تىزىملىك
تىل تاللاش:
32-باب 2528 – 2595-بېيىتلەر (68 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

دەرۋازىۋان (ساراي باشقۇرغۇچىسى) نىڭ سۈپەتلىرى

Derwaziwan (Saray Bashqurghuchisi) ning Süpetliri

دەرۋازىۋان (ساراي باشقۇرغۇچىسى) نىڭ سۈپەتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 32-بابى، 2528–2595-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 037 ئىشىك ئاغىسىنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ئېيتىلىدۇ — 09:32
مەنبە:
#2528 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋاب بەردى ئۆگىدۈلمىش، دېدى: ئەي خان،
ئەي خۇشخۇي، ياشا تىنچ - ئامان كۆپ زامان.

Ögdülmiş answered, saying: 'O noble King, abide in health, tranquility, and peace, O gentle-hearted sovereign!'

Öğdülmiş cevap verdi ve:-—Ey hükümdar, huzur içinde uzun seneler yaşa, ey yumuşak huylu — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ دېدى: ئەي ئەلىك، ھۇزۇر ھالاۋەتتە ئېسەن ياشا، ئەي خۇش يېئىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئىلىگ ئەسەن ئىنچ تىرىلگىل ئاي قىلقى سىلىگ
Yanut berdi ögdülmiş aydı ilig, esen inç tirilgil ay kılkı silig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi ve:-—Ey hükümdar, huzur içinde uzun seneler yaşa, ey yumuşak huylu — dedi —
🇬🇧 EN Ögdülmiş answered, saying: 'O noble King, abide in health, tranquility, and peace, O gentle-hearted sovereign!'
#2529 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىكىلىغىسى بەك كۆيۈمچان كېرەك،
تېنى - جانى بىرلە تىرىشچان كېرەك.

'The Chief of the Palace Gate must be deeply faithful, devoting himself unto royal service with both soul and body.'

Kaptcı-başı olan insan çok sâdık olmalı ve bu hizmeti canla başla benimsemiş bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىشىك ئاغىسى ناھايىتى سادىق بولۇشى، جان تېنى بىلەن خىزمەتكە بېرىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاپۇغ باشلار ئەر كەد باغىرساق كەرەك تەنى جانى بىرلە تاپۇغساق كەرەك
Kapuğ başlar er ked bağırsak kerek, teni cânı birle tapuğsak kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kaptcı-başı olan insan çok sâdık olmalı ve bu hizmeti canla başla benimsemiş bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'The Chief of the Palace Gate must be deeply faithful, devoting himself unto royal service with both soul and body.'
#2530 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىكتە يورۇتسۇن قارا تۈننى ئۈ،
ئىشىكتە پاتۇرسۇن يورۇق كۈننى ئۈ.

'Let him greet the pale dawn at the palace portal, and let him watch the radiant sun set while standing at that very gate.'

O karanlık geceyi hizmet kapısında ağartmak ve parlak güneşi de aynı kapıda batırmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قاراڭغۇ تۈننى ئىشىكتە يورۇتۇشى، يورۇق كۈنىمۇ ئىشىكتە پاتۇرۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاپۇغدا يارۇتسا قاراڭقۇ تۈنۈگ قاپۇغدا باتۇرسا يارۇمىش كۈنۈگ
Kapuğda yarutsa karañku tünüg, kapuğda batursa yarumış künüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O karanlık geceyi hizmet kapısında ağartmak ve parlak güneşi de aynı kapıda batırmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him greet the pale dawn at the palace portal, and let him watch the radiant sun set while standing at that very gate.'
#2531 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خىزمەتتە ئۈ يىلسۇن ئۈسۈل ھەم قانۇن،
مۇلايىم بولسۇن ئۆز خۇلقىدا پۈتۈن.

'He must be versed in ancient etiquette and royal protocol, and all his deeds and manners must be mild and courteous.'

Hizmet ederken, usûl ve erkânı bilmeli, tabiatı, bütün tavır ve hareketi mülayim olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قانۇن قائىدىلەرنى بىلىپ خىزمەت قىلىشى، پۈتۈن قىلىق ھەرىكەتلىرى مۇلايىم بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۆرۈ ھەم توقۇ بىلسە قىلسا تاپۇغ ئوڭاي بولسا قىلقى قىلىنچى قامۇغ
Törü hem toku bilse kılsa tapuğ, oñay bolsa kılkı kılınçı kamuğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmet ederken, usûl ve erkânı bilmeli, tabiatı, bütün tavır ve hareketi mülayim olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be versed in ancient etiquette and royal protocol, and all his deeds and manners must be mild and courteous.'
#2532 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۈزى، نانى كەڭرى، سېخىي بولسۇن ئۈ،
بېرىپ كۈمۈش - ئالتۇن كىشى يىغىسۇن ئۈ.

'His table must be open, his bread and salt abundant, and his hand exceedingly generous, bestowing gold and silver to gather loyal men around him.'

Tuzu-ekmeği bol ve kendisi çok cömert olmalı, gümüş ve altın vererek, etrafına çok insan toplamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
نان تۇزنى كەڭرى تۇتۇشى، ئۆزى بەك سېخىي بولۇشى، كۈمۈش ۋە ئالتۇن بېرىپ، خىزمەتچىلەرنى توپلىشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۇزى ئەتمەكى كەڭ ئاقى بولسا كەد كۈمۈش بەرسە ئالتۇن ئەر ئات تەرسە كەد
Tuzı etmeki keñ akı bolsa ked, kümüş berse altun er at terse ked
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tuzu-ekmeği bol ve kendisi çok cömert olmalı, gümüş ve altın vererek, etrafına çok insan toplamalıdır.
🇬🇧 EN 'His table must be open, his bread and salt abundant, and his hand exceedingly generous, bestowing gold and silver to gather loyal men around him.'
#2533 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېچىسى ياتاقتا يېتىشتىن بۇرۇن،
نۆۋەتچىلەرگە ئۈ كۆرسەتسۇن ئورۇن.

'When night descendeth, before he himself retireth to rest, let him assign the night-watchmen their appointed stations.'

Gece olunca, daha yatmadan, saray nöbetçilerini lüzumlu yerlere dikmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كېچىلىك قاراۋۇللۇق ۋاقتىدا، ئۆزى يېتىشتىن بۇرۇن ھەممە كىشىنىڭ نۆۋەتچىلىك ئورنىنى كۆرسىتىپ بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەچە بولسا ياتغاق بۇ ياتسا بۇرۇن ئايۇ بەرسە تەگمە كىشىكە ئورۇن
Keçe bolsa yatğak bu yatsa burun, ayu berse tegme kişike orun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gece olunca, daha yatmadan, saray nöbetçilerini lüzumlu yerlere dikmelidir.
🇬🇧 EN 'When night descendeth, before he himself retireth to rest, let him assign the night-watchmen their appointed stations.'
#2534 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تونۇشسىز ۋە ياتلارنى تەكشۈرسۇن ئۈ،
كىم بولسا زېرەك، ئىشىغا سالسۇن ئۈ.

'If unknown strangers or wanderers arrive, he must interrogate them, drawing the most vigilant and alert into service.'

Nereden geldiği belli olmayan yat ve yabancı varsa, onları soruşturmak ve aralarında en gözü açık olanları hizmete almalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ناتونۇش، ياتلار بولسا، سوراش كېرەك، كىم ھوشيارراق بولسا، يېنىغا تارتىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئازاق يات باز ئەرسە ئايىتغۇ كەرەك ئودۇغراق كىم ئەرسە ياغۇتغۇ كەرەك
Azak yat baz erse ayıtğu kerek, oduğrak kim erse yağutğu kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Nereden geldiği belli olmayan yat ve yabancı varsa, onları soruşturmak ve aralarında en gözü açık olanları hizmete almalıdır.
🇬🇧 EN 'If unknown strangers or wanderers arrive, he must interrogate them, drawing the most vigilant and alert into service.'
#2535 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ساراي دەرۋازىسىن بېكىتسۇن كۆرۈپ،
سانىلۈر شۇ كۈنكى ئىش پۈتكەن بولۇپ.

'When he hath inspected the palace gates and locked them securely with his own eyes, the duty of that day is fulfilled.'

Saray kapısını gözü önünde kapatıp çıkınca, o günün bütün hizmeti tamamlanmış olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئوردا ئىشىكىنى كۆزدىن كۆچۈرۈپ بېكىتكەندىن كېيىن، شۇ كۈننىڭ بارلىق ئىشلىرى تۈگىگەن بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ بەكلەتىپ چىقسا قارشى قاپۇغ تۈكەل بولدى ئول كۈنكى بارچا تاپۇغ
Körü bekletip çıksa karşı kapuğ, tükel boldı ol künki barça tapuğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Saray kapısını gözü önünde kapatıp çıkınca, o günün bütün hizmeti tamamlanmış olur.
🇬🇧 EN 'When he hath inspected the palace gates and locked them securely with his own eyes, the duty of that day is fulfilled.'
#2536 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئەتە قوپۇپ ئىشىن باشلىسۇن،
سەھەر - شام نۆۋەتچى تەۋرەتمىسۇن.

'At early dawn, let him arise to open the gate of duty, ensuring that the morning and night sentries never abandon their posts.'

