تىزىملىك
تىل تاللاش:
12-باب 398 – 461-بېيىتلەر (64 بېيىت) بايان قىلغۇچى: كۈنتۇغدى (پادىشاھ)

سۆز بېشى — ئادىل پادىشاھ كۈنتۇغدى ھەققىدە

Söz Béshi — Adil Padishah Küntughdi Heqqide

سۆز بېشى — ئادىل پادىشاھ كۈنتۇغدى ھەققىدە. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 12-بابى، 398–461-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 017 سۆز بېشى — كۈنتۇغدى ئىلىك ھەققىدە — 10:06
مەنبە:
#398 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل ئەرز ئېتەر، كۆر، بىلىك بىلدۈرۈر،
قارارسىز جاھاننى ساڭا ئۇقتۇرۇر.

Behold, intellect reflects and knowledge imparts understanding; it reveals to you the fickle, inconstant nature of this world.

Bak, akıl arzeder ve bilgi bildirir, dünyanın dönek huyunu sana anlatır.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، ئىدراك تەسەۋۋۇر قىلدۇرۇپ، بىلىم بىلدۈرىدۇ، بىۋاپا دۇنيانىڭ قىلىقىنى ساڭا ئۇقتۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش ئۆتكۈنۈر كۆر بىلىگ بىلدۈرۈر يايىغ دۈنيا قىلقىن ساڭا ئۇقتۇرۇر
Ukuş ötkünür kör bilig bildürür, yayığ dünyâ kılkın saña ukturur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, akıl arzeder ve bilgi bildirir, dünyanın dönek huyunu sana anlatır.
🇬🇧 EN Behold, intellect reflects and knowledge imparts understanding; it reveals to you the fickle, inconstant nature of this world.
#399 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
قېرى بۇ قارارسىز، ۋاپاسىز جاھان،
قىلىقى قىز كەبى ئۆزى قېرىغان.

This fickle and inconstant old hag of a world behaves like a coquettish maiden, though in truth her age is ancient.

Bu koca-karı dünya vefasız ve dönek huyludur, edası kız gibi, bakarsan, yaşı büyüktür.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ تۇراقسىز، بىۋاپا، قېرى دۇنيانىڭ مىجەزى قىزغا ئوخشايدۇ، سەپسالساڭ، يېشى چوڭدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىرسەل يايىغ قىلقى قۇرتغا ئاجۇن قىلىنچى قىز ئول كۆرسە ياشى ئۇزۇن
Bu irsel yayığ kılkı kurtğa ajun, kılınçı kız ol körse yaşı uzun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu koca-karı dünya vefasız ve dönek huyludur, edası kız gibi, bakarsan, yaşı büyüktür.
🇬🇧 EN This fickle and inconstant old hag of a world behaves like a coquettish maiden, though in truth her age is ancient.
#400 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېرۇر بەزى خۇلقى قىز خۇلقىدەك خوپ،
ئۆزىن سۆيدۈرەر، قولنى يەرمەس تۈتۈپ.

At times she assumes the grace of a virgin with alluring charms; she invites love, yet when you reach to grasp her, she withdraws her hand.

Bâzan edası kız gibidir, tavrı güzeldir, kendisini sevdirir, fakat tutmak istedinmi, elini vermez.

نەسرىي يەشمىسى:
بەزى قىلىقى فىزىئىكىدەك، خۇلقى چىرايلىق، ئاشىق قىلىدۇيۇ، تۇتاي دېسەڭ، قولىنى بەرمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارا قىلقى قىز تەگ قىلىنچى سىلىگ سەۋىتۈر سۇنۇپ تۇتسا بەرمەز ئەلىگ
Ara kılkı kız teg kılınçı silig, sevitür sunup tutsa bermez elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bâzan edası kız gibidir, tavrı güzeldir, kendisini sevdirir, fakat tutmak istedinmi, elini vermez.
🇬🇧 EN At times she assumes the grace of a virgin with alluring charms; she invites love, yet when you reach to grasp her, she withdraws her hand.
#401 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ سۆيگەننى سۆيمەس، كېيىكتەك قاچار،
قاچقانغا يېيىشىپ، پۈتىنى قۇچار.

She loves not the one who loves her, fleeing from him like a wild gazelle; yet she clings to the one who flees from her, embracing his feet.

Seveni sevmez, ondan geyik gibi kaçar, kaçana yapışır, onun ayağına sarılır.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆيگەننى سۆيمەيدۇ، كېيىكتەك قاچىدۇ، قاچقانغا يېپىشىدۇ، ئايغىنى قۇچاقلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋىگلىنى سەۋمەز كەيىك تەگ قاچار قاچىغلىقا ياپچۇر ئاداقىن قۇچار
Seviglini sevmez keyik teg kaçar, kaçığlıka yapçur adakın kuçar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Seveni sevmez, ondan geyik gibi kaçar, kaçana yapışır, onun ayağına sarılır.
🇬🇧 EN She loves not the one who loves her, fleeing from him like a wild gazelle; yet she clings to the one who flees from her, embracing his feet.
#402 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ياسىنىپ ئۇ بەزى ئارقاڭدىن چاپار،
سېلىپ بەزى كۆرمەسكە تەتۈر قارار.

At times you see her running after you adorned in all her finery; at other times she casts her eyes down, pretending never to have seen you.

Bir bakarsın, süslenip kuşanarak, arkandan koşar, bir bakarsın, görmezlikten gelir, önüne bakar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەزىدە قارىساڭ، بېزىنىپ ئىزىڭدىن يۈگۈرىدۇ، بەزىدە كۆرمىگەندەك بېشىنى يەرگە سالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارا كۆرسە يۈگرۈر بەزەنىپ ئۇدۇ ئارا كۆرمەدۈك تەگ قىلۇر يەر قودۇ
Ara körse yügrür bezenip udu, ara körmedük teg kılur yer kodu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir bakarsın, süslenip kuşanarak, arkandan koşar, bir bakarsın, görmezlikten gelir, önüne bakar.
🇬🇧 EN At times you see her running after you adorned in all her finery; at other times she casts her eyes down, pretending never to have seen you.
#403 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
قارىساڭ ئۇ بەزەن تېز ئۆرەر يۈزىن،
قىلىپ نازىن نەچچە تۇتقۇزماس ئۆزىن.

In an instant she turns her face away; no matter how you yearn to hold her, she coquettishly slips from your grasp.

Bir bakarsın, yine yüzünü çabucak çevirir, nazlanır, ne kadar yakalamak istersen, kendine el sürdürmez.

نەسرىي يەشمىسى:
بەزىدە باقساڭ. يەنە تېزلا يۈزىنى ئۆرۈيدۇ، قانچە تۇتاي دېسەڭمۇ نازلىنىپ تۇتۇق بەرمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارا كۆرسە ئەۋرەر يانا تەرك يۈزىن ئاۋاغلار نەچە تۇتسا بەرمەز ئۆزىن
Ara körse evrer yana terk yüzin, avağlar neçe tutsa bermez özin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir bakarsın, yine yüzünü çabucak çevirir, nazlanır, ne kadar yakalamak istersen, kendine el sürdürmez.
🇬🇧 EN In an instant she turns her face away; no matter how you yearn to hold her, she coquettishly slips from your grasp.
#404 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
تالاي بەگنى قېرىتتى، قېرىماس ئۆزى،
كەچۈردى تالاي بەگنى، تۈگىمەس سۆزى.

She has aged countless rulers, yet she herself never grows old; she has seen myriad monarchs pass away, yet her tale never ends.

O çok beyleri ihtiyarlattı, kendisi ihtiyarlamaz, çok beyleri göçümü, hiç susmak bilmez.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ كۆپلىگەن بەگلەرنى قېرىتتىيۇ، ئۆزى قېرىمىدى، تالاي بەگنى بېشىدىن كەچۈردى، سۆزى تۈگىمىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش بەگ قارىتتى قارىماز ئۆزى تەلىم بەگ كەچۈردى كەسىلمەز سۆزى
Üküş beg karıttı karımaz özi, telim beg keçürdi kesilmez sözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O çok beyleri ihtiyarlattı, kendisi ihtiyarlamaz, çok beyleri göçümü, hiç susmak bilmez.
🇬🇧 EN She has aged countless rulers, yet she herself never grows old; she has seen myriad monarchs pass away, yet her tale never ends.
#405 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئەردى جاھاندا ھېكىملەرگە باش،
بۇ بەگلىكتە بولدى ئۇزۇن ئاڭا ياش.

There lived in this world a sagacious and learned ruler; he governed in majesty and enjoyed a long, enduring life.

