim.
🇬🇧 EN When I pondered this deeply, my burden grew light, and I said to myself: 'Speak forth, and pour out all that is in your heart!'
نەزمىي يەشمىسى:
نېمىشقا دېسەڭ مەن ساڭا ئېيتايىن،
سۆزۈمنى، ئەي ھوشيار يىگىت، ئاڭلىغىن.

If you ask why, let me explain to you, O valiant hero; listen closely to my words:

Sebebini sorarsan, sana söyleyeyim, ey mert yiğit, sözümü dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
نېمە ئۈچۈن دېسەڭ، ساڭا ئېيتاي، ئەي جەسۇر قەھرىمان، سۆزۈمنى ئاڭلىغىن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈلۈك تەسە سەن ئايايىن ساڭا ئەشىتگىل سۆزۈمنى ئاي ئەرسىگ توڭا
Negülük tese sen ayayın saña, eşitgil sözümni ay ersig toña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sebebini sorarsan, sana söyleyeyim, ey mert yiğit, sözümü dinle.
🇬🇧 EN If you ask why, let me explain to you, O valiant hero; listen closely to my words:
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى ئاتى يالڭۇق، يېڭىلغاق ئۈچۈن،
دېيىلدى ئۇ يالڭۇق، يېڭىلغان ئۈچۈن.

Mankind is called 'yalnguq' because man is prone to error ('yangluq'); and error was indeed created for mortal man.

Bu yalnguk (insan) adı insana yanıldığı ( yangluk ) için verildi, yanılmak ( yangluk ) insan ( yalnguk ) için yaratıldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان يېڭىلىدىغانلىقى ئۈچۈن، ئۇنىڭ نامى ”ياڭلۇق“ بولغان، يېڭىلىش ياڭلۇق ئىنسان ئۈچۈن بېرىلگەن .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ يالڭۇق ئاتى بولدى يالڭلۇق ئۈچۈن بۇ يالڭلۇق ئۇرۇلدى بۇ يالڭۇق ئۈچۈن
Bu yalñuk atı boldı yalñluk üçün, bu yalñluk uruldı bu yalñuk üçün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu yalnguk (insan) adı insana yanıldığı ( yangluk ) için verildi, yanılmak ( yangluk ) insan ( yalnguk ) için yaratıldı.
🇬🇧 EN Mankind is called 'yalnguq' because man is prone to error ('yangluq'); and error was indeed created for mortal man.
نەزمىي يەشمىسى:
يېڭىلمەس كىشى كىم، دېگىن سەن ماڭا،
تۈمەنمەڭ يېڭىلغاننى دەيمەن ساڭا.

Show me a single person who has never erred! Whereas of those who err, I can point out ten thousand to you.

Sen bana yanılmayan bir kimse söyleyebilirmısin, ben sana yandan binlerce insan göstereyim.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم يېڭىلمەيدۇ، ماڭا ئېيتىپ بەرگىن چۇ ؟ ساڭا ئېيتايكى، يېڭىلىدىغان كىشىلەر تۈمەنمىڭدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياڭىلماز كىشى كىم ئايۇ بەر ماڭا ياڭىلمىش تۈمەن مىڭ ئايايىن ساڭا
Yañılmaz kişi kim ayu ber maña, yañılmış tümen miñ ayayın saña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen bana yanılmayan bir kimse söyleyebilirmısin, ben sana yandan binlerce insan göstereyim.
🇬🇧 EN Show me a single person who has never erred! Whereas of those who err, I can point out ten thousand to you.
نەزمىي يەشمىسى:
بەك ئازدۇر بىلىملىك، تولا بىلىمسىز،
ئەقىلسىز تولىدۇر، ئەقىللىك ئەزىز.

Those who possess knowledge are very few, while the ignorant are vast in number; know that the uncomprehending abound, while the wise are rare.

Bilgi sahibi insanlar pek azdır, bilgisiz ise, çoktur, bil ki, anlayışsız insanlar çok, anlayışlılar ise, nâdirdir.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىكلەر ناھايىتى ئاز، بىلىمسىزلەر كۆپ، بىلگىنىكى، ئىدراكسىزلار كۆپ، ئىدراكلىقلار كەم ئۇچرايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ ئىدى ئاز بىلىگسىز ئۈكۈش ئۇقۇشسۇز ئۈكۈش بىل ئۇقۇشلۇغ كۈسۈش
Biliglig idi az biligsiz üküş, ukuşsuz üküş bil ukuşluğ küsüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgi sahibi insanlar pek azdır, bilgisiz ise, çoktur, bil ki, anlayışsız insanlar çok, anlayışlılar ise, nâdirdir.
🇬🇧 EN Those who possess knowledge are very few, while the ignorant are vast in number; know that the uncomprehending abound, while the wise are rare.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىمسىز بىلىملىككە بولدى يېغى،
نادانلار ئالىمغا قارشى ھەر چېغى.

