تىزىملىك
تىل تاللاش:
9-باب 230 – 286-بېيىتلەر (57 بېيىت)

ياخشىلىق قىلىشنىڭ پەزىلىتى ۋە پايدىلىرى

Yaxshiliq Qilishning Peziliti we Paydiliri

ياخشىلىق قىلىشنىڭ پەزىلىتى ۋە پايدىلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 9-بابى، 230–286-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 014 ياخشىلىق قىلىشنىڭ مەدھىيىسى ۋە پايدىسى — 08:22
مەنبە:
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا، خەلق ئۈزرە قولۇڭ ئۇزۇن،
ئەمەل سۆزدە قىل ياخشىلىقنى پۈتۈن.

If your hand gains authority to govern the people, do good at all times through word and deed.

Eğer halkı idare edecek bir duruma gelirsen, işle ve sözle her vakit iyilik et.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر خەلققە ھۆكۈمرانلىق يۈرگۈزىدىكەنسەن، بارلىق سۆز ھەرىكىتىڭ بىلەن ياخشلىق قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بولسا ئەلگىڭ بودۇنقا ئۇزۇن قامۇغ ئەدگۈلۈك قىل قىلىنچىن سۆزۈن
Kalı bolsa elgiñ bodunka uzun, kamuğ edgülük kıl kılınçın sözün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer halkı idare edecek bir duruma gelirsen, işle ve sözle her vakit iyilik et.
🇬🇧 EN If your hand gains authority to govern the people, do good at all times through word and deed.
نەزمىي يەشمىسى:
يىگىتلىك قاچار ئۇ، تىرىكلىك ئۇچار،
بۇ چۈشتەك جاھاندىن كىشى تېز كېچەر.

Youth flees away and mortal life takes flight; from this dream-like world, you too shall swiftly pass.

Gençlik kaçar ve hayat uçar, bu rüya gibi dünyadan kendin çabuk göçersin.

نەسرىي يەشمىسى:
يىگىتلىك ئۆتۈپ كېتىدۇ، تىرىكلىكمۇ تۈگەيدۇ، سەن بۇ چۈش كەبى دۇنيادىن تېزلا ئۆتۈپ كېتىسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەگىتلىك قاچار ئول تىرىگلىك ئۇچار بۇ تۈش تەگ ئاجۇندىن ئۆزۈڭ تەرك كەچەر
Yegitlik kaçar ol tiriglik uçar, bu tüş teg ajundın özüñ terk keçer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gençlik kaçar ve hayat uçar, bu rüya gibi dünyadan kendin çabuk göçersin.
🇬🇧 EN Youth flees away and mortal life takes flight; from this dream-like world, you too shall swiftly pass.
نەزمىي يەشمىسى:
ھايات دەسمايە، پايدا ئەزگۈلۈك50،
بولۇر ساڭا تاڭلا يېمەك كىيگۈلۈك.

Make this life your working capital, whose profit is doing good; for this shall provide you with noble food and raiment on the morrow.

Hayatı sermâye yap, bunun faizi iyiliktir, bu sana yarın için iyi yiyecek ve giyecek temin eder.

نەسرىي يەشمىسى:
ھاياتىڭىنى سەرمايە قىلكى، ئۇنىڭ پايدىسى ياخشلىقتۇر، بۇ ئەتە ئاخىرەتتە ياخشى يېگۈلۈك ۋە كىيگۈلۈك بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىرىگلىكنى مۈن قىل ئاسىغ ئەدگۈلۈك يارىن بولغا ئەدگۈ يەگۈ كەدگۈلۈك
Tiriglikni mün kıl asığ edgülük, yarın bolğa edgü yegü kedgülük
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hayatı sermâye yap, bunun faizi iyiliktir, bu sana yarın için iyi yiyecek ve giyecek temin eder.
🇬🇧 EN Make this life your working capital, whose profit is doing good; for this shall provide you with noble food and raiment on the morrow.
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا كىشى ياخشىسى،
تىنارلىق، ماڭارلىق ئاخىر ئۆلگۈسى.

Hear what the best of men declared: 'Every creature that walks and breathes must in the end taste death.'

Dinle, insanların iyisi ne der, yürüyen ve nefes alanların hepsi sonunda ölecektir.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەرنىڭ ياخشىسى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: نەپەس ئېلىپ يۈرىدىغان جانلىقلار ئاخىر ئۆلگۈسى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل كىشى ئەدگۈسى يورىپ تىن توقىغلى ئاھىر ئۆلگۈسى
Negü ter eşitgil kişi edgüsi, yorıp tın tokığlı âhır ölgüsi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dinle, insanların iyisi ne der, yürüyen ve nefes alanların hepsi sonunda ölecektir.
🇬🇧 EN Hear what the best of men declared: 'Every creature that walks and breathes must in the end taste death.'
نەزمىي يەشمىسى:
جاھانغا نە ياڭلىغ ئەر تۇغۇلدى، كۆر،
بىر ئازلا يۈردى دە، يەنە ئۆلدى، كۆر.

Behold how many valiant men have entered this world; after walking upon it for a time, they too passed away.

Dünyaya nice erler geldi, düşün, bir müddet ömür sürdükten sonra, yine göçüp gittiler.

نەسرىي يەشمىسى:
نەزەر سال، دۇنيادا نى نى ئەرلەر تۇغۇلدى، ئۇلار بىر مۇددەت ھايات كەچۈرۈپ، ئاخىر ئۆلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇندا نە ياڭلىغ ئەرەن تۇغدى كۆر بىر ئانچا يورىدى يانا ئۆلدى كۆر
Ajunda ne yañlığ eren tuğdı kör, bir ança yorıdı yana öldi kör
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyaya nice erler geldi, düşün, bir müddet ömür sürdükten sonra, yine göçüp gittiler.
🇬🇧 EN Behold how many valiant men have entered this world; after walking upon it for a time, they too passed away.
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئۆلسۈن ۋە يا قۇل يا ياخشى يامان،
ئۆزى ئۆلدى، قالدى ئېتىدىن نىشان.

Whether prince or servant, whether righteous or wicked, they themselves perished, leaving behind only their name and trace.

Gerek bey, gerek kul, iyi veya kötü, kendileri öldü, fakat onların nişanı olarak, yalnız adları kaldı.

نەسرىي يەشمىسى:
مەيلى بەگ، مەيلى قۇل ياكى ياخشى، يامان بولسۇن، ئۆزى ئۆلگەن بولسا، ئىز نامى قالدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك بەگ كەرەك قۇل نە ئەدگۈ ئىسىز ئۆزى ئۆلدى ئەرسە ئاتى قالدى ئىز
Kerek beg kerek kul ne edgü isiz, özi öldi erse atı kaldı iz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gerek bey, gerek kul, iyi veya kötü, kendileri öldü, fakat onların nişanı olarak, yalnız adları kaldı.
🇬🇧 EN Whether prince or servant, whether righteous or wicked, they themselves perished, leaving behind only their name and trace.
نەزمىي يەشمىسى:
ساڭا تەگدى ئەمدى بۇ نۆۋەت ئورۇن،
قىلىپ سەن ياخشىلىق، ياخشى بول بۇرۇن.

Now by turn this station has fallen to you; excel all others in goodness, and strive ever to do what is right.