Bu dünyada bir bey vardı, hakîm ve bilgin bir baş idi, beylik içinde uzun bir ömür sürdü.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيادا بىر دانا بىلىمدان بەگ بار ئىدى، ئۇ ئۇزۇن يىل بەگلىك قىلىپ ئۆتتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگ ئەردى ئاجۇندا بۈگۈ بىلگە باش بۇ بەگلىك ئۆزەلە ئۇزۇن بولدى ياش
Beg erdi ajunda bügü bilge baş, bu beglik özele uzun boldı yaş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu dünyada bir bey vardı, hakîm ve bilgin bir baş idi, beylik içinde uzun bir ömür sürdü.
🇬🇧 EN There lived in this world a sagacious and learned ruler; he governed in majesty and enjoyed a long, enduring life.
#406 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ كۈنتۈغدى ئەردى، ئېتى بەلگىلىك،
جاھان ئىچرە مەشھۇر قۇتى بەلگىلىك.

His renowned name was King Kün-Togdi (Rising Sun); his fame resounded across the world and his royal fortune was manifest.

Bu bey Kün-Toğdı idi, adı bellidir, şöhreti dünyaya yayılmıştır, ilbâli malûmdur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ نامى مەشھۇر كۈنتۇغدى ئىدى، جاھانغا داڭقى چىققان بەختىيار ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۈن توغدى ئەردى ئاتى بەلگۈلۈگ ئاجۇندا چاۋىقمىش قۇتى بەلگۈلۈگ
Bu kün toğdı erdi atı belgülüg, ajunda çavıkmış kutı belgülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu bey Kün-Toğdı idi, adı bellidir, şöhreti dünyaya yayılmıştır, ilbâli malûmdur.
🇬🇧 EN His renowned name was King Kün-Togdi (Rising Sun); his fame resounded across the world and his royal fortune was manifest.
#407 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
مىجەزى ئىدى تۈز ۋە خۇلقى ئوڭاي،
سۆزى چىن، پۈتۈن ھەم كۆزى، كۆڭلى باي.

His disposition was upright, his nature gentle; his speech was truthful, and his heart and eyes were rich and generous.

Tabiatı dürüst, tavrı munis idi, sözü doğru, gözü ve gönülü zengin idi.

نەسرىي يەشمىسى:
تەبىئىتى دۇرۇس، مىجەزى مۇلايىم، سۆزلىرى چىن ھەق، كۆزى كۆڭلى باي ئىدى،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىنچى كۆنى ئەردى قىلقى ئوڭاي تىلى چىن بۈتۈن ھەم كۆزى كۆڭلى باي
Kılınçı köni erdi kılkı oñay, tili çın bütün hem közi köñli bay
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tabiatı dürüst, tavrı munis idi, sözü doğru, gözü ve gönülü zengin idi.
🇬🇧 EN His disposition was upright, his nature gentle; his speech was truthful, and his heart and eyes were rich and generous.
#408 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك ۋە ئويغاق دانا زات ئىدى،
يامانغا بىر ئوت، ياۋغا ئاپەت ئىدى.

He was a learned, discerning, and vigilant monarch: a consuming fire to evildoers and a ruinous storm to enemies.

O bilgili, akıllı ve uyanık bir bey idi, kötü için âteş ve düşman için bir âfet idi.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك، ئىدراكلىق، سەزگۈر بەگ ئىدى، يامانلارغا ئوت، دۈشمەنگە ئاپەت ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ بەگ ئەردى ئۇقۇشلۇغ ئودۇغ ئىسىزكە ئوت ئەردى ياغىقا يودۇغ
Biliglig beg erdi ukuşluğ oduğ, isizke ot erdi yağıka yoduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O bilgili, akıllı ve uyanık bir bey idi, kötü için âteş ve düşman için bir âfet idi.
🇬🇧 EN He was a learned, discerning, and vigilant monarch: a consuming fire to evildoers and a ruinous storm to enemies.
#409 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
جەسۇر، مەغرۇر ئەردى ۋە قىلىقى كۆنى،
يۈكسەلتى كۈندىن كۈن بۇ خۇلقى ئۆنى.

He was majestic and courageous, yet ever upright in character; and these noble virtues elevated him day by day.

Aynı zamanda mehâbetli, yüreği pek ve dürüst tabiatlı idi, bu tavrı ve hareketi onu günden-güne yükseltti.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ باتۇر ۋە مەغرۇر، توغرا تەبىئەتلىك ئىدى، بۇ خۇسۇسىيەتلىرى ئۇنى كۈنسېرى يۇقىرى ئۆرلەتتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا كۈر كۈۋەز ئەردى قىلقى كۆنى كۈنىڭە كۆتۈردى بۇ قىلقى ئانى
Yana kür küvez erdi kılkı köni, küniñe kötürdi bu kılkı anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aynı zamanda mehâbetli, yüreği pek ve dürüst tabiatlı idi, bu tavrı ve hareketi onu günden-güne yükseltti.
🇬🇧 EN He was majestic and courageous, yet ever upright in character; and these noble virtues elevated him day by day.
#410 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق بەگ ئەردى بىلىمى بىلەن،
ياشىدى ۋە يۈردى تۈز خۇلقى بىلەن.

Such was this ruler: he guided his life with wisdom, and aligned all his deeds with rectitude.

O böyle bir bey idi, işini bu bilgisi ile düzenledi, dâima böyle hareket etti ve böyle yaşadı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ، شۇنداق بەگ ئىدىكى، بىلىملىرى بىلەن ياشىدى، توغرا ئىش ھەرىكەت قىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ بەگ ئەردى بۇ بىلگى ئۆزە تىرىلدى يورىدى قىلىنچىن تۈزە
Bu yañlığ beg erdi bu bilgi öze, tirildi yorıdı kılınçın tüze
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O böyle bir bey idi, işini bu bilgisi ile düzenledi, dâima böyle hareket etti ve böyle yaşadı.
🇬🇧 EN Such was this ruler: he guided his life with wisdom, and aligned all his deeds with rectitude.
#411 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
سىياسەت قىلۇر ئەردى ھىممەت بىلەن،
بۇ ھىممەت ياراشۇر مۇرۇۋۇەت بىلەن.

He governed statecraft with selfless devotion; and high purpose harmonizes beautifully when joined with magnanimity.

Siyâset icra ederken, kendi şahsî meyillerini düşünmez idi, bu himmet insaniyet ile birlikte olursa, güzel olur.

نەسرىي يەشمىسى:
غەيرەت ئىشتىياق بىلەن سىياسەت يۈرگۈزدى، ئىشتىياق ئالىيجانابلىققا يارىشىدىغان ئىش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سىياسەت قىلۇر ئەردى ھىممەت بىلە بۇ ھىممەت ياراشۇر مۈرۈۋۋەت بىلە
Siyâset kılur erdi himmet bile, bu himmet yaraşur mürüvvet bile
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Siyâset icra ederken, kendi şahsî meyillerini düşünmez idi, bu himmet insaniyet ile birlikte olursa, güzel olur.
🇬🇧 EN He governed statecraft with selfless devotion; and high purpose harmonizes beautifully when joined with magnanimity.
#412 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇڭا ئوخشاپ كېلۇر بىر شائىر سۆزى،
ئوقۇسا ئېچىلغاي ئوقۇچى كۆزى.

A poet spoke verses well-suited to this; whoever reads them will have the eyes of their mind opened:

Şâirin buna benzer bir sözü vardır, bunu kim okursa, gözü açılır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا تەقلىدتەن بىر شائىرنىڭ سۆزى ئېسىمگە كەلدى، بۇنى ئوقۇسا، ئوقۇغانلارنىڭ كۆزى ئېچىلىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەتۈ كەلدى شاىر سۆزى ئوقىسا ئاچىلغاي ئوقىغلى كۆزى
Muñar meñzetü keldi şâir sözi, okısa açılğay okığlı közi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şâirin buna benzer bir sözü vardır, bunu kim okursa, gözü açılır.
🇬🇧 EN A poet spoke verses well-suited to this; whoever reads them will have the eyes of their mind opened:
#413 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
- مۇرۇۋۇەت ۋە ھىممەت بىردەك كېرەك،
يىراقلاش ئۈچۈن پەس ياماندىن دېمەك.

'For a man, high purpose and magnanimity must be evenly balanced, so that the wicked and wretched may be kept far from his presence.'