The ignorant has ever been an enemy to the knowledgeable; the ignorant has always waged strife against the wise.

Bilgisiz bilgiliye dâima düşman olmuştur, bilgisiz bilgili ile her zaman mücâdele halindedir.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىمسىزلەر بىلىملىككە دۈشمەن بولدى. بىلىمسىز لەر بىلىملىككە ھەسەت قىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگسىز بىلىگلىگكە بولدى ياغى بىلىگسىز بىلىگلىگكە قىلدى چوغى
Biligsiz biligligke boldı yağı, biligsiz biligligke kıldı çoğı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgisiz bilgiliye dâima düşman olmuştur, bilgisiz bilgili ile her zaman mücâdele halindedir.
🇬🇧 EN The ignorant has ever been an enemy to the knowledgeable; the ignorant has always waged strife against the wise.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىدىن كىشىنىڭ تولا پەرقى بار،
بىلىمدۇر بۇ پەرق، سۆز شۇ ئۈزرە بارار.

There is an immense difference between one person and another; and my tongue declares that this distinction arises solely from knowledge.

İnsandan insana çok fark vardır, bu fark bilgiden ileri gelir, sözüm buna dâirdir.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى بىلەن كىشىنىڭ زور پەرقى بار، بۇ پەرق بىلىمدىلا كۆرۈلىدۇ ، دەيمەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىدە كىشى ئادرۇقى بار تەلىم بۇ ئادرۇق بىلىگدىن ئايۇر بۇ تىلىم
Kişide kişi adrukı bar telim, bu adruk biligdin ayur bu tilim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsandan insana çok fark vardır, bu fark bilgiden ileri gelir, sözüm buna dâirdir.
🇬🇧 EN There is an immense difference between one person and another; and my tongue declares that this distinction arises solely from knowledge.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىككە سۆزلىدىم مەن بۇ سۆزۈم،
بىلىمسىز تىلىنى بىلمەيمەن ئۆزۈم.

I have spoken these words for the wise and learned; as for the language of the ignorant, I myself do not comprehend it.

Bu sözümü bilgili için söyledim, bilgisizin dilini ben de bilemiyorum.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇشبۇ سۆزۈمنى بىلىملىكلەر ئۈچۈن سۆزلىدىم، بىلىمسىزنىڭ تىلىنى ئۆزۈممۇ بىلمەيمەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگكە سۆزلەدىم ئۇش بۇ سۆزۈم بىلىگسىز تىلىنى بىلۈمەز ئۆزۈم
Biligligke sözledim uş bu sözüm, biligsiz tilini bilümez özüm
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu sözümü bilgili için söyledim, bilgisizin dilini ben de bilemiyorum.
🇬🇧 EN I have spoken these words for the wise and learned; as for the language of the ignorant, I myself do not comprehend it.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىمسىز بىلەن ھېچ سۆزۈم يوق مېنىڭ،
ئەي ئالىم، ئۆزۈم بىر قولۇڭمەن سېنىڭ.

I have no words to exchange with the ignorant; O wise one, behold, I am but your humble servant!

Benim bilgisiz ile hiç bir sözüm yoktur, ey bilgili, işte ben senin kulunum.

نەسرىي يەشمىسى:
مېنىڭ بىلىمسىز بىلەن قىلىدىغان ھېچ سۆزۈم يوق، ئەي دانا، مەن سېنىڭ لا خىزمەتكارىڭ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگسىز بىلە ھىچ سۆزۈم يوق مەنىڭ ئاي بىلگە ئۆزۈم ئۇش تاپۇغچى سەنىڭ
Biligsiz bile hiç sözüm yok meniñ, ay bilge özüm uş tapuğçı seniñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Benim bilgisiz ile hiç bir sözüm yoktur, ey bilgili, işte ben senin kulunum.
🇬🇧 EN I have no words to exchange with the ignorant; O wise one, behold, I am but your humble servant!
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزۈمنى دېگىلى سەندىن ئەيمىنىپ،
قويارمەن بۇ ئۆزرەمنى ئۈمىد قىلىپ.

