Ögdülmiş answered: "O blessed soul, in sooth, I heard the words wherein thou spoke thy truth!
Ögdilmiş cevap verdi: — Ey mübarek insan, söylediğin sözleri dinledim — dedi —
ئۆگدۈلمىشنىڭ دۇنيا ئارقىلىق ئاخىرەتنى قازىنىشنى بايان قىلىشى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 43-بابى، 3646–3712-بېيىتلەر.
Ögdülmiş answered: "O blessed soul, in sooth, I heard the words wherein thou spoke thy truth!
Ögdilmiş cevap verdi: — Ey mübarek insan, söylediğin sözleri dinledim — dedi —
Now listen also to this measured word, A touchstone fit for wisdom to record.
Bir de sen şunu dinle, bu söz, geçekten, bilgi ve akıl için bir ölçüdür.
Though such indeed may be this earthly state, Make not thy path of life too harsh with hate.
Bu dünyanın hâli her ne kadar dediğin gibi ise de, sen kendisine hayatı o kadar zehir etme.
Cramp not this spacious world in narrow bound; For sinful slaves God's bounties still abound!
Bu geniş dünyayı kendine zorla daraltma, günahkâr kulu için, Tanrının fazlı ve rahmeti vardır.
Though stern His chastisement, broad mercy flows; And grace is longed for where transgression grows.
Azabı çok ise, rahmeti de boldur, günahkârlar için rahmet aziz bir şeydir.
Fear well His wrath, yet hope for mercy's aid; Serve Him devoutly, as a bondman made.
Azabından çok kork, fakat rahmetinden de ümit kesme, ibâdet kıl ve bu kulluk adının icaplarını yerine getir.
If all the folk should flee each town and plain, And hide in mountain cells with ascetic pain,
Bütün dünya halkı kasaba ve şehirleri bırakıp, büyük yük yüklenerek, kalkıp, dağlara ihtifâya çekilmiş olsalardı,
The world would perish, waste and desolate, And Adam's offspring perish from the gate!
Dünya bozulur, her taraf boş kalır ve insan-oğullarının nesli kesilmiş olurdu.
God shaped two dwellings for creation's race: One named as Hell, the other Heaven's grace.
Tanrı bütün bu halk için iki ev yarattı: birinin adı cennet, birinin de cehennemdir.
And if all mortals ran for worldly gain, Binding the night to day in greedy strain,
Yine bütün insanlar geceyi-gündüze katıp, bu dünya peşinde koşarak,
Forsaking prayer for earthly dust and weed, Would Heaven sit empty for the chosen seed?
İbâdeti bırakıp, dünya nimetlerine rağbet etseler ve buna mukabil cehenneme girseler, cennet yine de boş kalmazdı.
God gave the servant two eyes and two ears: With one scan earth, with one the heavenly spheres!
Tanrı kula iki göz ve iki kulak verdi, biri ile bu dünyaya bakarsa, biri ile de âhirete bakmalıdır.
He granted thee two hands to reach and take: One for this life, one for the Hereafter's sake.
Uzanıp elde etmek için, insana iki el verdi, birini bu dünya için kullanırsan, birini de âhiret için kullan.
Two feet He gave wherewith to walk thy way: One strides on earth, one to eternal day!
Yürümek için iki ayak verdi, biri ile bu tarafa bir adım atarsan, bir adımı, senin için zahmetli de olsa, oraya at.
How well the open-handed sage declared, Whose fame for boundless learning was shared:
Dünyaya şöhret salmış, cömert, eli açık, hakîm ve geniş bilgili insan gene güzel söylemiş.
'O thoughtful, wakeful servant of the Lord, Be not negligent, lest ruin strike thy board!
Ey kul olan akıllı ve uyanık insan, ihmalkâr olma, dikkatli ol, başkasının yüzünden sana zarar gelmesin.
God fashioned both this world and that above: Winning this life, hasten for that in love!
Bu her iki dünyayı da Tanrı yarattı, birini bulunca, koş, diğerini de ara.
God made the sons of Adam with the trait To hunger, feast, and satisfy their state.
Kadir Tanrı insan-oğullarının hepsini acıkan ve doyan mahlûklar olarak yarattı ve onlara böyle ad verdi.
Garments for flesh, sustenance for the throat, Are remedies of life on which we float.
İnsanın sırtına elbise ve boğazı için yemek lâzımdır, ey kardeş, bunlar hayat ilâçlarıdır.
No mortal can disown these two needs, friend: A robe to drape, and food till breath shall end.
Sırtını örtmek için elbise ve karnını doyurmak için yemek, ey kardeş, yaşayanlar için bunlardan vazgeçmek imkânsızdır.
Earn lawful gain, enjoy it with delight, And share a portion in the pauper's sight!
