Yanut berdi odğurmış aydı ilig, bayat bersü barça tilekke elig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış cevap verdi ve: — Ey hükümdar, Tanrı her işte sana tevfikini refik etsin — dedi —
ئودغۇرمىشنىڭ پادىشاھقا نەسىھەت بېرىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 71-بابى، 5132–5466-بېيىتلەر.
Yanut berdi odğurmış aydı ilig, bayat bersü barça tilekke elig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış cevap verdi ve: — Ey hükümdar, Tanrı her işte sana tevfikini refik etsin — dedi —
Bu kıvçak kovı dünyâ kiçki ajun, neçe beg karıttı kanmaz özün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu kof ve boş dünya çok eski bir âlemdir, o nice beyleri ihtiyarlattı, kendisi ihtiyarlamaz.
Seni teg telim beg keçürdi sevip, saña ma anundı keçürgey evip
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senin gibi bir çok beyleri sevdi ve nihayet onlardan yüz çevirdi, şimdi senin için hazırlandı, fakat seni de çabuk bırakacaktır.
Bamağıl muñar sen hakikat köñül, vefâ kılğu ermez hakikat tüñül
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen ona inanıp, gönül bağlama, o sana hakikî bir vefa gösterecek değildir, ondan vaz geç.
Meniñdin nerek emdi öt sav erig, bu üdlek öti tap saña ay tirig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)imdi benim öğüt ve nasihatime ne lüzum var, ey diri, sana feleğin verdiği ibret yeter.
Seniñde ozakı ajun tutğuçı, kanı kança bardı kanı ol küçi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senden önce dünyaya hâkim olanlar hani, nereye gittiler, o kudret ve ihtişamları nerede.
Olar kança bardı körü bar sakın, saña ma naru barğu üd kün yakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Onlar nereye gittiler, ibretle bak, düşün, senin için de oraya gidilecek gün yakındır.
Saña tegdi emdi bu beglik kurı, uzun kalğu ermez iş itnıp yorı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu beylik sırası şimdi sendedir, fakat uzun kalacak değildir, işini ona göre tut.
Olarka negü kıldı erse asığ, bu kün sen anı kıl yarın bul tatığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Onlar için ne faydalı oldu ise, bugün sen de onu yap, yarın bunun zevkini tadarsın.
Negüke ökündi ölürde olar, sen andın yırak tur tile edgüler
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölürken, onlar neye peşiman oldular ise, sen ondan uzak dur ve ancak iyilik düşün.
İdi yakşı aymış biliglig bügü, biliglig sözi yinçü yâkût tegü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bilgili hakîm çok iyi söylemiş, bilgilinin sözü inci ve yakut gibidir.
Ölügni körügli me kalmaz tirig, ölümke anun tutma kılkıñ irig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölüyü gören hiç kimse diri kalmaz, ölüme hazırlan, haşîn olma.
Ölümüg biligli ay kılkı osal, keçer bu tiriglik özüñ ülgi al
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey ölümü bilip de gafil davranan, hayat geçer, ondan nasibini al.
Usanıp yorığlı ay ârzû kulı, ölümke basıkma kelir alğalı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gafletle yürüyen ey arzuların esiri, ölüm sana baskın yapmasın, o muhakkak bir gün seni almağa gelecektir.
Baka kör keçürmiş küniñni bu kün, tükel boldı tüş teg sakınğıl ögün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Geçmiş günlerine bugün dikkatle bak, hepsi bir rüya oldu, aklını kullan ve iyi düşün.
Kalı kıldı erse özüñ edgülük, asığ kıldıñ özke eçü meñülük
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer sen kentlin iyilik yaptın ise, bundan sen kendine ebedî bir ecir kazandın.
Yava kıldıñ erse tiriglik kalı, ökünç birle tün kün udıma ulı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer ömrünü boşuna geçirdin ise, gece-gündüz durup-dinlenmeden, peşimanlıkla inle.
Tilep bulğu ermez tiriglik tuçı, yana yañu ermez yegitlik küçi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Arzu etmekle devamlı bir hayat temin edilemez, gençlik kuvveti de bir daha geri dönecek değildir.
Bu bulmış üdüg barı kılma yava, ölümke anunğıl tapuğka eve
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bari bu bulduğun zamanı boşuna geçirme, ölüme hazırlan, ibâdete istical et.
Ay ilig baka kör seniñde oza, beg erdi atañ ilde erk türk tüze
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bak, memlekette senden önce idareyi elinde tutan bey senin baban idi.
Hazine haşem sü idisi bolup, tirildi bir ança tilekin bulup
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hazinesi, maiyeti ve askeri vardı, bunlara dayanarak, her isteğini buldu ve böylece bir müddet yaşadı.
Ölüm tuttı âhır iletti anı, asığ kılmadı ol bedümiş üni
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sonunda ölüm onu yakaladı ve götürdü, onun büyük şöhreti bir fayda etmedi.
Atañ öldi bardı saña berdi pend, ata pendi tutsa şeker bolğa kand
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Baban öldü, gitti ve bu ölümü ile sana öğüt verdi, baba nasihatini tutarsan, o sana bal-şeker olur.
Muñar meñzer emdi eşit uş bu söz, asığ kılğa tutsa ayâ özke köz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)îmdi buna benzeyen şu sözü dinle, tutarsan, faydalı olur ve senin görür gözün olur.
Atañ öldi erse kalı ne üdün, saña aydukı ol oğul kör odun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Baban öldüğü zaman sana şöyle söylemiş olur:— Ey oğul, bak ve uyan.
Ölüm tuttı bardım kelir uş saña, katığlan kedin edgü atıñ kodun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölüm beni yakaladı, gidiyorum, şimdi sıra senindir, gayret et, kendinden sonra iyi ad bırak.
Atanıñ ananıñ ölümi tükel, oğul kızka pend ol ukup özke al
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ana-babanın ölümü çocuklar için tam bir nasihattir, bunu anlayıp, benimse.
Atañnı anañnı ölüm kodmadı, senimü kodur kör yetilse üdi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ananı, babanı ölüm bırakmadı, vakti gelince, senimi bırakır.
Olarka cefâ kıldı dünyâ titip, sañamu vefâ kılğa kılkın itip
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Onlara acımayan ve cefa eden bu dünya, tabiatini değiştirip, sanamı vefa gösterecek.
Küsüş tut tiriglik kerek işke ıd, üle neñ kişike muyan özke tıd
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hayatı aziz bil ve ancak lüzumlu işlerde kullan, insanlara ihsanlarda bulun ve kendine sevap kazan.
Keçer kün içinde kerekiñ alın, keçürgey seni üd itigiñ kılın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Geçici günler içinden ancak lüzumlu olan şeyleri .al, zaman seni de geçirecektir, buna göre hazırlığını yap.
Özüñ yüdti munça bodun yükleri, oduğ tur osal bolma saknu yorı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen bu kadar halkın yükünü yüklenmiş bulunuyorsun, uyanık ol, gafil bulunma ve düşünerek hareket et.
Kalın aç böriler yığıldı saña, koyuğ ked küdezgil ay ilçi toña
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bir sürü aç kurt senin etrafına toplanmıştır, ey kahraman hükümdar, koyunları iyi muhafaza et.
İliñde biregü keçe kalsa aç, anı sendin aytur bayat közni aç
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Memlekette bir kimse bir gece aç kalırsa, onu Tanrı sana soracaktır, gözünü aç.
Yula teg küyer sen bu kün ay ilig, yarukluk adınka-turur ay silig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bugün sen bir meş'ale gibi yanıyorsun, fakat bunun ışığı başkaları içindir, ey temiz kalpli insan.
Tiriglik uçuksa yetilse yaşıñ, negüke tusulğay saña bu kişig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Yaşın ileriler ve hayat da sonuna yaklaşırsa, bu adamların sana ne gibi faydaları dokunabilir.
Özuñ otka atma kişiler üçün, özüñni küyürme körürde küçün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)İnsanlar için kendini ateşe atma, göz göre-göre zorla kendini yakma.
Uluğluk bedüklük bu beglik kamuğ, kalır bu ölüm kelse açsa kapuğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölüm gelip, kapıyı çalarsa, ululuk, büyüklük ve bütün bu beyliğin hepsi burada kalır.
Köni bol könilik öze kıl törü, uzun turğa beglik adakın örü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Doğru ol ve doğruluk üzere hüküm et, beylik ancak böylelikle uzun müddet payidar olabilir.
Ne edgü bilig berdi bilgi uluğ, bu söz işke tutnup yorı bu yoluğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Büyük bilgin ne iyi bilgi vermiş, bu söze göre hareket et ve bu yoldan yürü.
