تىزىملىك
تىل تاللاش:
19-باب 955 – 1044-بېيىتلەر (90 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئايتولدى (ۋەزىر)

ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا تىل پەزىلىتى ۋە سۆز پايدىسىنى سۆزلىشى

Aytoldining Padishahqa Til Peziliti we Söz Paydisini Sözlishi

ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا تىل پەزىلىتى ۋە سۆز پايدىسىنى سۆزلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 19-بابى، 955–1044-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 024 ئايتولدىنىڭ ئىلىككە تىل پەزىلىتى ۋە سۆزنىڭ پايدىسىنى ئېيتىشى — 13:36
مەنبە:
#955 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ بىر كۈن ئايتولدىنى ئۈندىدى،
ئورۇن بەردى، ئولتۇر دېيان ئىملىدى.

One day the King summoned Ay-Toldi to his presence, designated a seat for him, and gestured for him to sit.

Hükümdar bir gün Ay-Toldı'yı çağırdı, ona yer gösterdi ve oturması için işaret etti.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ بىر كۈنى ئايتولدىنى چاقىردى، ئورۇن بەردى ۋە ئولتۇر، دەپ ئىملىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ بىر كۈن ئاي تولدىنى ئۈندەدى ئورۇن بەردى ئولدۇر تەيۈ ئىملەدى
İlig bir kün ay toldını ündedi, orun berdi oldur teyü imledi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar bir gün Ay-Toldı'yı çağırdı, ona yer gösterdi ve oturması için işaret etti.
🇬🇧 EN One day the King summoned Ay-Toldi to his presence, designated a seat for him, and gestured for him to sit.
#956 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدى ئولتۇردى ئاستا كېلىپ،
كۆزىن يەرگە تىكتى، تىلىنى يىغىپ.

Ay-Toldi approached with courteous reverence and sat down, casting his eyes to the ground and bridling his tongue.

ئايتولدى ئەدەپ بىلەن ئاستا ئولتۇردى، كۆزىنى يەرگە تىكىپ، گەپ سۆز قىلىدى.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى ئەدەپ بىلەن ئاستا ئولتۇردى، كۆزىنى يەرگە تىكىپ، گەپ سۆز قىلىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئايتولدى ئولتۇردى ئاستا كېلىپ، كۆزىن يەرگە تىكتى، تىلىنى يىغىپ.
بۇ ئايتولدى ئولتۇردى ئاستا كېلىپ، / كۆزىن يەرگە تىكتى، تىلىنى يىغىپ.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئايتولدى ئەدەپ بىلەن ئاستا ئولتۇردى، كۆزىنى يەرگە تىكىپ، گەپ سۆز قىلىدى.
🇬🇧 EN Ay-Toldi approached with courteous reverence and sat down, casting his eyes to the ground and bridling his tongue.
#957 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئايتولدى سۆزلە سۆزۈڭ،
نېچۈن شۈك تۇرارسەن، نە يولدۇڭ ئۆزۈڭ.

The King said: 'Speak thy words, Ay-Toldi! Why dost thou keep silent? What hath overcome thee?'

ئەلىگ دېدى: ئەي ئايتولدى، سۆزۈڭنى سۆزلە. نېمىشقا شۈك تۇرسەن، نېمە بولدۇڭ؟

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ دېدى: ئەي ئايتولدى، سۆزۈڭنى سۆزلە. نېمىشقا شۈك تۇرسەن، نېمە بولدۇڭ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ئېيتتى: ئايتولدى سۆزلە سۆزۈڭ، نېچۈن شۈك تۇرارسەن، نە يولدۇڭ ئۆزۈڭ؟ ئايتولدىنىڭ ئەلىگىگە خاۋابى
ئەلىگ ئېيتتى: ئايتولدى سۆزلە سۆزۈڭ، / نېچۈن شۈك تۇرارسەن، نە يولدۇڭ ئۆزۈڭ؟ ئايتولدىنىڭ ئەلىگىگە خاۋابى
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەلىگ دېدى: ئەي ئايتولدى، سۆزۈڭنى سۆزلە. نېمىشقا شۈك تۇرسەن، نېمە بولدۇڭ؟
🇬🇧 EN The King said: 'Speak thy words, Ay-Toldi! Why dost thou keep silent? What hath overcome thee?'
#958 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدى ئېيتتى: ئەي بەگلەر بېگى،
كېتەر بەگ يۈزىن كۆرسە قۇلنىڭ ئۆگى.

Ay-Toldi answered: 'O King of kings, when a servant beholdeth the countenance of his lord, his mind is filled with awe.'

Ay-Toldı dedi : — Ey beylerin beyi, kul beyin yüzünü görünce, ne diyeceğini şaşırır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى دېدى: ئەي بەگلەر بېگى، قۇل ئۆز بېگىنىڭ يۈزىنى كۆرسە، ئەقلىنى يوقتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى ئاي بەگلەر بەگى قۇلى بەگ يۈزىن كۆرسە يىترۈر ئۆگى
Bu ay toldı aydı ay begler begi, kulı beg yüzin körse yitrür ögi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı dedi : — Ey beylerin beyi, kul beyin yüzünü görünce, ne diyeceğini şaşırır.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'O King of kings, when a servant beholdeth the countenance of his lord, his mind is filled with awe.'
#959 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ بۇيرۇماستىن نېچۈك سۆز قىلاي،
سورىماستىن ئاۋۋال نېچۈك تىل ياراي.

The King hath not yet commanded me to speak; before being questioned, what dare I submit?

Hükümdar ne "söyleyeceğimi henüz buyurmadı, sormadan, neyi arzedeyim.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ بۇيرىماستىن قانداق سۆزلەي، سورىماستىن ئاۋۋال قانداق ئۆتۈنەي؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ يارلىقاماز نەگۈ سۆزلەيىن ئايىتمازدا ئاشنۇ نەگۈ ئۆتنەيىن
İlig yarlıkamaz negü sözleyin, ayıtmazda aşnu negü ötneyin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar ne "söyleyeceğimi henüz buyurmadı, sormadan, neyi arzedeyim.
🇬🇧 EN The King hath not yet commanded me to speak; before being questioned, what dare I submit?
#960 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك سۆزىنى ئاڭلا، ياق دېمە،
سورىماستىن ئاۋۋال ئۆزۈڭ سۆزلىمە.

Hear the counsel of the wise and do not dispute it: utter no word until thou art questioned.

Bilgilinin sözünü dinle, itiraz etme, sana sorulmadan da söz söyleme.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىكنىڭ سۆزىنى ئاڭلا، بويۇن تولغىما، سورىماستىن بۇرۇن سۆزۈڭنى سۆزلىمە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ سۆزىن سەن ئەشىت ئۆزنەمە ئايىتمازدا ئاشنۇ سۆزۈگ سۆزلەمە
Biliglig sözin sen eşit özneme, ayıtmazda aşnu sözüg sözleme
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgilinin sözünü dinle, itiraz etme, sana sorulmadan da söz söyleme.
🇬🇧 EN Hear the counsel of the wise and do not dispute it: utter no word until thou art questioned.
#961 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى كىمنى قىچقارسا لازىم تېپىپ،
كېرەك سۆزلىشى ئۇ ئاۋۋال سۆز ئېچىپ.

Whosoever calleth for another out of necessity and desire, it is he who must open the discourse.

Birini kim, lüzum görerek, ister ve çağırırsa, söze de ilk önce o başlar.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم بىرسىنى لازىم تېپىپ، خالاپ چاقىرسا، ئۇ ئۆزى ئالدى بىلەن سۆز باشلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىگ كىم ئوقىسا كەرەكلەپ تىلەپ ئول-وق سۆزلەگۈ ئاشنۇ سۆزنى ئۇلاپ
Kişig kim okısa kereklep tilep, ol-ok sözlegü aşnu sözni ulap
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Birini kim, lüzum görerek, ister ve çağırırsa, söze de ilk önce o başlar.
🇬🇧 EN Whosoever calleth for another out of necessity and desire, it is he who must open the discourse.
#962 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
سورىياي تۇرۇپلا ئاۋۋال سۆزلىسە،
بولۇر توغراكىم، ئۇنى ھايۋان دېسە.

If a man speaketh before he is questioned, he who calleth him a beast hath spoken the truth.

Kendisine bir şey sorulmadan, söze başlayana biri "hayvan" derse, doğru söylemiş olur.

نەسرىي يەشمىسى:
سورىماستىن ئاۋۋال سۆز سۆزلىگەننى ھايۋان دېسە، توغرا ئېيتقان بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايىتمازدا ئاشنۇ سۆزۈگ سۆزلەسە كۆنى سۆزلەدى كىم ئاي يىلقى تەسە
Ayıtmazda aşnu sözüg sözlese, köni sözledi kim ay yılkı tese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendisine bir şey sorulmadan, söze başlayana biri "hayvan" derse, doğru söylemiş olur.
🇬🇧 EN If a man speaketh before he is questioned, he who calleth him a beast hath spoken the truth.
#963 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تېخى تەلۋە، ئەخمەق كىشى بىل ئۇنى،
بېگى سۆزلىمەستە، ئاچسا تىلىنى.

Know also that a man is foolish and senseless if he looseth his tongue before lords without being asked.

Yine bil ki, kendisine bir şey sorulmadan, beylerin huzurunda konuşan adam da deli ve ahmaktır.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە، بىلگىنكى، بىر نەرسە سورىمىغان بەگلەرگە سۆز ئاچقانلار تەلۋە، ئەخمەقتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاقى تەلۋە مۇندۇز كىشى بۇ بىلىن ئايىتمادى بەگلەركە ئاچسا تىلىن
Takı telve munduz kişi bu bilin, ayıtmadı beglerke açsa tilin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yine bil ki, kendisine bir şey sorulmadan, beylerin huzurunda konuşan adam da deli ve ahmaktır.
🇬🇧 EN Know also that a man is foolish and senseless if he looseth his tongue before lords without being asked.
#964 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
قىزىل تىل قىلۇر قىسقا ياشلىق سېنى،
تىلىسەڭ ئېسەنلىكنى، چىڭ تۆت ئۇنى.

The crimson tongue cutteth short thy span of life; if thou desirest safety, bind it tight.

Kırmızı dil senin ömrünü kısaltır, selâmet dilersen, onu sıkı tut.

نەسرىي يەشمىسى:
تىزىل تىل ئۆمرۈڭنى قىسقارتىدۇ، ئېسەنلىك تىلسەڭ، ئۇنى قاتتىق باغلا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىزىل تىل قىلۇر قىسغا ياشلىغ سەنى ئەسەنلىك تىلەسە قاتىغ با ئانى
Kızıl til kılur kısğa yaşlığ seni, esenlik tilese katığ ba anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kırmızı dil senin ömrünü kısaltır, selâmet dilersen, onu sıkı tut.
🇬🇧 EN The crimson tongue cutteth short thy span of life; if thou desirest safety, bind it tight.
#965 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر ئىشتىكىن ئۆزىن يىغقان ئەر،
ئېسەن - تىنچ ياشايدۇ ئۆزىن باسقان ئەر.

Hear what the self-restrained man saith: he who governeth himself liveth in peace and safety.

Diline hâkim olan insan ne der, dinle, kendisine hâkim olan insan rahat ve huzur içinde yaşar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىنى تۇتقان، ئۆزىنى بېسىپ، ئېسەن ئامان ياشىغان كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: ئادۇ. ”قارا باشنىڭ يېغىسى قىزىل تىلدۇر، ئۇ نەچچىلىگەن باشلارنى يېگەن، يەنىمۇ يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۆزىن قىسغان ئەر ئەسەن تىرلۈر ئىنچىن ئۆزىن باسغان ئەر
Negü ter eşitgil özin kısğan er, esen tirlür inçin özin basğan er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Diline hâkim olan insan ne der, dinle, kendisine hâkim olan insan rahat ve huzur içinde yaşar.
🇬🇧 EN Hear what the self-restrained man saith: he who governeth himself liveth in peace and safety.
#966 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
قارا باش دۈشمىنى قىزىل تىل ئېرۇر،
يېدى قانچە باشنى، يەنە ھەم يېيۇر.