Kötü ve sefillerin yanından uzaklaşıp gitmesi için, insanda himmet ile mürüvvet denk olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ياۋۇز، يارىماسلارنى ئۆزىدىن يىراقلاشتۇرۇش ئۈچۈن، كىشى ھەم ھىممەتلىك ھەم مۇرۇۋۇۋەتلىك بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك ئەركە ھىممەت مۈرۈۋۋەت تەڭى ياۋۇز يۇنچىغ ئاندىن يىراسا ئۆڭى
Kerek erke himmet mürüvvet teñi, yavuz yunçığ andın yırasa öñi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü ve sefillerin yanından uzaklaşıp gitmesi için, insanda himmet ile mürüvvet denk olmalıdır.
🇬🇧 EN 'For a man, high purpose and magnanimity must be evenly balanced, so that the wicked and wretched may be kept far from his presence.'
#414 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇرۇۋۇەت، ھىممەتلە قەدىر ئۆلچىنىۋر،
كىشىلىككە ھىممەت، مۇرۇۋۇەت كېرەك.

'True humanity requires noble devotion and magnanimity; the stature of a man is measured by the degree of his nobility and grace.'

İnsan için himmet ve mürüvvet gerek, insanın kıymeti himmet ve mürüvvet ile ölçülür.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلىك ئۈچۈن ھىممەت، مۇرۇۋۇەتلىك كېرەك، كىشىنىڭ قەدىرى ھىممەت ۋە مۇرۇۋۇەت دەرىجىسى بىلەن ئۆلچىنىدۇ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىلىككە ھىممەت مۈرۈۋۋەت كەرەك كىشى قادرى ھىممەت مۈرۈۋۋەت ياڭى
Kişilikke himmet mürüvvet kerek, kişi kadri himmet mürüvvet yañı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan için himmet ve mürüvvet gerek, insanın kıymeti himmet ve mürüvvet ile ölçülür.
🇬🇧 EN 'True humanity requires noble devotion and magnanimity; the stature of a man is measured by the degree of his nobility and grace.'
#415 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇ قىلىقى بىرلە بۇ كۈنتۈغدى خان كۈن ئايدەك چېچىپ نۇر،
يۈرۈتتى جاھان.

With this noble nature, King Kün-Togdi shone upon the world like the radiant sun and moon.

Hükümdar Kün-Toğdı böylece bu tabiati ile, güneş ve ay gibi parlayarak, dünyayı aydınlattı.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ كۈنتۇغدى ئەلىگ ئاشۇ مىجەز خۇلقى بىلەن كۈن ۋە ئايدەك پارلاپ دۇنياغا يۈرۈدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۈن توغدى ئىلىگ بۇ قىلقى بىلە يارۇدى ئاجۇنقا كۈن ئاي تەگ يالا
Bu kün toğdı ilig bu kılkı bile, yarudı ajunka kün ay teg yala
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar Kün-Toğdı böylece bu tabiati ile, güneş ve ay gibi parlayarak, dünyayı aydınlattı.
🇬🇧 EN With this noble nature, King Kün-Togdi shone upon the world like the radiant sun and moon.
#416 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاقىل بولسا كىم، ئۇ چاقىرتتى ئۈنى،
كىم ئالىم بولسا ئۇ، بۈيۈتتى ئۈنى.

Whomever he found possessing intellect, he summoned to his side; whomever he found endowed with knowledge, he exalted in rank.

Akıllı kim varsa, onu yanına çağırttı, bilgili kim varsa, onu yükseltti.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم ئەقىل ئىدراكلىق بولسا، ئۇنى چاقىرتتى، كىم بىلىملىك بولسا، ئۇنى يۈكسەلدۈردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلۇغ كىم ئەرسە ئوقىتتى ئانى بىلىگلىگ كىم ئەرسە بەدۈتتى ئانى
Ukuşluğ kim erse okıttı anı, biliglig kim erse bedütti anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akıllı kim varsa, onu yanına çağırttı, bilgili kim varsa, onu yükseltti.
🇬🇧 EN Whomever he found possessing intellect, he summoned to his side; whomever he found endowed with knowledge, he exalted in rank.
#417 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
يىغىلدى يېنىغا جاھان خىللىرى،
ئەقىل ھەم ئىلىمدە تاللانغانلىرى.

The choice men of the world gathered closely around him: the discerning, the learned, and the finest of the people.

Dünya seçkinleri ve halk arasındaki akıllı ve bilgili kimseler onun etrafını sardılar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇنىڭ ئەتراپىغا دۇنيادىكى خىل، ئەقىل ئىدراكلىق، بىلىملىك كىشىلەر زىچ توپلاندى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۇمىتتى ئاڭار بەك ئاجۇن ئۈدرۈمى ئۇقۇشلۇغ بىلىگلىگ بودۇن كۆدرۈمى
Yumıttı añar bek ajun üdrümi, ukuşluğ biliglig bodun ködrümi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya seçkinleri ve halk arasındaki akıllı ve bilgili kimseler onun etrafını sardılar.
🇬🇧 EN The choice men of the world gathered closely around him: the discerning, the learned, and the finest of the people.
#418 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزى ئىشلىدى، تۈزدى ئەل ئىشىنى،
تىلەيتتى يەنە ئۇ سەرخىل كىشىنى.

He ordered and settled the affairs of realm and subjects with his own hands; yet he still yearned to find a truly distinguished confidant,

Böylece halkın işini kendisi düzenledi ve yoluna koydu, yine de etrafında seçkin insanlar ister idi ki,

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ، ئەل يۇرت ئىشىنى ئۆزىلا تۈزەپ، يولغا سالدى، لېكىن يەنە خىل كىشىلەرنىڭ بولۇشىنىمۇ تىلەيتتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزى ئىتتى تۈزدى كۆر ئەل كۈن ئىشى تاقى ما تىلەر ئەردى ئۈدرۈم كىشى
Özi itti tüzdi kör el kün işi, takı ma tiler erdi üdrüm kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böylece halkın işini kendisi düzenledi ve yoluna koydu, yine de etrafında seçkin insanlar ister idi ki,
🇬🇧 EN He ordered and settled the affairs of realm and subjects with his own hands; yet he still yearned to find a truly distinguished confidant,
#419 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كى ياردەم قىلسا، ئىش باشلىسا ئۇلار،
ئۆزى تىنسا بىر ئاز، ئىشلىسە ئۇلار.

Who might assist him in governing the realm, so that the ruler might rest for a moment while this minister carried out the work.

Bunlar kendisine yardım etsinler ve işini görsünler, onlar çalışsınlar ve kendisi bir az istirahat etsin.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىگە ياردەم قىلسا، ئىش باشلىسا، ئۆزى بىر پەس ئارام ئالسا، ئىشلارنى ئۇ ئىشلىسە دەيتتى .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزىڭە باسۇت قىلسا ئىش باشلاسا ئۆزى تىنسا ئانچا ئول ئىش ئىشلەسە
Öziñe basut kılsa iş başlasa, özi tınsa ança ol iş işlese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlar kendisine yardım etsinler ve işini görsünler, onlar çalışsınlar ve kendisi bir az istirahat etsin.
🇬🇧 EN Who might assist him in governing the realm, so that the ruler might rest for a moment while this minister carried out the work.
#420 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
دېدى ئولتۇرۇپ غەمدە بىر كۈن ئۆزى،
بۈيۈك ئىش بۇ بەگلىك ئىشى ھەم سۆزى.

Sitting alone one day in contemplative sorrow, he said: 'Sovereignty is a grave responsibility, and commanding a realm is a momentous task.'

Bir gün yalnızca otururken, kederli-kederli şöyle der: bu beylik işi ve emir vermek meselesi büyük iştir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۈنتۇغدى بىر كۈنى ئۆزى يالغۇز ئولتۇرۇپ، قايغۇرۇپ ئېيتتى: ”بەگلىك“ دېگەن سۆز ۋە بەگلىك ئىشى بۈيۈك ئىش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭادىپ ئايۇر بىر كۈن ئولدرۇپ ئۆزى بەدۈك ئىش بۇ بەگلىك ئىشى ھەم سۆزى
Muñadıp ayur bir kün oldrup özi, bedük iş bu beglik işi hem sözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir gün yalnızca otururken, kederli-kederli şöyle der: bu beylik işi ve emir vermek meselesi büyük iştir.
🇬🇧 EN Sitting alone one day in contemplative sorrow, he said: 'Sovereignty is a grave responsibility, and commanding a realm is a momentous task.'
#421 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆرۈرسەن، ئېرۇر كۆپ باش ئاغرىق ئىشى،
سۈزەر بۇ كۆپ ئىشنى ئەقىللىك كىشى.

'It brings countless anxieties and endless affairs; and a discerning soul capable of straightening so many burdens is rare and precious.'

Bakarsan, çok zahmetlidir ve bin bir türlü işi vardır, bütün bu işleri gören akıllı insan azizdir.