Hesitant in uttering my words before you, I now offer this apology with reverence.

Sözümü sana söylemiş olduğum için, çekinerek, işte böyle senden özür diledim.

نەسرىي يەشمىسى:
ساڭا سۆزۈمنى سۆزلەشكە ئەيىبىنىپ، ئۇشبۇ ئۆزىمنى بايان قىلدىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈم سۆزلەمىشكە ساڭا ئەيمەنۈ ئۆزۈم ئۈدرى قولدى ساڭا ئۇش مۇنۇ
Sözüm sözlemişke saña eymenü, özüm üdri koldı saña uş munu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözümü sana söylemiş olduğum için, çekinerek, işte böyle senden özür diledim.
🇬🇧 EN Hesitant in uttering my words before you, I now offer this apology with reverence.
نەزمىي يەشمىسى:
سۆز ئېيتقان كىشىلەر ئازار، ئالدىرار،
ئەقىللىك ئىشتىسە، تۈزىتىپ بارار.

The speaker may falter and make an error; but when the discerning hear it, they correct and set it right.

Sözü söyleyen yanılabilir ve şaşırır, anlayışlı isterse, bunu düzeltir ve tashih eder.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزلىگۈچى ئازىدۇ ھەم يېڭىلىدۇ، ئىدراكلىقلار ئاڭلىسا، ئوڭلايدۇ، تۈزىتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈگ سۆزلەدەچى ئازار ھەم يازار ئۇقۇشلۇغ ئەشىتسە ئوڭارۇر تۈزەر
Sözüg sözledeçi azar hem yazar, ukuşluğ eşitse oñarur tüzer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözü söyleyen yanılabilir ve şaşırır, anlayışlı isterse, bunu düzeltir ve tashih eder.
🇬🇧 EN The speaker may falter and make an error; but when the discerning hear it, they correct and set it right.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇرۇندۇقلۇق ئول سۆز تۆگە بۇرىدەك،
ماڭار نەگە تارتسا ھىڭگان تۆگىدەك.

Words are like a camel led by a halter: wherever the camel's neck is guided, thither it follows.

Söz, deve burnu gibi, yularlıdır, o, dişi deve boynu gibi, nereye çekilirse, oraya gider.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆز تۆگە بۇرنىدەك چۈلۈكلۈك نەرسىكى ، تۆگىنى قاياققا يېتىلسە، شۇ ياققا كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇرۇندۇقلۇغ ئول سۆز تەۋە بۇرنى تەگ بارۇر قانچا يەتسە تىتىر بوينى تەگ
Burundukluğ ol söz teve burnı teg, barur kança yetse titir boynı teg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz, deve burnu gibi, yularlıdır, o, dişi deve boynu gibi, nereye çekilirse, oraya gider.
🇬🇧 EN Words are like a camel led by a halter: wherever the camel's neck is guided, thither it follows.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىپ سۆزلىگۈچى كىشى كۆپ ئېرۇر،
ئۇنى بىلگۈچى ئەر ماڭا خوپ ئېرۇر.

There are many who can utter words with knowledge, but the one who truly comprehends them is exceedingly precious to me.

Sözü bilerek söyleyen çok kimse var, benim için sözü anlayan adanı azizdir.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزنى بىلىپ سۆزلىگۈچىلەر كۆپ، بۇنى چۈشەنگۈچىلەر مەن ئۈچۈن بەك ئەزىزدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ سۆزلەدەچى كىشى بار ئۈكۈش ئانى بىلدەچى ئەر ماڭا كەد كۈسۈش
Bilig sözledeçi kişi bar üküş, anı bildeçi er maña ked küsüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözü bilerek söyleyen çok kimse var, benim için sözü anlayan adanı azizdir.
🇬🇧 EN There are many who can utter words with knowledge, but the one who truly comprehends them is exceedingly precious to me.
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ياخشىلىقلار ئىلىم نەپئى ئول،
بىلىم بىرلە تاپتى مىسال كۆككە يول.

All blessings and goods are the fruit of knowledge; through knowledge, as it were, a pathway to heaven is found.