Şimdi bu yere sâhıp olmak sırası sana gelmiştir, sen her keşten iyi ol ve hep iyilik yapmağa çalış.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەمدى بۇ ئورۇن نۆۋەتىدە ساڭا تەگدى، ھەممىدىن ئاۋۋال ياخشلىق قىل، ياخشى بول.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساڭا تەگ دى ئەمدى كەزىگچە ئورۇن، قامۇغ ئەدگۈلۈك قىل سەن ئەدگۈ بۇرۇن
Saña teg, di emdi kezigçe orun, kamuğ edgülük kıl sen edgü burun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi bu yere sâhıp olmak sırası sana gelmiştir, sen her keşten iyi ol ve hep iyilik yapmağa çalış.
🇬🇧 EN Now by turn this station has fallen to you; excel all others in goodness, and strive ever to do what is right.
نەزمىي يەشمىسى:
تىرىك ئۆلۈر ئاخىر، تۆشەك بولۇر يەر،
تىرىكتۈر ئېتى، ياخشى بولسا ئەگەر.

Every living soul must eventually die and make the earth their bed; yet when a person departs with goodness, their name remains alive.

Her yaşayan er-geç ölecek ve toprağa düşecektir, insan iyi nâm ile ölürse, adı yaşar.

نەسرىي يەشمىسى:
تىرىك ئادەم ئاخىر ئۆلگۈسى ۋە يەرنى تۆشەك قىلغۇسىدۇر، قارا، كىشى ياخشىلىق بىلەن ئۆلسە، نامى ھايات قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىرىگ ئۆلگۈ ئاھىر تۆشەڭۈ يەرىگ كىشى ئۆلسە ئەدگۈن كۆر ئاتى تىرىگ
Tirig ölgü âhır töşeñü yerig, kişi ölse edgün kör atı tirig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her yaşayan er-geç ölecek ve toprağa düşecektir, insan iyi nâm ile ölürse, adı yaşar.
🇬🇧 EN Every living soul must eventually die and make the earth their bed; yet when a person departs with goodness, their name remains alive.
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىدە ئىككى ئات، بۇ تىلدا يۈرۈر،
بىر ياخشى، بىر ئەسكى جاھاندا قالۇر.

Two kinds of names live upon the tongues of humanity: one is good and the other is evil, enduring in the world.

İnsanların dillerden düşmeyen iki türlü adı vardır : biri — ıyı, biri — kötü, bunlardan biri dünyada kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىككى تۈرلۈك نام تىللاردا ياشايدۇ: بىرى ياخشى نام ، بىرى يامان نام دۇنيادا قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كى تۆرلۈگ ئات ئول بۇ تىلدە يورىر بىر ئەدگۈ بىر ئىسىز ئاجۇندا قالىر
İki törlüg at ol bu tilde yorır, bir edgü bir isiz ajunda kalır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanların dillerden düşmeyen iki türlü adı vardır : biri — ıyı, biri — kötü, bunlardan biri dünyada kalır.
🇬🇧 EN Two kinds of names live upon the tongues of humanity: one is good and the other is evil, enduring in the world.
نەزمىي يەشمىسى:
يامىنى سۆڭۈلۈر، ياخشى ماختىلۇر،
قاراپ كۆر ئۆزۈڭگە قايۇسى ياقۇر.

The wicked earns curses, while the good receives laudation; look into your heart and consider which of the two you desire.

Kötü söğülür, iyi öğülür, iyice dikkat et, canın hangisini ister.

نەسرىي يەشمىسى:
يامان سۆكۈش ئالىدۇ ، ياخشى ماختاشقا ئېرىشىدۇ، ئۆزۈڭگە قاراپ كۆرگىن، قايسىسىنى خالايسەن؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزكە سۆكۈش ئەدگۈ ئۆگدى بۇلۇر ئۆزۈڭكە باقا كۆر قايۇسىن قولۇر
İsizke söküş edgü ögdi bulur, özüñke baka kör kayusın kolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü söğülür, iyi öğülür, iyice dikkat et, canın hangisini ister.
🇬🇧 EN The wicked earns curses, while the good receives laudation; look into your heart and consider which of the two you desire.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزۈڭ ياخشى بولساڭ، ئېتىڭ ماختىلۇر،
ئەي ھوشيار، يامان ئات بولسا سۆڭۈلۈر.

O pure soul! If you are good, your name shall be praised; but if you are wicked, you shall be remembered only with reproach.

Ey temiz kimse, iyi olursan, adını öğerek anarlar, eğer kötü olursan, seni söğerek yad ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزۈڭ ياخشى بولساڭ، نامىڭ ماختىلىدۇ، ئەگەر يامان بولساڭ، سۆكۈلسەن، ئەي پاك كىشى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزۈڭ ئەدگۈ بولسا ئاتىڭ ئۆگدىلىگ قالى بولسا ئىسىز سۆكۈش ئاي سىلىگ
Özüñ edgü bolsa atıñ ögdilig, kalı bolsa isiz söküş ây silig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey temiz kimse, iyi olursan, adını öğerek anarlar, eğer kötü olursan, seni söğerek yad ederler.
🇬🇧 EN O pure soul! If you are good, your name shall be praised; but if you are wicked, you shall be remembered only with reproach.
نەزمىي يەشمىسى:
يامان خۇيلۇق زاھھاڭ سۆڭۈلدى نېچۈن،
نېچۈن ماختىنىلدى قۇتلۇق پەردۇن.

Why was brazen Zahhak met with curses, while blessed Feridun was showered with praise and fortune?

Küstah Dahhâk neden söğüldü de, Feridun neden medhe ve ikbâle kavuştu.

نەسرىي يەشمىسى:
پەس زەھھاك نېمە ئۈچۈن سۆكۈشكە لايىق بولدى، بەختلىك فرىدۇن نېمە ئۈچۈن ماختالدى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆكۈشلۈگ نەلۈك بولدى زاھھاق ئوتۇن نەلۈك ئۆگدى بۇلدى فەرىدۇن قۇتۇن
Söküşlüg nelük boldı zahhâk otun, nelük ögdi buldı feridûn kutun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Küstah Dahhâk neden söğüldü de, Feridun neden medhe ve ikbâle kavuştu.
🇬🇧 EN Why was brazen Zahhak met with curses, while blessed Feridun was showered with praise and fortune?
نەزمىي يەشمىسى:
بىرى ياخشى ئەردى، ئۇنى ماختىدى،
يامان ئەردى بىرسى، ئۇنى قارغىدى.

The one was righteous and was therefore extolled; the other was evil and was therefore condemned.

Biri— iyi ıdı, onu öğdüler, biri ise— kötü idi, ona söğdüler.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى ياخشى ئىدى، ئۇنى ماختاشتى، بىرى يامان ئىدى، ئۇنى سۆكۈشتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرى ئەدگۈ ئەردى ئانى ئۆگدىلەر بىرى ئىسىز ئەردى ئانى سۆكتىلەر
Biri edgü erdi anı ögdiler, biri isiz erdi anı söktiler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri— iyi ıdı, onu öğdüler, biri ise— kötü idi, ona söğdüler.
🇬🇧 EN The one was righteous and was therefore extolled; the other was evil and was therefore condemned.
نەزمىي يەشمىسى:
يامانلىق كېرەكمۇ، ياخشىلىق ساڭا،
قارغىشلىق كېرەكمۇ، ماختاشلىق ساڭا.

Is evil better for you, or is goodness? Do you wish to be cursed, or do you long to be praised?

Kötü mü senin için daha ıyı, yoksa iyi mi, söğülmek mı istersin, yoksa öğülmek mi.