The red tongue is the foe of the black head; how many heads hath it devoured, and yet devoureth still!

Kara başın düşmanı kırmızı dildir, o ne kadar baş yemiştir ve yine de yemektedir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىنى تۇتقان، ئۆزىنى بېسىپ، ئېسەن ئامان ياشىغان كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: ئادۇ. ”قارا باشنىڭ يېغىسى قىزىل تىلدۇر، ئۇ نەچچىلىگەن باشلارنى يېگەن، يەنىمۇ يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا باش ياغىسى قىزىل تىل-تۇرۇر نەچە باش يەدى بۇ تاقى ما يەيۈر
Kara baş yağısı kızıl til-turur, neçe baş yedi bu takı ma yeyür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kara başın düşmanı kırmızı dildir, o ne kadar baş yemiştir ve yine de yemektedir.
🇬🇧 EN The red tongue is the foe of the black head; how many heads hath it devoured, and yet devoureth still!
#967 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بېشىڭنى تىلىسەڭ تىلىڭنى كۆزەت،
تىلىڭ ھەر كۈنىدە بېشىڭنى يۈنۈر.

If thou desirest thy head to be safe, watch thy tongue, for every day thy tongue bringeth danger upon thy head.

بېشىڭنىڭ ئامانلىقىنى تىلسەڭ، تىلىڭغا ئېھتىيات بول، تىلىڭ ھەر كۈنى بېشىڭغا خەۋپ يەتكۈزىدۇ.“

نەسرىي يەشمىسى:
بېشىڭنىڭ ئامانلىقىنى تىلسەڭ، تىلىڭغا ئېھتىيات بول، تىلىڭ ھەر كۈنى بېشىڭغا خەۋپ يەتكۈزىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بېشىڭنى تىلىسەڭ تىلىڭنى كۆزەت، تىلىڭ ھەر كۈنىدە بېشىڭنى يۈنۈر.
بېشىڭنى تىلىسەڭ تىلىڭنى كۆزەت، / تىلىڭ ھەر كۈنىدە بېشىڭنى يۈنۈر.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بېشىڭنىڭ ئامانلىقىنى تىلسەڭ، تىلىڭغا ئېھتىيات بول، تىلىڭ ھەر كۈنى بېشىڭغا خەۋپ يەتكۈزىدۇ.“
🇬🇧 EN If thou desirest thy head to be safe, watch thy tongue, for every day thy tongue bringeth danger upon thy head.
#968 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم سۆزۈڭنى تۈگەل،
تىرىك سۆزلىمىسە، بۇ ئەمرى مۇھال.

The King said: 'I understand thy words fully; yet it is altogether impossible for the living to remain speechless.'

Hükümdar dedi : — Sözünü tamamen anladım, fakat yaşa yan birinin hiç konuşmaması imkânsızdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: سۆزۈڭنى تۈگەل چۈشەندىم، تىرىك كىشى نىڭ سۆزلىمەسلىكى ھەرگىز مۇمكىن ئەمەس.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم سۆزۈڭنى تۈكەل تىرىگ سۆزلەمەسە ئىدى ئۆك مۇھال
İlig aydı uktum sözüñni tükel, tirig sözlemese idi ök muhâl
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar dedi : — Sözünü tamamen anladım, fakat yaşa yan birinin hiç konuşmaması imkânsızdır.
🇬🇧 EN The King said: 'I understand thy words fully; yet it is altogether impossible for the living to remain speechless.'
#969 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىككى خىل كىشى سۆزلىمەس ئۆزلىرى،
بىرىدۇر بىلىمسىز، گاچىدۇر بىرى.

Know that only two kinds of men can hold their silence: one is the ignorant, and the other is the mute.

Bil ki, ancak iki türlü insan konuşmaz : biri — bilgisiz, biri de — dilsiz.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، ئىككى تۈرلۈك كىشى بولىدۇ، ئۇنىڭ بىرى بىلىمسىز، بىرى كېكەچتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مەگەر ئىكى تۆرلۈگ كىشى ئول بىلىن بىرىسى بىلىگسىز بىرىسى ئاغىن
Meger iki törlüg kişi ol bilin, birisi biligsiz birisi ağın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bil ki, ancak iki türlü insan konuşmaz : biri — bilgisiz, biri de — dilsiz.
🇬🇧 EN Know that only two kinds of men can hold their silence: one is the ignorant, and the other is the mute.
#970 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
گاچىنىڭ تىلى يوق،
قىلالمايدۇ سۆز، بىلىمسىز تىلى ساقلىيالمايدۇ سۆز.

The mute is restrained by nature and cannot speak, while the tongue of the fool cannot conceal its thoughts.

Dilsizin dili konuşmaz, bilgisizin dili de sözünü saklayamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
كېكەچنىڭ تىلى تۇتۇلغان، ئۇ سۆزلىيەلەيدۇ، بىلىمسىزلەرنىڭ تىلى سۆزنى ساقلىيالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغىن كەندۈ بەركلىگ تىلى سۆزلەمەز بىلىگسىز تىلى ئول سۆزىن كىزلەمەز
Ağın kendü berklig tili sözlemez, biligsiz tili ol sözin kizlemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dilsizin dili konuşmaz, bilgisizin dili de sözünü saklayamaz.
🇬🇧 EN The mute is restrained by nature and cannot speak, while the tongue of the fool cannot conceal its thoughts.
#971 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىمسىز تىلنى دائىم بەك تۇتماق كېرەك،
بىلىملىك تىلغا ھاكىم ئولماق كېرەك.

The fool's tongue ought ever to be restrained, while the wise man must hold sovereign mastery over his speech.

Bilgisizin dili dâima kilitli olmalı ve bilgili insan da diline hâkim bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىمسىزنىڭ تىلى دائىم باغلاقتا بولۇشى لازىم، بىلىملىك كىشى تىلىغا ھاكىم بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگسىز تىلى تۇتچى بەركلىگ كەرەك بىلىگلىگ كىشى تىلكە ئەركلىگ كەرەك
Biligsiz tili tutçı berklig kerek, biliglig kişi tilke erklig kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgisizin dili dâima kilitli olmalı ve bilgili insan da diline hâkim bulunmalıdır.
🇬🇧 EN The fool's tongue ought ever to be restrained, while the wise man must hold sovereign mastery over his speech.
#972 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك سۆزى يەرگە سۈدەك بولۇر،
ئېقىتسا سۈنى يەردە ئېمەت ئۈنۈر.

The word of the wise is like water to the earth; wherever water floweth, abundant bounty sprouteth.

Bilgilinin sözü toprak için su gibidir, su verilince, yerden nimet çıkar.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىكنىڭ سۆزى گويا يەرگە سۇدەكتۇر، سۇ ئاققان يەردىن نېمەت ئۇنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ سۆزى يەركە سۇۋ تەغ-تۇرۇر ئاقىتسا سۇۋۇغ يەردە نىمەت ئۆنۈر
Biliglig sözi yerke suv teg-turur, akıtsa suvuğ yerde nimet önür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgilinin sözü toprak için su gibidir, su verilince, yerden nimet çıkar.
🇬🇧 EN The word of the wise is like water to the earth; wherever water floweth, abundant bounty sprouteth.
#973 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشىنىڭ سۆزى ئازلىماس،
ئاقار ساپ بۇلاقنىڭ سۈيى كەملىمەس.

The wisdom of the sage is never exhausted, just as the clear spring of flowing water never runneth dry.

Bilgili insanın sözü eksilmez, akan duru pınarın suyu kesilmez.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشىنىڭ سۆزى تۈگىمەيدۇ، ئېقىپ تۇرغان سۈزۈك بۇلاقنىڭ سۈيى ئۆكسىمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ كىشىنىڭ ساۋى ئەكسۈمەز ئاقىغلى سۈزۈك يۇل سۇۋى ئەكسۈمەز
Biliglig kişiniñ savı eksümez, akığlı süzük yul suvı eksümez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili insanın sözü eksilmez, akan duru pınarın suyu kesilmez.
🇬🇧 EN The wisdom of the sage is never exhausted, just as the clear spring of flowing water never runneth dry.
#974 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
چىم ئۆسكەن سۈلۈق يەر كەبىدۇر ئالىم،
چىقار سۇ، قەيەرگە ئاياغ باسسا كىم.

The scholar is like a lush, water-rich meadow: wherever one treadeth, fresh water springeth forth.

ئالىملار چىملىق سازلىققا ئوخشاش بولىدۇ، قەيەرگە ئاياغ باسسا، شۇ يەردىن سۇ چىقىپ تۇرىدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالىملار چىملىق سازلىققا ئوخشاش بولىدۇ، قەيەرگە ئاياغ باسسا، شۇ يەردىن سۇ چىقىپ تۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چىم ئۆسكەن سۈلۈق يەر كەبىدۇر ئالىم، چىقار سۇ، قەيەرگە ئاياغ باسسا كىم.
چىم ئۆسكەن سۈلۈق يەر كەبىدۇر ئالىم، / چىقار سۇ، قەيەرگە ئاياغ باسسا كىم.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئالىملار چىملىق سازلىققا ئوخشاش بولىدۇ، قەيەرگە ئاياغ باسسا، شۇ يەردىن سۇ چىقىپ تۇرىدۇ.
🇬🇧 EN The scholar is like a lush, water-rich meadow: wherever one treadeth, fresh water springeth forth.
#975 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىمسىز كىشى كۆڭلى قۇمدەك ئېرۇر،
دەريا كىرسە تولماس، ئوت ئۈنمەس بولۇر.

Wise men are like saturated peat: wherever they set foot, life-giving water gusheth out.

Alimler sulak yerlere benzerler, nereye ayak vururlarsa, oradan su çıkar.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىمسىزنىڭ كۆڭلى قۇمدەك بولىدۇ، دەريا كىرسىمۇ تولمايدۇ، ئوت چۆپ ئۈنمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆيۈك چىم ئوسۇغلۇغ بولۇر بىلگەلەر چىقار سۇۋ قايۇدا ئاداق تەپسەلەر
Öyük çim osuğluğ bolur bilgeler, çıkar suv kayuda adak tepseler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alimler sulak yerlere benzerler, nereye ayak vururlarsa, oradan su çıkar.
🇬🇧 EN Wise men are like saturated peat: wherever they set foot, life-giving water gusheth out.
#976 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئېيتتى ئايتولدى: ئەلىگ ئۇقار،
زىيان يەتسە تىلدىن ھاياتلىق يوقار.

Ay-Toldi replied: 'The King understandeth well that if harm cometh from the tongue, one's very life is ended.'

Ay-Toldı yine dedi : — Hükümdar bilir ki, bu dilin zararı insanın hayatına bile mal olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى يەنە شۇنداق دېدى: ئەلىگ ئۇقىدۇ، ئەگەر تىلنىڭ زېيىنى تەگسە، تىرىكلىك تۈگەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا ئايدى ئاي تولدى ئىلىگ ئۇقار بۇ تىل ياسى تەگسە تىرىگلىك تۈكەر
Yana aydı ay toldı ilig ukar, bu til yası tegse tiriglik tüker
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı yine dedi : — Hükümdar bilir ki, bu dilin zararı insanın hayatına bile mal olur.
🇬🇧 EN Ay-Toldi replied: 'The King understandeth well that if harm cometh from the tongue, one's very life is ended.'
#977 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تىرىك بولسا ئىنسان ئېچۈك سۆزلىمەس،
كېرەكلىكنى سۆزلەر، ئۇنى يوشۇرماس.