Bütün iyilikler bilginin faydasıdır, bilgi ile göğe dahi yol bulunur.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممە ياخشىلىقلار ئىلىمنىڭ پايدىسىدىندۇر، مىسالى بىلىم بىلەن كۆككە مۇ يول ئېچىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەدگۈلۈكلەر بىلىگ ئاسغى ئول بىلىگ بىرلە بۇلدى مەسەل كۆككە يول
Kamuğ edgülükler bilig asğı ol, bilig birle buldı mesel kökke yol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün iyilikler bilginin faydasıdır, bilgi ile göğe dahi yol bulunur.
🇬🇧 EN All blessings and goods are the fruit of knowledge; through knowledge, as it were, a pathway to heaven is found.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم بىرلە سۆزلە پۈتۈن سۆزنى سەن،
بۈيۈك بىل بىلىمى بىلەن ئەرنى سەن.

Speak all your words grounded in knowledge, and know that every soul achieves greatness through knowledge alone.

Sen her sözünü bilgi ile söyle, her kesin bilgi ile büyük olduğunu bil.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممە سۆزۈڭنى بىلىم بىلەن سۆزلە، ھەممە كىشى بىلىمى بىلەن بۈيۈك بولىدۇ، دەپ بىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ بىرلە سۆزلە قامۇغ سۆزنى سەن بىلىگىن بەدۈك بىل قامۇغ ئۆزنى سەن
Bilig birle sözle kamuğ sözni sen, biligin bedük bil kamuğ özni sen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen her sözünü bilgi ile söyle, her kesin bilgi ile büyük olduğunu bil.
🇬🇧 EN Speak all your words grounded in knowledge, and know that every soul achieves greatness through knowledge alone.
نەزمىي يەشمىسى:
يېشىل كۆكتىن ئىندى قوڭۇر يەرگە سۆز،
كىشى تاپتى قىممەت سۆزى بىرلە ئۆز.

From the azure sky, speech descended unto the dark earth; and through speech, man bestowed honor upon himself.

Söz kara yere mâvî gökten indi, insan kendisine sözü ile değer verdirdi.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆز كۆك ئاساندىن بوز يەرگە چۈشتى، ئىنسان سۆز بىلەن ئۆزىنى قەدىر قىممەتكە ئىگە قىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياشىل كۆكتىن ئەندى ياغىز يەركە سۆز سۆزى بىرلە يالڭۇق ئاغىر قىلدى ئۆز
Yaşıl köktin endi yağız yerke söz, sözi birle yalñuk ağır kıldı öz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz kara yere mâvî gökten indi, insan kendisine sözü ile değer verdirdi.
🇬🇧 EN From the azure sky, speech descended unto the dark earth; and through speech, man bestowed honor upon himself.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى كۆڭلى تۈۋسىز دېڭىزدەك ئېرۇر،
بىلىم ئۈنچە ئوخشاش تۈۋىدە ياتۇر.

The human heart is like a bottomless sea, and knowledge is like a pearl lying at its deepest bed.

İnsan gönülü dibi olmayan bir deniz gibidir, bilgi onun dibinde yatan inciye benzer.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىنىڭ كۆڭلى گويا تۈپسىز دېڭىزغا ئوخشايدۇ، بىلىم بولسا ئۇنىڭ تېگىدە ياتقان ئۈنچىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى كۆڭلى تۈپسۈز تەڭىز تەغ-تۇرۇر بىلىگ يىنچۈ سانى تۈپىندە ياتۇر
Kişi köñli tüpsüz teñiz teg-turur, bilig yinçü sanı tüpinde yatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan gönülü dibi olmayan bir deniz gibidir, bilgi onun dibinde yatan inciye benzer.
🇬🇧 EN The human heart is like a bottomless sea, and knowledge is like a pearl lying at its deepest bed.
نەزمىي يەشمىسى:
دېڭىزدىن چىقارمىسا ئۈنچە كىشى،
قالۇر ئۈنچە پەرقسىز بولۇپ ساي تېشى.

Unless a person dives into the sea and brings forth the pearl, it matters not whether it be a pearl or a pebble on the shore.

İnsan inciyi denizden çıkarmadıkça, o, ister inci olsun - ister' çakıl taşı, farketmez.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى دېڭىزدىن ئۈنچىنى چىقارمىسا، ئۇ مەيلى ئۈنچە بولسۇن، مەيلى ساينىڭ تېشى پەرقسىز بولىدۇ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەڭىزدىن چىقارماسا يىنچۈ كىشى كەرەك يىنچۈ بولسۇن كەرەك ساي تاشى
Teñizdin çıkarmasa yinçü kişi, kerek yinçü bolsun kerek say taşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan inciyi denizden çıkarmadıkça, o, ister inci olsun - ister' çakıl taşı, farketmez.
🇬🇧 EN Unless a person dives into the sea and brings forth the pearl, it matters not whether it be a pearl or a pebble on the shore.
نەزمىي يەشمىسى:
قوڭۇر يەر تېگىدە ئالتۇن ئىدى تاش،
گەر چىقسا بەگلەرگە بولۇر باشقا تاج.