نەسرىي يەشمىسى:
ساڭا يامانلىق لايىقمۇ ياكى ياخشىلىقمۇ؟ سۆكۈشنى خالامسەن ياكى ماختاشنىمۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزمۈ ساڭا يەگ ئازۇ ئەدگۈمۈ سۆكۈشمۈ قولۇر سەن ئازۇ ئۆگدىمۈ
İsizmü saña yeg azu edgümü, söküşmü kolur sen azu ögdimü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü mü senin için daha ıyı, yoksa iyi mi, söğülmek mı istersin, yoksa öğülmek mi.
🇬🇧 EN Is evil better for you, or is goodness? Do you wish to be cursed, or do you long to be praised?
نەزمىي يەشمىسى:
قايۇسىن تىلىسەڭ، بىرىن تاللىغىن،
يامان - ياخشىلىققا ئۆڭۈنمە كېيىن.

Whichever your heart desires, choose one of the two; but whether the outcome be good or ill, do not regret it on the morrow.

Hangisini canın isterse, birini seç, neticesi iyi veya kötü çıkarsa, bundan da peşiman olma.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسىسىنى خالىساڭ، بىرىنى تاللا، تاللىغىنىڭ ياخشى بولسىمۇ ، يامان بولسىمۇ كېيىن ئۆكۈنمە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇسىن تىلەسە ئۈدۈرگىل بىرىن ئىسىز ئەدگۈ بولسا ئۆكۈنمە يارىن
Kayusın tilese üdürgil birin, isiz edgü bolsa ökünme yarın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangisini canın isterse, birini seç, neticesi iyi veya kötü çıkarsa, bundan da peşiman olma.
🇬🇧 EN Whichever your heart desires, choose one of the two; but whether the outcome be good or ill, do not regret it on the morrow.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ياڭلىغ سۆز ئېيتتى سىنىغان كىشى،
سىنىغان كىشى ئۇ بىلەر ئەل ئىشى.

An experienced man spoke words matching this truth; a seasoned man understands the ways of realm and people:

Tecrübeli insanın sözü buna benzer, tecrübeli insan elin-günün işini bilir.

نەسرىي يەشمىسى:
تەجرىبىلىك كىشى بۇنىڭغا بىر تەمسىل سۆز ئېيتتى، تەجرىبىلىك كىشى ئەل يۇرت ئىشىنى بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەتۈر سۆز سىنامىش كىشى سىنامىش كىشى بىلدى ئەل كۈن ئىشى
Muñar meñzetür söz sınamış kişi, sınamış kişi bildi el kün işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tecrübeli insanın sözü buna benzer, tecrübeli insan elin-günün işini bilir.
🇬🇧 EN An experienced man spoke words matching this truth; a seasoned man understands the ways of realm and people:
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى ياخشى ئات بىرلە ئالقىش ئالۇر،
يامان ئاتلىق ئولسا، ئۇ قارغىش ئالۇر.

'Behold, a person is applauded for their good name, while the notorious evildoer is cursed when they die.'

Bak, insan iyi adı ile alkışlanır, adı kötüye çıkmış kimse ölünce beddua alır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ياخشى نام بىلەن ئالقىشقا ئېرىشىدۇ. يامان نام چىقارغانلار ئۆلگەندە قارغىش تاپىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئەدگۈ ئاتىن كۆر ئالقىش بۇلۇر، ئاتىقمىش ئىسىز ئۆلسە قارغىش بۇلۇر
Kişi edgü atın kör, alkış bulur, atıkmış isiz ölse karğış bulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, insan iyi adı ile alkışlanır, adı kötüye çıkmış kimse ölünce beddua alır.
🇬🇧 EN 'Behold, a person is applauded for their good name, while the notorious evildoer is cursed when they die.'
نەزمىي يەشمىسى:
نېچە مەن سىنىدىم يامان قىلغۇچى،
ئۆتۈپ كۈنمۇ كۈنلەر ئازايدى كۈچى.

Often have I tested those who commit evil; with each passing day their strength dwindled until they collapsed.

Kötülük yapanı kaç defa tecrübe ettim, takati her gün bir az daha azaldı, sonunda da takatten düştü.

نەسرىي يەشمىسى:
يامانلىق قىلغانلارنى كۆپ سىنىدىم، كۈنلەر ئۆتكەنسېرى كۈچتىن ئۈزۈلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە مە سىنادىم ئىسىز قىلغۇچى كىتە باردى كۈندە ئۈزۈلدى كۈچى
Neçe me sınadım isiz kılğuçı, kite bardı künde üzüldi küçi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötülük yapanı kaç defa tecrübe ettim, takati her gün bir az daha azaldı, sonunda da takatten düştü.
🇬🇧 EN Often have I tested those who commit evil; with each passing day their strength dwindled until they collapsed.
نەزمىي يەشمىسى:
كۆرۈپ قانچە ئۆتتۈم، يامانلار ئىشى،
راۋاج تاپمىدى، ئەي بىلىملىك كىشى.

O wise one! How often have I witnessed the deeds of the wicked: their enterprises never prospered or went forward.

Ey bilgili adam, kaç defa gördüm : kötülerin işi hiç bir zaman ileri gidemedi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي بىلىملىك كىشى، قانچىكى كۆزەتسەم، يامانلارنىڭ ئىشى ئىلگىرى باسمىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە كۆردۈم ئەرسە ئىسىزلەر ئىشى ئوزۇ بولمادى ئاي بىلىگلىگ كىشى
Neçe kördüm erse isizler işi, ozu bolmadı ay biliglig kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey bilgili adam, kaç defa gördüm : kötülerin işi hiç bir zaman ileri gidemedi.
🇬🇧 EN O wise one! How often have I witnessed the deeds of the wicked: their enterprises never prospered or went forward.
نەزمىي يەشمىسى:
يامانلىق ئېرۇر ئوت، بۇ ئوت كۆيدۈرۈر،
ئۆتۈشكە يولىدا كېچىك يوق ئېرۇر.

Evil is like fire, and fire consumes; in its blazing path, there is no safe ford to cross.

Kötülük — âteştir, ateş ise, yakıcıdır, onun yolunda geçilebilecek bir geçit yoktur.

نەسرىي يەشمىسى:
يامانلىق بىر ئوتدۇر، ئوت كۆيدۈرىدۇ. يولىدا ئۆتۈشكە بولىدىغان كېچىك يوقتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزلىك ئوت ئول ئوت كۈيۈرگەن بولۇر يولىندا كەچىگ يوق ئۆيۈلگەن ئۈتۈلگەن] بولۇر
İsizlik ot ol ot küyürgen bolur, yolında keçig yok öyülgen ütülgen] bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötülük — âteştir, ateş ise, yakıcıdır, onun yolunda geçilebilecek bir geçit yoktur.
🇬🇧 EN Evil is like fire, and fire consumes; in its blazing path, there is no safe ford to cross.
نەزمىي يەشمىسى:
كۆرەرسەنكى، بىزدىن بۇرۇن ئۆتكۈچى،
ئاۋام حەلق ۋە يا بەگ جاھان تۇتقۇچى.

If you observe those who departed before us—whether ordinary folk or monarchs holding sway over realms—

Bizden önce göçenlere dikkar edersen, ister halktan , ister dünyayı elinden tutan beylerden olsun,

نەسرىي يەشمىسى:
بىزدىن ئىلگىرى ئۆتكەنلەرگە قاراپ كۆرسەك، مەيلى قارا خەلق، بەگ ياكى دۇنيا سورىغۇچى بولسۇن،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ تۇرسا بىزدە ئوزا بارغۇچى قارا تۇت يا بەگلەر ئاجۇن تۇتغۇچى
Körü tursa bizde oza barğuçı, kara tut ya begler ajun tutğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bizden önce göçenlere dikkar edersen, ister halktan , ister dünyayı elinden tutan beylerden olsun,
🇬🇧 EN If you observe those who departed before us—whether ordinary folk or monarchs holding sway over realms—
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇلاردىن بىلىملىك بولۇر قايسىسى،
بولۇپ ئۆتتى دۇنيا - زامان ئىگىسى.