As long as a man is alive he must speak; he speaketh what is needful and hideth nothing essential.

insan, yaşadığı müddetçe, söz söylemez olurmu, lâkin gerekeni söyler, saklamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان تىرىك ئىكەن، قانداق سۆزلىمىسۇن؟ كىشى كېرەكلىك سۆزنى سۆزلەيدۇ، يوشۇرمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىرىگ بولسا يالڭۇق قالى سۆزلەمەز كەرەكلىگنى سۆزلەر كىشى كىزلەمەز
Tirig bolsa yalñuk kalı sözlemez, kerekligni sözler kişi kizlemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan, yaşadığı müddetçe, söz söylemez olurmu, lâkin gerekeni söyler, saklamaz.
🇬🇧 EN As long as a man is alive he must speak; he speaketh what is needful and hideth nothing essential.
#978 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى سۆزلىمەككە سورالماق كېرەك،
سورالمىسا، سۆزنى دېمەسلىك كېرەك.

One must speak words when an inquiry is made, but if no question is asked, one must guard one's words closely.

insanın konuşması için kendisine bir şey sorulmuş olmalı, sorulmadığı takdirde, ağzını açmamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى سۆزلىشى ئۈچۈن ئاۋۋال سوراش كېرەك، سورىمسا، سۆزنى چىڭ ساقلاش لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايىتغۇ كەرەك سۆز كىشى سۆزلەسە ئايىتماسا سۆزنى قاتىغ كىزلەسە
Ayıtğu kerek söz kişi sözlese, ayıtmasa sözni katığ kizlese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanın konuşması için kendisine bir şey sorulmuş olmalı, sorulmadığı takdirde, ağzını açmamalıdır.
🇬🇧 EN One must speak words when an inquiry is made, but if no question is asked, one must guard one's words closely.
#979 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەي ئەلىگ، سورىماق بۇ ئەركەك ئېرۇر،
چۈشەنسە بۇنى كىم، جاۋاب چىشىدۇر.

To ask a question is masculine, O King, and the wise answer given in return is feminine.

Ey hükümdar, iyice düşünürsen, sormak — erkektir, cevap vermekde — dişidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلگ، ئەگەر ياخشى بىلسەڭ، سورىماقلىق ئەركەكتۇر، ئۇنىڭ جاۋابى بولسا چىشىغا ئوخشاشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايىتماقلىق ئەرقەق-تۇرۇر ئاي ئىلىگ جەۋابى تىشى ئول يەتۈرسە بىلىگ
Ayıtmaklık erkek-turur ay ilig, cevâbı tişi ol yetürse bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hükümdar, iyice düşünürsen, sormak — erkektir, cevap vermekde — dişidir.
🇬🇧 EN To ask a question is masculine, O King, and the wise answer given in return is feminine.
#980 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
چىشىغا بىر ئەركەك كىشى ئەر بولۇر،
ئۇلاردىن ئىككى ئوغۇل بالا توغۇلۇر.

From the union of the male question and female answer, two noble sons are brought into being.

ئايالنىڭ بىر ئەركەك ئېرى بولىدۇ، تۇغۇلسا، ئۇنىڭدىن ئىككى ئوغۇل، تۇغۇلىدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايالنىڭ بىر ئەركەك ئېرى بولىدۇ، تۇغۇلسا، ئۇنىڭدىن ئىككى ئوغۇل، تۇغۇلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چىشىغا بىر ئەركەك كىشى ئەر بولۇر، ئۇلاردىن ئىككى ئوغۇل بالا توغۇلۇر. تەلىڭنىڭ ئايتولدىغا سۆزلەر
چىشىغا بىر ئەركەك كىشى ئەر بولۇر، / ئۇلاردىن ئىككى ئوغۇل بالا توغۇلۇر. تەلىڭنىڭ ئايتولدىغا سۆزلەر
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئايالنىڭ بىر ئەركەك ئېرى بولىدۇ، تۇغۇلسا، ئۇنىڭدىن ئىككى ئوغۇل، تۇغۇلىدۇ.
🇬🇧 EN From the union of the male question and female answer, two noble sons are brought into being.
#981 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم سۆزۈك بارچە چىن،
سۆزۈم بار تېخى دەيدىغان باشقىدىن.

The King said: 'I understand thy words, all of which are true; yet I have another question to ask of thee.'

Hükümdar:—Anladım —dedi—sözlerinin hepsi doğru, yine soracağım bir başka sözüm daha var.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگ دېدى: چۈشەندىم، بارچە سۆزۈڭ ھەق، يەنە باشقا بىر سورايدىغان سۆزۈم بار.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم سۆزۈگ بارچا چىن ئايىتغۇ سۆزۈم بار تاقى بىر ئادىن
İlig aydı uktum sözüg barça çın, ayıtğu sözüm bar takı bir adın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar:—Anladım —dedi—sözlerinin hepsi doğru, yine soracağım bir başka sözüm daha var.
🇬🇧 EN The King said: 'I understand thy words, all of which are true; yet I have another question to ask of thee.'
#982 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
دېدىڭ تىل زىيىنىن، ئىشىتتىم بۇنى،
ئۇنىڭ نەپى بارمۇ، راست ئېيتقىن، قېنى.

Thou hast spoken of the harm of the tongue, and I have heard it; now tell me truly, hath it also a benefit?

Dilin zararını söyledin, işittim, onun faydası varmı?, bunu da doğruca söyle.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنىڭ زېيىنىنى سۆزلىدىڭ، بۇنى ئاڭلىدىم، ئۇنىڭ پايدىسى بارمۇ؟ توغرىسىنى ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ تىل ياسىن ئايدىڭ ئەشىتتىم ئانى ئانىڭ ئاسغى بارمۇ ئايۇ بەر كۆنى
Bu til yasın aydıñ eşittim anı, anıñ asğı barmu ayu ber köni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dilin zararını söyledin, işittim, onun faydası varmı?, bunu da doğruca söyle.
🇬🇧 EN Thou hast spoken of the harm of the tongue, and I have heard it; now tell me truly, hath it also a benefit?
#983 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ تىل زەرەرىدىن گەر قورقساڭ ئۆزۈڭ،
يوشۇرۇن قالۇر ھەر پايدىلىق سۆزۈڭ.

If thou fearest the harm of the tongue too greatly, every beneficial word of thine will remain hidden.

ئەگەر تىلنىڭ زېيىنىدىن قورقساڭ، بارچە پايدىلىق سۆزلىرىڭ ئېيتىلماي قالىدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر تىلنىڭ زېيىنىدىن قورقساڭ، بارچە پايدىلىق سۆزلىرىڭ ئېيتىلماي قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ تىل زەرەرىدىن گەر قورقساڭ ئۆزۈڭ، يوشۇرۇن قالۇر ھەر پايدىلىق سۆزۈڭ.
بۇ تىل زەرەرىدىن گەر قورقساڭ ئۆزۈڭ، / يوشۇرۇن قالۇر ھەر پايدىلىق سۆزۈڭ.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەگەر تىلنىڭ زېيىنىدىن قورقساڭ، بارچە پايدىلىق سۆزلىرىڭ ئېيتىلماي قالىدۇ.
🇬🇧 EN If thou fearest the harm of the tongue too greatly, every beneficial word of thine will remain hidden.
#984 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
دېدى ئايتولدى: سۆزدە پايدا تولا،
ئەگەر سۆز قىلىشنى تىلىم بىلسىلا.

Ay-Toldi answered: 'Great indeed is the profit of speech, if only the tongue knoweth how to speak rightly.'

Ay-Toldı dedi : — Eğer bu dilim dönerse, söyleyeyim, sözün faydası çoktur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى ئېيتتى: ئەگەر بۇ تىل سۆزلەشنى بىلسە، سۆزنىڭ پايدىسى ناھايىتى كۆپ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى سۆز ئاسغى تەلىم قالى سۆزلەيۈ بىلسە ئۇش بۇ تىلىم
Bu ay toldı aydı söz asğı telim, kalı sözleyü bilse uş bu tilim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı dedi : — Eğer bu dilim dönerse, söyleyeyim, sözün faydası çoktur.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'Great indeed is the profit of speech, if only the tongue knoweth how to speak rightly.'
#985 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىكار سۆز بىلىمسىز تىلىدىن چىقار،
بىلىمسىزنى ئالىملار «ھايۋان» ئاتار.

All noble deeds of humankind are attained through speech; through speech, names are ennobled and made renowned.

Boş söz bilgisizin ağzından çıkar, bilgisiz adama âlim hayvan der.

نەسرىي يەشمىسى:
بىھۇدە سۆز بىلىمسىزنىڭ تىلىدىن چىقىدۇ، دانالار بىلىمسىز كىشىنى ھايۋان ئاتايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياۋا سۆز بىلىگسىز تىلىندىن چىقار بىلىگسىز كىشىگ بىلگە يىلقى ئاتار
Yava söz biligsiz tilindin çıkar, biligsiz kişig bilge yılkı atar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Boş söz bilgisizin ağzından çıkar, bilgisiz adama âlim hayvan der.
🇬🇧 EN All noble deeds of humankind are attained through speech; through speech, names are ennobled and made renowned.
#986 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋام خەلق قىلىقى بىكار سۆزلىگەن،
بىكار سۆز ئۇلارنىڭ بېشىنى يېگەن.

To babble heedless words is the habit of the common herd; it is reckless talk that hath devoured the dark head.

Boş ve densiz konuşan — ayak takımıdır, onun başını yiyen de bu boş sözlerdir.

نەسرىي يەشمىسى:
بىھۇدە، ھاجەتسىز سۆزلەرنى سۆزلەش ئاۋامنىڭ قىلىقىدۇر، قارا باشنى يېگەنمۇ بهۇدە سۆزدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قىلقى تەڭسىز ياۋا سۆزلەگەن ياۋا سۆز-تۇرۇر بۇ قارا باش يەگەن
Kara kılkı teñsiz yava sözlegen, yava söz-turur bu kara baş yegen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Boş ve densiz konuşan — ayak takımıdır, onun başını yiyen de bu boş sözlerdir.
🇬🇧 EN To babble heedless words is the habit of the common herd; it is reckless talk that hath devoured the dark head.
#987 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىكار سۆزلىسە سۆز زىيانلىق بولۇر،
ئەگەر بىلسە سۆزلەشنى پايدا ئالۇر.

If words are uttered in vain, they cause great ruin; but if one knoweth how to speak aright, they bring rich benefit.

Söz boş yere söylenirse, çok zarar getirir, söz yerinde söylenirse, faydalı olur.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆز ئورۇنسىز سۆزلەنسە، كۆپ زىيان كەلتۈرىدۇ، ئەگەر سۆزنى جايىدا سۆزلەشنى بىلسە، پايدىسى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياۋا سۆزلەسە سۆز نەچە ياس قىلۇر ئەگەر سۆزلەيۈ بىلسە ئاسغى بولۇر
Yava sözlese söz neçe yas kılur, eger sözleyü bilse asğı bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz boş yere söylenirse, çok zarar getirir, söz yerinde söylenirse, faydalı olur.
🇬🇧 EN If words are uttered in vain, they cause great ruin; but if one knoweth how to speak aright, they bring rich benefit.
#988 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋام خەلق قارنى تويسا ئۇيدەك ياتۇر،
بىكار سۆزگە ئاۋۇنۇپ، ئۆزىن سەمرىتۇر.

Behold, when the common man filleth his belly, he lieth down like an ox, delighting in idle chatter to fatten his flesh.

Avamın karnı doyarsa, bak, öküz gibi yatar, boş sözler ile avunur ve vücûdunu besler.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، ئاۋامنىڭ قارنى تويسا ئۆكۈزدەك ياتىدۇ، بهۇدە سۆزگە ئاۋۇنۇپ، ئۆزىنى سەمرىتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قارنى تودسا كۆر ئۇد تەگ ياتۇر ياۋا سۆزكە ئاۋنۇر ئۆزىن سەمرىتۈر
Kara karnı todsa kör ud teg yatur, yava sözke avnur özin semritür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Avamın karnı doyarsa, bak, öküz gibi yatar, boş sözler ile avunur ve vücûdunu besler.
🇬🇧 EN Behold, when the common man filleth his belly, he lieth down like an ox, delighting in idle chatter to fatten his flesh.
#989 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
يېسە تويسا، ياتسا ئۇ بىر يىلقىدۇر،
بۇ يىلقا دېگىنىم ئۇنىڭ قىلقىدۇر.