Gold buried deep beneath the dark earth is no different from stone; but once brought to light, it adorns the crowns of kings.

Kara toprak altındaki altın taştan farksızdır, oradan çıkınca, beylerin başında tuğ tokası olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بوز يەر قېتىدىكى ئالتۇن بىر تاشتۇر، ئەگەر قېزىپ چىقىرىلسا، بەگلەرنىڭ بېشىغا بېزەك بولىدۇ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىز يەر قاتىنداقى ئالتۇن تاش ئول قالى چىقسا بەگلەر باشىندا تۇش ئول
Yağız yer katındakı altun taş ol, kalı çıksa begler başında tuş ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kara toprak altındaki altın taştan farksızdır, oradan çıkınca, beylerin başında tuğ tokası olur.
🇬🇧 EN Gold buried deep beneath the dark earth is no different from stone; but once brought to light, it adorns the crowns of kings.
نەزمىي يەشمىسى:
گەر ئالىم ئىلمىنى چىقارمىسا تىل،
يورۇتماس ئۇنىڭ ئىلمى ياتسىمۇ يىل.

If a knowledgeable person does not express their wisdom through the tongue, that wisdom illuminates nothing, even though it lie dormant for years.

Bilgili bilgisini dili ile meydana çıkarmazsa,- yıllarca yatsa bile, onun bilgisi muhitini aydınlatmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشى بىلىمنى تىل بىلەن بايان قىلمىسا، ئۇنىڭ بىلىمى يىللاپ ياتسىمۇ ئەتراپنى يورۇتالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ چىقارماسا بىلگىن تىلىن يارۇتماز ئانىڭ بىلگى ياتسا يىلىن
Biliglig çıkarmasa bilgin tilin, yarutmaz anıñ bilgi yatsa yılın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili bilgisini dili ile meydana çıkarmazsa,- yıllarca yatsa bile, onun bilgisi muhitini aydınlatmaz.
🇬🇧 EN If a knowledgeable person does not express their wisdom through the tongue, that wisdom illuminates nothing, even though it lie dormant for years.
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل ۋە بىلىم ئۇ ئۇز نەرسىدۇر ئەڭ،
ئەگەر بولسا ئىشلەت، ئۇچۇپ كۆككە تەڭ.

Discernment and knowledge are truly excellent virtues; if you possess them, put them into practice and soar to the heavens!

Anlayış ve bilgi çok iyi şeydir, eğer bulursan, onları kullan ve uçup göğe çık.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىدراكلىق، بىلىملىك بولۇش ناھايىتى ياخشى نەرسىدۇر، ئەگەر ئۇنىڭغا ئېرىشسەڭ ئىشلەت، ئۇچۇپ كۆككە يەت.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلى بىلىگلى ئىدى ئەدگۈ نەڭ قالى بۇلسا ئىشلەت ئۇچۇپ كۆككە تەڭ
Ukuşlı biligli idi edgü neñ, kalı bulsa işlet uçup kökke teñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlayış ve bilgi çok iyi şeydir, eğer bulursan, onları kullan ve uçup göğe çık.
🇬🇧 EN Discernment and knowledge are truly excellent virtues; if you possess them, put them into practice and soar to the heavens!
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئەلنىڭ بېگى ئاڭلىغىل،
ئوقۇشقا، بىلىمگە يۈگۈرتۈپ ئەقىل.

Hear what the ruler of the realm, who fully grasped the essence of understanding and wisdom, said:

Anlayış ve bilginin ne olduğunu bilen, bu memleket beyi ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىدراك ۋە بىلىمنىڭ نېمە ئىكەنلىكىگە ئەقلى يەتكەن ئەل يۇرت بېگى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بۇ ئەل كەند بەگى ئۇقۇشقا بىلىگكە يەتۈرمىش ئۆگى
Negü ter eşitgil bu el kend begi, ukuşka biligke yetürmiş ögi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlayış ve bilginin ne olduğunu bilen, bu memleket beyi ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the ruler of the realm, who fully grasped the essence of understanding and wisdom, said:
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان تۇتقىلى ئەر ئەقىللىك كېرەك،
كېرەك يۇرت سوراشقا ئەقىل ۋە يۈرەك.

'To govern the world, a man must possess understanding; to rule over the people, he needs both wisdom and courage.'