Whichever of them acquired knowledge and wisdom, they were the ones who held command over their era and the world.

Bunlardan hangileri bilgiyi buldu ise, onlar zamaneye ve dünyaya hâkim olmuşlardır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلارنىڭ قايسىسى بىلىمگە ئېرىشكەن بولسا، ئۇلار زامان ۋە دۇنيانى قولىدا تۇتالىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇلاردا قايۇ بۇلدى ئەرسە بىلىگ ئولار ئۇرمىش ئۈد كۈن ئاجۇنقا ئەلىگ
Bularda kayu buldı erse bilig, olar urmış üd kün ajunka elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan hangileri bilgiyi buldu ise, onlar zamaneye ve dünyaya hâkim olmuşlardır.
🇬🇧 EN Whichever of them acquired knowledge and wisdom, they were the ones who held command over their era and the world.
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان بەگلىرىدىن كىم ئالىم ئىكەن،
ئۇلار ياخشى قانۇن تۈزۈپ، ئۆرلىگەن.

Whichever of the world's rulers possessed wisdom, they instituted just laws and stood foremost among the noble.

Dünya beylerinden hangileri bilgili olmuş ise, iyi nizam koyanlar ve iyilikte ileri gelenler onlar olmuştur.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيا بەگلىرىنىڭ قايسىسىنىڭ بىلىمى بولسا، ياخشى قانۇن تۇرغۇزدى، ئوبدان كىشىلەردىن بولدى .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ كىمدە ئەرسە ئاجۇن بەگلەرى تۆرۈ ئەدگۈ ئۇرمىش كىشى يەگلەرى
Bilig kimde erse ajun begleri, törü edgü urmış kişi yegleri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya beylerinden hangileri bilgili olmuş ise, iyi nizam koyanlar ve iyilikte ileri gelenler onlar olmuştur.
🇬🇧 EN Whichever of the world's rulers possessed wisdom, they instituted just laws and stood foremost among the noble.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ كۈندىمۇ ياخشى ئاتالغان كىشى،
ئەڭ ئاۋۋال ئېرۇر ئۇ ياخشىلار بېشى.

Even today, whoever earns renown through goodness, they stand foremost as leaders among the righteous.

Bugün de kimler iyilik ile şöhret kazanmışlarsa, iyilerin başında en önce onlar gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۈگۈنمۇ كىمكى ياخشى دەپ ئاتالغان بولسا، ئەڭ ئاۋۋال شۇلار ياخشىلارغا باش بولدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۈن مە كىم ئەدگۈ ئاتانسا كىشى ئولار بولدى ئاشنۇ ئول ئەدگۈ باشى
Bu kün me kim edgü atansa kişi, olar boldı aşnu ol edgü başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bugün de kimler iyilik ile şöhret kazanmışlarsa, iyilerin başında en önce onlar gelir.
🇬🇧 EN Even today, whoever earns renown through goodness, they stand foremost as leaders among the righteous.
نەزمىي يەشمىسى:
كىم ئاقىل خان ئولسا، بىلىمگە يېقىن،
قىلىپتۇر بىلىملىكنى ئۆزگە يېقىن.

Whichever ruler was wise and near to learning drew learned men close to his side.

Kim hakîm ve bilgili bir bey olmuş ise, o bilgili insanları kendisine yaklaştırmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسى بەگ دانا، بىلىمگە يېقىن بولغان بولسا، ئۇ، بىلىملىك كىشىلەرنى ئۆزىگە يېقىن تۇتتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۈگۈ بەگ كىم ئەرسە بىلىگكە ياقىن بىلىگلىگ كىشىگ قىلمىش ئۆزكە ياقىن
Bügü beg kim erse biligke yakın, biliglig kişig kılmış özke yakın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kim hakîm ve bilgili bir bey olmuş ise, o bilgili insanları kendisine yaklaştırmıştır.
🇬🇧 EN Whichever ruler was wise and near to learning drew learned men close to his side.
نەزمىي يەشمىسى:
تۈتۈنغان ئىشىنى بىلىپ ئىشلەر ئۇ،
بىلىمنى ئىشلىتىپ ئەلنى باشلار ئۇ.

Whatever task he undertook, he performed with prudence; guided by knowledge, he wisely led his people.

O eline aldığı her işi dikkatle yapmış ve bilginin gösterdiği yolda yürüyerek, halkı idare etmiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ قولغا ئالغان ھەربىر ئىشنى دىققەت بىلەن ئىشلىدى، ئىلمىنى ئىشقا سېلىپ، خەلقنى باشلىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ئۇرمىش ئىشكە باقىپ ئىشلەمىش بىلىگ ئىشكە تۇتمىش بودۇن باشلامىش
Elig urmış işke bakıp işlemiş, bilig işke tutmış bodun başlamış
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O eline aldığı her işi dikkatle yapmış ve bilginin gösterdiği yolda yürüyerek, halkı idare etmiştir.
🇬🇧 EN Whatever task he undertook, he performed with prudence; guided by knowledge, he wisely led his people.
نەزمىي يەشمىسى:
تۈزىدى ئەلنى ئۇ، بېيىدى قارا،
خەلق بايلىقىن قىلدى ئۆزىگە تۇرا.

Because he ordered his realm with justice, his subjects prospered; and the wealth of his people became his strongest shield.

Memleketini tanzim etmiş ve halkı zengin olmuş, halkın zenginliğini kendisine kalkan yapmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلىنى تۈزەتكەنلىكتىن خەلق بېيىدى، خەلقنىڭ بايلىقىنى ئۆزىگە قورغان قىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىن ئىتمىش ئۆترۈ بايۇمىش قارا قارا بايلىقىن قىلمىش ئۆزكە تۇرا
Elin itmiş ötrü bayumış kara, kara baylıkın kılmış özke tura
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketini tanzim etmiş ve halkı zengin olmuş, halkın zenginliğini kendisine kalkan yapmıştır.
🇬🇧 EN Because he ordered his realm with justice, his subjects prospered; and the wealth of his people became his strongest shield.
نەزمىي يەشمىسى:
چىقاردى ياخشى ئات، ئاتالدى سېخىي،
سېخىي ئۆلسە، ئېتىن تىرىك بىل تېخى.

He earned a noble reputation and was celebrated for generosity; know that when a generous person dies, his name lives on.

İyi ad kazanmış, cömertlik ile şöhret bulmuştur, bil ki, cömert insan ölse bile, onun adı yaşar.

نەسرىي يەشمىسى:
سېخىي دەپ ئاتىلىپ ياخشى نام چىقارغان، سېخىي ئادەم ئۆلسە، ئۇنىڭ نامىنى تىرىك دەپ بىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاتى ئەدگۈ بولمىش ئاتانمىش ئاقى ئاقى ئۆلسە ئاتى تىرىگ تەپ ئوقى
Atı edgü bolmış atanmış akı, akı ölse atı tirig tep okı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İyi ad kazanmış, cömertlik ile şöhret bulmuştur, bil ki, cömert insan ölse bile, onun adı yaşar.
🇬🇧 EN He earned a noble reputation and was celebrated for generosity; know that when a generous person dies, his name lives on.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆلۈشىنى يىلگەچ تەييارلىق قىلىپ،
قويۇپتۇر تىرىككە پۈتۈك، ئات يېزىپ.