نەسرىي يەشمىسى:
قارىساڭ باش ئاغرىقى كۆپ، ئىشمۇ نۇرغۇن، كۆپ ئىشلارنى ئوڭشايدىغان ئىدراكلىق ئادەم ئاز تېپىلىدۇ. 42. ئەل يۇرتنىڭ بارلىق ئىشلىرىنى ئۆزۈم قىلالمايمەن، ماڭا ئىشنىڭ يولىنى بىلىدىغان بىر ئادەم كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باش ئاغرىغ كۆپ ئول كۆرسە ئىشى ئۈكۈش ئۈكۈش ئىشنى سۈزگەن ئۇقۇشلۇغ كۈسۈش
Baş ağrığ köp ol körse işi üküş, üküş işni süzgen ukuşluğ küsüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bakarsan, çok zahmetlidir ve bin bir türlü işi vardır, bütün bu işleri gören akıllı insan azizdir.
🇬🇧 EN 'It brings countless anxieties and endless affairs; and a discerning soul capable of straightening so many burdens is rare and precious.'
#422 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلالماسمەن يالغۇز پۈتۈن ئەل ئىشىن،
كېرەك ماڭا بىر ئەر بىلۈر ئىش بېشىن.

'I cannot manage all the affairs of the realm by myself alone; I need a capable man who understands the helm of state.'

Memleketin her işini kendim yapamam, yanımda bu işleri yapabilecek biri bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قارىساڭ باش ئاغرىقى كۆپ، ئىشمۇ نۇرغۇن، كۆپ ئىشلارنى ئوڭشايدىغان ئىدراكلىق ئادەم ئاز تېپىلىدۇ. 42. ئەل يۇرتنىڭ بارلىق ئىشلىرىنى ئۆزۈم قىلالمايمەن، ماڭا ئىشنىڭ يولىنى بىلىدىغان بىر ئادەم كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلۇماز ئۆزۈم بۇ قامۇغ ئەل ئىشىن ماڭا ئەر كەرەك تەر بىلىر ئىش باشىن
Kılumaz özüm bu kamuğ el işin, maña er kerek ter bilir iş başın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketin her işini kendim yapamam, yanımda bu işleri yapabilecek biri bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'I cannot manage all the affairs of the realm by myself alone; I need a capable man who understands the helm of state.'
#423 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۈر ماڭا بىر سەرە - خىل كىشى،
ئەقىللىك، بىلىملىك، كىشىلەر بېشى.

'I need a distinguished man, endowed with wisdom and intellect, to stand at the head of the people,'

Bana şimdi seçkin, akıllı, bilgili ve maharetli bir adam lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ماڭا ئەمدى كىشىلەرگە باش بولالايدىغان، ئەقىل ئىدراكلىق، بىلىملىك، تاللانغان بىر ئادەم كېرەك، دەيتتى .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك تەر ماڭا ئەمدى ئۈدرۈم كىشى ئۇقۇشلۇغ بىلىگلىگ كىشىلەر باشى
Kerek ter maña emdi üdrüm kişi, ukuşluğ biliglig kişiler başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana şimdi seçkin, akıllı, bilgili ve maharetli bir adam lâzımdır.
🇬🇧 EN 'I need a distinguished man, endowed with wisdom and intellect, to stand at the head of the people,'
#424 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان بولسا، راست ھەممە قىلغىنى،
تىلى كۆڭلى تۈز بولسا، بىلسە بۇنى.

'Devoted, faithful, truthful, and righteous in conduct; sincere in word and heart, and seasoned in the ways of governance;'

O bana candan bağlı, emniyetli, doğru ve dürüst yaradılışlı, içi-dışı bir ve işten anlar bir kimse olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ سادىق، ئىشەنچلىك، ئىش ھەرىكىتى توغرا، تىلى ۋە كۆڭلى تۈز، ئىشلارنى چۈشىنىدىغان بولسا ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق بۈتۈن چىن قىلىنچى كۆنى تىلى كۆڭلى تۈز بولسا بىلسە مۇنى
Bağırsak bütün çın kılınçı köni, tili köñli tüz bolsa bilse munı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O bana candan bağlı, emniyetli, doğru ve dürüst yaradılışlı, içi-dışı bir ve işten anlar bir kimse olmalıdır.
🇬🇧 EN 'Devoted, faithful, truthful, and righteous in conduct; sincere in word and heart, and seasoned in the ways of governance;'
#425 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىپ بەرسە ئەردى مېنىڭ ئىشلىرىم،
كۆرۈپ تۇرسا ئەردى ئىچۈ - تاشلىرىم.

'Who could manage my affairs alongside me, and wisely oversee both internal and external matters of state.'

Memleketin iç ve dış işlerini takip hususunda bana'yardımda bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
مېنىڭ ئىشلىرىمنى قىلىشىپ بەرسە، بارلىق سىرلىرىمنى ياخشى چۈشىنىپ كېتەلسە ئىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلۇ بەرسە ئەردى مەنىڭ ئىشلەرىم كۆرۈ بارسا ئەردى ئىچىم تاشلارىم
Kılu berse erdi meniñ işlerim, körü barsa erdi içim taşlarım
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketin iç ve dış işlerini takip hususunda bana'yardımda bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'Who could manage my affairs alongside me, and wisely oversee both internal and external matters of state.'
#426 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، سىنىغان كىشى،
تولا ئىش كەچۈرۈپ چوڭايغان يېشى.

Hear what an experienced elder, who weathered many trials and reached a ripe old age, said:

Tecrübeli, başından çok iş geçmiş ve yaşını-başını almış insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
بېشىدىن نۇرغۇن ئىش كەچۈرۈپ، يېشى ئۇلغايغان، تەجرىبىلىك بىر كىشىنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىت بۇ سىنامىش كىشى باشىندا كەچۈرمىش يەتۈرمىش ياشى
Negü ter eşit bu sınamış kişi, başında keçürmiş yetürmiş yaşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tecrübeli, başından çok iş geçmiş ve yaşını-başını almış insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what an experienced elder, who weathered many trials and reached a ripe old age, said:
#427 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك ئەرگە قولداش ۋە ياردەمچىلەر،
ئەقىللىك، بىلىملىك دانا ئەلچىلەر.

'A man stands in need of loyal supporters and counselors: intelligent, knowledgeable, and sagacious administrators.'

însana yardım eden ve destek olan akıllı, bilgili ve hakîm ıdâre adamları lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەر ئۈچۈن ياردەمچى ۋە يۆلەنچۈك بولالىغۇدەك ، ئەقىل ئىدراكلىق، دانىشمەن ئەل باشقۇرغۇچىلار كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باسۇتچى كەرەك ئەركە يارىچىلار ئۇقۇشلۇغ بىلىگلىگ بۈگۈ ئەلچىلەر
Basutçı kerek erke yarıçılar, ukuşluğ biliglig bügü elçiler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR însana yardım eden ve destek olan akıllı, bilgili ve hakîm ıdâre adamları lâzımdır.
🇬🇧 EN 'A man stands in need of loyal supporters and counselors: intelligent, knowledgeable, and sagacious administrators.'
#428 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۈر ئىش بىلەر ياردەمچى دېمەك،
بىلىپ ئىشلىسە قولغا كەلگەي تىلەك.

'One needs an assistant who understands every task; for when an enterprise is guided by knowledge, it achieves its goal.'

Bütün işleri bilir bir yardımcı lâzımdır, insan bilerek hareket ederse, dileğine erişir.

نەسرىي يەشمىسى:
بارلىق ئىشلارنى بىلىدىغان بىر ياردەمچى كېرەككى، ئىشنى بىلىپ ئىشلىسە كىشى تىلىكىگە يېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باسۇتچى كەرەك بارچا ئىشنى بىلىر بىلىپ ئىشلەسە ئەر تىلەككە تەگىر
Basutçı kerek barça işni bilir, bilip işlese er tilekke tegir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün işleri bilir bir yardımcı lâzımdır, insan bilerek hareket ederse, dileğine erişir.
🇬🇧 EN 'One needs an assistant who understands every task; for when an enterprise is guided by knowledge, it achieves its goal.'
#429 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ياردەمچى كۆپ ئولسا، بەگكە چەبىر كەم،
ئىشى يولغا چۈشكەي، بۈزۈلماس نىزام.

'When a ruler possesses abundant capable helpers, he suffers no exhaustion; all his affairs prosper, and justice is never corrupted.'