Dünyayı elde tutmak için, insan anlayışlı olmalıdır, halka hâkim olmak için ise, hem akıl, hem cesaret gerektir.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھان تۇتۇشقا ئىدراكلىق ئەر كېرەك، خەلقنى باشقۇرۇشقا ئەقىل ھەم جاسارەت كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇن تۇتغۇقا ئەر ئۇقۇشلۇغ كەرەك بودۇن باسغۇقا ئۆگ كەرەك ھەم يۈرەك
Ajun tutğuka er ukuşluğ kerek, bodun basğuka ög kerek hem yürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyayı elde tutmak için, insan anlayışlı olmalıdır, halka hâkim olmak için ise, hem akıl, hem cesaret gerektir.
🇬🇧 EN 'To govern the world, a man must possess understanding; to rule over the people, he needs both wisdom and courage.'
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل بىرلە تۇتتى جاھان تۇتقۇچى،
بىلىم بىرلە تۇتتى ئەلنى سورىغۇچى.

The master of the world held sway through understanding; the ruler of nations governed through knowledge.

Dünyayı elinde tutan, onu anlayış ile tuttu, halka hükmeden, bu işi bilgi ile yaptı.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھان تۇتقۇچى جاھاننى ئىدراك بىلەن تۇتتى، خەلقنى باشقۇرغۇچى ئىلىم بىلەن باشقۇردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش بىرلە تۇتتى ئاجۇن تۇتغۇچى بىلىگ بىرلە باستى بودۇن باسغۇچى
Ukuş birle tuttı ajun tutğuçı, bilig birle bastı bodun basğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyayı elinde tutan, onu anlayış ile tuttu, halka hükmeden, bu işi bilgi ile yaptı.
🇬🇧 EN The master of the world held sway through understanding; the ruler of nations governed through knowledge.
نەزمىي يەشمىسى:
قاچانكىم جاھانغا چۈشۈپتۇ ئادەم،
ئاقىللار تۈزەپ كەلدى ياخشى نىزام.

Ever since Adam descended unto this world, wise and discerning men have established just laws.

Adem'in dünyaya indiğinden beri iyi nizam dâima anlayışlı insanlar tarafından vaz'edilegelmiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنياغا ئادەم زاتى تۆرەلگەندىن تارتىپ، ئىدراكلىقلار ياخشى قانۇن تۇرغۇزۇپ كەلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇنقا ئاپا ئەنمىشىندە بەرۈ ئۇقۇشلۇغ ئۇرۇ كەلدى ئەدگۈ تۆرۈ
Ajunka apa enmişinde berü, ukuşluğ uru keldi edgü törü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Adem'in dünyaya indiğinden beri iyi nizam dâima anlayışlı insanlar tarafından vaz'edilegelmiştir.
🇬🇧 EN Ever since Adam descended unto this world, wise and discerning men have established just laws.
نەزمىي يەشمىسى:
قايۇ ۋاقتا بولسۇن، بۇ كۈندىن بۇرۇن،
بىلىملىككە تەگدى بۈيۈكرەك ئورۇن.

In whatever era, from ancient times down to this day, the highest station has always fallen to the knowledgeable.

Hangi çağda olursa-olsun, bugüne kadar daha yüksek yer dâima bilgiliye kısmet olmuştur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۈگۈنگە قەدەر قايسى زاماندا بولسۇن، بىلىملىككە يۈكسەك ئورۇن تەگدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ ئۈدتە ئەرسە بۇ كۈندە بۇرۇن بىلىگلىگكە تەگدى بەدۈكرەك ئورۇن
Kayu üdte erse bu künde burun, biligligke tegdi bedükrek orun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi çağda olursa-olsun, bugüne kadar daha yüksek yer dâima bilgiliye kısmet olmuştur.
🇬🇧 EN In whatever era, from ancient times down to this day, the highest station has always fallen to the knowledgeable.
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللە ئېسىلغاي ئادەم ئەسكىسى،
بىلىملە بېسىلغاي خەلق پىتنىسى.

Through understanding, the flaws of evil men are reformed; through knowledge, the unrest and discord among the people are quelled.