Bekütmek tilese bu beglik ulı, törü bergü tutğu könilik yolı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu beyliğin temelini sağlamlaştırmak istersen, hüküm ederken, dâimi doğruluk yolunu tutmalısın.
Takı bir ajunuğ tutayın tese, könilikni tutğu söz aydım kese
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Öteki dünyayı elde etmek istersen, yine bu doğruluk yolunda devam etmelisin, bunda şüphe yoktur.
Ay beg-men tegüçi bedütme köñül, vefâsız-turur dünyâ devlet tüñül
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey "ben beyim!" diyen, gurur getirme, dünya ve saadet vefasızdır, ondan vaz geç.
Bu dünyâ kutıña ınanma ayığ, ınançsız-turur kör kılınçı yayığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya saadetine pek güvenme, onun tabiati dönektir, ona inanılmaz.
Ay ilig bu karşı bu ordu orun, saña tegmişi ber tüşün ol körün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bu köşk, bu saray, bu taht senin için, dikkat et, ancak bar durak yeridir.
Seniñde ozakı tüşüp keçtiler, yerikmedi tüşte udu köçtiler
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senden evvelkiler oraya uğrayıp, geçtiler, menzilde yerleşmediler ve öncekileri takip ederek, göçtüler.
Saña tegdi emdi bu ordu orun, köçüñni özüñde oza ıd burun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu saray ve taht şimdi sana ulaştı, göçünü kendinden önce gönder.
Bu kün munda etme bu karşı sarây, sini kodmağay bu keçer yıl kün ay
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugün bu saray ve köşkü burada yapma, bu geçen yıl, ay ve gün seni beraber sürükleyecektir.
Özüñ yatğu ornı gûr ol belgülüg, anı itgü edgü bile ay külüg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senin yatacağın yer, şüphesiz, mezardır, onu iyilikler ile süsle, ey nâmdar.
Meniñ tep bilir sen bu karşığ bu kün, hakikat baka körse ermez ögün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugün bu sarayı "benim" diye bilirsin, iyice düşünürsen, gerçekte o böyle değildir.
Negü ter eşitgil bu karşı saña, baka körse çın ok ayur ay toña
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dinle, bu saray sana ne der, dikkat edersen, çok doğru söyler, ey kahraman.
Munı sen ayur sen meniñ tep meniñ, negüke ayur sen negü teg seniñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bunu sen "benimdir, benim!" diye söylersin, niçin böyle dersin, bu nasıl senin olur.
Seniñde basakı saña çık teyür, anundı küder uş meniñ ter meniñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senden sonrakiler sana "çık!" der, onlar da oraya girmeğe hazırlanıp, "benimdir, benim!" diye beklerler.
Tünek ol bu dünyâ ay dünyâ begi, tünek içre bolmaz sakınçta öñi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey dünya beyi, bu dünya bir zindandır, zindan içinde endişeden başka bir şey bulunmaz.
Tünekte sen artuk tileme sevinç, sevinç aslı uçmak-turur hem avınç
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Zindanda sen fazla sevinç bekleme, sevinme ve avunma yeri ancak cennettir.
Bu erter erejig erej tutmağıl, ya keçgü sevinçig sevinç temegil
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Geçici rahatı huzur olarak kabul etme, geçecek sevince de sevinç deme.
Ne yañlığ bu devlet turumaz kaçar, terilmiş neñiñni tükel ol saçar
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Saadet böyledir, duramaz, kaçar, topladığın malları o hep saçar.
Anı kıl tutaşı tirilgü orun, bu ajun neñin kod añar yüz urun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ancak orasını ebedî hayat yeri telâkki et, bu dünya malını bırak, yüzünü oraya doğru çevir.
Erej kut tilek ârzû meñü tile, bu meñü erej kolsa emgek bile
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu huzur, arzu ve dilekleri bırak, ebediyeti ara, ebedî huzuru isteyen bunun zahmetine katlanmalıdır.
Bayat fazlıña bir baka kör sakın, neçe edgülük kıldı yetrü bakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Düşün, Tanrı fazlı ile sana ne kadar iyilik etmiştir, buna dikkat et.
Kalın halk öze kıldı elgiñ uzun, tilek ârzû berdi yorık til sözün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kalabalık halk üzerine seni hâkim kıldı, dilek ve arzularını verdi ve fermanlarını yürüttü.
Seni teg et özlüg bayat kulların, saña kıldı muñluğ körür sen barın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senin gibi olan Tanrı kullarını sana muhtaç etti, işte bunların hepsini görüyorsun.
Munıñ şükri kılğu bu kün ay ilig, bayat hâlkıña bolğıl edgü silig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bugün buna şükür etmeli, Tanrının yarattıklarına karşı iyi ol ve temiz kalple muamele et.
Könilik üçün teñri tikti seni, köni bol könilik öze tur kanı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tanrı seni doğruluk için bu mevkie getirdi, haydi doğru ol ve doğruluk ile yaşa.
Ukuş birle işle kamuğ işlerig, havâka basıkma köñül tut tirig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her işi akıl ile işle, nefsin esiri olma, gönlünü diri tut.
Bağırsak bulun barça bodnuñ öze, törü kıl uluğka kiçigke tüze
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bütün halka karşı merhametli ol, büyüğe-küçüğe doğruluk ile hüküm et.
Bodun kılkı teñsiz bolup artasa, körü ıdma itgil kısa tut basa
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Halkın tavır ve hareketi değişir ve bozulursa, onu dâima göz önünde bulundurup, fesada sapmalarına meydan verme.
Negü ter eşitgil ay bilgi teñiz, bilig birle işlep kızartğıl meñiz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, dinle, bilgisi deryalar gibi engin olan insan ne der, bilgi ile hareket et, yüzün güler.
Bu kün edgü bolsun tese sen kamuğ, özüñ edgü bolğıl ay ilde uluğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugün her kesin iyi olmasını istersen, kendin iyi ol, ey memleketin büyüğü.
Kamuğ bulğanuknı süzeyin tese, özüñ süzgü bodnuñ süzülgey basa
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bütün bulanıklıkları durultmak istersen, kendi ruhunu tasfiye et, halk, ister-istemez, durulur.
Bu begler baş ol kança barsa başı, udula barır barça udmış kişi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu beyler baştır, baş nereye giderse, onu takip eden bütün insanlar da ona uyarlar.
Bodun artasa anı begler tüzer, kalı artasa beg anı kim süzer
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Halk bozulursa, onu beyler düzene koyar, eğer beyler bozulursa, onları kim düzeltir.
Sen öz kılkıñ itgil kılınıñ könit, bodun kılkı itlür sen özni avıt
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen kendi hareketini doğrult, tavrını düzelt, halkın hareketi kendiliğinden düzene girer.
Yarağlığnı itmek tilese özüñ, yarağsızka yakma kesildi sözüg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen kendine yakışır şeyler yapmak istersen, yakışmayan şeylere yaklaşma, işte bu kadar.
Otunka katılma fesâddın yıra, bu iki kılıktın bolur er kara
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Küstahlara uyma, fesattan uzak kal, bu iki işi insanı karaya bulaştırır.
Yarağsız yavuz neñ özüñ kolmasa, yarağsıznı kılma söz aydım kese
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kat'î olarak söylüyorum ki, uygunsuz ve kötü şeylerle karşılaşmak istemiyorsan, yakışık almayan şeyleri yapma.
Erejke avınma sen içme süçig, teñiz ol bu iki añar yok keçig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Rahata dalıp oyalanma, içki içme, bu ikisi öyle bir denizdir ki insana geçit vermez.
Kılıkıñ köni tut kılınçıñ silig, ukuş bolsu yolıñ keñeşçiñ bilig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tavrın doğru ve hareketin temiz olsun, yoldaşın akıl ve müşavirin bilgi olsun.
Köñül til köni tut kör erdem uluğ, özüñni unıtma yañılma yoluğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gönül ve dili doğru, fazileti ise, yüksek tut, gaflete dalma ve yolunu şaşırma.
Kötürme köñül sen küvezlenmegil, er at sü telim tep kögüz kermegil
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Alçak gönüllü ol, gururlanma, "hizmetkârlarım ve askerim çok!" diye kibirlenme.
Neçe kür kögüzlüg küvenür erig, ölüm yerke kömdi eşüdi yerig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Nice cesur, mağrur ve kibirli insanları ölüm yere gömdü ve üzerlerini toprak ile örttü.
Yeme yakşı aymış biliglig bedük, biliglig sözi tutsa tuşlar ked ök
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bilgili büyük insan da iyi söylemiş, bilgili sözünü tutan her yerde iyilikle karşılaşır.
Hazinem üküş tep küvenme neñin, haşem sü telim tep kötürme egin
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hazinem çok! diye, bu mala güvenme, ,.hizmetkârım ve askerim çok!" diye gururlanma.