Sabahleyin kalkınca, kapıdaki vazifesinin başına geçmeli, sabah akşam nöbetçileri yerinde tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە، ئەتىگەن تۇرۇپ ئوردا ئىشىنى باشلىشى، كېچىدىمۇ، ئەتىگەندىمۇ نۆۋەتچىلەرنى تەۋرەتمەسلىكى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا ئەرتە تۇرسا قاپۇغ باشلاسا كەچە تاڭدا تۇرغاقنى تەپرەتمەسە
Yana erte tursa kapuğ başlasa, keçe tañda turğaknı tepretmese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sabahleyin kalkınca, kapıdaki vazifesinin başına geçmeli, sabah akşam nöbetçileri yerinde tutmalıdır.
🇬🇧 EN 'At early dawn, let him arise to open the gate of duty, ensuring that the morning and night sentries never abandon their posts.'
#2537 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوبۇل ۋاقتىدا ئۆز قىسمىنى يىغىپ،
كۆرۈنسۇن ھەممىنى ئۇ باشلاپ كىرىپ.

'When the hour of audience arriveth, let him assemble the retainers according to their rank, leading them before the King.'

Kabul zamanı gelince, o bütün takımını toplayarak, onların başında huzura çıkmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوبۇل ۋاقتى بولغاندا، خىزمەتچىلەرنى خىلى بويىچە توپلاپ، ئۇلارنىڭ ئالدىدا ئۆزى ئەلىگە ھۇزۇرغا كىرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى يول ئۈدى بولسا باشلاپ كىرىپ كۆرۈنسە ھىلىن بارچا يۇمغى تەرىپ
Kalı yol üdi bolsa başlap kirip, körünse hılın barça yumğı terip
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kabul zamanı gelince, o bütün takımını toplayarak, onların başında huzura çıkmalıdır.
🇬🇧 EN 'When the hour of audience arriveth, let him assemble the retainers according to their rank, leading them before the King.'
#2538 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆرۈنسۇن - دە، چىقسۇن، ئۇزۇن تۈرمىسۇن،
كىشى قويسۇن ئىشىكتە، خالىي قويمىسۇن.

'Let him make his appearance, tarry not too long in the royal presence, and leave a trusted deputy to watch the gate in his stead.'

Huzurda çok kalmamalı, şöyle bir görünüp çıkmalı, kapıda da kendi yerine bir adam bırakmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزى كۆرۈنۈپلا چىقىشى، كۆپ تۇرماسلىقى، ئىشىكتە ئۆز ئورنىغا باشقا بىر ئادەمنى قويۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزى چىقسا كۆرنۈپ ئۈكۈش تۇرماسا قاپۇدا كىشى قولسا ئۆزدە باسا
Özi çıksa körnüp üküş turmasa, kapuda kişi kolsa özde basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Huzurda çok kalmamalı, şöyle bir görünüp çıkmalı, kapıda da kendi yerine bir adam bırakmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him make his appearance, tarry not too long in the royal presence, and leave a trusted deputy to watch the gate in his stead.'
#2539 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر كىرسە خىزمەتچى توپ - توپ بولۇپ،
ياراملىق - يارامسىزنى تۈرسۇن كۆرۈپ.

'As the retainers enter and present themselves in their proper ranks, let him observe who is worthy and who is unfit.'

Hizmetkârlar takım hâlinde, birden huzura çıkarken, o buna lâyık olan ve olmayanları gözden geçirmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتچىلەر ئۆز خىلى بويىچە كىرىپ، كۆرۈنۈش بەرگەندە، يارايدىغان ياكى يارىمايدىغانلىقىنى كۆزدىن كۆچۈرۈش لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەر ئات كىرسە ھىلچا كۆرۈنسە تۈزۈ بۇ كۆرسە ياراغلى ياراغسىز ئازۇ
Er at kirse hılça körünse tüzü, bu körse yarağlı yarağsız azu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkârlar takım hâlinde, birden huzura çıkarken, o buna lâyık olan ve olmayanları gözden geçirmelidir.
🇬🇧 EN 'As the retainers enter and present themselves in their proper ranks, let him observe who is worthy and who is unfit.'
#2540 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوبۇل پۈتكەندە، بولسا بىراۋنىڭ سۆزى،
ئېلىپ كىرسۇن ئۇنى قايتىدىن ئۆزى.

'When the audience closeth, let the Chief Gatekeeper enter once more as spokesman on behalf of all the royal attendants.'

Kabul zamanı sona erince, kapıcı-başı hizmetkârlardan mâruzâtta bulunacak kimse varsa, onunla tekrar huzura girmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ھۇزۇرغا كىرىشنىڭ يولى ئېتىلسە، ئىشىك ئاغىسى خىزمەتچىلەرنىڭ ۋەكىلى سۈپىتىدە كىرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى يول كەسىلسە قاپۇغ باشچىسى يانا كىرگۈ بولسا ئەر ئات سۆزچىسى
Kalı yol kesilse kapuğ başçısı, yana kirgü bolsa er at sözçisi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kabul zamanı sona erince, kapıcı-başı hizmetkârlardan mâruzâtta bulunacak kimse varsa, onunla tekrar huzura girmelidir.
🇬🇧 EN 'When the audience closeth, let the Chief Gatekeeper enter once more as spokesman on behalf of all the royal attendants.'
#2541 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دېسە كىم ئىستىكىن، تىلىسە تىلەك،
ئۇ بولسۇن بۇ موھتاج كىشىگە يۆلەك.

'Let him submit their petitions and voice their requests, standing as a pillar of support unto every needy and troubled soul.'

Onların isteklerini arzetmeli, arzularını desteklemeli ve onlara yardım etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتچىلەر ئىلتىماس قىلسا، تەلەپ قويسا، ھاجەتمەن كىشىگە يار يۆلەك بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆتۈنسە ئەر ئات ئۆتگى قولسا تىلەك مۇڭادمىش كىشىكە بۇ بولسا يۆلەك
Ötünse er at ötgi kolsa tilek, muñadmış kişike bu bolsa yölek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onların isteklerini arzetmeli, arzularını desteklemeli ve onlara yardım etmelidir.
🇬🇧 EN 'Let him submit their petitions and voice their requests, standing as a pillar of support unto every needy and troubled soul.'
#2542 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلىپ بەرسۇن ئېھسان، كۆر، ئالتۇن - كۈمۈش،
قايۇسىغا ئۇنۋان، قايۇسىغا ئىش.

'Let him obtain for them gifts of gold and silver, soliciting titles of honor for some and offices of responsibility for others.'

Onlara hükümdardan altın-gümüş, ihsanlar koparmalı, bâzılarına unvan ve bâzılarına da vazife verilmesi hakkında tavassutta bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇلارغا ئالتۇن كۈمۈش ئىنئام قىلىشى، بەزىلىرىگە نام ئۇنۋان، بەزىلىرىگە ۋەزىپە بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئالۇ بەرسە ئاچى كۆر ئالتۇن كۈمۈش قايۇقا ئات ئالسا قايۇقا يۇمۇش
Alu berse açı kör altun kümüş, kayuka at alsa kayuka yumuş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onlara hükümdardan altın-gümüş, ihsanlar koparmalı, bâzılarına unvan ve bâzılarına da vazife verilmesi hakkında tavassutta bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him obtain for them gifts of gold and silver, soliciting titles of honor for some and offices of responsibility for others.'
#2543 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىم ئىشنى قىلۇر چىن يۈرەكتىن سۆيۈپ،
كىم ئۇ زايە ئەيلەر ۋاقتىن بوش يۈرۈپ.

'He must observe who serveth with devoted affection and loyalty, and who neglecteth duty, wandering about in idleness.'

Kim gönülden, severek hizmete gayret ediyor, kim hizmet görmeyerek, boşuna geziyor.

نەسرىي يەشمىسى:
تىرىشىپ، سۆيۈپ خىزمەت قىلىدىغان، سادىق ئەر كىم، خىزمەت قىلماي، بىكار يۈرىدىغان كىم،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەرىگ تاپنۇرى كىم باغىرساق سەۋە تاپىنماز قايۇسى يورىغلى ياۋا
Erig tapnurı kim bağırsak seve, tapınmaz kayusı yorığlı yava
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kim gönülden, severek hizmete gayret ediyor, kim hizmet görmeyerek, boşuna geziyor.
🇬🇧 EN 'He must observe who serveth with devoted affection and loyalty, and who neglecteth duty, wandering about in idleness.'
#2544 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياراملىقى كىمدۇر، پايدىلىقى كىم،
بولۇشلۇقى كىمدۇر، قاۋۇلراقى كىم.

'He must discern who is capable and useful, and who possesseth the promise of future merit.'

Uygun ve faydalı olanı kim, ileride faydalı olacak bir istidada sahip bulunanı kim.

نەسرىي يەشمىسى:
يارايدىغىنى قايسى، پايدىلىقى قايسى بولىدىغىنى قايسى، قابىلىيەتلىكى كىم،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياراغلىغ قايۇ ئول ئاسىغلىغ قايۇ بولۇغلۇغ قايۇ ئول تۇسۇلۇغ قايۇ
Yarağlığ kayu ol asığlığ kayu, boluğluğ kayu ol tusuluğ kayu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Uygun ve faydalı olanı kim, ileride faydalı olacak bir istidada sahip bulunanı kim.
🇬🇧 EN 'He must discern who is capable and useful, and who possesseth the promise of future merit.'
#2545 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلارنى بېگىگە دېسۇن ئۇ تولۇق،
لايىقنى ئۆستۈرسۇن، ئىزاھلاپ ئوچۇق.