İnsanların kötüsü anlayış yolu ile asılır, halk arasında çıkan fitne bilgi ile bastırılır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەرنىڭ يامىنى ئەقىل تاپسا تۈزىلىدۇ، خەلق ئىچىدىكى قالايمىقانچىلىق بىلىم بىلەن بېسىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش بىرلە ئەسلۈر كىشى ئارتاقى بىلىگ بىرلە سۈزلۈر بودۇن بۇلغاقى
Ukuş birle eslür kişi artakı, bilig birle süzlür bodun bulğakı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanların kötüsü anlayış yolu ile asılır, halk arasında çıkan fitne bilgi ile bastırılır.
🇬🇧 EN Through understanding, the flaws of evil men are reformed; through knowledge, the unrest and discord among the people are quelled.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى يول بىلەن ئىش پۈتمىسە ھېچ،
بىلىمنى قويۇپ ئال قولۇڭغا قىلىچ.

If these two virtues fail to set things right, set aside knowledge and reach for the sword!

İşleri bu ikisi ile de halledemezsen, bilgiyi bırak, elini kılıca daya.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىككىسى كار قىلمىسا، بىلىمنى قوي دە، ئاندىن قولۇڭنى قىلىپقا ئۇزاتقىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكىن ئىتۈمەسە قودغىل بىلىگ قىلىچقا تەگۈرگىل سەن ئۆترۈ ئەلىگ
Bu ikin itümese kodğıl bilig, kılıçka tegürgil sen ötrü elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İşleri bu ikisi ile de halledemezsen, bilgiyi bırak, elini kılıca daya.
🇬🇧 EN If these two virtues fail to set things right, set aside knowledge and reach for the sword!
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك، ئاقىل بەگ بولسا ئەل بېشى،
قىلىچ بىرلە تۈگەر بىلىمسىز ئىشى.

Wise and learned rulers who led the people settled the stubborn affairs of the ignorant with the edge of the sword.

Halkı idare eden, hakîm ve âlim beyler bilgisizin işini kılıç ile halletmişlerdir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالىم، دانا بەگلەر خەلققە باش بولۇپ بىلىمسىزلەرنىڭ ئىشىنى قىلىپچ بىلەن ھەل قىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۈگۈ بىلگە بەگلەر بودۇنقا باشى قىلىچ بىرلە ئىتمىش بىلىگسىز ئىشى
Bügü bilge begler bodunka başı, kılıç birle itmiş biligsiz işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halkı idare eden, hakîm ve âlim beyler bilgisizin işini kılıç ile halletmişlerdir.
🇬🇧 EN Wise and learned rulers who led the people settled the stubborn affairs of the ignorant with the edge of the sword.
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان تۈتماق ئۈچۈن ئەرگە ئاڭ كېرەك،
ئەل - يۈرتنى سوراشقا بىلىم ئەڭ كېرەك.

To hold dominion over the world, a man must possess deep understanding; to maintain discipline over the populace, he must possess thorough knowledge.

Dünyayı elde tutmak için, insanin anlayışlı olması ve halkı itaat altına almak için de, bilgili bulunması elzemdir.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھاننى قولدا تۇتماق ئۈچۈن، كىشى ناھايىتى ئىدراكلىق بولۇشى كېرەك، خەلقنى باشقۇرۇش ئۈچۈن كىشى بىلىم بىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇن تۇتغۇقا ئەر ئۇقۇش بىلسە كەد بودۇن باسغۇقا ئەر بىلىگ بىلسە كەد
Ajun tutğuka er ukuş bilse ked, bodun basğuka er bilig bilse ked
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyayı elde tutmak için, insanin anlayışlı olması ve halkı itaat altına almak için de, bilgili bulunması elzemdir.
🇬🇧 EN To hold dominion over the world, a man must possess deep understanding; to maintain discipline over the populace, he must possess thorough knowledge.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى بىرىكسە بولۇر ئەر تولۇق،
تولۇق ئەر جاھان نېمەتىن يەر تولۇق.

When these two unite in a person, he attains true perfection; and the perfected man partakes of all the world's blessings.

Bu ikisi bir kimsede toplanırsa, o tam insan olur, tam insan dünyanın bütün nimetlerine nail olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىككىسىنى بىرلەشتۈرگەن كىشى كامالەتكە يېتىدۇ، كامىل ئەر دۇنيا نېمەتلىرىنىڭ ھەممىسىگە ئىگە بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكى بىرىكسە بولۇر ئەر تۈكەل تۈكەل ئەر ئاجۇنۇغ تەمام يەر تۈكەل
Bu iki birikse bolur er tükel, tükel er ajunuğ temâm yer tükel
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu ikisi bir kimsede toplanırsa, o tam insan olur, tam insan dünyanın bütün nimetlerine nail olur.
🇬🇧 EN When these two unite in a person, he attains true perfection; and the perfected man partakes of all the world's blessings.
نەزمىي يەشمىسى:
ساڭا ئىككى دۇنيا گەر ئولسا تىلەك،
ئامالى ياخشىلىق ئېرۇر ئەيلىمەك.