Yardımcı çok olursa, bey zahmet çekmez, onun her işi yoluna girer ve nizam bozulmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ياردەمچىلەر كۆپ بولسا، بەگ جاپا چەكمەيدۇ، ئۇنىڭ ئىشى ئوبدان يۈرىشىدۇ، قانۇن بۇزۇلمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باسۇتچى تەلىم بولسا بەگ ئەمگەمەز ئىشى بارچا ئىتلۈر تۆرۈ ئارتاماز
Basutçı telim bolsa beg emgemez, işi barça itlür törü artamaz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yardımcı çok olursa, bey zahmet çekmez, onun her işi yoluna girer ve nizam bozulmaz.
🇬🇧 EN 'When a ruler possesses abundant capable helpers, he suffers no exhaustion; all his affairs prosper, and justice is never corrupted.'
#430 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۈر ھەر ئىشتا ياردەمچىلەر،
بىل، بۈ بەگلىك ئىشىدا ئۇنى تولا قىل.

'Know that an assistant is needed in every endeavor; and in the affairs of kingship, seek even more helpers!'

Bil ki, her işte yardımcı gerektir, beylik işinde ise, kendine daha çok yardımcı edinmeğe bak.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، ھەرقانداق ئىشتا ياردەمچى كېرەك، بولۇپمۇ بەگلىك ئىشىغا تېخىمۇ كۆپ بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باسۇتچى كەرەك بارچا ئىشتە بىلىن بۇ بەگلىك ئىشىڭە تاقى كۆپ قىلىن
Basutçı kerek barça işte bilin, bu beglik işiñe takı köp kılın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bil ki, her işte yardımcı gerektir, beylik işinde ise, kendine daha çok yardımcı edinmeğe bak.
🇬🇧 EN 'Know that an assistant is needed in every endeavor; and in the affairs of kingship, seek even more helpers!'
#431 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلەپ ياردەمچىنى تاپالماي ئەلىگ،
پۈتۈن ئىشقا سۈندى ئۇ ئاخىر ئېلىك.

The King sought such an assistant but found none equal to the task; and so he was compelled to take every affair into his own hands.

Hükümdar yardımcı aradı, fakat bulamadı ve her işi kendisi bizzat ele almak mecburiyetinde kaldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگ، ياردەمچى تىلەپ، ئۇنىڭغا ئېرىشەلمىدى، ھەممە ئىشقا ئۆزى قول تەگكۈزدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باسۇتچى تىلەپ بۇلمادى كۆر ئىلىگ تەگۈردى ئۆزى بارچا ئىشكە ئەلىگ
Basutçı tilep bulmadı kör ilig, tegürdi özi barça işke elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar yardımcı aradı, fakat bulamadı ve her işi kendisi bizzat ele almak mecburiyetinde kaldı.
🇬🇧 EN The King sought such an assistant but found none equal to the task; and so he was compelled to take every affair into his own hands.
#432 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
قىينالدى ئۇ شۇنداق ئەمگەك ئىچرە كۆپ،
ھالاۋەت ئىستىگەن ئەمگەك چېكەر خوپ.

Day after day, countless hardships fell upon him; for whoever seeks peace and comfort shall find toil as his companion.

O böylece her gün bir çok zahmete katlandı. Huzur arayan insan dâima zahmetle karşılaşır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ كۈندە ناھايىتى كۆپ مۇشەققەت چېكەتتى، ھۇزۇر ئارام تىلسە، ئورنىغا جاپا تەگدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەگىر بولدى كۈندە كۆر ئەمگەك ئۈكۈش ئەرەج قولسا ئەمگەك تەگىر ئول ئۈلۈش
Tegir boldı künde kör emgek üküş, erej kolsa emgek tegir ol ülüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O böylece her gün bir çok zahmete katlandı. Huzur arayan insan dâima zahmetle karşılaşır.
🇬🇧 EN Day after day, countless hardships fell upon him; for whoever seeks peace and comfort shall find toil as his companion.
#433 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
بۈ ھەقتە سۆزىنى سىناپ سۆزلىگەن بىر،
قۇتلۇق ئەزىز ئەر مونۇنى دېگەن.

If you reflect upon it, the words spoken from experience by a blessed and fortunate sage are most true:

Aziz ve mübarek bir insanın tecrübe ile söylediği şu söz, dikkat edilirse, çok yerindedir.

نەسرىي يەشمىسى:
سەپسالساڭ، سىناپ سۆزلەيدىغان، بەختكە ئېرىشكەن كىشى بۇ سۆزنى ئوبدان ئېيتقان:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ بارسا ياقشى ئايۇر ئۇش بۇ سۆز سىناپ سۆزلەگۈچى ئىدۇق قۇتلۇغ ئۆز
Körü barsa yakşı ayur uş bu söz, sınap sözlegüçi ıduk kutluğ öz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aziz ve mübarek bir insanın tecrübe ile söylediği şu söz, dikkat edilirse, çok yerindedir.
🇬🇧 EN If you reflect upon it, the words spoken from experience by a blessed and fortunate sage are most true:
#434 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ھالاۋەت ھەمىشە چاپا بىرلەدۇر،
سۆيۈنۈش قايغۇ بىلە دائىم تەڭ يۈرۈر.

'If you desire comfort, toil accompanies it; if you seek joy, sorrow walks right beside it.'

Huzur istersen, o zahmet ile birlikte gelir, sevinç istersen, o kaygı ile birlikte bulunur.

نەسرىي يەشمىسى:
راھەت تىلسەڭ، قوشۇلۇپ جاپامۇ كېلىدۇ، شادلىق تىلسەڭ، بىرلىكتە قايغۇمۇ تېگىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەرەج قولسا ئەمگەك تۇتاشى بارىر سەۋىنچ قولسا قادغۇ تۇتاشى يورىر
Erej kolsa emgek tutaşı barır, sevinç kolsa kadğu tutaşı yorır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Huzur istersen, o zahmet ile birlikte gelir, sevinç istersen, o kaygı ile birlikte bulunur.
🇬🇧 EN 'If you desire comfort, toil accompanies it; if you seek joy, sorrow walks right beside it.'
#435 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
باش ئاغرىق چوڭىيۈر، چوڭايسا كىشى،
يوغان بۆك كىيۈر گەر زورايسا بېشى.

'The higher a man rises, the greater his headaches; the larger the head, the larger the crown it must bear.'

İnsan ne kadar büyürse, baş-ağrısı da o kadar artar, başı ne kadar büyürse, o kadar büyük börk giyer.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى قانچە يۈكسەلسە، باش ئاغرىقىمۇ كۆپىيىدۇ، بېشىڭ قانچە چوڭايسا، شۇنچە چوڭ بۆك كىيىسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە ئەر بەدۈسە باش ئاغرىغ بەدۈر نەچە باش بەدۈسە بەدۈك بۆرك كەدۈر
Neçe er bedüse baş ağrığ bedür, neçe baş bedüse bedük börk kedür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan ne kadar büyürse, baş-ağrısı da o kadar artar, başı ne kadar büyürse, o kadar büyük börk giyer.
🇬🇧 EN 'The higher a man rises, the greater his headaches; the larger the head, the larger the crown it must bear.'
#436 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئەلگە سالدى كۆز - قۇلاق ئەلىگ،
ئېچىلدى ئۇنىڭغا بېكىگلىك ئىشىك.

The King kept vigilant watch and ear over the entire realm; and before him, all locked doors opened wide.

Hükümdar bütün memlekete göz-kulak kesildi, ona bütün kilitli kapılar açıldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگ پۈتۈن مەملىكەتكە كۆز قۇلاق تۈتتى، ئۇنىڭغا ھەممە تاقاقلىق ئىشىكلەرمۇ ئېچىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ كۆز قۇلاق تۇتتى ئەلدە قامۇغ ئاچىلدى ئاڭار بارچا بەكلىگ قاپۇغ
İlig köz kulak tuttı elde kamuğ, açıldı añar barça beklig kapuğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar bütün memlekete göz-kulak kesildi, ona bütün kilitli kapılar açıldı.
🇬🇧 EN The King kept vigilant watch and ear over the entire realm; and before him, all locked doors opened wide.
#437 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
يارامسىزنى قولدىن تۈتۈپ باغلىدى،
ياماننى ئېلىدىن سۈرۈپ قوغلىدى.

He bound the hands of wrongdoers and silenced them; he banished evil men and drove them far beyond his borders.

Uygunsuz hareket eden kimseleri, ellerini bağlayıp, susturdu, kötüleri memleketinden sürerek, uzaklaştırdı.