Küçiñe küvenip kögüz kergüçi, yorıtumadı bir çıbunka alın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kuvvetine güvenerek, kibirlenen kimse bir sineğe bile çâre bulamadı.
Buşı bolma işte sen övke yığın, kalı kelse övkeñ özüñ kıl ağın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bir işle meşgul olurken, hiddetlenme, öfkene mâni ol, eğer gazaba gelirsen, dilsiz imiş gibi hareket et.
Eve işleme iş meger din işi, ivek işte asğın bulumaz kişi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Din işinden başka işlerde acele etme, insan acele işin faydasını görmez.
Açığ bergü erse ivit terk tegür, kının berge ursa amulluk üdür
(Karakhanid transcription · English translation in progress)ihsanda bulunurken, acele et ve çabuk ver, cezalandırmak ve dayak atmak hususunda teenni ile hareket et.
İvek kurğu bolma kılınçın sözün, seriñil seriñen atanur tüzün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Harekette aceleci ve sözde zevzek olma, sabırlı ol, sabırlı insana halîm derler.
Akı bol bodunka üle neñ yetür, saran bolsa begler atın artatur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Cömert ol, halka mal dağıt ve yedir, beyler hasis olursa, adları kötüye çıkar.
İrig sözlemegü özüñ tutğu berk, irig sözke tumlır kişi köñli terk
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Beyler haşîn söz söylememeli ve kendilerine hâkim olmalıdır, haşîn söz insanların gönlünü çabuk soğutur.
Süçig sözle barça kiçike tilin, açuk tut yüzüñni yaruk tut alın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her kese tatlı söz söyle, yüzünü açık ve alnını parlak tut.
Bodunda talu sen talu tut kılık, köñül til köni tut köni tut yorığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen halkın seçkinisin, hareketin de seçkin olsun, düşüncen ve sözün de dürüst ve doğru olsun.
Kara edgü bolsa anıñ edgüsi, öziñe bolur ay bodun belgüsi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey halkın göz diktiği insan, avam halk iyi olursa, onun iyiliği ancak kendisinedir.
Kalı edgü tutsa bu begler kılınç, kamuğ edgü ilke bolur miñ sevinç
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer bu beyler iyi hareket ederlerse, bütün memleket bin türlü sevinç ile dolar.
Apañ bolsa begler kılınçı isiz, isizler küçeyür buzar edgü iz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Beyler kötü hareket ederlerse, kötüler kuvvetlenir iyi an'aneleri bozarlar.
İsiz bolma atıñ isiz kılmağıl, isizlerni kısğıl bolu bermegil
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kötü olma ve adını kötüye çıkarma, kötüleri zapt ve rapt altında bulundur, onlara müsamaha göstesme.
İsizlik ağu ol yeme bu ağu, ağu yegli bolmaz tiriglik yegü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kötülük zehirdir, o zehri yeme, zehir yiyenin hayatı mahvolur.
Ukuşluğ kim erse anı tut yakın, biliglig sözin tut küdezgil hakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Akıllı kimseleri kendine yakın tut, bilgilinin sözüne göre hareket et ve onun hakkını gözet.
Bütün çın köni edgü atlığ kişig, özüñke yakın tut añar ber işig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bütün dürüst, doğru ve iyilikle şöhret kazanmış kimseleri kendine yakın tut ve işi onlara ver.
Bu alçı ajun kılkı irsel yayığ, osal bolma saklan yolı ked tayığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu aldatıcı dünyanın hareketi vefasız ve dönektir, gafil olma, dikkat et, yolu çok kaygandır.
Bezenip kör itnıp köñülüg alır, köñül berdiñ erse yüz evrer barır
(Karakhanid transcription · English translation in progress)O bezenip süslenerek, gönülü alır, gönül verince de senden yüz çevirir, gider.
Ölümüg unıtma sakınç kısğa tut, ölümke basıkma ayâ ilçi kut
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölümü unutma, uzun emeller besleme, ölümün baskınına uğrama, ey devletli hükümdar.
Udıma bu ğaflet bile ay ilig, esürme bu beglik bile ay silig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bu gaflet uykusuna dalma, ey temiz kalpli insan, bu beylik seni sarhoş etmesin.
Bu künki erejke avınma sakın, yarınkı erejig tile ked bakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugünkü huzura aldanma, dikkatli ol ve iyice düşün, yarınki huzuru ara.
Sevinçi uzun ol erej üküş, erej bolsa mundağ kerek bolsa tuş
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Onun sevinci çok ve huzuru uzun sürer, hüzûr olunca, böyle olmalıdır.
Erej edgü kolsa yorı edgü bol, üküş nimet içre yorı meñü bol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Huzur ve iyilik istersen, yürü, iyi ol, bol nîmet içinde ebedî hayat sür.
Negü ter eşitgil bilig bulmış er, bilig birle ilde ağır bolmış er
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bilgi elde eden ve bilgi ile memlekette hürmet kazanmış olan insan ne der, dinle.
Bayat berse izzin yok ol ğâyeti, üküş rahmet içre özüñ râhati
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tanrı izzet verirse, bunun sonu yoktur, bol rahmet içinde rahat yaşarsın.
Kalı öz kürese uçuzluk anuk, uçuzluk kıyınka kimiñ tâkati
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer ondan kaçarsan, zillet hazırdır, zilletin azabına kim tahammül edebilir.
Ay ilig otaçı sanı sen bu kün, bodun barça iglig saña muñluğun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, sen bugün bir hekimsin, halkın ise, sana muhtaç olmanın hastasıdır.
Kayusı kötürmiş bolur küç irinç, kayusı çığaylık bile yer sakınç
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bâzısı darlığa düşmüştür ve bedbahttır, bir kısmı da fakirlik iztırâbı içindedir.
Kayu aç kayusı yalınmış bolur, kayu kadğu birle olınmış bolur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bâzısı aç, bâzısı da çıplaktır, bâzısı ise, endişe içinde kıvranır.
Seniñde-turur kör bularnıñ emi, otağıl dârû birle bolğıl kamı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bütün bunların devası sendedir, sen onların hekimi ol, ilâç ver ve tedavi et.
Kalı kılmasa sen emi ya otı, bodunka bolur sen tiriglik yutı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer sen bunlara, ilâç vererek, tedavi etmezsen, halk için bir hayat felâketi olursun.
Seniñdin ayıtğay yarın bir bayat, cevâbın anutğıl özüñke berât
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tanrı bunu yarın sana sorar, orada kendini kurtaracak cevabı hazırla.
Tiriglik keçer terk bu beglik kalur, kereklig saña edgü atıñ-turur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hayat çabuk geçer, bu beylik kalır, sana lâzım olan iyi adındır.
Tarılağ-turur bu ajun ay ilig, negü ekse anda alır bu elig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bu dünya tarladır, bu el buraya ne ekerse, orada onu biçer.
Yorı edgülük kıl ekin edgülük, saña edgü bolğay eçü meñülük
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Yürü, iyilik yap, iyilik ek, bundan sen ebedî iyilik bulursun.
Negü ter eşitğıl bügü ilçi beg, bu beglik işini bilir yolçı beg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Memleket idare eden hakîm bey ve bu idare işinde yol gösteren bey ne der, dinle.
Ayâ beg boluğlı bodunka uluğ, köñül til kiçig tut özüñke yuluğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey halkın büyüğü olan hükümdar, kendine fidye olarak, tevazuu ve tatlı dili kullan.
Ayâ baş boluğlı ay üsteñ elig, kamuğ işke aşnu sen işlet bilig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey memleketin başı, ey iktidar sahibi, sen her işte önce bilgiyi tatbik et.
Bilig birle işle kamuğ törlüg iş, biligdin kelir ol kamuğ körklüg iş
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her türlü işi bilgi ile işle, her güzel iş bilgi ile meydana gelir.
Barığlı-turur bu ajun kalğusuz, özüñ edgülük kıl yitip barğusuz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu âlem kalacak değil, nasıl olsa gidecektir, sen kaybolup gitmeyecek bir iyilik yap.
Kalır dünyâ âhır toğuğlı ölür, isiz edgü erse kör atı kalur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dünya kalır, doğan nihayet ölür, insandan kalan ancak iyi veya kötü addır.
İsizke katılma küyürgey isiz, atıñ edgü bolsa kalır edgü iz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kötüye katılma, kötü seni yakar, adın iyi olursa, senden iyi iz kalır.
Ay ilig katığlan oduğ tur oduğ, usayuk kişike tokınur yoduğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar gayret et, uyanık dur, uyanık, gafil olan kimseye başkalarının zararı dokunur.