Knowing they would perish, they prepared for their journey; recording their deeds in books, they bequeathed their names to the living.

Öleceğini bilerek, kendisi için hazırlık yapmış, adını kitaplara geçirerek, yaşayanlara bırakmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆلۈشنى بىلىپ، ئۆزىگە ھازىرلىق قىلغانلار تىرىكلەر ئۈچۈن نامىنى كىتابقا پۈتۈپ قويدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆلۈرىن بىلىپ قىلمىش ئۆزكە ئىتىگ بىتىپ قودمىش ئاتىن تىرىگكە بىتىگ
Ölürin bilip kılmış özke itig, bitip kodmış atın tirigke bitig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öleceğini bilerek, kendisi için hazırlık yapmış, adını kitaplara geçirerek, yaşayanlara bırakmıştır.
🇬🇧 EN Knowing they would perish, they prepared for their journey; recording their deeds in books, they bequeathed their names to the living.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ كۈن، كىم ئوقاركەن ئۇلار بىلەر،
ئالۇر ئۈلگە ئۇندىن ياخشىلىق كېلەر.

Whoever reads these books today learns from them, seeks to emulate them, and thereby attains goodness.

Bugün bu kitapları kim okursa, onları tanır, onlara benzemeğe çalışır ve bundan kendisine iyilik gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۈگۈن كىم ئۇنى ئوقۇسا، بىلىمگە ئىگە بولىدۇ، ئۇلارغا ئەگىشىپ، ياخشىلىق قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۈن كىم ئوقىسا ئولارىغ بىلىر ئاڭار ئۆتكۈنۈر ئاندىن ئەدگۈ كەلىر
Bu kün kim okısa olarığ bilir, añar ötkünür andın edgü kelir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bugün bu kitapları kim okursa, onları tanır, onlara benzemeğe çalışır ve bundan kendisine iyilik gelir.
🇬🇧 EN Whoever reads these books today learns from them, seeks to emulate them, and thereby attains goodness.
نەزمىي يەشمىسى:
جاھاندا نېمە بار بىلىمدىن قىممەت،
بىلىمسىز دېسە ئەر ئۈچۈن بەكمۇ سەت.

What is there in this world more precious than knowledge? To be called 'ignorant' is a grievous reproach to a man.

Dünyada bilgiden daha aziz ne var, bilgisiz olduğunun söylenmesi, insan için ağır bir hakarettir.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيادا بىلىمدىن ئەزىز يەنە نېمە بولسۇن، ”بىلىمسىز“ دېگەنلىك ئەر ئۈچۈن سەت، ھاقارەتتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ بار ئاجۇندا بىلىگدە كۈسۈش بىلىگسىز تەسە ئەركە كۆركسۈز سۆكۈش
Negü bar ajunda biligde küsüş, biligsiz tese erke körksüz söküş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyada bilgiden daha aziz ne var, bilgisiz olduğunun söylenmesi, insan için ağır bir hakarettir.
🇬🇧 EN What is there in this world more precious than knowledge? To be called 'ignorant' is a grievous reproach to a man.
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا بىلىملىك كىشى،
جاھاندا سىنالغان، يېتىلگەن يېشى.

Hear what a wise man who spent a long life seasoned by experience in this world said:

Bilgili ve dünyada tecrübe ile ömrünü geçirmiş olan insan ne der dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
. دۇنيادا كۆپ نەرسىلەرنى سىناپ، ئۇزۇن ياشىغان بىلىملىك كىشىنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بىلىگلىگ كىشى ئاجۇندا سىنايۇ يەتىلمىش ياشى
Negü ter eşitgil biliglig kişi, ajunda sınayu yetilmiş yaşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili ve dünyada tecrübe ile ömrünü geçirmiş olan insan ne der dinle.
🇬🇧 EN Hear what a wise man who spent a long life seasoned by experience in this world said:
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىمسىزگە تۆردە ئورۇن بولسا، كۆر،
بۇ تۆر بولدى پەگاھ، پەگاھ بولدى تۆر.

'If an ignorant man sits at the head of the assembly, that seat of honor is reckoned as the lowest threshold.'

Bilgisiz baş-köşede yer bulursa, baş-köşe — eşik ve eşik — baş-köşe sayılır.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىمسىزگە تۆردىن ئورۇن تەگسە، قارىغىنكى، بۇ تۆر پەگا ھېسابلىنىدۇ، پەگا بولسا تۆرگە ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگسىزكە تۆردە ئورۇن بولسا كۆر بۇ تۆر ئەلكە ساندى ئىلىگ بۇلدى تۆر
Biligsizke törde orun bolsa kör, bu tör elke sandı ilig buldı tör
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgisiz baş-köşede yer bulursa, baş-köşe — eşik ve eşik — baş-köşe sayılır.
🇬🇧 EN 'If an ignorant man sits at the head of the assembly, that seat of honor is reckoned as the lowest threshold.'
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇپ قالسا پەگاھ ئالىمغا ئورۇن،
بۇ پەگاھ بولۇر تۆر تېخى ئەڭ بۇرۇن.

'Yet if a sage sits down at the threshold, that threshold becomes loftier and more exalted than the seat of honor.'

Eğer bir âlime eşikte bir yer isabet ederse, o eşik baş-köşeden daha iyi ve yüksek olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر داناغا پەگادىن ئورۇن تەگسە، بۇ پەگا تۆردىنمۇ يۇقىرى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بىلگەكە تەگسە ئەلدە ئورۇن ئول ئەل بولدى تۆردە تاقى كەد بۇرۇن
Kalı bilgeke tegse elde orun, ol el boldı törde takı ked burun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer bir âlime eşikte bir yer isabet ederse, o eşik baş-köşeden daha iyi ve yüksek olur.
🇬🇧 EN 'Yet if a sage sits down at the threshold, that threshold becomes loftier and more exalted than the seat of honor.'
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ھۆرمەت پۈتۈنلەي بىلىمگە ئېرۇر،
ئۈمەيلى ئىشىكتە يا تۆردە تۈرۈر.

All this esteem and deference are for knowledge alone, whether its place in the world be at the head or at the door.

Bütün bu saygı bilgi içindir, dünyada yeri ister baş-köşe, ister eşik olsun.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنچىلىك قەدىر قىممەتنىڭ ھەممىسى بىلىم ئۈچۈندۈر، دۇنيادا ئۇنىڭ ئورنى مەيلى تۆردە، ياكى پەگادا بولسۇن، بەربىر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىغقە-تۇرۇر بۇ ئاغىرلىق قامۇغ ئاجۇنقا كەرەك تۆر كەرەك ئەل قاپۇغ
Biligke-turur bu ağırlık kamuğ, ajunka kerek tör kerek el kapuğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün bu saygı bilgi içindir, dünyada yeri ister baş-köşe, ister eşik olsun.
🇬🇧 EN All this esteem and deference are for knowledge alone, whether its place in the world be at the head or at the door.
نەزمىي يەشمىسى:
ئىككى خىل ئېرۇر. كۆر. بۇ ئېسىل كىشى،
بىرى بەگ، بىرى ئالىم ئىنسان بېشى.

Behold, noble humanity comprises two classes of people: the ruler and the sage—these are the leaders of mankind.