نەسرىي يەشمىسى:
يارامسىزلارنىڭ قولىنى باغلاپ، جىمىقتۇردى، يامانلارنى سۈرۈپ، ئەلدىن يىراقلاشتۇردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياراغسىزنى بوغدى ئەلىگدە ئۇرۇپ ئىسىزىگ يىراتتى ئەلىندىن سۈرۈپ
Yarağsıznı boğdı eligde urup, isizig yırattı elindin sürüp
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Uygunsuz hareket eden kimseleri, ellerini bağlayıp, susturdu, kötüleri memleketinden sürerek, uzaklaştırdı.
🇬🇧 EN He bound the hands of wrongdoers and silenced them; he banished evil men and drove them far beyond his borders.
#438 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
زېرەكلىك بىلەن ئۇ باشقۇردى ئېلىن،
يۈكسەلدى، ئېشىپ ھەم بەختى كۈنمۇكۈن.

Through such vigilance he governed his land; and his good fortune increased daily and rose higher and higher.

Bak, böyle tedbir ile memleketini idare etti, saadeti günden-güne arttı ve yükseldi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ شۇنداق ھوشيارلىق بىلەن ئېلىنى باشقۇردىكى، ئامىتى كۈندىن كۈنگە ئېشىپ، يۇقىرى ئۆرلىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ساقلىق بىلە كۆر ئەلىن باشلادى قۇتى كۈندە ئارتتى ئۆرۈ يوقلادى
Bu saklık bile kör elin başladı, kutı künde arttı örü yokladı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, böyle tedbir ile memleketini idare etti, saadeti günden-güne arttı ve yükseldi.
🇬🇧 EN Through such vigilance he governed his land; and his good fortune increased daily and rose higher and higher.
#439 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
دېمەك، ئەرگە دائىم ھوشيارلىق كېرەك،
بۇ بەگلىك ئىشىغا كېرەك يەنە بەك.

Vigilance is indispensable for man in every place; and in the governance of realms, even greater vigilance is required.

Her yerde insana böyle tedbir ve ihtiyat lâzımdır, beylik işinde ise, daha fazla dikkatli olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ئۈچۈن ھەرقانداق يەردە ھوشيارلىق كېرەك، بولۇپمۇ بەگلىك ئىشىگە ئېھتىيات زۆرۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ يەردە ئەركە بۇ ساقلىق كەرەك بۇ بەگلىك ئىشىڭە تاقى ساق كەرەك
Kamuğ yerde erke bu saklık kerek, bu beglik işiñe takı sak kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her yerde insana böyle tedbir ve ihtiyat lâzımdır, beylik işinde ise, daha fazla dikkatli olmalıdır.
🇬🇧 EN Vigilance is indispensable for man in every place; and in the governance of realms, even greater vigilance is required.
#440 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ھوشيارلىق، ئويغاقلىق بىلەن ئەل ياشار،
بۇنىڭ بىرلە دۆلەت ئۇزۇن چاغ تۇرار.

This vigilance and wakefulness in state affairs proved beneficial to the enduring stability of his reign.

Devlet işindeki bu tedbir ve uyanıklık, devletin uzun müddet devamı için, dâima faydalı olmuştur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەل ئىشلىرى ۋە ئۆزۈڭنىڭ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشۈڭ ئۈچۈن، ئېھتىيات ۋە ھوشيارلىق كۆپ پايدىلىقتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ساقلىق ئودۇغلۇق بۇ ئەل ئىشىڭە تۈزۈ ئاسغى بولدى ئۇزۇن ياشىڭا
Bu saklık oduğluk bu el işiñe, tüzü asğı boldı uzun yaşıña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Devlet işindeki bu tedbir ve uyanıklık, devletin uzun müddet devamı için, dâima faydalı olmuştur.
🇬🇧 EN This vigilance and wakefulness in state affairs proved beneficial to the enduring stability of his reign.
#441 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئوخشايدۇ بۇنىڭغا بىر شائىر تىلى،
بۇ شائىر تىلىدۇر بۇ سۆزنىڭ ئۆلى.

A poet uttered words resembling this truth; the poet's utterance forms a solid foundation for this discourse:

Buna benzer bir şâir sözü vardır, bu şâir sözü buna esas teşkil eder.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا تەقلىدتەن، بىر شائىر سۆزى يادىمغا كەلدى، شائىرنىڭ ئېيتقىنى بۇ سۆزۈمگە ئۇل ئاساس بولىدۇ؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەيۈ كەلدى شاىر تىلى بۇ شاىر تىلى بولدى سۆزكە ئۇلى
Muñar meñzeyü keldi şâir tili, bu şâir tili boldı sözke ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Buna benzer bir şâir sözü vardır, bu şâir sözü buna esas teşkil eder.
🇬🇧 EN A poet uttered words resembling this truth; the poet's utterance forms a solid foundation for this discourse:
#442 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئويغاقلىق ۋە ساقلىقنى ماختىدى ئەر،
غاپىللىق بىلەن ئەر تۈمەنلەپ ئۆلەر.

'Valiant men praise vigilance and caution; for through negligence and heedlessness, ten thousand men have perished.'

Uyanıklık ve ihtiyatı çok kimseler öğmüştür, ihmâl yüzünden yüz binlerce insan ölmüştür.

نەسرىي يەشمىسى:
ھوشيارلىق، ئېھتىياتنى ئەرلەر ماختايدۇ، چۈنكى بىخۇدلۇق بىلەن تۈمەنلىگەن ئەرلەر جېنىدىن ئايرىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئودۇغلۇق بۇ ساقلىقنى ئۆگدى ئەرەن ئوساللىق بىلە ئۆلدى ئەر مىڭ تۈمەن
Oduğluk bu saklıknı ögdi eren, osallık bile öldi er miñ tümen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Uyanıklık ve ihtiyatı çok kimseler öğmüştür, ihmâl yüzünden yüz binlerce insan ölmüştür.
🇬🇧 EN 'Valiant men praise vigilance and caution; for through negligence and heedlessness, ten thousand men have perished.'
#443 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
غاپىل بولما ساقلان، پۈتۈن ئىشتا سەن،
تىلە ئىككى دۇنيا بۇ ساقلىق بىلەن.

'Be not heedless, but exercise prudence in all matters; and through this caution, seek the blessings of both worlds.'

Gâfıl olma, her işte ihtiyatlı ol, her ıkı dünyayı bir tedbir ile dile.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەرقانداق ئىشتا بىخۇدلۇق قىلماي، ئېھتىيات قىل، مۇشۇنداق ئېھتىياتچانلىق بىلەن ئىككى دۇنيانى ئارزۇ قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوسال بولما ساقلان قامۇغ ئىشتە سەن بۇ ساقلىق بىلە ئىكى ئاجۇن تىلەن
Osal bolma saklan kamuğ işte sen, bu saklık bile iki ajun tilen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gâfıl olma, her işte ihtiyatlı ol, her ıkı dünyayı bir tedbir ile dile.
🇬🇧 EN 'Be not heedless, but exercise prudence in all matters; and through this caution, seek the blessings of both worlds.'
#444 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى بولسا بىغەم، ئۇ غاپىل قالۇر،
يېغى كەلسە ئاۋۋال غاپىللار ئۆلۈر.

'Behold, the man who feels overly secure falls into heedlessness; and when an enemy strikes, the heedless are the first to fall.'

Bak, kendisinden emin insan gaflete düşer, düşman saldırırsa, önce gafiller ölür.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، ئۆزىگە ئىشەنگەن كىشى بىخۇدلۇق قىلىدۇ، دۈشمەن كەلسە ئەڭ ئاۋۋال بىخۇدلار ئۆلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئىمىنى كۆر ئوساللىق قىلۇر ياغى يەتسە ئۆڭدۈن ئوساللار ئۆلۈر
Kişi imini kör osallık kılur, yağı yetse öñdün osallar ölür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, kendisinden emin insan gaflete düşer, düşman saldırırsa, önce gafiller ölür.
🇬🇧 EN 'Behold, the man who feels overly secure falls into heedlessness; and when an enemy strikes, the heedless are the first to fall.'
#445 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا، جاھان تۇتقان ئەر،
يېغىنى سەگەكلىك بىلەن ئۇتقان ئەر.

Hear what the ruler of the realm, who took every precaution and vanquished his foes, said:

Dinle, her türlü tedbiri almış ve böylece düşmanını yenmiş olan dünya hâkimi ne der.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېھتىياتچان بولۇپ، دۈشمەننى يەڭگەن ۋە جاھانغا ھاكىم بولغان ئەرنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلا؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىت بۇ ئاجۇن تۇتمىش ئەر تۈكەل ساقلاپ ئۆترۈ ياغىغ ئۇتمىش ئەر
Negü ter eşit bu ajun tutmış er, tükel saklap ötrü yağığ utmış er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dinle, her türlü tedbiri almış ve böylece düşmanını yenmiş olan dünya hâkimi ne der.
🇬🇧 EN Hear what the ruler of the realm, who took every precaution and vanquished his foes, said:
#446 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
دېسەڭ ئەل تاپاي، ساق بول ئەي ھۆكۈمدار،
ساق ئولماق شەرىئەت يولىدىمۇ بار.