He who only eateth, filleth himself, and sleepeth is like a beast; in saying 'beast,' I refer to his nature and conduct.

Sâdece yiyen, doyan ve yatan — hayvandır, bu hayvan dediğim, onun tabiatidir.

نەسرىي يەشمىسى:
يەپ، تويۇپ ياتقانلار ھايۋاندۇر، بۇ ھايۋان دېگىنىم ئۇنىڭ قىلىقىغا قارىتىلغان.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەسە تودسا ياتسا بۇ يىلقى-تۇرۇر بۇ يىلقى تەدۈكۈم بۇ قىلقى-تۇرۇر
Yese todsa yatsa bu yılkı-turur, bu yılkı tedüküm bu kılkı-turur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sâdece yiyen, doyan ve yatan — hayvandır, bu hayvan dediğim, onun tabiatidir.
🇬🇧 EN He who only eateth, filleth himself, and sleepeth is like a beast; in saying 'beast,' I refer to his nature and conduct.
#990 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشىلەر تېنىن جۇدىتۇر،
بىلىملە ئاۋۇنۇپ جانىن سەمرىتۇر.

Wise men wear down their bodily frames, taking delight in knowledge to nourish their immortal souls.

Bilgili insanlar vücûtlarını yıpratırlar, bilgi ile avunurlar ve ruhlarını beslerler.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشىلەر ۋۇجۇدىنى ئۇپرىتىدۇ، بىلىم بىلەن شادلىنىپ، جېنىنى ياشنىتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ كىشىلەر ئەت ئۆز ياۋرىتۇر بىلىگ بىرلە ئاۋنۇر جانىن سەمرىتۈر
Biliglig kişiler et öz yavrıtur, bilig birle avnur cânın semritür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili insanlar vücûtlarını yıpratırlar, bilgi ile avunurlar ve ruhlarını beslerler.
🇬🇧 EN Wise men wear down their bodily frames, taking delight in knowledge to nourish their immortal souls.
#991 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بەدەننىڭ ئۈلۈشى ئېغىزدىن كىرەر،
بۇ جان ئۈلۈشى چىن سۆز، قۇلاقتىن كىرەر.

The portion of the physical body entereth through the mouth, whereas the portion of the soul is truth that entereth through the ear.

Vücûdun nasibi hep ağızdan girer, ruhun nasibi ise, doğru sözdür ve kulaktan girer.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋۇجۇدنىڭ نېسىۋىسى بوغۇزدىن كىرىدۇ، روھنىڭ نېسىۋىسى بولغان چىن سۆز قۇلاقتىن كىرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەت ئۆز ئۈلگى بارچا بوغۇزدىن كىرۈر بۇ جان ئۈلگى چىن سۆز قۇلاقتىن كىرۈر
Et öz ülgi barça boğuzdın kirür, bu cân ülgi çın söz kulaktın kirür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vücûdun nasibi hep ağızdan girer, ruhun nasibi ise, doğru sözdür ve kulaktan girer.
🇬🇧 EN The portion of the physical body entereth through the mouth, whereas the portion of the soul is truth that entereth through the ear.
#992 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم بەلگىسى ئىككى ئەرسە ئېرۇر،
ئۇ ئىككى بىلەن ئەر قىزىل ئۇڭ بولۇر.

Behold, wisdom hath two chief signs, and by these two a man's face shineth bright with fortune:

Bak, bilginin iki alâmeti vardır, bu iki şey ile insan bahtiyar olur.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، بىلىمنىڭ بەلگىسى ئىككى نەرسىدۇر، بۇ ئىككى نەرسە بىلەن كىشىنىڭ يۈزى يورۇق بولىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ بەلگۈسى كۆر ئىكى نەڭ-تۇرۇر بۇ ئىكى بىلە ئەر قىزىل ئەڭ ئۇرۇر
Bilig belgüsi kör iki neñ-turur, bu iki bile er kızıl eñ urur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bak, bilginin iki alâmeti vardır, bu iki şey ile insan bahtiyar olur.
🇬🇧 EN Behold, wisdom hath two chief signs, and by these two a man's face shineth bright with fortune:
#993 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرى تىل، ئۇ بىرسى بوغۇز - گال ئېرۇر،
ئەگەر تۇتسا چىڭ، تەيئى دەريا بولۇر.

The one is the tongue, and the other is the throat; if a man controlleth both, he reapeth benefits as vast as a river.

Bunlardan biri dildir, biri boğazdır, insan bu ikisine hâkim olursa, çok fayda görür.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭ بىرى تىل، يەنە بىرى بوغۇزدۇر، بۇ ئىككىسىنى باشقۇرالسا، دەريادەك پايدىسى تېگىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرى تىل-تۇرۇر كۆر بىرىسى بوغۇز بۇ ئىكى باسا تۇتسا ئاسغى ئۆگۈز
Biri til-turur kör birisi boğuz, bu iki basa tutsa asğı ögüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan biri dildir, biri boğazdır, insan bu ikisine hâkim olursa, çok fayda görür.
🇬🇧 EN The one is the tongue, and the other is the throat; if a man controlleth both, he reapeth benefits as vast as a river.
#994 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك بوغۇز، تىلنى ساقلاش كېرەك،
بوغۇز، تىل ساق ئالىمنى تاللاش كېرەك.

The wise man must keep tight guard over throat and tongue; rulers stand in great need of sages who watch both throat and tongue.

بىلىملىك بوغۇز ۋە تىلغا ھاكىم بولۇشى لازىم، بوغۇز بىلەن تىلنى كۆزەتكەن بىلىملىكلەر بەگكە ئېھتىياجلىقتۇر

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك بوغۇز ۋە تىلغا ھاكىم بولۇشى لازىم، بوغۇز بىلەن تىلنى كۆزەتكەن بىلىملىكلەر بەگكە ئېھتىياجلىقتۇر
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىملىك بوغۇز، تىلنى ساقلاش كېرەك، بوغۇز، تىل ساق ئالىمنى تاللاش كېرەك.
بىلىملىك بوغۇز، تىلنى ساقلاش كېرەك، / بوغۇز، تىل ساق ئالىمنى تاللاش كېرەك.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بىلىملىك بوغۇز ۋە تىلغا ھاكىم بولۇشى لازىم، بوغۇز بىلەن تىلنى كۆزەتكەن بىلىملىكلەر بەگكە ئېھتىياجلىقتۇر
🇬🇧 EN The wise man must keep tight guard over throat and tongue; rulers stand in great need of sages who watch both throat and tongue.
#995 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم بۇ سۆز بەلگىلىك،
نەدۇر سۆزنىڭ ئەسلى، ئۇ نەچچە تۈرلۈك.

The King said: 'I have grasped this, and it is manifest; but what is the root of speech, and into how many parts is it divided?'

Hükümdar: —Anladım, bu böyledir—-dedi—sözün esâsı nedir ve söz kaç kısma ayrılır?

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: سۆزلىرىڭنى ئۇقتۇم، ئايان بولدى، سۆزنىڭ ئاساسى نېمە ۋە سۆز قانچە تۈرلۈك بولىدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم بۇ سۆز بەلگۈلۈگ سۆز ئاسلى نەچە ئول نەگۈ ئول ئۈلۈگ
İlig aydı uktum bu söz belgülüg, söz aslı neçe ol negü ol ülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar: —Anladım, bu böyledir—-dedi—sözün esâsı nedir ve söz kaç kısma ayrılır?
🇬🇧 EN The King said: 'I have grasped this, and it is manifest; but what is the root of speech, and into how many parts is it divided?'
#996 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
قەيەردىن چىقىپ سۆز، قەيەرگە يېتەر،
بۇنى ھەم ماڭا ئېيت، ئەي بىلگۈچى ئەر.

From whence doth speech arise, and whither doth it depart? Expound this also unto me, O sage!'

Söz nereden çıkar ve nereye varır, ey bilgili, bana bunu da izah et.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆز نەدىن چىقىدۇ ۋە نەگە بارىدۇ؟ ئەي بىلىمدان، بۇنىمۇ ماڭا ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇدىن چىقار سۆز قايۇقا بارىر مۇنى ما ئايۇ بەر ماڭا ئاي(ۈنلەم) بىلىر
Kayudın çıkar söz kayuka barır, munı ma ayu ber maña ay(ünlem) bilir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz nereden çıkar ve nereye varır, ey bilgili, bana bunu da izah et.
🇬🇧 EN From whence doth speech arise, and whither doth it depart? Expound this also unto me, O sage!'
#997 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
دېمەسلىك قانچىلىك، قانچىلىك دېيىش،
بۇ ھەقتە بىلىملىك ھېكىم نە دېمىش.

How much should a man withhold, and how much should he utter? What hath the wise philosopher declared on this matter?

قانچىلىك سۆزلەش ۋە قانچىلىك سۆزلىمەسلىك توغرىسىدا ئەقىللىق ۋە بىلىملىك دانا نېمە دەيدۇ؟

نەسرىي يەشمىسى:
قانچىلىك سۆزلەش ۋە قانچىلىك سۆزلىمەسلىك توغرىسىدا ئەقىللىق ۋە بىلىملىك دانا نېمە دەيدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
دېمەسلىك قانچىلىك، قانچىلىك دېيىش، بۇ ھەقتە بىلىملىك ھېكىم نە دېمىش؟
دېمەسلىك قانچىلىك، قانچىلىك دېيىش، / بۇ ھەقتە بىلىملىك ھېكىم نە دېمىش؟
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR قانچىلىك سۆزلەش ۋە قانچىلىك سۆزلىمەسلىك توغرىسىدا ئەقىللىق ۋە بىلىملىك دانا نېمە دەيدۇ؟
🇬🇧 EN How much should a man withhold, and how much should he utter? What hath the wise philosopher declared on this matter?
#998 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدى ئېيتتى: سۆز ئورنىدۇر سىر،
سۆز ئون بولسا، سۆزلەشكە لازىمى بىر.

Ay-Toldi answered: 'The dwelling place of speech is secret; words are ten parts in all, of which only one should be spoken.'

Ay-Toldı cevap verdi : — Sözün yeri sırdır, söz ondur, fakat biri söylenmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى دېدى: سۆزنىڭ ئورنى سىردۇر، سۆز سانى ئون بولسا، سۆزلىنىدىغىنى بىر بولۇشى كېرەك .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى سۆز ئورنى سىر ئول سۆز ئۈلگى ئون ئول سۆزلەگۈسى بىر ئول
Bu ay toldı aydı söz ornı sır ol, söz ülgi on ol sözlegüsi bir ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı cevap verdi : — Sözün yeri sırdır, söz ondur, fakat biri söylenmelidir.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'The dwelling place of speech is secret; words are ten parts in all, of which only one should be spoken.'
#999 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرىن سۆزلىسە، توققۇزىدۇر ياساق،
ياساق سۆز تېگىدىن بولۇر بەتپۈراق.

Utter the one part, and let the remaining nine be forbidden; for the root of forbidden speech is foul and noxious.

بىرىنى سۆزلەپ، توققۇزىنى تىيغۇلۇق، چۈنكى تىيىلىدىغان سۆز ئەسلى بەتبۇي بولىدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرىنى سۆزلەپ، توققۇزىنى تىيغۇلۇق، چۈنكى تىيىلىدىغان سۆز ئەسلى بەتبۇي بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىن سۆزلىسە، توققۇزىدۇر ياساق، ياساق سۆز تېگىدىن بولۇر بەتپۈراق.
بىرىن سۆزلىسە، توققۇزىدۇر ياساق، / ياساق سۆز تېگىدىن بولۇر بەتپۈراق.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بىرىنى سۆزلەپ، توققۇزىنى تىيغۇلۇق، چۈنكى تىيىلىدىغان سۆز ئەسلى بەتبۇي بولىدۇ.
🇬🇧 EN Utter the one part, and let the remaining nine be forbidden; for the root of forbidden speech is foul and noxious.
#1000 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: سۆز پايدىسىدۇر نەچچە،
ئېچىپ ئېيت ماڭا ھەم زىيىنى نەچچە.