'All these matters he must faithfully report unto his King, distinguishing each man's merit that the worthy may be elevated.'

Bunları hep beyine arzetmeli ve birer-birer açıklayarak, lâyık olanı yükseltmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممىسىنى بېگىگە بىر بىرلەپ خەۋەر قىلىشى، ئېنىق ئايرىپ بېرىشى ۋە ئۇلارنى ئۆستۈرۈشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆتۈنسە بەگىڭە بۇ تەگمە بىرىگ ئاچا ئادرا بەرسە كۆتۈرسە ئەرىگ
Ötünse begiñe bu tegme birig, aça adra berse kötürse erig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunları hep beyine arzetmeli ve birer-birer açıklayarak, lâyık olanı yükseltmelidir.
🇬🇧 EN 'All these matters he must faithfully report unto his King, distinguishing each man's merit that the worthy may be elevated.'
#2546 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چىقاردا ياخشى يارلىق يەتكۈزسۇن تىلى،
ئىسسىنسۇن شۇ خىلدا خىزمەتكار دىلى.

'When he issueth forth, let him communicate the royal decrees of favor in gracious terms, warming the hearts of the attendants.'

Çıkınca, hükümdarın taltif ve takdir hakkındaki fermanlarını bizzat tebliğ etmeli ve hizmette bulunanların gönlünü böyle tedbirler ile ısındırmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ھۇزۇردىن چىققاندا، ياخشى يارلىق يەتكۈزۈشى، خىزمەتچىلەرنىڭ كۆڭلىنى شۇنداق ئىسسىتىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چىقىپ ئەدگۈ يارلىغ تەگۈرسە تىلىن ئەر ئات كۆڭلى مۇنداغ ئىسىتسە ئالىن
Çıkıp edgü yarlığ tegürse tilin, er at köñli mundağ isitse alın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çıkınca, hükümdarın taltif ve takdir hakkındaki fermanlarını bizzat tebliğ etmeli ve hizmette bulunanların gönlünü böyle tedbirler ile ısındırmalıdır.
🇬🇧 EN 'When he issueth forth, let him communicate the royal decrees of favor in gracious terms, warming the hearts of the attendants.'
#2547 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىكتە تۈرۈشقا ئورۇن راسلىسۇن،
ھېچ كىمسە ئوچۇقتا تۈرۈپ قالمىسۇن.

'He must keep the seating and standing arrangements at the court well-ordered, so that each man hath his place and none is left out.'

Kapıda oturacak ve duracak yerleri dâima nizam altında bulundurmalı ve öyle tertip etmeli ki, hiç kimse açıkta ka-lmasın.

نەسرىي يەشمىسى:
سارايدا ئولتۇرىدىغان، تۇرىدىغان يەرلەرنى تەييارلىشى، ھەممىگە ئورۇن راسلىشى، بىرەرسىمۇ سىرتتا قالماسلىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاپۇغدا ئىتە تۇرسا ئولدرۇغ تۇرۇغ تۈزۈلسە ئورۇن قالماسا بىر قۇرۇق
Kapuğda ite tursa oldruğ turuğ, tüzülse orun kalmasa bir kuruk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kapıda oturacak ve duracak yerleri dâima nizam altında bulundurmalı ve öyle tertip etmeli ki, hiç kimse açıkta ka-lmasın.
🇬🇧 EN 'He must keep the seating and standing arrangements at the court well-ordered, so that each man hath his place and none is left out.'
#2548 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يات كەلسە ئىشىككە، كۆرۈپ تۇرغۇلۇق،
ھۆرمەتكە لايىقنى يېقىن تۇتقۇلۇق.

'He must welcome foreign travelers and guests with courtesy, and show honor unto companions and comrades-in-arms.'

Gelen yat ve yabancı kimseleri karşılamak ve arkadaş edindiği kimselere de hürmet göstermelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
چەتتىن كەلگەن يات كىشىلەرنى قارشى ئېلىشى، يولداش، دوست تۇتۇلغانلارنى ھۆرمەتلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ ئالسا يات باز كەلىگلى كىشىگ ئاغىر تۇتسا قولداش قىلىنمىش ئىشىگ
Körü alsa yat baz keligli kişig, ağır tutsa koldaş kılınmış işig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gelen yat ve yabancı kimseleri karşılamak ve arkadaş edindiği kimselere de hürmet göstermelidir.
🇬🇧 EN 'He must welcome foreign travelers and guests with courtesy, and show honor unto companions and comrades-in-arms.'
#2549 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
لىگەندە كىرسە ئاش كۆزەتسۇن كۆزى،
مۇناسىپ ئەمەسنى توسسۇن ئۆزى.

'When the meal trays are brought in, he must inspect them with a watchful eye, stopping anything that is unseemly or suspect.'

Yemek tepsisi girdiği vakit, onu göz altında bulundurmalı ve münâsip olmayan şeyleri görürse, buna mâni olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
داستىخان راسلىنىپ، ئاش تاماق كىرسە، ئۇنى كۆزدىن كۆچۈرۈشى، لايىق بولمىغانلىرىنى چەكلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
لىۋ ئاش تىركى كىرسە كۆرۈ ئىدسا كۆز ياراغسىزنى كۆرسە ئانى تىدسا ئۆز
Liv aş tirki kirse körü ıdsa köz, yarağsıznı körse anı tıdsa öz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yemek tepsisi girdiği vakit, onu göz altında bulundurmalı ve münâsip olmayan şeyleri görürse, buna mâni olmalıdır.
🇬🇧 EN 'When the meal trays are brought in, he must inspect them with a watchful eye, stopping anything that is unseemly or suspect.'
#2550 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلىپ چىقسا شىرە، كۆرۈپ چىقسۇن ئول،
ئاڭا تەگمىسۇن يولدا ھېچقايسى قول.

'When royal sherbets and drinks are carried forth, he must keep watch over them, ensuring that no unauthorized hand toucheth them along the way.'

Şıra çıkarken, onu nezâret altına almalı ve yolda her hangi bir elin ona dokunmamasına dikkat etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
شىرنە چىقارغاندا، تەكشۈرۈپ نازارەت قىلىشى، يول بويى ئۇنىڭغا قول تەگكۈزمەسلىكى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
شىرەنى چىقاردا كۆرۈپ ساقلاسا ئاڭار توغرۇ يولدا ئەلىگ تەگمەسە
Şireni çıkarda körüp saklasa, añar toğru yolda elig tegmese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şıra çıkarken, onu nezâret altına almalı ve yolda her hangi bir elin ona dokunmamasına dikkat etmelidir.
🇬🇧 EN 'When royal sherbets and drinks are carried forth, he must keep watch over them, ensuring that no unauthorized hand toucheth them along the way.'
#2551 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېنىپ چىقسا ئاشلار ئىشىككە ئېشىپ،
ئۈلەشتۈرسۇن ئۇنى بەگكە مۇناسىپ.

'When dishes of food are sent out from the royal palace, he must ensure they are distributed equitably, as befitteth the sovereign's honor.'

Kapıdan yemek çıkarken, tepsilere nezâretle bunun, beyin şanına lâyık bir şekilde, her kese dağıtılmasına dikkat etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
سارايدىن ئاش تائام ئېشىپ چىققاندا، بەگنىڭ نەزىرى چۈشكەن تائامنى تەڭ ئۈلەشتۈرۈپ بېرىشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاپۇغدا چىقارسا لىۋ ئاش تىركىنى كۆرۈ تۈز ئۈلەتسە بەگى كۆركىنى
Kapuğda çıkarsa liv aş tirkini, körü tüz ületse begi körkini
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kapıdan yemek çıkarken, tepsilere nezâretle bunun, beyin şanına lâyık bir şekilde, her kese dağıtılmasına dikkat etmelidir.
🇬🇧 EN 'When dishes of food are sent out from the royal palace, he must ensure they are distributed equitably, as befitteth the sovereign's honor.'
#2552 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېتەر نەچچە جانغا بۇ ئاش چاغلىسا،
ئىچ ھەم تاشتىكىلەر قۇرۇق قالمىسا.

'He must know how many portions should be served, leaving no one hungry, whether within the inner chambers or without.'

içte ve dışta hiç kimseyi açıkta bırakmamak için, kaç kap yemek dağıtmak lâzım geldiğini bilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
تائاملارنى نەچچە كىشىگە بېرىش كېرەكلىكىنى مۆلچەرلىشى ، ئىچكىرى ۋە تاشقىرىدىكىلەرنىڭ بىرسىنىمۇ قالدۇرماسلىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە قا تەگۈرگۈ كەرەك بۇ ئاشىغ قۇرۇغ قودماسا بىر ئىچىگ ھەم تاشىغ
Neçe ka tegürgü kerek bu aşığ, kuruğ kodmasa bir içig hem taşığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR içte ve dışta hiç kimseyi açıkta bırakmamak için, kaç kap yemek dağıtmak lâzım geldiğini bilmelidir.
🇬🇧 EN 'He must know how many portions should be served, leaving no one hungry, whether within the inner chambers or without.'
#2553 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
زورايتۇر ئىككى نەرسە بەگ شانىتى،
ئىشىكتە تۇغى، تۆردە بۇ داسخىنى.