'O ruler, if you desire to hold the realm, be vigilant; for vigilance is also an injunction ordained by the Sacred Law.'

Ey hükümdar, memleket arzu edersen, ihtiyatlı ol, bu ihtiyat, aynı zamanda, şeriatin de emrettiği şeydir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي جاھان باشقۇرغۇچى، ئەلنى سورىماق تىلسەڭ، ئېھتىياتچان بول، ئېھتىياتچانلىق شەرىئەتنىڭمۇ تەلىپىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ قولسا ساقلان ئاجۇنچى كىشى بۇ ساقلىق ئەرۈر ھەم شەرىات ئىشى
İlig kolsa saklan ajunçı kişi, bu saklık erür hem şeriat işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hükümdar, memleket arzu edersen, ihtiyatlı ol, bu ihtiyat, aynı zamanda, şeriatin de emrettiği şeydir.
🇬🇧 EN 'O ruler, if you desire to hold the realm, be vigilant; for vigilance is also an injunction ordained by the Sacred Law.'
#447 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
يۈمۈپ كۆزنى غاپىل غەپلەتتە ئۇخلار،
غاپىل ئولما، ساقلان، ئەي پەيلى ناچار.

'The heedless closes his eyes and slumbers in ignorance; O mighty one, be not heedless, but stay alert!'

Gafil adam gözünü kapar ve gafletle uyur, ey sert huylu insan, gafil olma, ihtiyatlı ol.

نەسرىي يەشمىسى:
بىخۇد كىشى كۆز يۇمۇپ، غەپلەتتە ئۇخلايدۇ، ئەي قۇدرەتلىك، بىخۇد بولما، ھوشيار بولغىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوسال ئارسىقار كۆر ئوسالىن ئۇدىر ئوسال بولما ساقلان ئاي قىلقى قادىر
Osal arsıkar kör osalın udır, osal bolma saklan ay kılkı kadır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gafil adam gözünü kapar ve gafletle uyur, ey sert huylu insan, gafil olma, ihtiyatlı ol.
🇬🇧 EN 'The heedless closes his eyes and slumbers in ignorance; O mighty one, be not heedless, but stay alert!'
#448 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ساق ئولسا ئەگەر خان، پايدا ئەلگىدۇر،
بۇ پايدا بىلەن ئەر ھۈزۈرغا تولۇر.

The King's vigilance brought boundless welfare to the realm; and through this welfare, peace and joy were established across the land.

Hükümdarın ihtiyatlı olması memlekete fayda getirir, bu fayda ile memlekette huzur temin edilir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگىنىڭ ھوشيارلىقى ئەلگە پايدا يەتكۈزدى، بۇ پايدا بىلەن ئەل ھالاۋەتكە يېتىشتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ساقلىقى قىلدى ئەلكە ئاسىغ بۇ ئاسغى بىلە بولدى ئەلدە تاتىغ
İlig saklıkı kıldı elke asığ, bu asğı bile boldı elde tatığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdarın ihtiyatlı olması memlekete fayda getirir, bu fayda ile memlekette huzur temin edilir.
🇬🇧 EN The King's vigilance brought boundless welfare to the realm; and through this welfare, peace and joy were established across the land.
#449 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلى بولدى باي، يۈرتنى تۈزگەچ خاقان،
بۇرى، قوي سۇ ئىچتى بىر جايدا شۇ ئان.

He ordered his country with justice and his subjects prospered; in that blessed era, the wolf and the sheep drank from the same spring.

Böylece hükümdar memleketini düzenledi ve tanzim etti, halkı zenginleşti, o devirde kurt ile kuzu aynı yerden su içti.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلىنى تۈزەپ، ئوڭشىدى، خەلق بېيىدى، ئۇ زاماندا بۆرە بىلەن قوي بىللە سۇ ئىچتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىن ئىتتى تۈزدى بايۇدى بودۇن بۆرى قوي بىلە سۇۋلادى ئول ئۈدۈن
Elin itti tüzdi bayudı bodun, böri koy bile suvladı ol üdün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böylece hükümdar memleketini düzenledi ve tanzim etti, halkı zenginleşti, o devirde kurt ile kuzu aynı yerden su içti.
🇬🇧 EN He ordered his country with justice and his subjects prospered; in that blessed era, the wolf and the sheep drank from the same spring.
#450 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيۈپ دوستلىرى ماختىدىلار ئۇنى،
بۇنى ئاڭلاپ يېغى ئەگدى بوينىنى.

Those who loved him praised him with joyful hearts; while his foes heard of his justice and bowed their necks in submission.

Sevenler sevinçle onu öğdüler, düşmanları bunu duyarak, boyun eğdiler.

نەسرىي يەشمىسى:
ياخشى كۆرىدىغانلار خۇشاللىق بىلەن ئۇنى ماختىدى، دۈشمەنلىرى بۇنى ئاڭلاپ، بوينىنى ئەگدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋىگلى سەۋىنچىن ئانى ئۆگدىلەر ياغىلارى ئەشتىپ بويۇن ئەگدىلەر
Sevigli sevinçin anı ögdiler, yağıları eştip boyun egdiler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sevenler sevinçle onu öğdüler, düşmanları bunu duyarak, boyun eğdiler.
🇬🇧 EN Those who loved him praised him with joyful hearts; while his foes heard of his justice and bowed their necks in submission.
#451 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
سېغىنىپ بىرى كەلدى، ئىستەپ پانا،
بىرى ئۆپتى كېلىپ ئىشىكىن پانا.

Some came seeking refuge and protection under his shadow; others came and reverently kissed the threshold of his gate.

Kimi gelip, ona sığındı ve ondan himaye diledi, kimi gelip, onun eşiğini öptü.

نەسرىي يەشمىسى:
بەزىلەر ئۇنىڭغا سىغىنىپ كەلدى ۋە پاناھ تىلىدى، بەزىلىرى كېلىپ ئەلگىنىڭ ئىشىكىنى سۆيدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ سىغنۇ كەلدى تىلەدى كۆشىك قايۇ كەلدى ئۆپتى ئەلىگكە ئەشىك
Kayu sığnu keldi tiledi köşik, kayu keldi öpti eligke eşik
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kimi gelip, ona sığındı ve ondan himaye diledi, kimi gelip, onun eşiğini öptü.
🇬🇧 EN Some came seeking refuge and protection under his shadow; others came and reverently kissed the threshold of his gate.
#452 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشت، ئەمدى كۆڭلى ئويغاق،
سۆزىدە چېچەكتەك تۈمەتمىڭ بوياق.

Hear now what the awakened soul, whose words blossom with myriad colors like spring flowers, said:

Şimdi dinle, gönülü uyanık insan ne der, bak, onun sözü, çiçek gibi, binlerce renge bürünmüştür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەمدى كۆڭلى ئويغاق كىشىنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلا، ئۇنىڭ سۆزى تۈمەن خىل چېچەكتەك رەڭمۇرەڭدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىت ئەمدى كۆڭلى ئودۇغ سۆزى كۆر چەچەك تەگ تۈمەن تۈ بودۇغ
Negü ter eşit emdi köñli oduğ, sözi kör çeçek teg tümen tü boduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi dinle, gönülü uyanık insan ne der, bak, onun sözü, çiçek gibi, binlerce renge bürünmüştür.
🇬🇧 EN Hear now what the awakened soul, whose words blossom with myriad colors like spring flowers, said:
#453 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك، ئۈلۈغلۈقنى خوپ نەرسە بىل،
يۈرۈشى تۈز ئولسا، ئەي مەڭزى قىزىل.

'O fortunate soul with radiant countenance! Kingship and exalted station are truly noble things, provided that a ruler acts with justice.'

Ey yüzü sevinçle parlayan bahtiyar, insan dürüst hareket ederse, bu beylik ululuk çok iyi bir şeydir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي قىزىل يۈزلۈك ئىنسان ، ئىش ھەرىكىتى ئادىل بولسا، بۇ بەگلىك ئۇلۇغ ھەم ناھايىتى ياخشى نەرسىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلىك ئۇلۇغلۇق ئىدى ئەدگۈ نەڭ يورىقى كۆنى ئەرسە ئاي قىزغۇ ئەڭ
Bu beglik uluğluk idi edgü neñ, yorıkı köni erse ay kızğu eñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey yüzü sevinçle parlayan bahtiyar, insan dürüst hareket ederse, bu beylik ululuk çok iyi bir şeydir.
🇬🇧 EN 'O fortunate soul with radiant countenance! Kingship and exalted station are truly noble things, provided that a ruler acts with justice.'
#454 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
بولاتتى بۇ بەگلىك تېخى ياخشىراق،
گەر يولغا قويۇلسا قانۇن توغرىراق.