Bak, iki türlü asîl insan vardır : biri — bey, biri — âlim, bunlar insanların başıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، بۇ ئېسىل كىشىلەر ئىككى تۈرلۈك بولىدۇ: بىرى بەگ، بىرى دانا، بۇلار ئىنسانلارنىڭ باشلامچىسىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كى تۆرلۈگ ئول كۆر بۇ ئاسلى كىشى بىرى بەگ بىرى بىلگە يالڭۇق باشى
İki törlüg ol kör bu aslı kişi, biri beg biri bilge yalñuk başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, iki türlü asîl insan vardır : biri — bey, biri — âlim, bunlar insanların başıdır.
🇬🇧 EN Behold, noble humanity comprises two classes of people: the ruler and the sage—these are the leaders of mankind.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلاردىن بۆلەكنى سەن يىلقى سانا،
تىلىسەڭ بۇنى تۇت، ئۇنى سەن ۋە يا.

Count all others beyond these two as a mere herd; choose whichever side you will, and stand firmly upon it.

Bunlardan başkalarının hepsini hayvan sürüsü say, hangi tarafı istersen o tarafı tut.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭدىن باشقىلىرىنىڭ ھەممىسىنى ھايۋان ھېسابلا، خالىساڭ، بۇ تەرەپتە تۇر، خالىساڭ، ئۇ تەرەپتە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئانىڭدا نارۇ بارچا يىلقى سانى تىلەسە مۇنى تۇت تىلەسە ئانى
Anıñda naru barça yılkı sanı, tilese munı tut tilese anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan başkalarının hepsini hayvan sürüsü say, hangi tarafı istersen o tarafı tut.
🇬🇧 EN Count all others beyond these two as a mere herd; choose whichever side you will, and stand firmly upon it.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزۈڭ قايسىسى سەن ماڭا تىلىڭ ئاچ،
ئىككىدىن بىرى بول، ئۈچىنچىدىن قاچا.

Now tell me openly: which of the two are you? Be one of these two, and flee from being the third!

Sen şimdi hangisisin, bana bunu açık söyle, bu ikisinden biri ol, üçüncüden kaç.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن قايسى تەرەپتە تۇرسەن، ماڭا ئوچۇق ئېيت، ئىككىنىڭ بىر تەرىپىدە بول، ئۈچىنچىسىدىن قاچ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەن ئەمدى قايۇ سەن ماڭا ئاي ئاچا ئىكىدە بىرى بول ئۈچۈنچتە قاچا
Sen emdi kayu sen maña ay aça, ikide biri bol üçünçte kaça
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen şimdi hangisisin, bana bunu açık söyle, bu ikisinden biri ol, üçüncüden kaç.
🇬🇧 EN Now tell me openly: which of the two are you? Be one of these two, and flee from being the third!
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلىپ قولغا قىلىچ، بىرى ئەل تۈزەر،
قەلەم بىرلە بىرسى، ھەق يول كۆرسىتەر.

One takes up the sword and governs the populace; the other takes up the pen and clarifies the straight path.

Biri eline kılıç aldı, halkı itaat altında tutar, biri eline kalem aldı, doğru yolu bulup-gösterir.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى قولغا قىلىپ ئېلىپ، خەلقنى ئىدارە قىلىدۇ، بىرى قەلەم ئېلىپ، ياشاش يولىنى كۆرستىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ ئالدى بىرى بودۇنۇغ تۈزەر قالەم ئالدى بىرى يورىق يول سۈزەر
Kılıç aldı biri bodunuğ tüzer, kalem aldı biri yorık yol süzer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri eline kılıç aldı, halkı itaat altında tutar, biri eline kalem aldı, doğru yolu bulup-gösterir.
🇬🇧 EN One takes up the sword and governs the populace; the other takes up the pen and clarifies the straight path.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇلاردىن قېلىپ كەلدى ياخشى نىزام،
مىراس بۇ، كىم ئالسا، ئۇ ئۆرلەر تامام.

Just laws have come down to us as an inheritance from them; this is a legacy that elevates whoever takes hold of it.

İyi nizam, onlardan kalageldi, bu bir mirastır, kimin eline geçerse, onu yükseltir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇلاردىن ياخشى قانۇن مىراس بولۇپ كەلدى، بۇ مىراس كىمنىڭ قولغا تەگسە، يۇقىرى ئۆرلىدى،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئولاردىن قالۇ كەلدى ئەدگۈ تۆرۈ قۇمارۇ-تۇرۇر تەگسە قوپرۇر ئۆرۈ
Olardın kalu keldi edgü törü, kumaru-turur tegse koprur örü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İyi nizam, onlardan kalageldi, bu bir mirastır, kimin eline geçerse, onu yükseltir.
🇬🇧 EN Just laws have come down to us as an inheritance from them; this is a legacy that elevates whoever takes hold of it.
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆلۈكتىن تىرىككە مىراستۇر بۇ سۆز،
مىراس سۆزنى تۇتسا بولۇر پايدا يۈز.

The inheritance left by the dead to the living is words of wisdom; whoever preserves these words shall reap a hundredfold benefits.

Ölüden diriye kalan miras sözdür, miras kalan sözü tutmanın yüzlerce faydası vardır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆلۈكتىن تىرىككە مىراس قالىدىغان نەرسە سۆزدۇر، مىراس قالغان سۆزنى ئاڭلىسا، ئۇنىڭ كۆپ پايدىسى بار،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆلۈگدىن تىرىگكە قۇمارۇ سۆز ئول قۇمارۇ سۆزۈگ تۇتسا ئاسغى يۈز ئول
Ölügdin tirigke kumaru söz ol, kumaru sözüg tutsa asğı yüz ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ölüden diriye kalan miras sözdür, miras kalan sözü tutmanın yüzlerce faydası vardır.
🇬🇧 EN The inheritance left by the dead to the living is words of wisdom; whoever preserves these words shall reap a hundredfold benefits.
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىمسىز ئېرۇر ئۇ قارىغۇ بەلگىلىك،
ئەي كۆزسىز، بىلىمدىن سەن ئالغىن ئۈلۈگ.

The ignorant is undeniably blind; O sightless wanderer, go forth and obtain your share of knowledge!

Bilgisiz, muhakkak ki, kördür, ey gözsüz kör, bilgiden hisseni al.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېنىقكى، بىلىمسىز بىر قارىغۇدۇر، ئەي كۆزسىز قارىغۇ، بىر ئۈلۈش بىلىم ئال.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگسىز قاراغۇ-تۇرۇر بەلگۈلۈگ ئاي كۆزسۈز قاراغۇ بىلىگ ئال ئۈلۈگ
Biligsiz karağu-turur belgülüg, ây közsüz karağu bilig al ülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgisiz, muhakkak ki, kördür, ey gözsüz kör, bilgiden hisseni al.
🇬🇧 EN The ignorant is undeniably blind; O sightless wanderer, go forth and obtain your share of knowledge!
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى كۆركى سۆزدۈر، كۆپتۈر سۆز تۈرى،
تىلىم، ماختا خۇش سۆز كىشىنى، يۈرى.

The ornament of man is speech, and speech is manifold; arise, my tongue, and praise the person of gracious speech!

İnsanın süsü — sözdür, bu söz de çok çeşitlidir, haydi, ey dilim, iyi sözlü insanı öğ.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى كۆركى سۆزدۇر، سۆزنىڭ تۈرى كۆپ، يۈر، ئەي تىلىم، ياخشى سۆزلۈك كىشىنى ماختا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى كۆركى سۆز ئول بۇ سۆز ئۆك تەلىم يورى ئەدگۈ سۆزلۈگ كىشىگ ئۆگ تىلىم
Kişi körki söz ol bu söz ök telim, yorı edgü sözlüg kişig ög tilim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanın süsü — sözdür, bu söz de çok çeşitlidir, haydi, ey dilim, iyi sözlü insanı öğ.
🇬🇧 EN The ornament of man is speech, and speech is manifold; arise, my tongue, and praise the person of gracious speech!
نەزمىي يەشمىسى:
كېلۈر مۇڭا ئوخشاپ تۈركچە مەسەل،
بۇنى ئېيتايىن مەن مۇشۇ يەردە دەل.