The King said: 'What is the measure of the benefit of speech, and reveal to me also, what is the measure of its harm?'

ئەلىگ يەنە دېدى: سۆزنىڭ پايدىسى قانچىلىك ۋە زىيىنى قانچىلىك، ماڭا ئوچۇق ئېيتىپ بەر.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ يەنە دېدى: سۆزنىڭ پايدىسى قانچىلىك ۋە زىيىنى قانچىلىك، ماڭا ئوچۇق ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ئېيتتى: سۆز پايدىسىدۇر نەچچە، ئېچىپ ئېيت ماڭا ھەم زىيىنى نەچچە؟
ئەلىگ ئېيتتى: سۆز پايدىسىدۇر نەچچە، / ئېچىپ ئېيت ماڭا ھەم زىيىنى نەچچە؟
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەلىگ يەنە دېدى: سۆزنىڭ پايدىسى قانچىلىك ۋە زىيىنى قانچىلىك، ماڭا ئوچۇق ئېيتىپ بەر.
🇬🇧 EN The King said: 'What is the measure of the benefit of speech, and reveal to me also, what is the measure of its harm?'
#1001 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئاياتولدى ئېيتتى: بۇ سۆز نەپىئى زور،
يېرىدە دېيىلسە، قۇلنى بۈيۈكتۈر.

Ay-Toldi answered: 'The benefit of speech is great; if applied in its proper place, it raiseth the servant to high estate.'

Ay-Toldı dedi : — Sözün faydası büyüktür, söz yerinde kullanılırsa, kulu yükseltir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى دېدى: سۆزنىڭ پايدىسى ئۇلۇغدۇر، سۆز جايىدا قوللىنىلسا، قۇلنى يۈكسەلدۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى سۆز ئاسغى ئۇلۇغ يەرىنچە تۈشۈرسە بەدۈتۈر قۇلۇغ
Bu ay toldı aydı söz asğı uluğ, yerinçe tüşürse bedütür kuluğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı dedi : — Sözün faydası büyüktür, söz yerinde kullanılırsa, kulu yükseltir.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'The benefit of speech is great; if applied in its proper place, it raiseth the servant to high estate.'
#1002 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆز نەپىئى بىرلە قوڭۇر يەردىكى،
يېشىل كۆككە ئۆرلەپ، بولۇر توردىكى.

Behold, through the power of speech, one dwelling upon the dark earth ascendeth to the azure heaven and taketh the place of honor.

Söz sayesinde kara yerdeki mavi göğe yükselir ve baş-köşeye geçenlerden olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، سۆزنىڭ پايدىسى تۈپەيلىدىن بوز يەردىكى كىشى يېشىل كۆككە ئۆرلەيدۇ، تۆردە بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆز ئاسغى بىلە كۆر ياغىز يەردەكى ياشىل كۆككە يوقلار بولۇر تۆردەكى
Söz asğı bile kör yağız yerdeki, yaşıl kökke yoklar bolur tördeki
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz sayesinde kara yerdeki mavi göğe yükselir ve baş-köşeye geçenlerden olur.
🇬🇧 EN Behold, through the power of speech, one dwelling upon the dark earth ascendeth to the azure heaven and taketh the place of honor.
#1003 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچۈك سۆز قىلىشنى گەر تىل بىلمىسە،
ئۆزىنى پەسلىتەر، ئاسماندا ئىسە.

Yet if the tongue knoweth not how to speak aright, it casteth a man down to the dust, even if he were exalted in the heavens.

ئەگەر تىل جايىدا سۆزلەشنى بىلمىسە، يېشىل كۆكتىكى كىشىنى يەرگە چۈشۈرىدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر تىل جايىدا سۆزلەشنى بىلمىسە، يېشىل كۆكتىكى كىشىنى يەرگە چۈشۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نېچۈك سۆز قىلىشنى گەر تىل بىلمىسە، ئۆزىنى پەسلىتەر، ئاسماندا ئىسە. ئەلىگە ئاياتولدىغا سولالى
نېچۈك سۆز قىلىشنى گەر تىل بىلمىسە، / ئۆزىنى پەسلىتەر، ئاسماندا ئىسە. ئەلىگە ئاياتولدىغا سولالى
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەگەر تىل جايىدا سۆزلەشنى بىلمىسە، يېشىل كۆكتىكى كىشىنى يەرگە چۈشۈرىدۇ.
🇬🇧 EN Yet if the tongue knoweth not how to speak aright, it casteth a man down to the dust, even if he were exalted in the heavens.
#1004 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئېيتتى: سۆزنىڭ كۆپىدۇر نېچۈك،
ئېچىپ ئېيت بۇ سۆزنىڭ ئىزىدۇر نېچۈك.

The King asked again: 'What constituteth excessive speech, and what is the nature of concise speech? Explain this clearly to me.'

يەنە ئېيتتى: سۆزنىڭ قانچىلىكى كۆپ ۋە قانچىلىكى ئاز بولىدۇ، ماڭا ئوچۇق ئېيتىپ بەر.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە ئېيتتى: سۆزنىڭ قانچىلىكى كۆپ ۋە قانچىلىكى ئاز بولىدۇ، ماڭا ئوچۇق ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەنە ئېيتتى: سۆزنىڭ كۆپىدۇر نېچۈك، ئېچىپ ئېيت بۇ سۆزنىڭ ئىزىدۇر نېچۈك؟
يەنە ئېيتتى: سۆزنىڭ كۆپىدۇر نېچۈك، / ئېچىپ ئېيت بۇ سۆزنىڭ ئىزىدۇر نېچۈك؟
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR يەنە ئېيتتى: سۆزنىڭ قانچىلىكى كۆپ ۋە قانچىلىكى ئاز بولىدۇ، ماڭا ئوچۇق ئېيتىپ بەر.
🇬🇧 EN The King asked again: 'What constituteth excessive speech, and what is the nature of concise speech? Explain this clearly to me.'
#1005 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئاياتولدى ئېيتتى: تولا سۆزدۇر ئول،
سورالماستا سۆزلەپ، زېرىكسە كۆڭۈل.

Ay-Toldi answered: 'Excessive speech is that which is spoken unasked, wearying and vexing the listener's heart.'

Ay-Toldı dedi:—Fazla söz, sormadan söylenip, insanı usandıran sözdür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى دېدى: كۆپ سۆز دېگەن شۇكى، سورىمىغاننى سۆزلەپ كۆڭۈلگە تېگىش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى ئۈكۈش سۆز ئول ئول ئايىتمادى سۆزلەپ ئىرىكسە كۆڭۈل
Bu ay toldı aydı üküş söz ol ol, ayıtmadı sözlep irikse köñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı dedi:—Fazla söz, sormadan söylenip, insanı usandıran sözdür.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'Excessive speech is that which is spoken unasked, wearying and vexing the listener's heart.'
#1006 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئاز سۆز شۇدۇركىم، سورالغاندا ئۆز،
جاۋاب بەرسە سۆزگە ۋە ياندۇرسا سۆز.

Concise speech is that which is spoken in reply when questioned, answering the measure of the need.'

Az söz ise, sorulduğu zaman söylenen ve bir ihtiyâcı karşılayan sözdür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاز سۆز سورالغانغا بېرىلگەن جاۋاب، سۆزگە يارىشا قايتۇرۇلغان سۆزدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاز سۆز ئول ئول كىم ئايىتمىشقا ئۆز جەۋاب بەرسە سۆزكە يانۇت قىلسا سۆز
Bu az söz ol ol kim ayıtmışka öz, cevâb berse sözke yanut kılsa söz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Az söz ise, sorulduğu zaman söylenen ve bir ihtiyâcı karşılayan sözdür.
🇬🇧 EN Concise speech is that which is spoken in reply when questioned, answering the measure of the need.'
#1007 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇڭا ئوخشىتىپ ئېيتتى شائىر سۆزىن،
بېرىپ تىلغا بېزەك ھەم ئاچتى يۈزىن.

In praise of this, the poet adorned his speech with beauty and revealed its countenance, saying:

Dilini güzel sözle süsleyen ve onun yüzünü açan şâir bu vadide şöyle bir söz söylemiştir:

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنى سۆز بىلەن بېزەپ، ئۇنىڭ يۈزىنى ئاچقان شائىر بۇنىڭغا تەقلىد قىلىپ مۇنداق دېگەن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەتۈ ئايدى شاىر سۆزىن تىلىن سۆز بىلە تۈزدى ئاچتى يۈزىن
Muñar meñzetü aydı şâir sözin, tilin söz bile tüzdi açtı yüzin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dilini güzel sözle süsleyen ve onun yüzünü açan şâir bu vadide şöyle bir söz söylemiştir:
🇬🇧 EN In praise of this, the poet adorned his speech with beauty and revealed its countenance, saying:
#1008 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزۈڭنى كۆزەت بەك، ياخشى سۆزلىگىل،
سورالغاندا سۆزلە، يەنە قىسقا قىل.

'Speak thy words well and with deep reflection; utter them only when asked, and conclude them swiftly.'

Sözü güzel ve iyice düşünerek söyle, ancak sorulduğu zaman söyle ve kısa kes.

نەسرىي يەشمىسى:
”سۆزنى ئوبدان ئويلىنىپ، ياخشى سۆزلىگىن، سورىغاندىلا سۆزلە ۋە تېزلا تۈگەت.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈگ ياقشى سۆزلە ئىدى ساقنۇ ئۆز ئايىتتۇقتا سۆزلە يانا تەركىن ئۈز
Sözüg yakşı sözle idi saknu öz, ayıttukta sözle yana terkin üz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözü güzel ve iyice düşünerek söyle, ancak sorulduğu zaman söyle ve kısa kes.
🇬🇧 EN 'Speak thy words well and with deep reflection; utter them only when asked, and conclude them swiftly.'
#1009 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆپ ئاڭلا بۇ سۆزنى، تولا سۆزلىمە،
بىلىم بىرلە سۆز تۈز، ئىشلىتىپ ئەقىل.

'Listen much to words, but speak not excessively; fashion thy speech with knowledge, and speak with discernment.'

سۆزنى كۆپ ئاڭلا، لېكىن نۇرغۇن سۆزلىمە، بىلىم بىلەن سۆز تۈز، پاراسەت بىلەن سۆزلە.“

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزنى كۆپ ئاڭلا، لېكىن نۇرغۇن سۆزلىمە، بىلىم بىلەن سۆز تۈز، پاراسەت بىلەن سۆزلە.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆپ ئاڭلا بۇ سۆزنى، تولا سۆزلىمە، بىلىم بىرلە سۆز تۈز، ئىشلىتىپ ئەقىل. ئەلىكتىك داپ لىك سۆزلىك
كۆپ ئاڭلا بۇ سۆزنى، تولا سۆزلىمە، / بىلىم بىرلە سۆز تۈز، ئىشلىتىپ ئەقىل. ئەلىكتىك داپ لىك سۆزلىك
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR سۆزنى كۆپ ئاڭلا، لېكىن نۇرغۇن سۆزلىمە، بىلىم بىلەن سۆز تۈز، پاراسەت بىلەن سۆزلە.“
🇬🇧 EN 'Listen much to words, but speak not excessively; fashion thy speech with knowledge, and speak with discernment.'
#1010 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم بۇ سۆزنىڭ بارىن،
يەنە بىر سۆزۈم بار، يوشۇرماي دېگىن.

The King said: 'I have comprehended this word as well; yet I have another question: tell me without concealment.'