'Two things exalt the glory and renown of rulers: the royal banner at their threshold, and the banquet table at the seat of honor!'

Beylerin şöhretini iki şey büyütür: eşiğinde— tuğu ve baş köşesinde — sofrası.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەرنىڭ شۆھرىتىنى ئىككى نەرسە يۇقىرى كۆتۈرىدۇ: ئىشكىدە تۇغى، تۆرىدە داستىخىنى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كى نەڭ بەدۈتۈر بۇ بەگلەر چاۋى ئىلىندە تۇغى كۆر تۆرىندە لىۋى
İki neñ bedütür bu begler çavı, ilinde tuğı kör törinde livi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylerin şöhretini iki şey büyütür: eşiğinde— tuğu ve baş köşesinde — sofrası.
🇬🇧 EN 'Two things exalt the glory and renown of rulers: the royal banner at their threshold, and the banquet table at the seat of honor!'
#2554 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئىككى نەرسە ساراي ھۆسنى ئول،
بەگ ئاتىن زورايتىپ ئاچۇر قۇتقا يول.

'Two further ornaments adorn the palace gate, exalting the King's renown and opening the path unto felicity:'

Şu iki şey de kapının süsüdür, bunlar beyin adını büyütür ve saadete yol açar.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە شۇ ئىككى نەرسە ساراينىڭ كۆركىدۇركى، بۇلار بەگنىڭ نامىنى يۈكسەلدۈرۈپ، بەختكە يول ئاچىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئادىن ما ئىكى نەڭ قاپۇغ كۆركى ئول بەدۈتۈر بەگ ئاتىن ئاچار قۇتقا يول
Adın ma iki neñ kapuğ körki ol, bedütür beg atın açar kutka yol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şu iki şey de kapının süsüdür, bunlar beyin adını büyütür ve saadete yol açar.
🇬🇧 EN 'Two further ornaments adorn the palace gate, exalting the King's renown and opening the path unto felicity:'
#2555 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈلۈغ ھاجىپى بولسا ئازاد كىشى،
يەنە بىرسى ياراملىق ئىشىكئاغىسى.

'One is a noble-minded Grand Chamberlain, and the other is a capable and devoted Chief of the Gate.'

Bunlardan biri — hür insan olan ulu hâcıb, biri de— işinin ehli olan bir kapıcı-başıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى ئەركىن كىشى بولغان ئۇلۇغ ھاجىپ بولسا، يەنە بىرى ياراملىق ئىشىك ئاغىسى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغ ھاجىبى بولسا ئازاد كىشى تاقى بىر ياراغلىغ قاپۇغ ئەل باشى
Uluğ hâcibı bolsa âzâd kişi, takı bir yarağlığ kapuğ el başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan biri — hür insan olan ulu hâcıb, biri de— işinin ehli olan bir kapıcı-başıdır.
🇬🇧 EN 'One is a noble-minded Grand Chamberlain, and the other is a capable and devoted Chief of the Gate.'
#2556 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى كىشىلە ساراي گۈللىنۈر،
ئۈلۈغلۈق بىلەن تام - ئېتى يېيىلۇر.

'Through these two officers the court flourisheth in order, and the fame of the King's majesty resoundeth across the earth.'

Bu iki kimse ile kapı tanzim edilir ve beyin adı büyüklükle her tarafa yayılır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى كىشى بىلەن ساراي روناق تاپىدۇ، بەگنىڭ نامى ۋە ئۇلۇغلۇقى ئەتراپقا يېيىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكى كىشى بىرلە ئىتلۈر قاپۇغ ئۇلۇغلۇق بىلە ئاتى يادلۇر قامۇغ
Bu iki kişi birle itlür kapuğ, uluğluk bile atı yadlur kamuğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu iki kimse ile kapı tanzim edilir ve beyin adı büyüklükle her tarafa yayılır.
🇬🇧 EN 'Through these two officers the court flourisheth in order, and the fame of the King's majesty resoundeth across the earth.'
#2557 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزەتسۇن ئۇ دائىم شارابچى خادىم،
تۆشەكچى ۋە ئاشپەز، تۇغچىنىمۇ ھەم.

'Let him keep a watchful eye upon the cupbearers, bed-makers, cooks, and standard-bearers.'

Kapıcı-başı şarapçı, döşekçi, aşçı ve tuğcuları hep göz önünde tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىشىك ئاغىسى ساقىي، تۆشەكچى، ئاشپەزگە ۋە تۇغچىلارغا كۆز قۇلاق بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دىشچى تۆشەكچى يەمە ئاشچىقا تۈزۈ كۆز كەمىشسە يەمە تۇغچىقا
İdişçi töşekçi yeme aşçıka, tüzü köz kemişse yeme tuğçıka
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kapıcı-başı şarapçı, döşekçi, aşçı ve tuğcuları hep göz önünde tutmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him keep a watchful eye upon the cupbearers, bed-makers, cooks, and standard-bearers.'
#2558 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىكتە تۇرغۇزسۇن دائىم قۇشچىنى،
يەنە ئوۋچى بىرلە تەڭ ئوقياچىنى.

'Let him likewise keep the falconers, hunters, and archers ever in readiness at the gate day by day.'

Doğancı, avcı ve okçuları da her gün ve her an kapıda hâzır bulundurmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە قۇشچى، ئوۋچى ۋە ئوقياچىنى ھەر كۈنى سارايدا تەييار تۇتۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەمە قۇشچى كىشچى يەمە ئوق ياچى ئانۇق تۇتسا كۈندە قاپۇغدا تۇچى
Yeme kuşçı kişçi yeme ok yaçı, anuk tutsa künde kapuğda tuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Doğancı, avcı ve okçuları da her gün ve her an kapıda hâzır bulundurmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him likewise keep the falconers, hunters, and archers ever in readiness at the gate day by day.'
#2559 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆيىگە يانار ۋاقتا،
قولداشلىرىن ئۆزى بىرلە ئىلىتىپ يېگۈزسۇن ئېشىن.

'When he departeth for his own home, let him take his companions and assistants with him, feasting them generously at his table.'

Oradan kalkıp, evine giderken, yardımcı ve arkadaşlarını birlikte götürerek, onlara yemek ikram etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ ئۆيىگە ماڭغاندا، چەۋەنداز ياردەمچىلىرىنى ئۆزى بىلەن بىللە ئېلىپ، ئاش بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۇرۇپ بارسا ئەۋكە ھىلىن قولداشىن ئۆزى بىرلە ئەلتسە يەتۈرسە ئاشىن
Turup barsa evke hılın koldaşın, özi birle eltse yetürse aşın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Oradan kalkıp, evine giderken, yardımcı ve arkadaşlarını birlikte götürerek, onlara yemek ikram etmelidir.
🇬🇧 EN 'When he departeth for his own home, let him take his companions and assistants with him, feasting them generously at his table.'
#2560 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېگۈزسۇن، ئىچۈرسۇن، تويدۇرسۇن قېرىن،
قۇرۇق قويماي يەنە ئۈ بەرسۇن يېرىن.

'Let him feed them, give them drink, satisfy their hunger, and send none away empty-handed, sharing whatever bounty he possesseth.'

Yedırip-içırerek, karınlarını doyurduktan sonra da, boş göndermemeli, neyi varsa, onlara ihsanda bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
يېگۈزۈپ، ئىچكۈزۈپ قورسىقىنى تويغۇزۇشى، قۇرۇق قايتۇرماسلىقى، ئۆزىدە بارىنى بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەتۈرسە ئىچۈرسە تودۇرسا قارىن قۇرۇغ ئىدماسا بەرسە ئۆزدە بارىن
Yetürse içürse todursa karın, kuruğ ıdmasa berse özde barın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yedırip-içırerek, karınlarını doyurduktan sonra da, boş göndermemeli, neyi varsa, onlara ihsanda bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him feed them, give them drink, satisfy their hunger, and send none away empty-handed, sharing whatever bounty he possesseth.'
#2561 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزىگە بىر ئات، تون،
قورال بولسا بەس. ئۈلەشتۈرگەچ ئۆزى ئازراق ئالسا بەس.

'Let him be content with a horse, a robe, and his weapons, distributing the rest unto others and keeping but little for himself.'

O bir at, bir kat elbise ve silâh ile yetinmelidir, kendisine az bir şey kalsa yeter, kalanı başkalarına dağıtmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىگە بىر ئات، بىر تون ۋە قورال بولسا كۈپايە دەپ بىلسە ، قالغىنىنى ئۈلۈشتۈرۈپ، ئۆزى ئازراق ئالسا، بەس.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزىڭە بىر ئات تون تولۇم قىلسا تاپ ئادىنىن ئۈلەسە بىر ئاز قودسا تاپ
Öziñe bir at ton tolum kılsa tap, adının ülese bir az kodsa tap
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O bir at, bir kat elbise ve silâh ile yetinmelidir, kendisine az bir şey kalsa yeter, kalanı başkalarına dağıtmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him be content with a horse, a robe, and his weapons, distributing the rest unto others and keeping but little for himself.'
#2562 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر كەلسە خىزمەتكە يات بىر كىشى،
ياتاق بەرسۇن ئاڭا ھەم قوشسۇن ئەشى.