Helâl dünya nîmeti bulmalı ve kazanıp yemeli, bir kısmını da fakirlere dağıtmalıdır.
Would that the throat required no heavy toll! Yet this burden weighs upon the soul.
Kâşki bu pılı-pırtı ve bu boğaz olmasa, bu pılı-pırtı ve bu boğaz insanın vaz geçemediği şeylerdir.
Walk ever fearing His relentless right, Yet ever trusting in His gracious light!
Tanrının adinden dâima korkarak yaşa, fakat fazlından da hiç bir zaman ümit kesme.
True servitude lies balanced 'twixt the two; Stray not from this right highway clear to view!
Kulluk bu ikisinin arasındadır, bunu bil, yol budur, bu kulluk yolunu kaybetme.
How well the teacher of true counsel cried, Who gave the simple guidance for a guide:
Bilgisizlere bilgi, öğüt ve nasihat veren insan çok güzel söylemiş.
'Make Hope and Fear thy pair of wings in flight, And hold the pathway midway in thy sight!
Sen rica ile havfi kendine kanat edin, bu ikisinin arasındaki yoldan şaşma.
Obey God's mandate, serve Him pure and free; Fly to His palace of felicity!'
Tanrının emirlerini yap, kulluğunu yerine getir, saraya uçarak gir ve huzura kavuş.
For Hope and Fear are two wings of the mind; Flying on both, man will heaven's highway find.
Rica ile havf, bu ikisi iki kanat gibidir, bu ikisi ile uçan göğe yol bulur.
Despair not though thy sins be mountains high; Nor boast of piety to puff thee by!
Günahım çok diye ümit kesmemeli, yalnız ibâdete güvenerek de ibâdette ifrata gitmemeli.
Perform thy service; service is the role; Whoever bears the name of slave, serves whole!
İbâdet kıl, kulluk hep hizmetten ibarettir, kimin adı kul olursa, onun şiarı hizmettir.
Exalt God's law, esteem thy self as low; Through meekness honor and true glory grow.
İnsan Tanrının emirlerini üstün ve kendisini değersiz tutmalıdır, böyle davranmakla, sonunda kendisi kıymet bulur.
Count thyself poor in holy deeds and praise, Poor in devotions, rich in sinful ways!
İbâdette kendini fakir bil, fakir, ibâdetçe fakir ve günahça zengin bil.
Though pure thy speech and noble be thy deed, Deem thyself lowliest among mortal seed!
Kendin de, sözün de iyi olsa dahi, insanlar arasında kendini kötü bil, kendini.
All that I know I have laid bare to thee; Heed my advice, and meet eternity!
İşte ben bildiklerimi sana söyledim, sözüme göre hareket edersen, yarın karşılığını bulursun.
If thou reject the counsel I impart, Give me an answer, and let me depart!"
Eğer bu söylediklerimi kabul etmezsen, cevap ver, ey merd yiğit, ben de döneyim.
Prolix discourse brings little fruit to hand; Prolonged further, none will understand!
ئۇزۇن قىلىنغان سۆزلەرنىڭ پايدىسى يوق، سۆز تېخىمۇ ئۇزىراپ كەتسە، ئۇنىڭ تەمى قالمايدۇ.
Then Odgurmış clasped both hands to his head, Pondered long hours, raised his brow, and said:
Odgurmış başını elleri arasına aldı, uzun-uzun düşündü, sonra başını kaldırdı ve: —
"O brother dear, much toil was laid on thee, Speaking these words in loving fraternal loyalty.
Ey kardeş —dedi— sana zahmet oldu, kardeşlik göstererek, bunları bana söyledin.
Thou spokest with pure heart to do me good; May God reward the burden thou hast stood!
Benim iyiliğimi düşünerek, bu sözleri söyledin, Tanrı sana bunun sevabını versin, benim derdimi kendine derd edindin.
Yet having weighed this task, I plainly see No fitness or salvation there for me.
Dikkat ettim, imdi bu işte bana bir çıkar yol görünmüyor, ey merd yiğit.
My heart refuses and draws back with fright; Great perils attend what gives the heart no light!
Gönlüm bunu beğenmedi ve bu işten çekiniyor, gönlün beğenmediği işe girişmek tehlikelidir.
How well the sage of deep discernment told, Whose heart was pure as refined, beaten gold:
Bilgisi derin ve kendisini her kese sevdirmiş olan, temiz gönüllü insan ne iyi bilgi vermiştir.
'Whatever deed thy purpose seeks to plan, Consult thy conscience ere thou ask of man!
Hangi işi yapmak istersen, önce bunu gönlüne danış.
Though thou dost seek what mortal minds advise, If conscience shrinks, abandon the enterprise!