Bu beglik köki sak oduğluk-turur, takı bir ajun kolsa mundın bulur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Beyliğin kökü ihtiyatlı olmak ve uyanık durmaktır, bir dünya daha istersen, onu da bunlarla bulursun,
Usanma usansa bu beglik barır, usayuk ikigün ajunda ulır
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gafil olma, gafil olursan, bu beylik gider, gafil insan her iki dünyada bedbaht olur.
Hasım kılma özke yeme tökme kan, bu iki yazukka ulır çıksa cân
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kendine düşman edinme ve kan dökme, can çıkarken, bu iki günahtan dolayı inler.
Harâmka katılma küdez öz katığ, harâm yegli ornı tamu ol batığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Harama el uzatma, kendini iyice gözet, haram yiyenin yeri cehennemin dibidir.
Bağırsak bulun barça yalñuk öze, kişi yası kolma yorıma aza
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bütün insanlara karşı merhametli ol, başkalarının zararını isteme, yolunu şaşırma.
Bor içme fesâdka katılma yıra, bu iki buzar karşı ordu tura
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Şarâp içme, fesada katılma, onlardan uzaklaş, bu ikisi köşk, saray ve kaleleri yıkar.
Ölümke tuğar bu tuğuğlı kişi, atın iz kodur bu ölügli kişi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her doğan ölmek için doğar, ölen kimse adı ile bir iz bırakır.
Tutamça tiriglik tüker alkınur, isiz edgü erse kör atı kalur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu bir tutam hayat tükenir, sona erer, insanın, ister iyi, ister kötü olsun, ancak adı kalır.
Avınç birle ögrir bu dünyâ seni, usanma udıtmasu ğaflet küni
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya seni avutarak oyalar, gafil olma, gaflet seni uyutmasın.
Bu ğaflet-turur kör udıtur kişig, udığlı kişi kodtı yumğı işig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)İnsanı uyutan bu gaflettir, uyuyan insan işini-gücünü Wakir.
Bu ğaflet yok erse kişike kamuğ, firişte bolup kılğay erdi tapuğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)însan bu gaflete hiç düşmese idi, o melek olur ve yalnız ibâdet ederdi.
İdi yakşı aymış biliglig sözi, uka barğıl emdi ay köñli yazı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bilgili insan bu sözü çok iyi söylemiş, ey gönülü açık, şimdi bunu anlamağa çalış.
Kamuğ ğaflet ol bu sevinçin sarab, bu ğaflet bile öz yokadur aceb
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sevinç ile neş'e hep gaflet eseridir, bu gaflet ile insan kendisini öyle mahveder ki.
Usanma udıtmasu ğaflet usı, bu ğaflet usındın küdezgü ya rab
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gafil olma, gaflet uykusu seni uyutmasın, ey rabbim, beni bu gaflet uykusundan koru.
İliñde yiti tut közüñ kulğakıñ, tözüke tegürgil bağırsaklıkıñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Memleketinde gözünü ve kulağını keskin tut, merhametini her kese ulaştır.
Saña bolğa âhır bayat aytığı, bayat aytığı ol yazukluğ ağı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sonunda Tanrı sana bunu soracaktır, her günahkâr Tanrının suâl ağına düşer.
Baka tur negü ter sakınuk kişi, sakınuk sözin tutsa itlür işi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dikkat et, takva sahibi insan ne der, takva sahibinin sözünü tutanların işi yoluna girer.
Ay boşlağ yorığlı bodun öktemi, bayat aytığı bar anutğıl emi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey isyan vadilerinde başı-boş dolaşan insan, Tanrı bunu senden soracaktır, cevabını hazırla.
Köñülçe yorığlı ay teltük müne, ayıtğay seniñdin bayat bir küne
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey kendi arzusuna göre hareket eden günahkâr ve mâyûp insan, birgün Tanrı bunun hesabını senden soracaktır.
Ay yegli içigli yavalık bile, sakışka anunğıl çıkış yol tile
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey yiyip-içmekle hayatını boşuna geçiren, hesaba hazırlan, çıkar yol ara.
Ayıtğu-turur kör bayat barçanı, kutulğu yeriñ barmu kaçğıl kanı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tanrı her şeyi soracaktır, kaçıp-kurtulacak yerin var mı, hani.
Ay ilig kılıç berge sende-turur, bu berge kıyınlar isizke erür
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, kılıç ve sapa sendedir, bu kamçılar, bu cezalar kötüler içindir.
İsizler isizliklerin esmese, sen esme kının berge tutğıl basa
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kötüler kötülüklerini bırakmadıkları nisbette, sen de cezalarını eksik etme, elinde sopan hazır bulunsun.
İsizlerke berge urup könmese, özüñ saknu turğu olardın usa
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kötüler, dayak atıldığı hâlde, yola gelmezlerse, kendini mümkün mertebe onlardan korumağa çalış.
İlig bolsa isiz ajunuğ buzar, kısığlısı bolmasa yoldın azar
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hükümdar kötü olursa, dünyayı bozar, ona mâni olan çıkmazsa, yolunu şaşırır.
Ağırla sen edgüg tegür edgülük, bodun edgü bolğay tüzü ay külüg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen iyiye kıymet ver, ona her türlü iyiliği yap, ey nâmdar, böylece bütün halk iyi olur.
Oyunka avınma özüñni küdez, erejke sevinme künüñ kaldı az
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Oyunla oyalanma, kendini koru, rahata güvenme, günün az kalmıştır.
Könilik öze sen turu kıl törü, törü birle beglik-turur ol örü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen her vakit doğrulukla hüküm et, beylik kanun ile ayakta durur.
Küçüñ yetmişinçe katığlansu öz, yava kılsa udrı kolu tursu öz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)insan gücü yettiği kadar gayret göstermeli, ihmâl ettikleri için de her vakit Allahtan affını istiğfar etmelidir.
Negü ter eşitgil bodun başçısı, törü birle ilde yadığlı küsi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dinle, halkın başında bulunan ve kanun ile memlekete şöhretini yayan insan ne der.
Ayâ beg katığlan bu tâkat teñi, törü kıl bodunka tegürgil oñı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey bey, gücün yettiği kadar kanunu tatbik et ve halkın hakkını vermeğe çalış.
Kalı tuşsa takşır yana udri kol, tilin künde tevbe kılınğıl yañı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer kusur edersen, Tanrıdan affını dile ve her gün tekrar-tekrar tövbe et.
Üküş kaznak urma sen altun kümüş, negü bulsa bergil ülegil üküş
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Çok altın-gümüş toplayıp, hazine yapma, ne bulursan, ver, çok dağıt.
Seniñde kedin kalğa tutsa ölüm, oğul kız isizlikke bulğay tolum
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölüm yakalarsa, bu mal geride kalacak ve evlâtlar onu kötü yollarda sarfedeceklerdir.
Katığlan tiriglikte mâl açnu ıd, sakıştın kutulğı muyan özke tıd
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Malın, kendinden önce, henüz hayatta iken, göndermeğe gayret et, o baş belâsından kurtul, yerine sevap kazan.
İdi yakşı aymış bodunlar begi, bodunda bedüki kişide yegi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Halkın beyi, halkın büyüğü ve insanların iyisi çok yerinde söylemiştir.
Ay kaznak uruğlı ajun begleri, özüñde kedin kodma kaznak yorı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hazine toplayan dünya beyi, yürü, kendinden sonra hazine bırakma.
Erej adnağu kılğa sakış saña, ülüg tegmesü ay uruğluğ karı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Huzuru başkası sürüp, derdi sana kısmet olmasın, ey asîl ihtiyar.
Ayâ bay boluğlı bodunda talu, kokuz kıl bu baylık muyan al tolu
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey zengin ve halkın seçkini, bu serveti dağıt, bol-bol sevap al.
Vefâsız ajunka köñül bamağıl, cefâ kılğa âhır bolu bermegil
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Vefasız dünyaya gönül bağlama, ona uyma, sonunda o sana cefâ edecektir.
Ayâ beg boluğlı bodunda burun, burun ıd bu beglik sen itgil orun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey halkın ileri geleni olan bey, bu beyliği önceden bırak ve kendine bir yer hazırla.
Közi suk ay artuk uzun saknur er, ölüm tutmaz erken barıñ barça ber
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey aç gözlü ve tamahkâr insan, henüz ölüm yakalamadan, neyin varsa, hepsini ver.
Ölüm tutsa âhır bu neñ asğı yok, turu kalğa mâlıñ saña tatğı yok
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Nihayet ölüm yakalayınca, bu malın faydası yoktur, malın geri kalacak ve artık onun zevkini süremeyeceksin.
Aş az ye ay ilig üküş kıl tapuğ, söz az sözle ögren sen erdem kamuğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, az ye, çok ibâdet kıl, bütün faziletleri bil, fakat sözü az söyle.