'When a foreign wanderer arriveth seeking royal service, let him receive him warmly, providing lodging and assigning him a fitting task.'

Yat-yabancı bir kimse hizmete gelirse, onu karşılayıp, kalacağı yeri ve arkadaşlarını tâyin etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
يات، مۇساپىر كىشى خىزمەتكە كەلگەن بولسا، ئۇلارنى قارشى ئېلىشى، ياتاق ۋە ئىش بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاپۇغقا كەلىر ئەرسە يات باز كىشى كۆرۈ ئالسا ئىتسە ئوتاغى ئىشى
Tapuğka kelir erse yat baz kişi, körü alsa itse otağı işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yat-yabancı bir kimse hizmete gelirse, onu karşılayıp, kalacağı yeri ve arkadaşlarını tâyin etmelidir.
🇬🇧 EN 'When a foreign wanderer arriveth seeking royal service, let him receive him warmly, providing lodging and assigning him a fitting task.'
#2563 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆرۈنگۈچە بەگكە ئۈ كۈتسۇن ئۇنى،
ئۈرۈن، ئاش، ئېتى ھەم كىيەر تونىنى.

'Before presenting him for audience, let him attend to his needs—inspecting his food, lodging, horse, and apparel.'

Huzura çıkmadan önce, onu görmeli, yiyeceğine-içeceğine, yerine, atına-elbisesine dikkat etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ھۇزۇرغا كۆرۈنگۈچە، ئاۋۋال ئۇنىڭغا قارىشى، يېمەك ئىچمىكى، ئىمورنى، ئېتى ھەم تونىدىن خەۋەر ئېلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاپۇغقا كۆرۈڭىنچە كۆرسە ئانى ئاشى بوغۇزى ئورنى ئاتى ھەم تونى
Tapuğka körüñinçe körse anı, aşı boğuzı ornı atı hem tonı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Huzura çıkmadan önce, onu görmeli, yiyeceğine-içeceğine, yerine, atına-elbisesine dikkat etmelidir.
🇬🇧 EN 'Before presenting him for audience, let him attend to his needs—inspecting his food, lodging, horse, and apparel.'
#2564 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سوراپ تۇرسا خادىملىرىن ھالىتى. ئاچ - توقمۇ،
توننىڭ ئۆپرىغىنىنى.

'Let him continually inquire after the welfare of the servants—whether they be hungry or sated, clothed or in rags.'

Hizmetkârların hâllerini sormalı, açmıdırlar-tokmudurlar, yiyecekleri varmı, bunlar ile dâima ilgilenmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە خىزمەتچىلەرنىڭ ھالىنى سوراپ تۇرۇشى، ئاچ توقلۇقى ۋە كىيىم كېچەكلىرىگە كۆڭۈل بۆلۈشى كېرەك .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەمە ئايتۇ تۇرسا ئەر ئات ھاللەرىن ئاچى ھەم توقى يا تونىن ئوپراقىن
Yeme aytu tursa er at hâllerin, açı hem tokı ya tonın oprakın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkârların hâllerini sormalı, açmıdırlar-tokmudurlar, yiyecekleri varmı, bunlar ile dâima ilgilenmelidir.
🇬🇧 EN 'Let him continually inquire after the welfare of the servants—whether they be hungry or sated, clothed or in rags.'
#2565 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قولى قىسقىلىقتىن ئۈ ئولسا موھتاج،
بېرىپ ھەق، ئەيلىگەي ئاڭا بىر ئىلاج.

'If any be in distress through poverty, let him relieve their hardship and grant them what is their rightful due.'

Eli darda kalan varsa, onun ihtiyâcını karşılamak ve hakkını vermelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
قولى قىسقىلىقتىن موھتاج بولغانلار بولسا، ئېھتىياجىنى قامداپ، ھەققىنى بېرىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭادىغلى بارمۇ ئەلىگ تارلىقىن مۇڭىڭا ياراسا ئۆتەسە ھاقىن
Muñadığlı barmu elig tarlıkın, muñıña yarasa ötese hakın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eli darda kalan varsa, onun ihtiyâcını karşılamak ve hakkını vermelidir.
🇬🇧 EN 'If any be in distress through poverty, let him relieve their hardship and grant them what is their rightful due.'
#2566 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېمىكى ئىشىككە كەلمەس نەچچە كۈن،
سوراپ ھال ئۈنىڭدىن سەۋەبنى ئۇقسۇن.

'If any attendant faileth to appear at the palace gate, let him inquire after him and seek out the reason.'

Bir kimse bir müddet kapıya gelmezse, ne olduğunu sormalı ve sebebini araştırmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم بولمىسۇن بىرەرسى سارايغا كەلمىسە، نېمە بولغانلىقىنى سوراپ، سۈرۈشتۈرۈش لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىم ئەرسە قاپۇغقا بىرەر كەلمەسە ئايىتسا تىلەسە نە بولمىش تەسە
Kim erse kapuğka birer kelmese, ayıtsa tilese ne bolmış tese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir kimse bir müddet kapıya gelmezse, ne olduğunu sormalı ve sebebini araştırmalıdır.
🇬🇧 EN 'If any attendant faileth to appear at the palace gate, let him inquire after him and seek out the reason.'
#2567 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈ بولسا گەر ئاغرىق، كېرەك ھال سوراش،
ئۈ يۈرسە بىكار - بوش لازىمدۈر توساش.

'If the man be ill, let him visit and comfort him; and if he hath grown indolent and strayed, let him admonish and restrain him.'

Eğer hasta ise, hâlini sormalı, haylazlık ediyorsa, buna mâni olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ئاغرىق بولسا، ھال سوراش كېرەك، بىكار تەلەپلىك قىلغان بولسا، تەنبە بېرىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى ئىگلىگ ئەرسە ئايىتغۇ كەرەك ياۋالىق قىلۇر ئەرسە تىدغۇ كەرەك
Kalı iglig erse ayıtğu kerek, yavalık kılur erse tıdğu kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer hasta ise, hâlini sormalı, haylazlık ediyorsa, buna mâni olmalıdır.
🇬🇧 EN 'If the man be ill, let him visit and comfort him; and if he hath grown indolent and strayed, let him admonish and restrain him.'
#2568 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىشلار بېگىگە كۆيۈمچانلىق ئول،
سۆيۈتچىن دەپ قىلغان تىرىشچانلىق ئول.

'All these deeds are proofs of deep loyalty unto the King, performed out of devotion to bring joy unto the sovereign's heart.'

Bütün bunlar beye karşı içten bağlılık ifâde eder, bu onu memnun etmek için, candan yapılması lâzım gelen bir iştir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلارنىڭ ھەممىسى بەگكە سادىقلىقتۇر، بەگنىڭ سۆيۈنچىنى تىلەپ قىلىنىدىغان ئىشچانلىقتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بارچا بەگىڭە باغىرساقلىق ئول سەۋىنچىن تىلەپ بۇ تاپۇغساقلىق ئول
Bu barça begiñe bağırsaklık ol, sevinçin tilep bu tapuğsaklık ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün bunlar beye karşı içten bağlılık ifâde eder, bu onu memnun etmek için, candan yapılması lâzım gelen bir iştir.
🇬🇧 EN 'All these deeds are proofs of deep loyalty unto the King, performed out of devotion to bring joy unto the sovereign's heart.'
#2569 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا، خىزمەت قىلغان ئەر،
خىزمەت بىرلە بەگكە قەدىرلەنگەن ئەر.

'Hear what the seasoned veteran who hath attained high honor through faithful service hath said:'

Hizmet etmiş ve hizmeti ile beyden takdir görmüş insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەت قىلغان ھەم خىزمىتى بىلەن بەگ ئالدىدا قەدىرلىك بولغان كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل تاپۇ قىلمىش ئەر تاپۇغ بىرلە بەگدە ئاغىر بولمىش ئەر
Negü ter eşitgil tapu kılmış er, tapuğ birle begde ağır bolmış er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmet etmiş ve hizmeti ile beyden takdir görmüş insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'Hear what the seasoned veteran who hath attained high honor through faithful service hath said:'
#2570 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خىزمەتچى بېگىگە كۆيۈمچان كېرەك،
كۆيۈمچان بولۇشچۇن ئۇ ئىشچان كېرەك.

''A servant must be deeply devoted unto his master; and he who is called faithful must serve with his whole heart!''

Hizmetkârın beyine içten bağlı olması lâzımdır, içten bağlı olanında candan hizmet etmesi lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتچى بېگىگە سادىق بولۇشى كېرەك، سادىق دېيىلگۈچى ئىشچان بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاپۇغچى بەگىڭە باغىرساق كەرەك باغىرساق تەگۈچى تاپۇغساق كەرەك
Tapuğçı begiñe bağırsak kerek, bağırsak tegüçi tapuğsak kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkârın beyine içten bağlı olması lâzımdır, içten bağlı olanında candan hizmet etmesi lâzımdır.
🇬🇧 EN ''A servant must be deeply devoted unto his master; and he who is called faithful must serve with his whole heart!''
#2571 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان ۋە سادىق ئىشچان بىر قۇلى،
قىلۇر چىڭ كۈنۇ - تۇن بۇ بەگلىك ئۇلى.