Hükümdar dedi:— Bu sözü de anladım, bir suâlim daha var, onu da saklama, söyle.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: بۇ سۆزلەرنىمۇ چۈشەندىم، يەنە بىر سوئالىم بار، يوشۇرماي ئېيت.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم بۇ سۆزنى يەمە تاقى بىر سۆزۈم بار سەن ئاي كىزلەمە
İlig aydı uktum bu sözni yeme, takı bir sözüm bar sen ay kizleme
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar dedi:— Bu sözü de anladım, bir suâlim daha var, onu da saklama, söyle.
🇬🇧 EN The King said: 'I have comprehended this word as well; yet I have another question: tell me without concealment.'
#1011 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشتىمەك كېرەك كىمدىن سۆزنىڭ چىنى،
بولۇر سۆزنى كىمگە دېسە، ئېيت بۇنى.

'From whom should true words be heard, and to whom should words be spoken? Reveal this to me.'

چىن سۆزنى كىمدىن ئاڭلاش كېرەك، سۆزنى كىمگە ئېيتىش كېرەك، بۇنى ئېيتىپ بەر.

نەسرىي يەشمىسى:
چىن سۆزنى كىمدىن ئاڭلاش كېرەك، سۆزنى كىمگە ئېيتىش كېرەك، بۇنى ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئىشتىمەك كېرەك كىمدىن سۆزنىڭ چىنى، بولۇر سۆزنى كىمگە دېسە، ئېيت بۇنى. ئايتولىنىڭ ئەلىكتىك جاۋاب
ئىشتىمەك كېرەك كىمدىن سۆزنىڭ چىنى، / بولۇر سۆزنى كىمگە دېسە، ئېيت بۇنى. ئايتولىنىڭ ئەلىكتىك جاۋاب
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR چىن سۆزنى كىمدىن ئاڭلاش كېرەك، سۆزنى كىمگە ئېيتىش كېرەك، بۇنى ئېيتىپ بەر.
🇬🇧 EN 'From whom should true words be heard, and to whom should words be spoken? Reveal this to me.'
#1012 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدى ئېيتتى: بىلىم ئەھلىدىن،
ئىشت سۆز، بىلىمسىزگە ئېيتقىن كېيىن.

Ay-Toldi answered: 'Speech should be received from the wise, and thereafter spoken to those who know not.'

Ay-Toldı dedi:—Sözü bilenden dinlemeliye sonra bilmeyene söylemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى دېدى: سۆزنى دانادىن ئاڭلاپ، كېيىن بىلىمسىزگە ئېيتىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى سۆزۈگ بىلگەدىن ئەشىتگۈ بىلىگسىزكە ئايسا كەدىن
Bu ay toldı aydı sözüg bilgedin, eşitgü biligsizke aysa kedin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı dedi:—Sözü bilenden dinlemeliye sonra bilmeyene söylemelidir.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'Speech should be received from the wise, and thereafter spoken to those who know not.'
#1013 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك سۆزنى چوڭدىن ئىشتىمەك كېرەك،
كىچىككە دېگۈلۈك، ئۇ قىلسۇن كېرەك.

One should hear necessary words from the elders, and convey them to the young that they may conduct themselves aright.

Lüzumlu sözü büyüklerden dinlemeli ve ona göre hareket etmeleri için, küçüklere söylemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كېرەكلىك سۆزنى ئۈلۈغلاردىن ئاڭلاش لازىم، ئاندىن كىچىكلەرگە ئېيتىش كېرەككى، ئۇلار ئۆزىنى تۇتۇۋالسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغدىن ئەشىتگۈ كەرەكلىگ سۆزۈگ كىچىگكە ئايۇ بەرگۈ تۇتسا ئۆزۈڭ
Uluğdın eşitgü kereklig sözüg, kiçigke ayu bergü tutsa özüñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Lüzumlu sözü büyüklerden dinlemeli ve ona göre hareket etmeleri için, küçüklere söylemelidir.
🇬🇧 EN One should hear necessary words from the elders, and convey them to the young that they may conduct themselves aright.
#1014 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرەر بىر سۆزلە، كۆپ ئاڭلا سۆزنىكىم،
ماڭا مۇنداق ئېيتتى بىلىملىك ھېكىم.

One should listen much and speak words one by one; so the wise sage told me.

Çok dinlemeli, fakat sözü birer-birer söylemeli, bilgili hakîm bana böyle dedi.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزنى كۆپ ئاڭلىغۇلۇق، بىرە بىرە سۆزلىگۈلۈك، بىلىملىك دانا ماڭا شۇنداق دېگەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش تىڭلاغۇ سۆز بىرەر سۆزلەگۈ ماڭا مۇنداغ ئايدى بىلىگلىگ بۈگۈ
Üküş tıñlağu söz birer sözlegü, maña mundağ aydı biliglig bügü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok dinlemeli, fakat sözü birer-birer söylemeli, bilgili hakîm bana böyle dedi.
🇬🇧 EN One should listen much and speak words one by one; so the wise sage told me.
#1015 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تولا سۆز بىلەن بولماس ئالىم كىشى،
كۆپ ئاڭلاپ بولۇر ئۇ ئالىم تۆر بېشى.

A man becometh not a sage through speaking much; it is by listening much that the sage attaineth the seat of honor.

Çok söylemekle insan âlim olmaz, çok dinlemekle âlim baş-köşeyi bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ سۆزلەش بىلەن كىشى ئالىم بولالمايدۇ، ئالىم كۆپ ئاڭلاپ تۆرنىڭ بېشىغا ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۆزلەيۈ بىلگە بولماز كىشى ئۈكۈش ئەشتۈ بىلگە بۇلۇر تۆر باشى
Üküş sözleyü bilge bolmaz kişi, üküş eştü bilge bulur tör başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok söylemekle insan âlim olmaz, çok dinlemekle âlim baş-köşeyi bulur.
🇬🇧 EN A man becometh not a sage through speaking much; it is by listening much that the sage attaineth the seat of honor.
#1016 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
گاچا بولسا ئىنسان بىلەر ھەم بىلىم،
پەقەت ساڭرۇ كىشى تاپالماس ئىلىم.

A stammerer may still acquire knowledge, but the deaf man can never attain learning.

ئىنسان كېكەچ بولسىمۇ بىلىم ئالالايدۇ، ئەمما گاس بولسا، بىلىمگە قولى يەتمەيدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان كېكەچ بولسىمۇ بىلىم ئالالايدۇ، ئەمما گاس بولسا، بىلىمگە قولى يەتمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
گاچا بولسا ئىنسان بىلەر ھەم بىلىم، پەقەت ساڭرۇ كىشى تاپالماس ئىلىم. ئەلىكتىك داپ لىك سۆزلىك
گاچا بولسا ئىنسان بىلەر ھەم بىلىم، / پەقەت ساڭرۇ كىشى تاپالماس ئىلىم. ئەلىكتىك داپ لىك سۆزلىك
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئىنسان كېكەچ بولسىمۇ بىلىم ئالالايدۇ، ئەمما گاس بولسا، بىلىمگە قولى يەتمەيدۇ.
🇬🇧 EN A stammerer may still acquire knowledge, but the deaf man can never attain learning.
#1017 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئېيتتى ئەلىگ: ئۇقۇلدى سۆزۈڭ،
يەنە بىر سۆزۈم بار، جاۋاب بەر ئۆزۈڭ.

The King said again: 'This too is understood; I have another question, answer this as well:'

Hükümdar tekrar dedi:—Bu da anlaşıldı, bir suâlim daha var, onu da sorayım.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ يەنە ئېيتتى: بۇ سۆز چۈشىنىشلىك بولدى، يەنە بىر سوئالىم بار، ئۇنىڭغىمۇ جاۋاب بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا ئايدى ئىلىگ ئۇقۇلدى بۇ سۆز تاقى بىر سۆزۈم بار ئانى ئايسۇن ئۆز
Yana aydı ilig ukuldı bu söz, takı bir sözüm bar anı aysun öz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar tekrar dedi:—Bu da anlaşıldı, bir suâlim daha var, onu da sorayım.
🇬🇧 EN The King said again: 'This too is understood; I have another question, answer this as well:'
#1018 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ تىل تۇرسا شۇك خوپمۇ يا سۆزلىسە،
دېسە سۆزى خوپمۇ ۋە يا دېمىسە.

'Is it better for the tongue to keep silent or to speak? Is it better to utter words or to conceal them?'

تىلنى شۈك تۇتۇش كېرەكمۇ ياكى سۆزلەشمۇ؟ سۆزنى ئاچقان ياخشىمۇ ياكى يوشۇرۇشمۇ؟

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنى شۈك تۇتۇش كېرەكمۇ ياكى سۆزلەشمۇ؟ سۆزنى ئاچقان ياخشىمۇ ياكى يوشۇرۇشمۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ تىل تۇرسا شۇك خوپمۇ يا سۆزلىسە، دېسە سۆزى خوپمۇ ۋە يا دېمىسە؟
بۇ تىل تۇرسا شۇك خوپمۇ يا سۆزلىسە، / دېسە سۆزى خوپمۇ ۋە يا دېمىسە؟
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR تىلنى شۈك تۇتۇش كېرەكمۇ ياكى سۆزلەشمۇ؟ سۆزنى ئاچقان ياخشىمۇ ياكى يوشۇرۇشمۇ؟
🇬🇧 EN 'Is it better for the tongue to keep silent or to speak? Is it better to utter words or to conceal them?'
#1019 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدى ئېيتتى: ئىشتسۇن ئەلىگ،
تىلىڭ سۆزلىمىسە قالۇر بۇ بىلىك.

Ay-Toldi answered: 'May the King hear: if wisdom is not uttered by the tongue, it remaineth hidden and lost.'

Ay-Toldı dedi : — Hükümdara arzedeyim, dil ile söylenmezse, bilgi öylece kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى دېدى: ئەلىگ ئاڭلىسۇنكى، تىل بىلەن سۆزلەنمىسە، بىلىم شۇ يېتى قېلىۋېرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى ئايدى ئەشىتسۈ ئىلىگ تىلىن سۆزلەمەسە قالۇر بۇ بىلىگ
Bu ay toldı aydı eşitsü ilig, tilin sözlemese kalur bu bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı dedi : — Hükümdara arzedeyim, dil ile söylenmezse, bilgi öylece kalır.
🇬🇧 EN Ay-Toldi answered: 'May the King hear: if wisdom is not uttered by the tongue, it remaineth hidden and lost.'
#1020 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆكۈۋەرمە تىلنى، ماختىشمۇ بار،
بۇ سۆز سۆكۈلەر ھەم يەنە ماختىلار.

One must not merely revile the tongue, for it hath many commendable qualities; speech also hath aspects to be praised and aspects to be blamed.

Dile yalnız söğmek olmaz, öğülecek tarafı da çoktur, sözün de öğülecek ve söğülecek tarafları vardır.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلنى سۆكۈشكىلا بولمايدۇ، ماختىلىدىغان يەرلىرىمۇ كۆپ، سۆزنىڭمۇ ماختىلىدىغان ۋە سۆكۈلىدىغان تەرەپلىرى بار.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىگ سۆكسە بولماز تەلىم ئۆگگۈسى سۆزۈگ ئۆگگۈسى بار يەمە سۆكگۈسى
Tilig sökse bolmaz telim öggüsi, sözüg öggüsi bar yeme sökgüsi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dile yalnız söğmek olmaz, öğülecek tarafı da çoktur, sözün de öğülecek ve söğülecek tarafları vardır.
🇬🇧 EN One must not merely revile the tongue, for it hath many commendable qualities; speech also hath aspects to be praised and aspects to be blamed.
#1021 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سانسىز مىدىرلاپ تۇرغان ھەممە جان،
تىلى بىرلە ئېيتار خۇداغا ئىمان.

All living creatures, all this countless multitude, bear witness to the Oneness of God through the tongue.

Bütün canlılar, bütün bu sayısız mevcudat Tanrının birliğine dil ile şehâdet getirir.