Çığay tul yetimig baka tur körü, bularığ küdezse bolur çın törü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Fakir, dul ve yetimleri kolla, bunları korumak, kanunu gerçekten tatbik etmek demektir.
Uşakçı kişig kılma özke yakın, ozunçığ özüñdin yırak tut sakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dedi-koducu kimseyi kendine yakın tutma, müfteriyi kendinden uzaklaştır, ondan sakın.
Bu yañlığ kişi ol kişi yaslığı, kişi yaslığın sen yağı bil yağı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)insanların zararlısı böyle kimselerdir, zararlı kimseleri sen her vakit kendine düşman bil.
Kişi sukıña berme ilde elig sizik, tutma buzğay itilmiş ilig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Aç gözlü kimseye memlekette mevki verme, onun memleket nizâmını bozacağından hiç şüphe etme.
Katığlan özüñni tamudın yırat, kamuğ edgülük kıl küdezgey bayat
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gayret et, kendini cehennemden uzaklaştır, her vakit iyilik yap, Tanrı seni korur.
Bu künki künüñde yarınkı künüñ, barı edgü bolsun yarınkı tünüñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugünkü gününden yarınki günün ve gecen daha iyi olsun.
İdi yakşı aymış biliglig tüzün, bitimiş bu kılğu işiñni sözün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bilgili ve yumuşak huylu insan çok iyi söylemiş ve yapacağın işi yazı ile tesbit etmiştir.
Bu künke yarın bar ayıtğu küni, yarınka sakınsa yorığı köni
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugün için yarın bir hesap günü vardır, yarını düşünerek, doğru hareket et.
Usanma oduğ tur udıma odun, udır köz oduğ tut unıt bu unı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gafil olma, uyanık dur, uyuma, uyan, uyuyan gözü uyanık tut, bu uykuyu bırak.
Bu din dalı dünyâ dalı karşı ol, yağuşmaz ikigün yolı yarşı ol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Din dalı ile dünya dalı birbirine karşıdır, ikisi birbirine yaklaşmaz, bunların yolu birbirini keser.
Bu din dünyâ birle birikmeki sarp, kavuşmaz ikigün munı bilse tap
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dinin dünya ile birleştirilmesi güçtür, bu ikisi bir araya gelmez, bunu bilmek kâfidir.
Birisi yağusa birisi tezer, iki birle tutsa kişi yol azar
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Biri yaklaşırsa, diğeri kaçar, ikisini birlikte tutmak isteyen kimse yolunu şaşırır.
Tüpi yel-turur dünyâ yağmur sanı, kelir çoğlayur az öçer terk üni
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dünyayı fırtına ve yağmur bil, gelir, gürler, fakat çabuk sükûn bulur.
Kelir kut kapuğda kalın yumdarur, köñül basa yumğığ adınka berür
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Saadet gelir, kapıda bir kalabalık toplanır, ona gönül bağlarsan, hepsini başkasına verir.
Bayudum tese sen çığay bolğu ber, ağır-men tese sen uçuz kılğa yer
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Zenginleştim derken, bir gün fakir oluverirsin, "itibardayım" derken, toprak seni zelîl ediverir.
Ajun toklukı barça açlık-turur, ereji sevinçi kör emgek erür
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dünya tokluğu hep açlıktan ibarettir, onun huzuru, sevinci hep zahmettir.
Ay ilig bu nefsiñ yağıla katığ, tilekini berme yitürme tatığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, bu nefsine kuvvetle karşı koy, onun arzusunu yerine getirip, ona zevk sürdürme.
Kamuğda isizrek yağı bu-turur, muñar edgü kılsa bu isiz kılur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)En kötü düşmanın budur, sen ona iyilik yaparsan, o sana kötülük eder.
Vefâ kılsa yandru yanutı cefâ, cefâ kılsa ötrü kılur bu vefâ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Vefalı olursan, karşılığında sana cefâ eder, ona cefâ edersen, vefakârlık gösterir.
Bu nefsiñ uçuzla ağır bolğa cân, bilig beg bolup kör ukuş bolğa han
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu nefsine değer verme, canın aziz olur, bilgi bey olup, akıl hanlık eder.
Bu dünyâ yağı ol bu nefsiñ yağı, bu iki yağınıñ yadığlığ ağı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya bir düşmandır, nefsin ise, başka bir düşmandır, bu iki düşmanın her yerde tuzağı hâzırdır.
Bu kutka küvenip kötürme köñül, ınanma tiriglikke artuk tüñül
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Saadete güvenme, alçak gönüllü ol, hayata pek inanma-, ondan elini çek.
Bedüklük uluğluk bu keçgü-turur, bu devlet otı barça öçgü-turur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Büy-üklük ve ululuk, bunlar geçicidir, bu saadet ateşi bir gün söner.
Negü ter eşitgil ay aslı bedük, bağırsak sözi tutsa asğı ked ök
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Aslı büyük olan ne der, dinle, sana acıyan insanın sözünü tutarsan, çok fayda görürsün.
Bu beglik bile sen kötürme egin, kögüz kerme artuk özüñni sakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen beylik ile mağrur olma, fazla kibir getirme, kendini koru.
Yirindi ajunuğ süründike kod, bayat birge anda tü nimet yegin
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu hakir dünyayı sür, at, Tanrı orada sana her türlü iyi nimet ihsan eder.
Ay ilig ked üdrüm tile üç kişig, anıñda basa bir bu üçke işig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, şu üç işe çok seçkin kimseleri ara ve bu işleri onlara ver.
Bularda biri kazı yinçge arığ, sakınuk kerek tegse halkka asığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bunlardan biri— kadıdır, halka faydalı olabilmesi için, onun çok temiz ve takva sahibi olması lâzımdır.
İkinçi halifet kerek çın bütün, bodun bulsa inçlik tirilse kutun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)İkincisi — hükümdara vekâlet edecek olan kimsedir, halkın huzur bulması ve saadetle yaşaması için, bunun dürüst ve güvenilir bir kimse olması şarttır.
Üçünçi ked üdrüm kerek bu vezir, bodunka negü tegse mundın tegir
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Üçüncüsü—vezirdir, bunun çok seçkin bir kimse olması lâzımdır, halka ne gelirse, ondan gelir.
Bu üç işte bolsa kişisi köni, bodun inçke tegdi yarudı küni
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu üç işe bakan kimseler doğru olursa, halk huzura kavuşur, günü aydın olur.
İtilgey iliñ hem bayuğay bodun, saña artğa edgü duâ ol üdün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Memleketin düzene girer ve halk zenginleşir ve neticede bunlar sana hayır-duâ ederler.
Bu üç işte bolsa yarağsız kişi, yarağsız bolur barça el kün işi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu üç yerde işe yaramayan insanlar bulunursa, bütün halkın işi kötü olur.
Muñar meñzetü keldi emdi sözüm, eşitgil munı sen ay körklüg yüzüm
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Şimdi aklıma buna benzer bir söz geldi, ey güzel yüzlüm, sen bunu dinle
Bu begke vezir ol tutup yetgüçi, eli kapğı atı bu ol etgüçi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bir beye yol gösteren vezirdir, halka, muhafızlara ve hizmetkârlara nizam veren odur.
Kalı tetrü yetse burunduk vezir, kamuğ tetrü boldı özüm ayğuçı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer vezir yuları ters tarafa çekerse, her şey ters olur, bu benim kanâatimdir.
Bu dünyâ itiglig bu tirki sanı, yorığlı bu yalñuk neçe yer anı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dünyayı kurulu bir sofra bil, insanlar hayat müddetince burada bulunan nimetlerden ne kadarını yiyebilirler-.
Biziñde ozakı kotu barğuçı, yedi todtı kandı ölüp yatğuçı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bizden önce gelen ve şimdi ölüp-giden nesiller ondan yedi, doydu ve kalktılar.
Uluğ toy bakıp kör yaturlar küdü, okır bizni barğu seziksiz udu
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Büyük bir kalabalık mahşeri bekleyerek yatıyor ve bizi çağırıyor, biz de onları takip edeceğiz.
Takı bir kotu ol karındakılar, biziñde basa tirki yegli olar
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Diğer bir nesil de ana karnındakilerdir, bizden sonra bu sofradan yiyecekler onlardır.
Biziñ kopğumıznı küder bu kotu, küder kelgümizni olar ay botu
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu nesil bizim kalkmamızı bekliyor, ötekiler ise, bizim gelmemizi bekliyorlar, ey yavrum.
Bu kün bizke tegdi bu tirki yemi, neçe birge erki yegü kedgümi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu sofradan yemek yemek bugün bize nasîp oldu, acaba bize daha ne kadar yiyecek ve giyecek verecek.
Okırlar ölüp yatğuçılar naru, sürerler karındakılar kop teyü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölüp-yatanlar oraya çağırılıyorlar, karındakiler ise, bu sofradan "kalk" diye bizi zorluyorlar.