''The service of a devoted, loving, and loyal servant strengtheneth the foundations of sovereignty day by day.''

Candan hizmet eden sâdık ve candan bağlı bir kulun hizmeti beyliğin temelini günden-güne sağlamlaştırır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىشچان، مېھرىبان، سادىق قۇلنىڭ خىزمىتى بەگلىكىنىڭ ئاساسىنى كۈندىن كۈنگە مۇستەھكەملەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاپۇغساق بىر ئۆزكەي باغىرساق قۇلى بەكۈتۈر يارى كۈندە بەگلىك ئۇلى
Tapuğsak bir özkey bağırsak kulı, bekütür yarı künde beglik ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Candan hizmet eden sâdık ve candan bağlı bir kulun hizmeti beyliğin temelini günden-güne sağlamlaştırır.
🇬🇧 EN ''The service of a devoted, loving, and loyal servant strengtheneth the foundations of sovereignty day by day.''
#2572 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان بولۇر ئۇ، ئۆز نەپئىن دېمەس،
تىلەر بەگكە پايدا ۋە ياخشىلىق، بەس.

''Out of true loyalty, he seeketh no selfish gain, but striveth daily for the prosperity and welfare of his sovereign.''

Candan hizmet eden kimse kendi faydasını düşünmez, o her gün iyi niyetle beyin menfaati için çalışır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ سادىق بولۇپ، ئۆز پايدىسىنى كۆزلىمەيدۇ؛ ياخشىلىق تىلەپ ھەر كۈنى بەگ مەنپەئەتىنى ئىستەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆز ئاسغى تىلەمەز باغىرساق بولۇپ بەگ ئاسغى تىلەر كۈندە ئەدگۈ قولۇپ
Öz asğı tilemez bağırsak bolup, beg asğı tiler künde edgü kolup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Candan hizmet eden kimse kendi faydasını düşünmez, o her gün iyi niyetle beyin menfaati için çalışır.
🇬🇧 EN ''Out of true loyalty, he seeketh no selfish gain, but striveth daily for the prosperity and welfare of his sovereign.''
#2573 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گەر ئازغان پايدىلىق، ئۇنىڭ مەن قۇلى،
ئەگەر گۈل زىيانلىق، كېسەرمەن غولى.

''If the wild briar-rose yieldeth benefit, I am its servant; but if a cultivated garden blossom bringeth injury, I pluck it out by the root!''

Yaban çiçeği faydalı ise, ben onun kuluyum, eğer özenilerek yetiştirilmiş çiçek zararlı ise, onun kökünü keserim.

نەسرىي يەشمىسى:
ئازغان پايدا يەتكۈزسە، مەن ئۇنىڭ قۇلىمەن، گۈل چېچەك زىيانلىق بولدىكەن، يىلتىزىنى كېسىمەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاسىغ قىلسا ئازغان ئانىڭ مەن قۇلى چەچەك ياسلىغ ئەرسە بىچەر-مەن ئۇلى
Asığ kılsa azğan anıñ men kulı, çeçek yaslığ erse biçer-men ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yaban çiçeği faydalı ise, ben onun kuluyum, eğer özenilerek yetiştirilmiş çiçek zararlı ise, onun kökünü keserim.
🇬🇧 EN ''If the wild briar-rose yieldeth benefit, I am its servant; but if a cultivated garden blossom bringeth injury, I pluck it out by the root!''
#2574 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمسىز، نەپئىسىز ئوغۇلدىن كۆرە،
كۆيۈمچان، نەپئىلىك خىزمەتچى ئۆرە.

''A faithful and caring servant is far more precious than an ungrateful and unfeeling son!''

Candan bağlı hizmetkârın kıymeti merhametsiz ve hayırsız evlâttan, daha yüksektir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆيۈمسىز، ئەسقاتماس، ئوغۇلدىن كۆرە، سادىق كۆيۈمچان خىزمەتچىنىڭ پايدىسى ئەۋزەل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرسىز تۇسۇلماز ئوغۇلدا كۆرۈ باغىرساق تاپۇغچى تۇسۇسى ئۆرۈ
Bağırsız tusulmaz oğulda körü, bağırsak tapuğçı tususı örü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Candan bağlı hizmetkârın kıymeti merhametsiz ve hayırsız evlâttan, daha yüksektir.
🇬🇧 EN ''A faithful and caring servant is far more precious than an ungrateful and unfeeling son!''
#2575 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قېرىلداش كۆيۈمسىز بىنەپ بولسا، قوي،
ئاداش تۇت نەپئىلىكنى، نەپئى بىلە توي.

''If a kinsman be useless and harmful, cast him aside; choose a profitable companion instead, and enjoy the abundant fruit of his friendship!''

Faydasız ve değersiz ise, kardeş olsa bile onu bırak, istifâde edebileceğin insanı arkadaş edin ve onun bol-bol hayrını gör.

نەسرىي يەشمىسى:
پايدىسىز، نەپ بەرمەس قېرىندىشىڭ بولسا، ئۇنى تاشلا، پايدىلىق ئاداش تۇت، پايدىسىنى كۆرۈپ توي.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاسىغسىز تۇسۇلماز قاداش ئەرسە قود تۇسۇلۇر ئاداش تۇت ئاسىغ بىرلە تود
Asığsız tusulmaz kadaş erse kod, tusulur adaş tut asığ birle tod
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Faydasız ve değersiz ise, kardeş olsa bile onu bırak, istifâde edebileceğin insanı arkadaş edin ve onun bol-bol hayrını gör.
🇬🇧 EN ''If a kinsman be useless and harmful, cast him aside; choose a profitable companion instead, and enjoy the abundant fruit of his friendship!''
#2576 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلى يۇمشاق ۋە كەمتەر بولسۇن ئۆزى،
تاۋازۇلۇق ئولسۇن، ئوچۇق ھەم يۈزى.

'The Chief Gatekeeper must be gentle of speech and sweet of tongue, humble of spirit, and radiant of countenance.'

Kapıcı-başı yumuşak ve tatlı sözlü olmalı, gönülünü alçak tutmalı ve her vakit güler yüz göstermelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنى يۇمشاق تۇتۇش، سۆزنى شېرىن قىلىش كېرەك، ئۆزىنى كەمتەر تۇتۇشى، ئوچۇق چىراي بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلى بىرلە يۇمشاق سۈچىگ تۇتغۇ سۆز كۆڭۈل تۇتسا ئالچاق يارۇق تۇتسا يۈز
Tili birle yumşak süçig tutğu söz, köñül tutsa alçak yaruk tutsa yüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kapıcı-başı yumuşak ve tatlı sözlü olmalı, gönülünü alçak tutmalı ve her vakit güler yüz göstermelidir.
🇬🇧 EN 'The Chief Gatekeeper must be gentle of speech and sweet of tongue, humble of spirit, and radiant of countenance.'
#2577 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆرۈن يۈز، ئاچچىق سۆز كىشىن توڭلىنۇر،
ئۆمۈر بويى كەتمەي كۆڭۈلدە ياتۇر.

'A scowling face and bitter words chill the heart of man; their painful sting never departeth, but rankleth in the soul for a lifetime.'

Çatık yüz, acı söz insanı soğutur ve bunun tesiri bütün hayat boyunca devam eder, insanın gönlünden çıkmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزۈن چىراي، ئاچچىق سۆز كىشىنى سوۋۇتىدۇ، بۇنىڭ تەسىرى ئۆمۈر بويى كەتمەيدۇ، كۆڭلىدە قالدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈگۈك يۈز ئاچىغ سۆز كىشىگ تۇملىتۇر تىرىگلىكتە كىتمەز كۆڭۈلدە ياتۇر
Tügük yüz açığ söz kişig tumlıtur, tiriglikte kitmez köñülde yatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çatık yüz, acı söz insanı soğutur ve bunun tesiri bütün hayat boyunca devam eder, insanın gönlünden çıkmaz.
🇬🇧 EN 'A scowling face and bitter words chill the heart of man; their painful sting never departeth, but rankleth in the soul for a lifetime.'
#2578 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئوقۇ بۇ يېيىتنى مۇڭا ئوخشىشۇر،
سۆزى بىرلە مەنسى ھەم ئۇقۇلۇر.

'Read this verse that is fashioned after this truth, that its meaning may become clear unto thy heart:'

Şimdi buna benzeyen şu beyti oku, sözü ile birlikte mânası da anlaşılır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا تەقلىد قىلىنغان مۇنۇ بېيىتنى ئوقۇ، سۆزى بىلەن مەنسىمۇ چۈشىنىشلىك بولدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەر ئەمدى بۇ بەيتىگ ئوقى سۆزى مانى بىرلە ئۇقۇلغاي تاقى
Muñar meñzer emdi bu beytig okı, sözi mani birle ukulğay takı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi buna benzeyen şu beyti oku, sözü ile birlikte mânası da anlaşılır.
🇬🇧 EN 'Read this verse that is fashioned after this truth, that its meaning may become clear unto thy heart:'
#2579 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى سۆز ۋە تىلدا بېرەركەن ئازار،
سۆڭەك ئاغرىتىپ دىلىغا بىر ئوت ياقار.