نەسرىي يەشمىسى:
سانسىزلىغان جانلىق مەۋجۇداتلارنىڭ ھەممىسى تەڭرىنىڭ بىرلىكىگە تىل بىلەن گۇۋاھلىق بېرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ تەپرەنىگلى بۇ سانسىز قالىن تانۇقلۇق بەرۈر بىر باياتىغ تىلىن
Kamuğ teprenigli bu sansız kalın, tanukluk berür bir bayatığ tilin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün canlılar, bütün bu sayısız mevcudat Tanrının birliğine dil ile şehâdet getirir.
🇬🇧 EN All living creatures, all this countless multitude, bear witness to the Oneness of God through the tongue.
#1022 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ياراتتى خالايىقنى مىڭ - مىڭ تۈمەن،
ماختايدۇ تەڭرىنى ئۇلار تىل بىلەن.

God created tens of thousands of creatures, and they all glorify the Pure Lord with their tongues.

Tanrı yüz binlerce mahlûku yarattı, onların hepsi Tanrıyı dilleri ile öğerler.

نەسرىي يەشمىسى:
تەڭرى تۈمەنمىڭلارچە خالايىقنى ياراتتى، ئۇلار تەڭرىنى پەقەتلا تىلى بىلەن ماختايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۆرۈتتى تۈمەن مىڭ ھالايىقلارىغ تىلى بىرلە تەڭرىگ ئۆگەرلەر ئارىغ
Törütti tümen miñ halâyıklarığ, tili birle teñrig ögerler arığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı yüz binlerce mahlûku yarattı, onların hepsi Tanrıyı dilleri ile öğerler.
🇬🇧 EN God created tens of thousands of creatures, and they all glorify the Pure Lord with their tongues.
#1023 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تېنى بار كىشىگە كېرەكلىكى شۇل،
بىرى تىل ۋە سۆزدۇر، بىرىدۇر كۆڭۈل.

Two things are most essential for a human being: one is speech of the tongue, and the other is the heart.

Vücût sahibi insana lâzım olan şeylerden biri — dil ve söz, biri de — gönüldür.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋۇجۇدى بارلىكى كىشى ئۈچۈن كېرەك نەرسە بىرى تىل بىلەن سۆز، يەنە بىرى كۆڭۈل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەت ئۆزلۈگ كىشىكە كەرەكى بۇ ئول بىرىسى تىلىن سۆز بىرىسى كۆڭۈل
Et özlüg kişike kereki bu ol, birisi tilin söz birisi köñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vücût sahibi insana lâzım olan şeylerden biri — dil ve söz, biri de — gönüldür.
🇬🇧 EN Two things are most essential for a human being: one is speech of the tongue, and the other is the heart.
#1024 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆڭۈل، تىل يارالدى دۇرۇس سۆز ئۈچۈن،
سۆزى ئەگرى بولسا كۆيەر ئۇ كۈچۈن.

God created the heart and the tongue for truthful speech; those whose speech is crooked are cast by force into the fire.

Tanrı gönülü ve dili doğru söz için yarattı, sözü eğri olanları zorla âteşe atarlar.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆڭۈل ۋە تىلنى توغرا سۆز ئۈچۈن ياراتقان، سۆزى ئەگرى بولغانلار ئوتتا كۆيۈشكە مەجبۇرلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تىل تۆرۈتتى كۆنى سۆز ئۈچۈن سۆزى ئەگرى بولسا كۈيەر ئول كۈچۈن
Köñül til törütti köni söz üçün, sözi egri bolsa küyer ol küçün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı gönülü ve dili doğru söz için yarattı, sözü eğri olanları zorla âteşe atarlar.
🇬🇧 EN God created the heart and the tongue for truthful speech; those whose speech is crooked are cast by force into the fire.
#1025 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
دۇرۇس سۆزلەنسە سۆز كۆپتۈر پايدىسى،
سۆكۈلەر ھەمىشە سۆزنىڭ ئەگرىسى.

If words are spoken uprightly, their benefit is great; but if words are crooked, they earn only reproach.

Söz doğru söylenirse, faydası çoktur, eğri söz dâima mezmûmdur.

نەسرىي يەشمىسى:
توغرا سۆزنى سۆزلىسە پايدىسى كۆپتۇر، ئەگەر ئەگرى سۆزلىسە، دائىم سۆكۈشكە ئۇچرايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنى سۆزلەسە سۆز كۆر ئاسغى ئۈكۈش قالى سۆزلەسە ئەگرى بارچا سۆكۈش
Köni sözlese söz kör asğı üküş, kalı sözlese egri barça söküş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz doğru söylenirse, faydası çoktur, eğri söz dâima mezmûmdur.
🇬🇧 EN If words are spoken uprightly, their benefit is great; but if words are crooked, they earn only reproach.
#1026 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلىڭ تەۋرىسۈن گەر دۇرۇس سۆزلىسە،
يوشۇرغىن سۆزۈڭنى گەر ئەگرى ئېسە.

If thy words be true, let thy tongue move; if thy words be crooked, keep them concealed.

Doğru söyleyecekse, dilin kımıldasın, sözün eğri ise, onu saklamalısın.

نەسرىي يەشمىسى:
توغرا سۆزلىمەكچى بولساڭ، تىلىڭ تەۋرىسۇن، سۆزۈڭ ئەگرى بولسا، ئۇنداق سۆزنى يوشۇرغىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنى سۆزلەر ئەرسە تىلىڭ تەپرەسۈ سۆزۈگ ئەگرى ئەرسە ئۆزۈڭ كىزلەسۈ
Köni sözler erse tiliñ tepresü, sözüg egri erse özüñ kizlesü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Doğru söyleyecekse, dilin kımıldasın, sözün eğri ise, onu saklamalısın.
🇬🇧 EN If thy words be true, let thy tongue move; if thy words be crooked, keep them concealed.
#1027 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
گاچا دەر خالايىق تىل سۆزلىمىسە،
مەمەدانە بېشى دەر كۆپ سۆزلىسە.

If a man speaketh not, people call him mute; if he talketh too much, he is dubbed a chief of babblers.

Konuşmayan kimseye dilsiz derler, çok söyleyenin adı ise, gevezebaşıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزلىمىگەن ئادەمنى كىشىلەر كېكەچ دېيىشىدۇ، كۆپ سۆزلىسە، نامنى ۋالاقتەككۈرلەرنىڭ بېشى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىن سۆزلەمەسە ئاغىن تەر كىشى ئۈكۈش سۆزلەسە ئاتى ياڭشاق باشى
Tilin sözlemese ağın ter kişi, üküş sözlese atı yañşak başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Konuşmayan kimseye dilsiz derler, çok söyleyenin adı ise, gevezebaşıdır.
🇬🇧 EN If a man speaketh not, people call him mute; if he talketh too much, he is dubbed a chief of babblers.
#1028 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بىھۇدە سۆز ئېيتقان كىشى قەدىرسىز،
قەدىرلىك كىشىدۇر سېخىي، شۈبھىسىز.

The basest among men is the babbler, and the most esteemed among men is the generous.

insanların itibarsızı geveze olanıdır, insanların itibarlısı cömert olanıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەرنىڭ قەدىرسىزى ۋالاقتەككۈرلەردۇر، كىشىلەرنىڭ قەدىرلىكى سىخىي كىشىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىدە ئۇچۇزى كىشى ياڭشاقى كىشىدە ئاغىرى كىشى ئول ئاقى
Kişide uçuzı kişi yañşakı, kişide ağırı kişi ol akı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanların itibarsızı geveze olanıdır, insanların itibarlısı cömert olanıdır.
🇬🇧 EN The basest among men is the babbler, and the most esteemed among men is the generous.
#1029 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆزنى ئىشتىپ سۆيۈندى ئەلىگ،
كۆزىن تىكتى كۆككە، كۆتۈردى ئېلىگ.

Hearing these words, the King rejoiced; he cast his eyes toward heaven and raised his hands in supplication.

Hükümdar bu sözleri işitti ve sevindi, gözlerini göğe dikti, elini kaldırdı.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ، ئەلگ شادلاندى، كۆزلىرىنى كۆككە تىكىپ، قولىنى كۆتۈردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ سۆزلەر ئەشىتتى سەۋىندى ئەلىگ كۆزىن كۆككە تىكتى كۆتۈردى ئەلىگ
Bu sözler eşitti sevindi elig, közin kökke tikti kötürdi elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar bu sözleri işitti ve sevindi, gözlerini göğe dikti, elini kaldırdı.
🇬🇧 EN Hearing these words, the King rejoiced; he cast his eyes toward heaven and raised his hands in supplication.
#1030 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
خۇداغا شۈكۈر قىلدى، كۆپ ماختىدى،
ئەزىز مېھرىبان بىر ئىگەمسەن، دېدى.

He gave thanks to God and praised Him greatly, saying: 'O my Lord, Thou art Compassionate and Beloved!'

Tanrıya şükür etti, onu çok öğdü ve dedi:— Ey rabbim, sen merhametli ve azizsin.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇداغا شۈكۈر قىلىپ، كۆپ مەدھىيە ئوقۇدى، دېدى: ئەي ئىگەم، مېھرىبان ھەم ئەزىزسەن،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باياتقا شۈكۈر قىلدى ئۆگدى ئۈكۈش ئايۇر ئاي ئىدىم سەن باغىرساق كۈسۈش
Bayatka şükür kıldı ögdi üküş, ayur ay idim sen bağırsak küsüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrıya şükür etti, onu çok öğdü ve dedi:— Ey rabbim, sen merhametli ve azizsin.
🇬🇧 EN He gave thanks to God and praised Him greatly, saying: 'O my Lord, Thou art Compassionate and Beloved!'
#1031 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ياخشىلىق تەگدى سەتدىن ماڭا،
ئۇتۇقسىز، گۇناھلىق قۇلۇڭمەن ساڭا.

'Every good thing hath come to me from Thee; I am but Thy unworthy and sinful servant.'

Bana bütün iyilik senden geldi, ben senin günahkâr ve kusurlu bir kulunum.

نەسرىي يەشمىسى:
سەندىن ماڭا كۆپ ياخشىلىق كەلدى، مەن سېنىڭ ئىتائەتسىز، گۇناھكار قۇلۇڭمەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەدگۈلۈك تەگدى سەندىن ماڭا تاپۇغسۇز قۇلۇڭ-مەن يازۇقلۇغ ساڭا
Kamuğ edgülük tegdi sendin maña, tapuğsuz kuluñ-men yazukluğ saña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana bütün iyilik senden geldi, ben senin günahkâr ve kusurlu bir kulunum.
🇬🇧 EN 'Every good thing hath come to me from Thee; I am but Thy unworthy and sinful servant.'
#1032 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلەك - ئارزۇلىرىمنى بەردىڭ پۈتۈن،
بۇ دۆلەت، ھۇزۇر ھەم ياخشىلىق، ئاجۇن.

'Thou hast granted all my wishes and desires: peace, worldly dominion, prosperity, and countless blessings.'

Huzur, dünya, devlet ve her türlü iyilikleri, hâsılı bütün dileklerimi verdin.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلىكىمنى بەردىڭ، بارچە ئارزۇلىرىمغا يەتكۈزدۈڭ ، راھەت، مال دۇنيا، دۆلەت ۋە كۆپ ياخشىلىقلار ئاتا قىلدىڭ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلەكىمنى بەردىڭ قامۇغ ئارزۇلار ئەرەج دۈنيا دەۋلەت ئۈكۈش ئەدگۈلەر
Tilekimni berdiñ kamuğ ârzûlar, erej dünyâ devlet üküş edgüler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Huzur, dünya, devlet ve her türlü iyilikleri, hâsılı bütün dileklerimi verdin.
🇬🇧 EN 'Thou hast granted all my wishes and desires: peace, worldly dominion, prosperity, and countless blessings.'
#1033 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچۈك مەن ئۆتەلەي بۇلار شۈكرىنى،
ئۆزۈڭگە ئۆزۈڭ قىل ئادا شۈكرىنى.

'How can I render worthy thanks for these gifts? O Most Gracious, do Thou Thyself accept gratitude on Thy servant's behalf!'