Birisi sürer kör birisi okır, bu ikin ara kim erejke tegir
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Biri iter, biri çağırır, bu ikisi arasında kim huzura kavuşabilir.
Ay ilig usanma sakınma uzun, uzun kalğu ermez ay kılkı tüzün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, gafil olma, uzun emellere kapılma, ey asîl tabiatli, burada uzun kalınacak değildir.
Harâmka katılma ay ilig sakın, harâmka kararur köñül bil yakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Harama el uzatma, kendini gözet, ey hükümdar, iyi bil ki, haram gönülü karartır.
Sakınuk bolayın tese ay külüg, halâl ye halâldin kötürgil ülüg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey şöhretli insan, takva sahibi olmak istersen, halâl ye, nasibini halâlden al.
Negü ter eşitil halâl yegli er, sakınuk başı çın halâl tegli er
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Takva sahiplerinin başı, gerçekten halâl arayan ve halâl yiyen insan ne der, dinle.
Halâl yegli kılmaz bayatka yazuk, halâl ye halâl kıl yarınlık azuk
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Halâl yiyen kimse Tanrıya karşı günâh işlemez, halâl ye, yarın için azığın da halâl olsun.
Kimiñ boğuzı egni bar erse arığ, arıdı anıñdın yazukı arığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kimin boğazı ve üstü-başı temiz olursa, onun üzerinden bütün günahlar gider.
Arığlık tilese arıtğıl boğuz, arıtsa boğuz boldı asğıñ ögüz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Temizlik istersen, boğazından geçen halâl lokma olsun, böyle yapan insanın elde edeceği nimetler, nehirler gibi, bol ve devamlı olur.
Özüñ asğı kolma bodun asğı kol, bodun asğı içre özüñ asğı ol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kendi menfaatini arama, halkın menfaatini düşün, senin menfaatin halkın menfaati içindedir.
Negü ter eşitgil uluğ kend begi, kamuğ iş içinde yetürmiş ögi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her türlü işe aklı eren Uluğ-Kent beyi ne der, dinle.
Kut ol beg bodunka kutadğu kerek, kutadsa bodun karnı todğu kerek
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bey halk için bir saadettir, halk mes'ûd olmalıdır, halkın mes'ûd olması için, karnının doyması lâzımdır.
Bu begler teñiz ol tüpi yinçülüg, teñizke yağuğlı bayuğu kerek
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Beyler dibi inci dolu bir denizdir, denize yakın duran zenginleşmelidir.
Bu begler tağ ol kâni altun kümüş, kümüş kân kazığlı bayur ol üküş
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu beyler, içinde altın ve gümüş mâdenleri bulunan bir dağdır, gümüş mâdenlerine kazma vuran insan çok zengin olur.
Asığlığ kerek beg kör elgi akı, ajun bodıña tegse andın tokı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bey insanlara faydalı ve cömert olmalı, dünya halkına ondan tokluk gelmelidir.
Yaşık teg yaruğıl ay ilçi bügü, bodun bulsu sendin kör içgü yegü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hakîm hükümdar, güneş gibi parla, halk senin sayende bol yiyecek ve içeceğe kavuşsun.
Emânet yüdürdi bayat boynuña, küdez bu emânet ayıtğa saña
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tanrı senin boynuna emânet yüklemiştir, bu emâneti gözet, onu sana soracaktır.
Ay ilig baka kör sen özke közün, bir özke neçe neñ terer sen özün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, sen kendine bir bakıver, sen üzerinde ne kadar şey toplamışsın.
Teñizdeki gevher tükemez saña, tüpütdeki yâkût yetümez saña
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Denizdeki gevher senin için tükenmez, dibindeki incinin arkası kesilmez.
Yağız yer katındakı altun kümüş, terer sen hazine urur sen üküş
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen kara toprak altındaki altm-gümüşü toplar ve hazineler vücûda getirirsin.
Bu tağlar katında çıkar gevherığ, kazıp yetrümezler saña ay arığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dağlar altından çıkan cevherleri kaza-kaza sana yetiştiremezler, ey temiz ruhlu insan.
Yağız yer özele önügli evin, terip sen tolular sen kaznak evin
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kara toprak üzerinde biten hububatı sen toplayıp, ambarlarını doldurursun.
Uçuğlı yorığlı suv içre balık, kutulmaz seniñdin ayâ sarp kılık
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Uçan, yürüyen ve suda yüzen mahlûkların hiç biri senin elinden kurtulamaz, ey çetin huylu insan.
Ajun tezginür ilde arkış yorıp, ağı çuz tiyiñ kiş alır sen terip
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kervanların diyâr-diyâr gezerek, dünyayı dolaşır, sen ipekli ve sırmalı kumaşlar ile sincap ve samur kürkleri toplarsın.
Kasab tûsi rûmi ajun tañsukı, saña kelse tolmaz ağı kaznakı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kasab, tûzî ve rûmî kumaşları gibi, dünyanın nadide şeyleri sana gelir, fakat hazinen ve ambarların yine dolmaz.
Kevel tazı büktel tağı arkunı, akur toldı tolmaz bu sukluk kanı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Arap küheylanı, binek ve diğer cins atlar ile ahırların dolmuştur, fakat bu aç gözlülük doymak bilmez.
Tirildi tümen miñ talu köp titir, yazıda kalın yond akurda katır
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Binlerce seçme dişi deve, ovada kalabalık at sürüleri ve ahırda katırlar toplanmıştır.
Yazı tağ yerig tut yorır koy sürüg, ya kul küñ tapuğçı ay kılkı örüg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ova ve dağlık yerlerde dolaşan koyun sürüleri, kul, câriye ve hizmetkârların dolu, ey sakin tabiatli insan.
Ya kuzda yorığlı kalın köp kotoz, ya tüzde yorığlı ud iñek öküz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bir de şimaldeki dağlarda sürülerle dolaşan yaban sığırı veya ovada dolaşan inek ve öküz sürüleri.
Kayada yorığlı bu ımğa teke, kutulmaz seniñdin ay ersig böke
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kayalara tırmanan bu dağ keçileri ve geyikler, ey yiğit pehlivan, hiç bin senin elinden kurtulamaz.
Sığun muyğak erse sukak ya ıvık, saña yem tükemez ay edgü kılık
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Erkek ve dişi dağ keçileri, ak geyik veya sarp kaya geyikleri, bunlar senin için tükenmez bir yiyecek, ey iyi tabiatli.
Kulan ya tağı tut takı kök teke, tutup keldürürler saña ay böke
(Karakhanid transcription · English translation in progress)İster yaban eşeği veya tagı, ister boz geyik olsun, eypehlivan, bunları, yakalayıp, hep sana getirirler.
Böri tilkü arslan adığ ya toñuz, seniñdin kutulmaz ölür avda tüz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Kurt, tilki, arslan, ayı veya-domuz hiç biri senin elinden kurtulamaz, hepsini de avlar öldürürsün.
Kuğu korday erse ya turna yuğak, ya toy tut ya yögdik ya todlıç ya kak
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her cins kuğular, turna ve su kuşları yahut toy kuşu veya yügdik, todlıç ve kazlar;
Kalıkta uçuğlı kara kuş yorı, seniñdin keçümez ayâ kök böri
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Havada uçan karakuş sürüleri. . ., ey boz kurt, canlarını senin elinden kurtaramazlar.
Uçarığ uçurmaz seniñ kuşlarıñ, yorırığ yorıtmaz kör esriñ ıtıñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senin av kuşların uçanı uçurmaz, senin kaplanın, köpeğin yürüyeni yürütmez.
Atalığ atasız kalır yalñuzun, analığ anasız bolur ögsüzün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Babalı babasız olur, yetim kalır, analı anasız olur, öksüz kalır.
Bu munça ajun barça bütrü saña, tükemez tüker sen ay küçlüg toña
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bütün bunların hepsi senin için bıtmez-tükenmez, fakat sen tükenirsin, ey kudretli yiğit.
Kamuğ bir boğuzka eginke bolup, ajun barça terdiñ kodur sen ölüp
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hep bu boğazına yiyecek ve sırtına giyecek bulmak için, bütün dünyayı topladın, fakat bir gün ölüp, bunları arkada bırakacaksın.
Negü asğı âhır ajun terdüküñ, ecel cân terer kör üzer bu köküñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya malını toplamanın nihayet faydası nedir, bak, ecel can toplar ve senin kökünü kazır.
Körü barsa barça bu sukluk-turur, sukun açmış özler kaçan tok bolur
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dikkat edersen, bütün bunlar aç-gözlülüktür, tamahkârlıkla acıkan kimseler ne vakit doyarlar.