''When a man revileth with words and woundeth with his tongue, it is an ache in the bone and a blazing fire in the heart!''

insan sözü ile söğer ve dili ile acıtırsa, bu kemiğe sızı ve gönüle ateş olur.

نەسرىي يەشمىسى:
”ئىنسان سۆزى بىلەن سۆكۈپ، تىلى بىلەن ئازار بەرسە، بۇ سۆڭەككە ئاغرىق، كۆڭۈلگە ئوت بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈن سۆكسە يالڭۇق ئاچىتسا تىلىن سۈڭۈككە سىزىغ ئول كۆڭۈلكە يالىن
Sözün sökse yalñuk açıtsa tilin, süñükke sızığ ol köñülke yalın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan sözü ile söğer ve dili ile acıtırsa, bu kemiğe sızı ve gönüle ateş olur.
🇬🇧 EN ''When a man revileth with words and woundeth with his tongue, it is an ache in the bone and a blazing fire in the heart!''
#2580 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇرۇلغان تاياقنىڭ يارىسى پۈتەر،
بۇ تىل سۆكسە پۈتمەس، يارىسى تۇرار.

''The wound of a lash healeth quickly and fadeth away; but the wound of a cutting tongue rankleth unhealed through long years!''

Vurulan kamçı yarası kapanır ve çabuk geçer, dil acısı ise, yıllarca dinmez.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇلغان قامچىنىڭ يارىسى ساقىيدۇ، تېزلا پۈتۈپ كېتىدۇ، تىل بىلەن سۆكسە، ئاغرىقى يىللار بويى قالىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇرۇپ بەرگە باشى بۈتەر تەرك سۆنەر تىلىن سۆكسە بۈتمەز ئاچىغى يىلىن
Urup berge başı büter terk söner, tilin sökse bütmez açığı yılın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vurulan kamçı yarası kapanır ve çabuk geçer, dil acısı ise, yıllarca dinmez.
🇬🇧 EN ''The wound of a lash healeth quickly and fadeth away; but the wound of a cutting tongue rankleth unhealed through long years!''
#2581 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يا چەۋگەن 1+2 ، يا ئوۋ، يا ئەل - يۈرت كۆرگىلى،
ئاتلانسا ئەگەر بەگ سەپەر قىلغىلى.

'Whenever the King rideth forth on campaign, or goeth hawking, hunting, playing polo, or surveying the realm:'

Beyler sefere, ava, cirit oyununa veya memleket gezisine çıktıkları vakit,

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگلەر جەڭگە ياكى قۇش ئوۋى غا، چەۋگەن ئويناشقا ياكى ئەلنى كۆرۈشكە ئاتلانغان بولسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى ئاتلانۇر بولسا بەگلەر سۈكە يا قۇشقا چۆگەنكە يا ئەل كۆرگۈكە
Kalı atlanur bolsa begler süke, ya kuşka çögenke ya el körgüke
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler sefere, ava, cirit oyununa veya memleket gezisine çıktıkları vakit,
🇬🇧 EN 'Whenever the King rideth forth on campaign, or goeth hawking, hunting, playing polo, or surveying the realm:'
#2582 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ يەردە تولا ساق كۆزەتمەك كېرەك،
يامان ھادىسىلەرنى توسماق كېرەك.

'Let the Chief Gatekeeper guard his sovereign with extreme vigilance, lest any unforeseen misfortune befall him upon the road.'

Beyini çek dikkatle gözetmeli, başına kötü bir hâdise, bir felâket gelmesini önlemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ يەردە بەگنى بەكمۇ دىققەت بىلەن كۆزىتىش كېرەككى، بارغان يېرىدە بېشىغا بىھۇدە پالاكەت كەلمىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ساق كۈدەزگۈ بۇ يەردە بەگىن يودۇغ تەگمەسە ئاندا تەڭسىزلىكىن
İdi sak küdezgü bu yerde begin, yoduğ tegmese anda teñsizlikin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyini çek dikkatle gözetmeli, başına kötü bir hâdise, bir felâket gelmesini önlemelidir.
🇬🇧 EN 'Let the Chief Gatekeeper guard his sovereign with extreme vigilance, lest any unforeseen misfortune befall him upon the road.'
#2583 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرەر ھادىسە بەگكە كەلسە ئەگەر،
قۇش ئوۋلاشتا، ئوۋدا، سەپەردە كېلەر.

'For if misfortune or calamity overtaketh kings, it happeneth upon horseback—during the hunt, hawking, or upon the march.'

Eğer beylere bir felâket ve belâ gelirse, bu avda, kuş avında veya seferde hareket esnasında gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگلەر پالاكەتكە، پېشكەللىككە ئۇچرايدۇ، دېيىلسە، ئوۋدا، قۇش سېلىشتا، سەپەر ئۈستىدە ئۇچرايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى تۇشسا بەگلەركە ياڭلۇق ھاتا تۇشار ئات ئۆزە قۇشتا ئاۋدا سۈدە
Kalı tuşsa beglerke yañluk hatâ, tuşar at öze kuşta avda süde
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer beylere bir felâket ve belâ gelirse, bu avda, kuş avında veya seferde hareket esnasında gelir.
🇬🇧 EN 'For if misfortune or calamity overtaketh kings, it happeneth upon horseback—during the hunt, hawking, or upon the march.'
#2584 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشەنچسىزلەر بار ئولسا قىلسۇن يىراق،
كېرەكتۈر گۈمانلىقتىن ھوشيار تۇرماق.

'Let him banish untrustworthy men from the King's side, and take strict precautions against any whose loyalty is in doubt.'

İtimat edilemeyecek kimseleri onun yanından uzaklaştırmalı, şüpheli kimselere karşı ihtiyat tedbirleri almalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىشەنچسىزلەر بار بولسا، ئۇلارنى يىراقلاشتۇرۇش كېرەك، گۇمانلىقلار بار بولسا، ئۇلاردىن ھوشيار بولۇش لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۈتۈنسۈز بار ئەرسە يىراتغۇ ئانى سىزىكلىگ بار ئەرسە ساقىڭۇ ئانى
Bütünsüz bar erse yıratğu anı, siziklig bar erse sakıñu anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İtimat edilemeyecek kimseleri onun yanından uzaklaştırmalı, şüpheli kimselere karşı ihtiyat tedbirleri almalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him banish untrustworthy men from the King's side, and take strict precautions against any whose loyalty is in doubt.'
#2585 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشەنچلىك، سۆيۈملۈك، كۆيۈمچان كىشى،
تۇرۇپ خان يېنىدا كۆزەتسۇن بېشى.

'Let men of proven integrity, uprightness, love, and devotion ride closest to the King, shielding his sacred life from peril.'

Onun başını korumak için, itimatlı, doğru, onu seven ve ona gönülden bağlı insanları beyin etrafında bulundurmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىشەنچلىك توغرا، مېھرىبان ۋە سادىق كىشىلەر بەگكە يېقىن يۈرۈپ، ئۇنىڭ بېشىنى قوغدىشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۈتۈن چىن سەۋىگلى باغىرساق كىشى ياقىن يورتسا بەگكە كۈدەزسە باشى
Bütün çın sevigli bağırsak kişi, yakın yortsa begke küdezse başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onun başını korumak için, itimatlı, doğru, onu seven ve ona gönülden bağlı insanları beyin etrafında bulundurmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let men of proven integrity, uprightness, love, and devotion ride closest to the King, shielding his sacred life from peril.'
#2586 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوماندان قورۇقداش توپى قۇرغۇلۇق،
يىغىپ ئالدى - كەينىن رەتكە سالغۇلۇق.

'Let the commander arrange the royal escort in flawless order, gathering capable guards and bringing every matter to perfection.'

Kumandan beyin muhafız alayını tanzim ederken, kimsenin ileri gitmemesine ve geri de kalmamasına dikkat etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى مۇھاپىزەتچى سەپلىرىنى تۈزىدىكەن، ئەپچىللەرنى توپلاپ، ئىشنى ئاخىرىغا يەتكۈزۈشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈ باشچى تۈزە تۇرسا يورتۇغ قۇرىن ئەرىگلەرنى يىغسا يەتۈرسە سوڭىن
Sü başçı tüze tursa yortuğ kurın, eriglerni yığsa yetürse soñın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kumandan beyin muhafız alayını tanzim ederken, kimsenin ileri gitmemesine ve geri de kalmamasına dikkat etmelidir.
🇬🇧 EN 'Let the commander arrange the royal escort in flawless order, gathering capable guards and bringing every matter to perfection.'
#2587 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىچىكلەر ئۇلۇغلار ئارا كىرمىسۇن،
يىراقتا يۈرۈرچى يېقىن كەلمىسۇن.

'Let not lesser retainers intrude among the great nobles, and let those whose place is afar not crowd close unto the King.'