There is an ancient Turkic proverb resembling this truth; behold, I relate it here in like manner:

Buna benzer türkçe bir ata-sözü vardır, işte onu söylüyorum, şöyle der.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا تەقلىدتەن تۈركچە بىر مەسەل كەلتۈرۈپ، بۇنى شۇنىڭغا ئوخشىتىپ سۆزلىدىم:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مەسەل كەلدى تۈركچە مۇڭار مەڭزەتۈر ئانى سۆزلەدىم مەن مۇنۇ ياڭزاتۇر
Mesel keldi türkçe muñar meñzetür, anı sözledim men munu yañzatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Buna benzer türkçe bir ata-sözü vardır, işte onu söylüyorum, şöyle der.
🇬🇧 EN There is an ancient Turkic proverb resembling this truth; behold, I relate it here in like manner:
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل كۆركى تىلدۈر، بۇ تىل كۆركى سۆز،
كىشى كۆركى يۈزدۈر، بۇ يۈز كۆركى كۆز.

'The ornament of the mind is the tongue, and the ornament of the tongue is speech; the ornament of man is the face, and the ornament of the face is the eye.'

Akıl süsü — dil, dil süsü — sözdür, insanın süsü — yüz, yüzün süsü — gözdür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقىل كۆركى تىلدۇر، تىلنىڭ كۆركى سۆز، كىشىنىڭ كۆركى يۈزدۈر، يۈزنىڭ كۆركى كۆز.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش كۆركى تىل ئول بۇ تىل كۆركى سۆز كىشى كۆركى يۈز ئول بۇ يۈز كۆركى كۆز
Ukuş körki til ol bu til körki söz, kişi körki yüz ol bu yüz körki köz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akıl süsü — dil, dil süsü — sözdür, insanın süsü — yüz, yüzün süsü — gözdür.
🇬🇧 EN 'The ornament of the mind is the tongue, and the ornament of the tongue is speech; the ornament of man is the face, and the ornament of the face is the eye.'
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى تىل بىلەن دەر سۆزىنى ئۆزى،
سۆزى ياخشى بولسا، يورۇيدۇ يۈزى.

Man conveys his thoughts through the tongue; if his speech is good, his countenance radiates with grace.

İnsan sözünü dili ile söyler, sözü iyi olursa, yüzü parlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان سۆزىنى تىلى بىلەن سۆزلەيدۇ، سۆزى ياخشى بولسا، يۈزى يورۇق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلى بىرلە يالڭۇق سۆزى سۆزلەنۈر سۆزى ياقشى بولسا يۈزى سۇۋلانۇر
Tili birle yalñuk sözi sözlenür, sözi yakşı bolsa yüzi suvlanur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan sözünü dili ile söyler, sözü iyi olursa, yüzü parlar.
🇬🇧 EN Man conveys his thoughts through the tongue; if his speech is good, his countenance radiates with grace.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ تۈرك بەگلىرىگە سېلىنسا نەزەر،
جاھان بەگلىرىنىڭ ياخشىسى شۇلەر.

If you examine them closely, you will see that the Turkic rulers were the finest among the rulers of the world.

Eğer dikkat edersen, görürsün ki, dünya beyleri arasında en iyileri Türk beyleridir.

نەسرىي يەشمىسى:
نەزەر سېلىنسا، بۇ تۈرك بەگلىرى جاھان بەگلىرىنىڭ ياخشىلىرى ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ بارسا ئەمدى بۇ تۈرك بەگلەرى ئاجۇن بەگلەرىندە بۇلار يەگلەرى
Körü barsa emdi bu türk begleri, ajun beglerinde bular yegleri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer dikkat edersen, görürsün ki, dünya beyleri arasında en iyileri Türk beyleridir.
🇬🇧 EN If you examine them closely, you will see that the Turkic rulers were the finest among the rulers of the world.
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ تۈرك بەگلىرىدىن ئېتى بەلگىلىك،
توڭا ئالپ ئەر ئىدى بەخت بەلگىلىك.

Among these Turkic rulers, the one whose fame was renowned and whose royal fortune was manifest was Tonga Alp Er.

Bu türk beyleri arasında adı meşhur ve ikbâli ayan-beyan olanı Tonga Alp-Er idi.

نەسرىي يەشمىسى:
تۈرك بەگلىرى ئىچىدە نامى مەشھۇر بولغىنى سائادەتمەن توڭا ئالىپ ئەر ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ تۈرك بەگلەرىندە ئاتى بەلگۈلۈگ توڭا ئالپ ئەر ئەردى قۇتى بەلگۈلۈگ
Bu türk beglerinde atı belgülüg, toña alp er erdi kutı belgülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu türk beyleri arasında adı meşhur ve ikbâli ayan-beyan olanı Tonga Alp-Er idi.
🇬🇧 EN Among these Turkic rulers, the one whose fame was renowned and whose royal fortune was manifest was Tonga Alp Er.
نەزمىي يەشمىسى:
ئىلىمدە بۈيۈك، كۆپ پەزىللىك دىلى،
بىلىملىك، ئەقىللىك، خەلقنىڭ خىلى.

He possessed supreme wisdom and abundant virtues; he was learned, discerning, and the choice flower of his people.

O yüksek bilgiye ve çok faziletlere sahip idi, bilgili, anlayışlı ve halkın seçkini idi.

نەسرىي يەشمىسى:
يۇقىرى بىلىمى بىلەن پەزىلىتى كۆپ، بىلىملىك، ئەقىل پاراسەتلىك، خەلقنىڭ خىلى ئىدى .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەدۈك بىلگى بىرلە ئۈكۈش ئەردەمى بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ بودۇن كۆدرۈمى
Bedük bilgi birle üküş erdemi, biliglig ukuşluğ bodun ködrümi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O yüksek bilgiye ve çok faziletlere sahip idi, bilgili, anlayışlı ve halkın seçkini idi.
🇬🇧 EN He possessed supreme wisdom and abundant virtues; he was learned, discerning, and the choice flower of his people.
نەزمىي يەشمىسى:
ئىدى ئۇ سەرە - خىل، زېرەك ئەر ئوغلان،
دۇنياغا زېرەكلەر بولۇر ھۆكۈمران.

What a distinguished, exalted, and valiant warrior was he! In this world, the sagacious ruler truly governs the realm.

Ne seçkin, ne yüksek, ne yiğit adam idi, zâten âlemde ferasetli insan bu dünyaya hâkim olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ ئاجايىپ خىل، ياراملىق جەسۇر ئەر ئىدى، دۇنيادا زېرەك ئەر لەر جاھان سورىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە ئۈدرۈم نە كۆدرۈم نە ئەرسىگ ئەرەن ئاجۇندا تەتىگ ئەر يەدى بۇ جىھان
Ne üdrüm ne ködrüm ne ersig eren, ajunda tetig er yedi bu cihân
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ne seçkin, ne yüksek, ne yiğit adam idi, zâten âlemde ferasetli insan bu dünyaya hâkim olur.
🇬🇧 EN What a distinguished, exalted, and valiant warrior was he! In this world, the sagacious ruler truly governs the realm.
نەزمىي يەشمىسى:
تاجىكلار ئۇنى دەيدۇ ئەفراسىياپ،
بۇ ئەفراسىياپ تۇتتى ئەللەر تالاپ.