Bu ihsanlara şükürden ben âcizim, ey asıl, bunun şükürünü sana karşı yine sen edâ et.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭ شۈكۈرسىنى قانداقمۇ ئۆتەلەيمەن؟ ئەي ئالىيجاناب، بۇنىڭ شۈكۈرسىنى ئۆزۈڭلا ئادا ئەتكەيسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ شۈقرۇغ نەگۈ تەگ ئۆتەي ئۆز ئۆزۈن مۇنىڭ شۈقرى سەن قىل ساڭا ئاي تۈزۈن
Bu şükruğ negü teg ötey öz özün, munıñ şükrı sen kıl saña ay tüzün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu ihsanlara şükürden ben âcizim, ey asıl, bunun şükürünü sana karşı yine sen edâ et.
🇬🇧 EN 'How can I render worthy thanks for these gifts? O Most Gracious, do Thou Thyself accept gratitude on Thy servant's behalf!'
#1034 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزىن توختىتىپ ئۇ ئېچىپ خەزىنى،
ئۈلەشتۈردى يوقسۇلغا كۆپ نەرسىنى.

He ceased his prayer, threw open the royal treasuries, and distributed lavish wealth to the poor and needy.

Sözlerini burada kesti, hazinelerini açtı, fakir-fukaraya çok mal dağıttı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ سۆزىنى تۈگەتتى، خەزىنىسىنى ئاچتى، كەمبەغەللەر ھەققى ئۈچۈن نۇرغۇن مال تارقاتتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزىن كەستى ئاچتى ئاغى قازناقى ئۈلەدى ئۆكۈچ نەڭ چىغايلار ھاقى
Sözin kesti açtı ağı kaznakı, üledi öküç neñ çığaylar hakı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözlerini burada kesti, hazinelerini açtı, fakir-fukaraya çok mal dağıttı.
🇬🇧 EN He ceased his prayer, threw open the royal treasuries, and distributed lavish wealth to the poor and needy.
#1035 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدىنى ئەلىگ ئىززەتلىدى،
قولى بەردى ئېھسان، تىلى ماختىدى.

The King honored Ay-Toldi with high dignity, bestowing gifts with his hand and praising him with his tongue.

Hükümdar Ay-Toldı'yı taltif etti, ona karşı dili ile medihte ve eli ile ihsanda bulundu.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ بۇ ئايتولدىنى قەدىرلىدى، قولى بىلەن ئېھسان بەرسە، تىلى بىلەن ماختىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغىرلادى ئىلىگ بۇ ئاي تولدىنى ئاچىغ بەردى ئەلگىن تىلىن ئۆگدىنى
Ağırladı ilig bu ay toldını, açığ berdi elgin tilin ögdini
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar Ay-Toldı'yı taltif etti, ona karşı dili ile medihte ve eli ile ihsanda bulundu.
🇬🇧 EN The King honored Ay-Toldi with high dignity, bestowing gifts with his hand and praising him with his tongue.
#1036 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىرلىك ئۇنۋانى ۋە تامغا ئاڭا،
تۇغ، ناغرا ھەم ساۋۇت بەردى يانا.

He conferred upon him the office of Vizier with the royal seal and robes of honor, granting him the banner, drum, and armor of state.

Ona vezirlik, unvan ve mührü ile tuğ, davul ve zırh verdi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇنىڭغا ۋەزىرلىك ئۇنۋان بېرىپ، تامغا تۇتقۇزدى ، تۇغ، دۇمباق بىلەن ساۋۇتىمۇ بەردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىرلىق ئاڭار بەردى تامغا ئاياغ تۇغى كۆۋرۈگى بىرلە بەردى قۇياغ
Vezirlık añar berdi tamğa ayağ, tuğı kövrügi birle berdi kuyağ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ona vezirlik, unvan ve mührü ile tuğ, davul ve zırh verdi.
🇬🇧 EN He conferred upon him the office of Vizier with the royal seal and robes of honor, granting him the banner, drum, and armor of state.
#1037 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئەلگە قىلدى قولىنى ئۇزۇن،
چىقىپ چەتكە دۈشمەن ئېگىشتى بويۇن.

He extended Ay-Toldi's authority over the entire realm; all enemies bowed their necks or vanished in flight.

Bütün memleket üzerinde ona nüfuz verdi, düşmanı boynunu büküp, ordadan kayboldu.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈن مەملىكەتتە ئۇنىڭ قولىنى ئۆزۈن قىلدى، دۈشمەنلەر بويۇن ئېگىپ، ئۇ يەردىن يوقالدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەلكە قىلدى كۆر ئەلگى ئۇزۇن بويۇن ئەگدى دۈشمان كىتەردى ئۆزۈن
Kamuğ elke kıldı kör elgi uzun, boyun egdi düşmân kiterdi özün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün memleket üzerinde ona nüfuz verdi, düşmanı boynunu büküp, ordadan kayboldu.
🇬🇧 EN He extended Ay-Toldi's authority over the entire realm; all enemies bowed their necks or vanished in flight.
#1038 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئايتولدى سۈردى پۈتۈن ئىش كۈچەپ،
بۇ ئىقبال دەۋرىنى غەنىيمەت ساناپ.

Ay-Toldi set all affairs of state in perfect order, taking advantage of this auspicious season of fortune.

Ay-Toldı bütün işleri yoluna koydu, bu ikbâl devresinden istifâde ederek, bir çok işler yaptı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئايتولدى پۈتۈن ئىشلارنى باشقۇردى، ئېرىشكەن زامانىدىن غۇرۇر بىلەن شادلاندى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاي تولدى سۈزدى قامۇغ ئىش كۈدۈگ كۈۋەنچ قىلدى ئۆزكە بۇ بۇلمىش ئۈدۈگ
Bu ay toldı süzdi kamuğ iş küdüg, küvenç kıldı özke bu bulmış üdüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ay-Toldı bütün işleri yoluna koydu, bu ikbâl devresinden istifâde ederek, bir çok işler yaptı.
🇬🇧 EN Ay-Toldi set all affairs of state in perfect order, taking advantage of this auspicious season of fortune.
#1039 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
يېيىدى خەلقمۇ، يېتىلدى ئېلى،
ئەلىگە دۇئا قىلدى خەلقنىڭ تىلى.

The people grew wealthy and the land became well-ordered; the tongues of all subjects offered prayers for the King.

Halk zenginleşti ve memleket nizâma girdi, halk hükümdara dualar etti.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقى بېيىدى، مەملىكەت تەرتىپكە چۈشتى، خەلقى ئەلىگ ئۈچۈن دۇئا قىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايۇدى بودۇن ھەم ئىتىلدى ئەلى ئىلىگكە دۇا قىلدى بودنى تىلى
Bayudı bodun hem itildi eli, iligke duâ kıldı bodnı tili
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halk zenginleşti ve memleket nizâma girdi, halk hükümdara dualar etti.
🇬🇧 EN The people grew wealthy and the land became well-ordered; the tongues of all subjects offered prayers for the King.
#1040 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
قۇتۇلدى خەلق، كەتتى زەخمەتلىرى،
قوزى بىرلە يۈردى قوشۇلۇپ بۆرى.

The people were delivered from toil and distress; the wolf and the lamb walked together in harmony.

Halk kurtuldu ve zahmet denilen şey ortadan kalktı, kuzu ile kurt birlikte yaşamağa başladı.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلق نىجات تاپتى، جاپا مۇشەققەتتىن تۇتۇلدى، قوزا بىلەن بۆرە بىللە يۈرىدىغان بولدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قۇتۇلدى بودۇن كىتتى ئەمگەكلەرى قوزى بىرلە قاتلىپ يورىدى بۆرى
Kutuldı bodun kitti emgekleri, kozı birle katlıp yorıdı böri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halk kurtuldu ve zahmet denilen şey ortadan kalktı, kuzu ile kurt birlikte yaşamağa başladı.
🇬🇧 EN The people were delivered from toil and distress; the wolf and the lamb walked together in harmony.
#1041 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
يېتىلدى ئېلى ھەم تۈزەلدى قانۇن،
ئەلىگىنىڭ دۆلىتى ئۆستى كۈنمۈكۈن.

The land was reformed, the laws were equitably administered, and the King's sovereignty rose higher day by day.

Memleketi tanzim edildi, idaresi düzeldi, hükümdarın saadeti günden-güne arttı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلى روناق تاپتى، قانۇن تۈزۈلدى، ئەلگىنىڭ دۆلىتى كۈندىن كۈنگە زىيادە بولدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇تىلدى ئەلى ھەم تۈزۈلدى تۆرۈ ئىلىگ دەۋلەتى بولدى كۈندە ئۆرۈ
İtildi eli hem tüzüldi törü, ilig devleti boldı künde örü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketi tanzim edildi, idaresi düzeldi, hükümdarın saadeti günden-güne arttı.
🇬🇧 EN The land was reformed, the laws were equitably administered, and the King's sovereignty rose higher day by day.
#1042 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
شۇ ياڭلىغ ھۈزۈردا ئۆتتى بىر زامان،
تۈزەلدى ئېلى ھەم خەلقى ھەر تامان.

A long season passed in such peace and prosperity, with every matter of realm and people set aright.

Bir müddet böyle huzur ve âsâyiş içinde geçti, halkın ve memleketin her işi yoluna girdi.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرقانچە مۇددەت ئەنە شۇنداق بەختتە ئۆتتى، خەلقنىڭ ۋە مەملىكەتنىڭ ئىشى پۈتۈنلەي تۈزەلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يورىدى بىر ئانچا بۇ ياڭلىغ قۇتۇن تۈزۈلدى ئەلى بودنى بارچا بۈتۈن
Yorıdı bir ança bu yañlığ kutun, tüzüldi eli bodnı barça bütün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir müddet böyle huzur ve âsâyiş içinde geçti, halkın ve memleketin her işi yoluna girdi.
🇬🇧 EN A long season passed in such peace and prosperity, with every matter of realm and people set aright.
#1043 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
تولا ئارتتى ئەلدە شەھەر - كەنت قۇرۇش،
جۇغلاندى خەزىنىگە ئالتۇن ھەم كۈمۈش.

New cities and settlements multiplied throughout the land, and the royal treasuries overflowed with gold and silver.

Memlekette yeni şehir ve kasabalar çoğaldı, hükümdarın hazinesi altın ve gümüş ile doldu.

نەسرىي يەشمىسى:
مەملىكەتتە يېڭى شەھەر كەنتلەر كۆپەيدى، ئەلگىنىڭ خەزىنىسى ئالتۇن كۈمۈش بىلەن تولدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەلىم ئارتتى ئىلدە ياڭى كەند ئۇلۇش ئىلىگ قازناقى تولدى ئالتۇن كۈمۈش
Telim arttı ilde yañı kend uluş, ilig kaznakı toldı altun kümüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memlekette yeni şehir ve kasabalar çoğaldı, hükümdarın hazinesi altın ve gümüş ile doldu.
🇬🇧 EN New cities and settlements multiplied throughout the land, and the royal treasuries overflowed with gold and silver.
#1044 ئايتولدى (ۋەزىر)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيۈندى ئەلگ، تاپتى ئارام ئۆزى،
چاھاندا يېيىلدى ئېتى ھەم سۆزى.

The King rejoiced with a tranquil heart, and his fame and renown were broadcast throughout the world.

Hükümdar rahat etti ve huzura kavuştu, şöhreti ve nüfuzu dünyaya yayıldı.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگ دىلى شادلىنىپ ھۇزۇرلاندى، نامى ۋە شۆھرىتى دۇنياغا يېيىلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋىندى ئىلىگ ئىنچكە تەگدى ئۆزى ئاجۇندا يادىلدى كۆر ئاتى سۆزى
Sevindi ilig inçke tegdi özi, ajunda yadıldı kör atı sözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar rahat etti ve huzura kavuştu, şöhreti ve nüfuzu dünyaya yayıldı.
🇬🇧 EN The King rejoiced with a tranquil heart, and his fame and renown were broadcast throughout the world.
ئاۋازلىق كىتاب
19-باب: ئايتولدىنىڭ پادىشاھقا تىل پەزىلىتى ۋە سۆز پايدىسىنى سۆزلىشى
100%
00:00 --:--