Küçük rütbeli kimseler büyükler arasına girmemeli, uzak ve dışarıda bulunması icap edenler de yakın gelmemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كىچىك مەنسەپتىكىلەر چوڭلارنىڭ ئارىسىغا كىرمەسلىكى، يىراقتا، سىرتتا يۈرگۈچىلەر يېقىن يولىماسلىقى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىچىگ قۇر ئۇلۇغلار ئارا كىرمەسە يىراق تاش يورىغلى ياقىن يورتماسا
Kiçig kur uluğlar ara kirmese, yırak taş yorığlı yakın yortmasa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Küçük rütbeli kimseler büyükler arasına girmemeli, uzak ve dışarıda bulunması icap edenler de yakın gelmemelidir.
🇬🇧 EN 'Let not lesser retainers intrude among the great nobles, and let those whose place is afar not crowd close unto the King.'
#2588 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچىڭ بولسا سارايدا قوپۇش - ئولتۇرۇش،
كېرەكتۈر بۇ يەردە ھەم شۇنداق بولۇش.

'Whatever station each man holdeth at the palace gate, let that same order be preserved upon the march, O exalted King!'

Her kesin saray kapısındaki mevkii ve yeri ne ise, bu hareket esnasında da olduğu gibi muhafaza edilmelidir, ey büyük.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەركىمنىڭ سارايدىكى ئورنى قانداق بولسا، سەپەردىمۇ شۇنداق بولۇشى كېرەك، ئەي ئۇلۇغ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاپۇغدا نەتەگ ئەرسە ئولدرۇغ تۇرۇغ بۇ يورتۇغدا ئانداغ كەرەك ئاي ئۇلۇغ
Kapuğda neteg erse oldruğ turuğ, bu yortuğda andağ kerek ay uluğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her kesin saray kapısındaki mevkii ve yeri ne ise, bu hareket esnasında da olduğu gibi muhafaza edilmelidir, ey büyük.
🇬🇧 EN 'Whatever station each man holdeth at the palace gate, let that same order be preserved upon the march, O exalted King!'
#2589 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىكئاغىسىنىڭ كۆيۈمچانلىقى،
مۇشۇنداق بولسۇن، ئەي ھۆكۈمدار سېخىي.

'Such must be the deep loyalty of the Chief of the Gate, O generous ruler of the world!'

Kapıcı-başı olan kimse böyle içten bağlı olmalı, ey cömert hükümdar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىشىك ئاغىسىنىڭ سادىقلىقى مۇشۇنداق بولۇشى كېرەك، ئەي سېخىي ھۆكۈمدار.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاپۇغ باشلار ئەرنىڭ باغىرساقلىقى بۇ ياڭلىغ كەرەك ئاي ئاجۇنچى ئاقى
Kapuğ başlar erniñ bağırsaklıkı, bu yañlığ kerek ay ajunçı akı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kapıcı-başı olan kimse böyle içten bağlı olmalı, ey cömert hükümdar.
🇬🇧 EN 'Such must be the deep loyalty of the Chief of the Gate, O generous ruler of the world!'
#2590 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ياڭلىغ كېرەك بۇ ئىشىك ساقلار ئەر،
بېگىنىڭ نېتىن يەپ، ئىشىن ئىشلەر ئەر.

'Such must the Gatekeeper be—one who eateth his sovereign's bread and executeth his duties with consummate fidelity.'

Kapıyı bekleyen ve beyinin ekmeğini yiyip, işini gören insan böyle omalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بېگىنىڭ نېنىنى يەپ، ئىشىنى ئىشلەيدىغان ئىشىك ئاغىسى ئەنە شۇنداق بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ كەرەك بۇ قاپۇغ باشلار ئەر بەگى ئەتمەكى يەپ ئىشىن ئىشلەر ئەر
Bu yañlığ kerek bu kapuğ başlar er, begi etmeki yep işin işler er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kapıyı bekleyen ve beyinin ekmeğini yiyip, işini gören insan böyle omalıdır.
🇬🇧 EN 'Such must the Gatekeeper be—one who eateth his sovereign's bread and executeth his duties with consummate fidelity.'
#2591 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلارنى مەن ئېيتتىم، ئىشىتتى ئەلىگ،
تىلىسە يېتۈك ئەر ئىشلەتسۇن بىلىك.

'Behold, I have spoken these truths and the King hath heard them; if thou desirest a perfect servant, apply the touchstone of wisdom!'

بۇلارنى مەن سۆزلىدىم، ئەلىگ ئاڭلىدى، ئەگەر كامىل كىشىنى تاللىساڭ، بىلىمنى ئىشقا سال.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلارنى مەن سۆزلىدىم، ئەلىگ ئاڭلىدى، ئەگەر كامىل كىشىنى تاللىساڭ، بىلىمنى ئىشقا سال.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇلارنى مەن ئېيتتىم، ئىشىتتى ئەلىگ، تىلىسە يېتۈك ئەر ئىشلەتسۇن بىلىك.
بۇلارنى مەن ئېيتتىم، ئىشىتتى ئەلىگ، / تىلىسە يېتۈك ئەر ئىشلەتسۇن بىلىك.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بۇلارنى مەن سۆزلىدىم، ئەلىگ ئاڭلىدى، ئەگەر كامىل كىشىنى تاللىساڭ، بىلىمنى ئىشقا سال.
🇬🇧 EN 'Behold, I have spoken these truths and the King hath heard them; if thou desirest a perfect servant, apply the touchstone of wisdom!'
#2592 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم بۇنى مەن ئېنىق،
يەنەبىر سۆزۈم بار جاۋاب بەر ئوچۇق.

The King said: 'I have comprehended this clearly; now declare unto me another matter of great import.'

Hükümdar:—Bunu iyice anladım, bir şey daha soracağım, buna da düşünerek, cevap ver — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: بۇنى ئېنىق ئۇقتۇم، ماڭا تېگىشلىك بولغان يەنە بىر سۆزنى ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم مۇنى بەلگۈلۈگ تاقى بىر سۆزۈگ ئاي ماڭا ئۈلگۈلۈگ
İlig aydı uktum munı belgülüg, takı bir sözüg ay maña ülgülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar:—Bunu iyice anladım, bir şey daha soracağım, buna da düşünerek, cevap ver — dedi —
🇬🇧 EN The King said: 'I have comprehended this clearly; now declare unto me another matter of great import.'
#2593 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلۈرسەن، گۈمانسىز، جاھاندا بەگلەر،
ئەۋەتۈر بىر ئەلدىن ئەلگە ئەلچىلەر.

'Thou knowest beyond doubt that the rulers of the world dispatch envoys and ambassadors from realm to realm.'

Şüphesiz, bilirsin ki, dünya beyleri memleketten memlekete elçi gönderirler.

نەسرىي يەشمىسى:
شۈبھىسىز بىلىسەنكى، جاھان بەگلىرى ئەلدىن ئەلگە ئەلچى ئەۋەتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىر سەن سەزىكسىز ئاجۇن بەگلەرى يالاۋاچ ئىدۇر ئىلدىن ئىلكە ئەرى
Bilir sen seziksiz ajun begleri, yalavaç ıdur ildin ilke eri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şüphesiz, bilirsin ki, dünya beyleri memleketten memlekete elçi gönderirler.
🇬🇧 EN 'Thou knowest beyond doubt that the rulers of the world dispatch envoys and ambassadors from realm to realm.'
#2594 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ھەقتە بىلىم بەر، ئېيتقىنىكى شۇنى،
بىرەر ئەلگە ئەۋەتسە بىرەر ئەلچىنى.

'Impart unto me words of deep wisdom on this charge: when a King dispatcheth an ambassador from one land to another,'

Bana mühim bir söz söyle, bir bilgi daha ver, bir memleketten bir memlekete elçi gönderirken,

نەسرىي يەشمىسى:
ماڭا بىر مۇھىم سۆزنى ئېيتىپ، يەنە بىر بىلىم بەر، بەگ بىر ئەلدىن يەنە بىر ئەلگە ئەلچى ئەۋەتىدىكەن،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايۇ بەر ماڭا بىر بىلىگ سۆز ئۇزى يالاۋاچ ئىدۇر ئىلدىن ئىلكە ئۆزى
Ayu ber maña bir bilig söz uzı, yalavaç ıdur ildin ilke özi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana mühim bir söz söyle, bir bilgi daha ver, bir memleketten bir memlekete elçi gönderirken,
🇬🇧 EN 'Impart unto me words of deep wisdom on this charge: when a King dispatcheth an ambassador from one land to another,'
#2595 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچىڭ بولماق كېرەك بۇ ئەلچى كىشى،
ئىشىنىپ ئاڭا بەگ تاپشۇرسا ئىشى.

'What manner of man must the Ambassador be, that rulers may place their trust in him and send him across the earth?'

Beylerin ona inanması ve onu yollaması için, bu elçiliğe nasıl bir insan lâzımdır?

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر ئۇنىڭغا ئىشىنىپ ئەۋەتىش ئۈچۈن، ئەلچى بولغۇچىنىڭ ئۆلچىمى قانداق بولىدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەگ كەرەك بۇ يالاۋاچلىق ئەر ئاڭار بۈتسە بەگلەر قارىلاتسا يەر
Negü teg kerek bu yalavaçlık er, añar bütse begler karılatsa yer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylerin ona inanması ve onu yollaması için, bu elçiliğe nasıl bir insan lâzımdır?
🇬🇧 EN 'What manner of man must the Ambassador be, that rulers may place their trust in him and send him across the earth?'
ئاۋازلىق كىتاب
32-باب: دەرۋازىۋان (ساراي باشقۇرغۇچىسى) نىڭ سۈپەتلىرى
100%
00:00 --:--