The Persians call him Afrasiyab; and this Afrasiyab led mighty campaigns and subdued many lands.

iranlılar ona Efrâsiyâb derler, bu Efrâsiyâb akınlar salıp, ülkeler zaptetmiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
تاجىكلار ئۇنى ئەفراسىياپ دەپ ئاتايدۇ، بۇ ئەفراسىياپ كۆپ ئەللەرنى تالاپ، باشقۇردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەجىكلەر ئايۇر ئانى ئەفراسىياب بۇ ئەفراسىياب تۇتتى ئەللەر تالاپ
Tejikler ayur anı efrasiyâb, bu efrasiyâb tuttı eller talap
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR iranlılar ona Efrâsiyâb derler, bu Efrâsiyâb akınlar salıp, ülkeler zaptetmiştir.
🇬🇧 EN The Persians call him Afrasiyab; and this Afrasiyab led mighty campaigns and subdued many lands.
نەزمىي يەشمىسى:
جاھاننى تۇتاي دەپ سۇنۇشقا ئەلىگە،
كېرەك كۆپ پەزىلەت بىلەن كۆپ بىلىك.

One requires immense virtue, wisdom, and knowledge before reaching out to govern and hold sway over the world.

Dünyaya hâkim olmak ve onu idare etmek için, pek çok fazilet, akıl ve bilgi lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ناھايىتى كۆپ پەزىلەت، ئەقىل، بىلىم كېرەككى، جاھان سورىغۇچى ئاندىن جاھانغا قول سۇنسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ئارتۇق ئەردەم كەرەك ئۆگ بىلىگ ئاجۇن تۇتغۇقا ئۆترۈ سۇنسا ئەلىگ
İdi artuk erdem kerek ög bilig, ajun tutğuka ötrü sunsa elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyaya hâkim olmak ve onu idare etmek için, pek çok fazilet, akıl ve bilgi lâzımdır.
🇬🇧 EN One requires immense virtue, wisdom, and knowledge before reaching out to govern and hold sway over the world.
نەزمىي يەشمىسى:
تاجىكلار كىتابتا پۈتۈپتۈ بۇنى،
كىتابقا پۈتمىسە، كىم ئۇققاي ئۇنى.

The Persians recorded his deeds in their chronicles; had it not been written in books, who would have remembered him?

iranlılar bunu kitaba geçirmişlerdir, kitapta olmasa idi, onu kim tanırdı.

نەسرىي يەشمىسى:
تاجىكلار بۇنى كىتابتا يازدى ، كىتابقا يازمىغان بولسا، ئۇنى كىم بىلەتتى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەجىكلەر بىتىگدە بىتىمىش مۇنى بىتىگدە يوق ئەرسە كىم ئۇقغاي ئانى
Tejikler bitigde bitimiş munı, bitigde yok erse kim ukğay anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR iranlılar bunu kitaba geçirmişlerdir, kitapta olmasa idi, onu kim tanırdı.
🇬🇧 EN The Persians recorded his deeds in their chronicles; had it not been written in books, who would have remembered him?
نەزمىي يەشمىسى:
ئەجەپ ياخشى ئېيتقان جەسۇر ياتۇر ئەر،
جاسارەتلىك ئەر چىڭ تۈگۈنى يېشەر.

A courageous and seasoned warrior spoke most aptly: 'A valiant man unties the most intricate of knots.'

Cesur ve yiğit er çok yerinde söylemiş, cesur insan sıkı düğümler çözer.

نەسرىي يەشمىسى:
جەسۇر، باتۇر كىشى ناھايىتى ياخشى ئېيتقان: جەسۇر كىشى چىگىش تۈگۈنلەرنى يېشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ياقشى ئايمىش ئازىغلىغ كۈر ئەر ئازىغلىغ ئەرەن بەرك تۈگۈنلەر يازار
İdi yakşı aymış azığlığ kür er, azığlığ eren berk tügünler yazar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cesur ve yiğit er çok yerinde söylemiş, cesur insan sıkı düğümler çözer.
🇬🇧 EN A courageous and seasoned warrior spoke most aptly: 'A valiant man unties the most intricate of knots.'
نەزمىي يەشمىسى:
پەزىلەت كېرەك مىڭ تۇتۇشقا جاھان،
قۇلان تۇتقىلى، كۆر، كېرەك ئارسلان.

To rule this world, a thousand virtues are required; to bring down the wild onager, a lion's courage is needed.

Bu cihana hâkim olmak için, bin türlü fazîlet gerek, yaban eşeğini alt etmek için, arslan olmak gerek.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھان سوراش ئۈچۈن مىڭ تۈرلۈك پەزىلەت كېرەك، قۇلاننى بېسىش ئۈچۈن ئارسلان كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مىڭ ئەردەم كەرەك بۇ جىھان تۇتغۇقا كۈر ئارسلان كەرەك بۇ قۇلان باسغۇقا
Miñ erdem kerek bu cihân tutğuka, kür arslan kerek bu kulan basğuka
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu cihana hâkim olmak için, bin türlü fazîlet gerek, yaban eşeğini alt etmek için, arslan olmak gerek.
🇬🇧 EN To rule this world, a thousand virtues are required; to bring down the wild onager, a lion's courage is needed.
نەزمىي يەشمىسى:
ھۆكۈمدارغا خىسلەت كېرەك مىڭ تۈمەن،
ئۇنىڭلە تۇتسا ئەل، يوقىلۇر تۇمان.

The ruler of the world needs myriad virtues, with which to govern realm and people and dispel all darkness.

Dünyaya hâkim olana binlerce fazîlet lâzımdır, o bunlar ile eli-günü idare eder ve sisleri dağıtır.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھان سورىغۇچىغا مىڭ تۈمەن پەزىلەت كېرەككى، ئۇنىڭ بىلەن ئەل يۇرتنى سورايدۇ ۋە تۇماننى سۈزۈلدۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇنچىقا ئەردەم كەرەك مىڭ تۈمەن ئانىن تۇتسا ئەل كۈن كىتەرسە تۇمان
Ajunçıka erdem kerek miñ tümen, anın tutsa el kün kiterse tuman
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyaya hâkim olana binlerce fazîlet lâzımdır, o bunlar ile eli-günü idare eder ve sisleri dağıtır.
🇬🇧 EN The ruler of the world needs myriad virtues, with which to govern realm and people and dispel all darkness.
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ بىرلە كەسسۇن يېغى بوينىنى،
قانۇن بىرلە تۈزسۈن ئېلى - خەلقىنى.

Let him strike with the sword and sever the neck of the foe; let him order his land and his people through just law.

O bunlar ile kılıç çalar ve düşmanın boynunu keser, memleketi ve halkını kanun yolu ile nizam altında bulundurur.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھان سورىغۇچى قىلىچ ئۇرۇپ دۈشمەن بويىنى كەسسۇن، قانۇن بىلەن ئېلى ۋە خەلقنى تۈزسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ ئۇرسا بىچسا ياغى بوينىنى تۆرۈ بىرلە تۈزسە ئەلى بودنىنى
Kılıç ursa bıçsa yağı boynını, törü birle tüzse eli bodnını
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O bunlar ile kılıç çalar ve düşmanın boynunu keser, memleketi ve halkını kanun yolu ile nizam altında bulundurur.
🇬🇧 EN Let him strike with the sword and sever the neck of the foe; let him order his land and his people through just law.
ئاۋازلىق كىتاب
9-باب: ياخشىلىق قىلىشنىڭ پەزىلىتى ۋە پايدىلىرى
100%
00:00 --:--