Sonra başkaları ile meşveret et, her sözünü danış, fakat içine sinmezse, o işten kendini uzak tut.
Thine own soul is thy truest, closest friend; If heart declines, let all disputing end!'
Sana her keşten daha yakın olan kendindir, gönlün tasvip etmediği işi bırak, işte bu kadar.
For if the heart rejects an enterprise, No profit from that undertaking lies.
Ey gönülü diri, hangi işi gönül beğenmezse, o işten bir fayda gelmez.
My heart has no desire to undertake it; From this intent I turn, and here forsake it!
Gönül bu işi severek arzu etmediğinden, ben de bundan vaz geçtim.
I beg of thee to grant me my excuse; Leave me in peace, O choice of men profuse!
Beni mazur görmeni rica ediyorum, ey insanların seçkini, beni kendi hâlime bırak.
No virtues grace my name to serve the King, No courtly manners nor wise counsel bring.
Ben ne tabiatım, ne tavır ve hareketim, ne de sözlerim ile hükümdara faydalı olabilecek bir fazilete mâlik değilim.
I fled this fleeting world and climbed this crest; How could I turn back to its troubled nest?
Kendim dünyadan kaçarak, buraya geldim, tekrar oraya nasıl giderim.
Bound wholly to the worship of my Lord, Shall I serve men, and drop His holy chord?
Tanrı kulluğuna kendisini vakfetmiş olan kimseye insan kulluğu yapmak yakışırımı, ey asîl tabiatlım.
Leave me to God, my Savior and my Stay; For all thy welfare I shall ever pray!
Beni şimdi Tanrı ibâdetinde bırak, senin iyiliğin için duacı olayım.
If longing moves our souls to meet again, Come not to me; I shall seek thee plain!
Birbirimizi arzulayıp, görüşmek istersek, sen bana gelme, ben seni arayıp-bulayım.
Let toil be mine; live thou in peaceful state, Serving the King to bless the people's fate!
Zahmeti ben çekeyim, sen huzurunu bozma, hükümdarın hizmetinde, halkın faydasına çalış.
Hear what the loving, faithful brother said, Who held affectionate devotion at the head:
Yakınlık gösteren, candan hizmet eden ve içten bağlı insan ne der, dinle.
'When fervent longing stirs the human mind, The cherished quest is close at hand to find!
Gönül heyecanlanır ve insanı harekete getirirse, bil ki, istenilen iş çabuk olacaktır.
He who sets forth with longing in his soul, Tires not midway, but reaches to the goal!
insan arzu ile ve isteyerek yürürse, yorulup yolda kalmaz, dileğine ulaşır.
Whoever marches on his quest sincere Achieves his aim without exhausting fear!'
Arzusuna ulaşmak için arzu ile yola çıkan insan yarı yolda yorulup kalmaz, dileğini bulur.
How well the prince of loyal lovers taught, Whose heart with constancy was deeply wrought:
Vefası ile şöhret bulmuş, sevmiş ve kendisini de sevdirmiş olan insan çok güzel söylemiş.
'If hearts are near, distant lands draw nigh; Look to the heart where loyal virtues lie!
insan gönülden yakınlık duyarsa, ona uzak yer yakın olur, yakınlık vefakârlığı için dâima gönüle bak.
From East to West is but a single slope, Where faith fulfills affection's holy hope!'
ئەگەر يېقىنلىق بەدىلىگە ۋاپا بىلەن قارالسا، شەرقتىن غەربكىچە بولغان ئارىلىق بىرلا داۋاندۇر.“
Ögdülmiş answered: "I have heard thy plea; Now hear what I must say in turn to thee!
Öğdülmiş cevap verdi : — Senin sözlerini dinledim, şimdi beni dinle — dedi —
If this be thy resolve, my brother dear, I will not force thee; banish every fear!
Ey kardeş, arzun bu ise, ben seni zorlamam, kalbin kırılmasın.
My plea is done; remain in peace and grace; Yet write a scroll, lest shame should flush my face!
Başka bir diyeceğim kalmadı, sen sağ ve esen kal, hükümdara bir mektup ver, beni mahcup etme.
The King wrote to thee with his royal hand; Since thou wilt not go, write at his command!
Hükümdar kendi eli ile yazıp, mektup gönderdi, kendin gelmeyeceksen sen de ona bir mektup yaz.
Grant me a weighed response that I may bear, Framed by thy tongue with measured truth and care.
Söylediğin sözleri ölçüp-tartarak, bana şimdi bir cevap ver, ben de ona göre hareket edeyim.
Speak with thy mouth and write a scroll so meet, That I may lay it at the ruler's feet!'"
Hem ağızdan söyle, hem mektup yaz, ey zeki âlim, ben de hükümdarın yanına döneyim.