Negü ter eşitgil közi tok kişi, bu köz toklukı ol bu baylık başı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gözü tok insan ne der, dinle, zenginliğin başı tok gözlü olmaktır.
Ajun bütrü bulsa közi suk tükel, anı bay tese bolmağay bu muhâl
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gözü aç olan bütün dünyayı elde etse bile, ona zengin denilmez, denilemez.
Çığay tep ayurlar kayu ol çığay, közi suk çığay ol neçe erse bay
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Fakir derler, fakir olan kimdir, fakir, istediği kadar zengin olsun, aç gözlü olan kimsedir.
Közi suk kişike bayup asğı yok, sukuğ yarlıkağıl ayâ köñli tok
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Aç gözlü kimseye zenginliğin bir faydası yoktur, ey gönülü tok olan, aç gözlüye acı.
Közi sukka tütmez bu dünyâ bütün, barı tap tegüçi tirildi kutun
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Aç gözlüye bütün bu dünya malı az gelir, olana kanâat eden kimsenin ömrü saadet içinde geçer.
Közi suk kişi neñke todmaz közi, meger tolmağınça kara yer tozı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gözü aç insan, kara toprağın tozu gözüne doluncaya kadar, mala doymaz.
Bu erdi ay elig meniñ bilmişim, saña sözledim men negü ukmışım
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, benim bildiğim bu kadardır, düşündüklerimi ve inandıklarımı sana söyledim.
Munu sözledim söz eşitti özüñ, yete baksa köñlüñ açılğa közüñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)İşte ben söyledim, sen dinledin, iyice bakarsan, gönülün ve gözün açılır.
Sözüm tutsa asğı yarın teggey ök, kalı tutmasa sen saña bolğa yük
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sözümü tutarsan, yarın faydası dokunur, eğer tutmazsan, vebal altında kalırsın.
Negü ter eşitgil ukuşluğ tili, saña ötler emdi eşitse kalı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Akıllı insan ne der, dinle, eğer dinlersen, bu senin için bir nasihattir.
Nasihat kişike kılur ol tusu, nasihat tigüle tilese yesü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Nasihat insana fayda getirir, nasihati lokma-lokma ver, isterse, yesin.
بۇ لوقما يېيىشنى ئەگەر بىلمىسە، / قويۇپ بەر، قوشۇلما، كۆيەر ئوت يېسۇن.
(Karakhanid transcription · English translation in progress)ئەگەر بېرىلگەن نەسەتنى ئاڭلىمىسا، ئارىلاشما، ئۆز مەيلىگە قويۇۋەت، يېنىپ تۇرغان ئوتنى تۇتسۇن .“
Bu sözler eşitti elig yığladı, ayur ay odğurmış kişide kedi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hükümdar bu sözleri dinledi, ağladı ve : — Ey insanların iyisi ve seçkini — dedi —
Meñilig sen emdi ay köñli oduğ, bu beglik maña boldı emdi yoduğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey gönülü uyanık ve huzur içinde bulunan insan, bu beylik şimdi bana bir felâket oldu.
Men emdi bilindim açıldı közüm, meni otka atmış meniñ bu özüm
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ben artık iyice anladım ve gözüm açıldı, ben kendimi ateşe atmışım.
Könilikte azmış özüm ay uluğ, ayu berdiñ emdi könilik yoluğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey ulu, ben doğruluktan ayrılmışım, sen şimdi o yolu bana gösterdin.
سەن ئەمدى ئودغۇرمىش ماڭا قىل دۇئا، / ياخشىلىققا تەۋپىق ھەق بەرسۇن ماڭا.
(Karakhanid transcription · English translation in progress)ئەي ئودغۇرمىش، ئەمدى ماڭا دۇئا قىل، ياخشىلىق يولدا خۇدا ماڭا تەۋپىق بەرسۇن.
Yanut berdi odğurmış aydı ay beg, bayat bersü tevfik tilekiñke teg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış cevap verdi : — Ey hükümdar, Tanrı senden istediğin tevfikı esirgemesin — dedi —
Katığlan ukuş birle basğıl havâ, havâka basıksa bolur er yava
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Gayret et, akıl ile heva ve hevesi zapt ve rapt altına al, kendisini heva ve hevese kaptıran kimsenin hayatı heder olur.
Seni alktaçı bu et öz tatğı ol, et öz kılkı barça saña katğı ol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Seni bitiren bu nefsânî zevklerdir, senin için vaz geçilmesi zor olan işte bu nefsânî arzulardır.
İdi kiçki dünyâ-turur bu karı, telim beg keçürdi bu kılkı turı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya çok eski ihtiyar bir dünyadır, bu haşîn dünya bir çok beyleri görüp-geçirdi.
Telim beg karıttı seniñ teg erig, seni me uzun tutmağay bu tirig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Senin gibi yiğit bir çok beyleri ihtiyarlattı, seni de uzun müddet yaşatmaz.
Olar bardı kaldı saña bu orun, yava kılma üd kün kerekiñ körün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Onlar gitti ve bu taht sana kaldı, vaktini boş geçirme, hazırlık gör.
Ölümüg unıtma ay elig odun, sezik tutma kelgey saña terk üdün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, uyan, ölümü unutma, şüphe etme, o çok kısa bir zamanda sana da gelecektir.
Özüñni unıtma ay ilig sakın, kalı öz unıtsa tüp üñke bakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, dikkatli ol, kendini unutma, eğer kendini unutursan, aslını hatırla.
Bu iki neñig kim unıtsa kalı, anıñdın yıradı könilik yolı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Eğer bir kimse bu iki şeyi unutursa, o doğruluk yolundan uzaklaşır.
Negü ter eşitgil özin bilmiş er, havâsın ukuşka bulun kılmış er
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dinle, kendini bilen, heva ve hevesini aklına esir eden insan ne der.
Ölümüg unıtma gûrüñ yurtuñ ol, özüñni unıtma savı yurtuñ ol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölümü unutma, asıl yerin mezarındır, "kendini unutma" sözünü her ân hatırla.
Menidin törümiş özüñ men teme, özüñ men tese ay unu ornuñ ol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen meniden türemişsin, "ben!" deme, sen "ben!" dersen, bak, işte değerin.
Busuğda-turur bu körünmez ölüm, çıkatuşsa hergiz unıtmaz yolum
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu görünmez ölüm pusudadır, karşıma çıkmak isterse, hiç bir zaman izimi kayıp etmez.
Tirigke adın hiç yok erse kıyın, tap erdi bu açığ ölümke bakın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)insan için başka hiç bir eziyet olmasa bile, bu acı ölüme bakmak kâfidir.
Tap erdi yana bu ölümde basa, kara yer katında ölüp oprasa
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ölümden sonra kara toprak altında çürüyüp-dağılmak da yeter bir ibrettir.
Anıñda basa kör neçe işler ol, anı barça körgü ölüm açsa yol
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bundan başka, ölüm sana yol açınca görülecek daha nice işler vardır.
Bu halığ bilirde ukuşluğ kişi, negü teg udır inç neteg yer aşı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Akıllı insan bu hâli görürken, nasıl rahat uyur ve nasıl yiyip-içebilir.
Negü ter eşitgil bilig bergüçi, bilig birle himmet ulu tutğuçı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dinle, bilgi veren ve bilgi ile dünyanın hakikî değerini anlayan insan ne der.
Bedük tut bu himmet ediz tut köñül, kodu ber bu dünyâ munıñdın tüñül
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Himmeti büyük ve gönülü yüksek tut, bu dünyayı bırak, ondan vaz geç.
Tünek ol bu dünyâ içi ok yılan, munı kod yaruk çın ajunka ulan
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya, içi engerek yılanı dolu, bir zindandır, onu bırak, aydın ve hakikî dünyaya ulaşmağa çahş.
Süzük cân kepi bu kara yer tuğı, kara yer kep örtnür ay kılkı ağı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu duru canın kalıbı olan vücûd bu kara toprak tıkacıdır, ey gönlünde hazineler taşıyan insan, kara toprak bunlar ile dolar.
Bu dünyâ tünek ol kararçku kuduğ, belâ mihnet ol barça munda yoduğ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu dünya bir zindan, karanlık bir kuyudur, burası dâima belâ, mihnet ve felâketler ile doludur.
Ne inçlik tiler sen tünekte turup, ne ârzû kolur sen köñül ög urup
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Zindanda bulundığun müddetçe ne huzur istersin, aklına ve kalbine gelen ne gibi şeyi arzu edebilirsin.
Kodu ber avutça kara toprakığ, uluğ meñü el kol nerek bu sakığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu bir avuç kara topraktan vaz geç, büyük ve ebedî diyarı iste, bu seraba neden aklanıyorsun.
Bu toğ toz tumandın örü tart özüñ, süzük meñü el kol sen açğıl közüñ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu toz, toprak ve dumanın fevkına yüksel, duru ve ebedî diyarı iste, gözünü aç.