If you desire the best of both worlds, the remedy is simple: practice goodness wherever you can.

Sen her iki dünyayı arzu ediyorsan, bunun çâresi — iyilik yapmaktır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ھەر ئىككى دۇنيانى تىلىمەكچى بولساڭ، قولۇڭدىن كەلسە، ئۇنىڭ چارىسى ياخشىلىق قىلىشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاپاڭ ئىكى ئاجۇن قولۇر ئەرسە سەن ئوتى ئەدگۈلۈك ئول قىلۇر ئەرسە سەن
Apañ iki ajun kolur erse sen, otı edgülük ol kılur erse sen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen her iki dünyayı arzu ediyorsan, bunun çâresi — iyilik yapmaktır.
🇬🇧 EN If you desire the best of both worlds, the remedy is simple: practice goodness wherever you can.
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر ياخشى بولماق تىلىسەڭ ئۆزۈڭ،
يۈرى، ياخشىلىق قىل، قوي ئۆزگە سۆزۈڭ.

If you wish goodness to come to yourself, go forth and do good; there is no need for further words.

Eğer kendin iyilik bulmak istiyorsan, yürü, iyilik et, başka söze ne hacet.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ئۆزۈڭ ياخشى بولۇشنى تىلىمەك، يۈر، ياخشىلىق قىل، باشقا سۆزگە ھاجەت يوق.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى ئەدگۈ بولماق تىلەسە ئۆزۈڭ يورى ئەدگۈلۈك قىل كەسىلدى سۆزۈڭ
Kalı edgü bolmak tilese özüñ, yorı edgülük kıl kesildi sözüñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer kendin iyilik bulmak istiyorsan, yürü, iyilik et, başka söze ne hacet.
🇬🇧 EN If you wish goodness to come to yourself, go forth and do good; there is no need for further words.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى مەڭگۈ بولماسكى، مەڭگۈ ئېتى،
شۇڭا مەڭگۈ قالدى بۇ ياخشى ئېتى.

Man himself is not eternal, but his name is eternal; this is why the good reputation of the righteous endures forever.

İnsan ebedî değildir, ebedî olan — onun adıdır, iyi kimselerin adı bunun için ebedî kalmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى مەڭگۈلۈك ياشىمايدۇ، نامى مەڭگۈ ياشايدۇ . ئۇنىڭ ياخشى نامى مەڭگۈ ساقلىنىپ قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى مەڭۈ بولماز بۇ مەڭۈ ئاتى ئانىن مەڭۈ قالدى بۇ ئەدگۈ ئاتى
Kişi meñü bolmaz bu meñü atı, anın meñü kaldı bu edgü atı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan ebedî değildir, ebedî olan — onun adıdır, iyi kimselerin adı bunun için ebedî kalmıştır.
🇬🇧 EN Man himself is not eternal, but his name is eternal; this is why the good reputation of the righteous endures forever.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزۈڭ مەڭگۈ ئەرمەس، ئېتىڭ مەڭگۈ ئول،
ئېتىڭ مەڭگۈ ئولسا، ئۆزۈڭ مەڭگۈ ئول.

You yourself are mortal, but your name can be immortal; if your name remains eternal, then you too shall live forever.

Kendin ebedî değilsin, adın ebedîdir, adın ebedî olursa, kendin de ebedî olursun.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزۈڭ مەڭگۈ ئەمەس، بەلكى نامىڭ مەڭگۈدۇر، نامىڭ مەڭگۈ بولسا، ئۆزۈڭمۇ مەڭگۈلۈك بولسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزۈڭ مەڭۈ ئەرمەز ئاتىڭ مەڭۈ ئول ئاتىڭ مەڭۈ بولسا ئۆزۈڭ مەڭۈ ئول
Özüñ meñü ermez atıñ meñü ol, atıñ meñü bolsa özüñ meñü ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendin ebedî değilsin, adın ebedîdir, adın ebedî olursa, kendin de ebedî olursun.
🇬🇧 EN You yourself are mortal, but your name can be immortal; if your name remains eternal, then you too shall live forever.
ئاۋازلىق كىتاب
8-باب: كىتاب ئىگىسىنىڭ ئۆزرىسى بايانى
100%
00:00 --:--