'Kingship is excellent, but even more excellent is Just Law; and the law must be administered with unwavering straightness.'

Beylik çok iyi bir şeydir, fakat daha iyi olan kanundur ve onu doğru tatbik etmek lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلىك ناھايىتى ياخشى، ئەمما تېخىمۇ ياخشىراقى قانۇندۇر، ئۇنى توغرا يۈرگۈزۈش لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ئەدگۈ بەگلىك تاقى ئەدگۈرەك تۆرۈ ئول ئانى تۈز يورىتغۇ كەرەك
İdi edgü beglik takı edgürek, törü ol anı tüz yorıtğu kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylik çok iyi bir şeydir, fakat daha iyi olan kanundur ve onu doğru tatbik etmek lâzımdır.
🇬🇧 EN 'Kingship is excellent, but even more excellent is Just Law; and the law must be administered with unwavering straightness.'
#455 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
بېگى ياخشى بولسا ھەم خۇلقى كۈنى،
شۇ چاغدا نە قۇتلۇق بولۇر خەلق كۈنى.

'How blessed an era and life dawn for the people when their ruler is righteous and walks upon the path of justice!'

Bey ne kadar doğru olur ve iyi hareket ederse, halk için o kadar mes'ûd bir devir ve hayat başlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ياخشى بولۇپ، ئادالەت بىلەن ئىش كۆرسە، خەلق ئۈچۈن نەقەدەر قۇتلۇق زامان بولىدۇ ھە!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە قۇتلۇغ بولۇر ئۆد بودۇنقا كۈنى بەگى ئەدگۈ بولسا يورىسا كۆنى
Ne kutluğ bolur öd bodunka küni, begi edgü bolsa yorısa köni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey ne kadar doğru olur ve iyi hareket ederse, halk için o kadar mes'ûd bir devir ve hayat başlar.
🇬🇧 EN 'How blessed an era and life dawn for the people when their ruler is righteous and walks upon the path of justice!'
#456 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
نە قۇتلۇق بەخت ئەرگە بۇ ياخشى ئېتى،
بۇ ياخشى ئېتىدۇر مەڭگۈلۈك قۇتى.

'How sacred a fortune is a good name for a man! A good name endows him with eternal glory.'

iyi ad insan için ne kadar mübarek bir saadettir, onun bu iyi adı ve saadeti ebedî kaldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ياخشى نام ئەر ئۈچۈن قانچىلىك مۇقەددەس بەخت ھە، بۇنداق ياخشى نام ۋە بەخت مەڭگۈ قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە قۇتلۇغ قۇت ئول ئەركە ئەدگۈ ئاتى بۇ ئەدگۈ ئاتى بەردى مەڭۈ قۇتى
Ne kutluğ kut ol erke edgü atı, bu edgü atı berdi meñü kutı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR iyi ad insan için ne kadar mübarek bir saadettir, onun bu iyi adı ve saadeti ebedî kaldı.
🇬🇧 EN 'How sacred a fortune is a good name for a man! A good name endows him with eternal glory.'
#457 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
نە ياخشى بولۇر يەگ ئۇ ياخشى كىشى،
كىشىلىك يىلەن قىلسا ئەلنىڭ ئىشى.

'What a magnificent ruler that good man becomes who orders the affairs of realm and subjects with true humanity!'

Halkın işini insaniyet ile tanzim ederse, o iyi insan ne kadar mes'ûd bir bey olur.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلق ئىشىنى كىشىلىك بىلەن باشقۇرسا، بۇنداق ياخشى كىشى نەقەدەر ياخشى بەگ بولغان بولاتتى!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە ئەدگۈ بولۇر بەگ ئول ئەدگۈ كىشى كىشىلىك بىلە ئىتسە ئەل كۈن ئىشى
Ne edgü bolur beg ol edgü kişi, kişilik bile itse el kün işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halkın işini insaniyet ile tanzim ederse, o iyi insan ne kadar mes'ûd bir bey olur.
🇬🇧 EN 'What a magnificent ruler that good man becomes who orders the affairs of realm and subjects with true humanity!'
#458 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئەلگە يەتتى ئەلىگ خىسلىتى،
يېيىلدى جاھانغا ئۇنىڭ شۆھرىتى.

The benevolence of the King reached every corner of the land; his renown and glorious fame spread across the entire world.

Hükümdarın bu iyiliği bütün memlekete sirayet etti, onun nâm ve şöhreti dünyaya yayıldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگىنىڭ بۇ ياخشىلىقلىرى بارلىق ئەللەرگە يەتتى، ئۇنىڭ شۆھرىتى داڭقى جاھانغا يېيىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈزۈ ئەلكە تەگدى ئەلىگ ئەدگۈسى ئاجۇنقا يادىلدى بۇ چاۋى كۈسى
Tüzü elke tegdi elig edgüsi, ajunka yadıldı bu çavı küsi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdarın bu iyiliği bütün memlekete sirayet etti, onun nâm ve şöhreti dünyaya yayıldı.
🇬🇧 EN The benevolence of the King reached every corner of the land; his renown and glorious fame spread across the entire world.
#459 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆپەيدى دۇئا ئەلدە، ياخشى ئېتى،
زورايدى كۈنمۈكۈن ئېتى، دۆلىتى.

Prayers and blessings for him multiplied among the people; he acquired a spotless name, and his fortune and prestige grew greater day by day.

Bak, memlekette ona duâ eden çoğaldı, iyi nâm kazandı, adı ve saadeti günden güne büyüdü.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلدە ئۇنىڭغا دۇئا قىلغۇچىلار كۆپەيدى، ياخشى نام قازاندى، ئۇنىڭ نامى ۋە سائادىتى كۈندىن كۈنگە ئۇلغايدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
دۇا ئارتتى ئەلدە كۆر ئەدگۈ ئاتى بەدۈدى كۈنىڭە ئاتى ھەم قۇتى
Duâ arttı elde kör edgü atı, bedüdi küniñe atı hem kutı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, memlekette ona duâ eden çoğaldı, iyi nâm kazandı, adı ve saadeti günden güne büyüdü.
🇬🇧 EN Prayers and blessings for him multiplied among the people; he acquired a spotless name, and his fortune and prestige grew greater day by day.
#460 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان خەلقى ئاڭلاپ ئۈنى ئارزۇلاپ،
توپلاشتى ئەتراپقا ئۆزىنى ئۇلاپ.

Hearing of his justice, peoples of distant lands yearned for him, gathering and flocking to dwell under his rule.

Dünya halkı bunu duyunca, onu arzuladı ve ona yakınlık göstererek, etrafına üşüştü ve toplandı.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيا خەلقى ئۇنى ئاڭلاپ ۋە ئارزۇ قىلىپ، توپلىشىپ، يىغىلىپ ئۇنىڭ قېشىغا كەلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇن بودنى ئەشتىپ ئانى ئارزۇلاپ ئاۋا يىغلۇ كەلدى ئاڭار ئۆز ئۇلاپ
Ajun bodnı eştip anı ârzûlap, ava yığlu keldi añar öz ulap
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya halkı bunu duyunca, onu arzuladı ve ona yakınlık göstererek, etrafına üşüştü ve toplandı.
🇬🇧 EN Hearing of his justice, peoples of distant lands yearned for him, gathering and flocking to dwell under his rule.
#461 كۈنتۇغدى (پادىشاھ)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان باغلىدى، كۆر، تولۇق بەخت قۇرى،
قوزى بىرلە قېتىلىپ يۈرۈشتى بۆرى.

Behold, he girded the whole world with the belt of complete fortune, and the wolf walked peacefully alongside the lamb!

Bak, dünyaya tam bir saadet kuşağı bağladı, kurt ile kuzu bir arada yaşadı.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، دۇنياغا پۈتۈنلەي بەخت كەمرى باغلاندى، قوزا بىلەن بۆرە بىرگە قېتىلىپ يۈرىدىغان بولدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇنقا بادى كۆر تۈكەل قۇت قۇرى قوزى بىرلە قاتلىپ يورىدى بۆرى
Ajunka badı kör tükel kut kurı, kozı birle katlıp yorıdı böri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, dünyaya tam bir saadet kuşağı bağladı, kurt ile kuzu bir arada yaşadı.
🇬🇧 EN Behold, he girded the whole world with the belt of complete fortune, and the wolf walked peacefully alongside the lamb!
ئاۋازلىق كىتاب
12-باب: سۆز بېشى — ئادىل پادىشاھ كۈنتۇغدى ھەققىدە
100%
00:00 --:--