Neçe miñ yaşasa sen âhır ölüm, yeter ök tutar ok seni ay künüm
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sen ne kadar çok yaşarsan-yaşa, ölüm nihayet bir gün gelip, seni yakalar, ey günüm.
Neçe artsa dünyâ baş ağrığları, takı artuk artar ay ersig urı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dünya malı ne kadar artarsa, onun derdi zevkinden daha fazla olur, ey yiğit oğul.
Neçe miñ yaşap er tilese tilek, tükel ök bolumaz bulunsa tilek
(Karakhanid transcription · English translation in progress)insan binlerce sene yaşayıp, arzu ettiği şeylere kavuşsa bile, yine dileği bitmez.
Negü ter eşitgil ay kılkı arığ, bu üdlek okı birle köñli balığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Temiz kalpli ve bu zemâne oku ile gönülü yaralanmış olan kimse ne der, dinle.
Tükel miñ yaşasa tilekin temâm, tükel ök bulumaz kerekin temâm
(Karakhanid transcription · English translation in progress)insan bin yıl yaşasa bile, arzu ve ihtiyaçlarının hepsini tamamlayamaz.
Tilekin tilegli tükelin tiler, tilekin tüketse tüker çın temâm
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Arzu eden kimse her çeşit dilekte bulunur, arzusunun tükenmesi ile ancak onun dilekleri sona erer.
Söz asğı ol ermez üküş sözlese, ya sözni tañırkap üküş tıñlasa
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sözün faydası çok söylemekte veya söylenenleri hayretler içinde çok dinlemekte değildir.
Söz asğı ol ol kör eşitmiş sözüg, alıp işke tutsa könitse özüg
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sözün faydası işittiğin sözü işe tatbik etmekte ve böylece kendini doğru yola yöneltmektedir.
Üküş sözledim söz eşittiñ tükel, sözüm işke tutğıl anıñ asğı al
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Çok söz söyledim, sen hepsini dinledin, bu sözlerime göre hareket et ve bunların faydasını gör.
Tilim tıdnumadı telim sözledi, sözüm eksümedi suvı eksüdi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dilim kendisini tutamadı ve çok konuştu, sözüm azalmadı, fakat itibârı azaldı.
Bayat bersü tevfik saña ay ilig, kamuğ edgülükke tegürgil elig
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ey hükümdar, Tanrı sana tevfik versin de çok iyilikler yap.
Tilek bersü teñri küdezsü seni, duâda unıtma ay ilig meni
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Tanrı sana dileğini versin ve seni korusun, ey hükümdar, sen beni duada unutma.
Sözin kesti koptı adakın örü, ilig tıdtı aydı az oldur teyü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sözünü kesti, ayağa kalktı, hükümdar: —Bir az daha otur— diyerek ,onu alakoydu.
Çıkardı yegü içgü törlüg aşı, ayur azkına tat ay edgü kişi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Her türlü yiyecek ve içecek çıkardı : — Ey aziz insan, azıcık bunlardan tat — dedi.
Elig sundı odğurmış aldı tegü, yedi içti azrak ol içgü yegü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış elini uzatıp, bir lokma aldı, bir az yedi ve içti.
Elig tarttı aştın yemedi adın, şükür kıldı rabka atadı atın
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Yemekten elini çekti ve fazla yemedi, Tanrıya şükür etti, onun ismini zıkreyledi.
Örü turdı odğurmış aydı selâm, ilig me yanut berdi kıldı kıyâm
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış ayağa kalktı ve selâm verdi, hükümdar da ayağa kalkıp, ona mukabelede bulundu.
Turup çıktı odğurmış andın yorıp, udu çıktı ilig uzatu barıp
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış odadan çıktı, hükümdar da onu teşyi için, arkasından geldi.
Esenleşti ilig bile ol kör e, eligleşti kaldı ilig kadğur a
(Karakhanid transcription · English translation in progress)O hükümdar ile vedâlaştı, müsâfaha ettiler, hükümdar mahzun bir hâlde kaldı.
Turup bardı andın yana tağ tapa, kadaşı udu bardı elgin öpe
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış oradan ayrılıp, dağlara doğru gitti, kardeşi elini öptü ve bir müddet beraber yürüdüler.
Evürdi kadaşın kör odğurmış a, esenleşti yandı kör ögdülmiş e
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Odgurmış kardeşini geri çevirdi, Öğdülmiş onunla vedâlaşarak, ayrıldı.
Eviñe kelip kirdi köñli kokuz, sakınç kadğu birle udıtmadı köz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Öğdülmiş evine gelip girdi, içinde bir boşluk hâsıl oldu, keder ve kaygıdan gözüne uyku girmedi.
Toğardın yaşık baş kötürdi örü, kuğu kırtışı boldı dünyâ tolu
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Doğudan güneş başını yukarı kaldırdı, dünyanın her tarafı kuğu rengine büründü.
Yaşık koptı kögsin kötürdi örü, ajun toldı kâfûr saçar teg tolu
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Güneş çıktı, göğüsünü yükseltti, dünyanın her tarafı saçılan kâfur ile doldu.
Firişte yüzi teg yarudı ajun, kalık boldı kâfûr saçar teg yüzün
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Dünya, melek yüzü gibi, parladı, gök yüzü kâfur saçılmış gibi oldu.
Yana koptı terkin töşekin türüp, ma yundı yükündi köñül tüz urup
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Yatağından çabucak kalktı ve âbdest alarak, ihlâs ile namazını edâ etti.
Tonın kedti atlandı evdin kör e, yana karşıka bardı andın kör e
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Giyindi ve evinden çıkıp, atına binerek, saraya gitti.
قەسىرگە كىردى ئۈ ئېتىدىن چۈشۈپ، / ئەلىگ ئۈندىدى، ئۈ كۆرۈندى كىرىپ.
(Karakhanid transcription · English translation in progress)ئېتىدىن چۈشۈپ، ساراي ئىچىگە كىردى، ئەلىگ ئۇنى چاقىردى، ئۇ كىرىپ ئەلىگكە كۆرۈندى.
Ayıttı ilig aşnu odğurmışığ, neçe kalmışığ hem kaçan barmışığ
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hükümdar önce Odgurmış'ı, onun ne kadar kaldığını ve ne zaman gittiğini sordu.
Yana aydı ilig ay ögdülmişim, açığ boldı emdi maña yer aşım
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Sonra: —Ey Öğdülmış'im, yemek bana artık zehir oluyor —dedi—
Negü teg tirilgü bu künde naru, çöküp bardı egnim kopumaz örü
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bugünden sonra nasıl yaşarım, omuzlarım çöktü, artık bir daha kalkamaz.
Nerek emdi beglik bu yalñuk yüki, bu kadğu sakınç üzdi köñlüm köki
(Karakhanid transcription · English translation in progress)İmdi bu beyliğe ve insanların yükünü taşımağa ne lüzum var, bu endişe ve kaygı kalbimi parçaladı.
Er atsız bolumaz bodun başlasa, ya beglik işin barça beg işlese
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Halkı idare eden veya beyliğin bütün işlerini gören bir bey hizmetkârsız yapamaz.
Er at tutsa şeksiz kerek neñ tavar, bu neñ bolmasa er yığılmaz añar
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hizmetkâr olunca da, şüphesiz, mal ve servet lâzımdır, mal olmazsa, başkasının hizmetine kimse girmez.
Negü ter eşitgil bu sü başlar er, tiriglik ıdıp beg işin işler er
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ordunun başında bulunan ve hayatını feda ederek, beyin emirlerini yerine getiren insan ne der, dinle.
Hazine er at boldı begler küçi, bu iki bile er alır öz öçi
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Hazine ve ordu beylerin kuvvetini teşkil eder, bu ikisi ile insan kendi öcünü alır.
Bu iki bile beg bedüklük bulur, bu iki yumıtsa bedür beg tâcı
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Bu ikisi ile bey büyüklük bulur, bu ikisi bir araya gelirse, beylik tacı azamet kazanır.
Er at tirgüke kör telim neñ barır, neñ almak tilese körü küç tegir
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Asker toplamak için, çok masrafa lüzum vardır, mal toplamak için de bile bile cebir kullanmak gerekir.
Bir egnim meniñ me bir ök bu boğuz, nelük munça yalñuk yüki yüdmek öz
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Benim ancak bir sırtım ve bir tek boğazım var, niçin bu kadar insanın vebalını yükleneyim.
Neçe me çığay erse kalmaz açın, alır bu ölüm kör tirigde öçin
(Karakhanid transcription · English translation in progress)Ne kadar fakir olsa bile, insan aç kalmaz, bu ölüm her yaşayandan bir gün öcünü alır.