تىزىملىك
تىل تاللاش:
49-باب 4320 – 4335-بېيىتلەر (16 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

ئاۋام خەلق بىلەن مۇئامىلە قىلىش قائىدىلىرى

Awam Xelq bilen Mu'amile Qilish Qaidiliri

ئاۋام خەلق بىلەن مۇئامىلە قىلىش قائىدىلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 49-بابى، 4320–4335-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 054 ئاۋام خەلق بىلەن قانداق مۇناسىۋەتتە بولۇش بايانى — 02:39
مەنبە:
#4320 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ مىجەزى تامامەن بۆلەك،
بىلىم، ئەقلى، خۇيى ئېرۇر ئۆزىدەك.

The common folk are of a different mold; Their mind and customs with their nature hold.

Avam halkın tabiatı tamamen ayrıdır, onun bilgisi, aklı ve tavrı da tabiatı gibidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋام خەلقنىڭ خۇي پەيلى تامامەن باشقىچە بولىدۇ، بىلىمى، ئەقىل پاراسىتى خۇي پەيلىگە يارىشا بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا ئام بودۇن بارچا قىلقى ئۆڭى بىلىگى ئۇقۇشى قىلىنچى تەڭى
Kara âm bodun barça kılkı öñi, biligi ukuşı kılınçı teñi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Avam halkın tabiatı tamamen ayrıdır, onun bilgisi, aklı ve tavrı da tabiatı gibidir.
🇬🇧 EN The common folk are of a different mold; Their mind and customs with their nature hold.
#4321 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىقسىز بولۇرلار بۇ ئامما - بودۇن،
قوشۇلغاندا بولماس قانۇن ۋە يوسۇن.

The common mass are rough and unrefined; No rules of courtly etiquette they mind.

Avam halk görgüsüz olur, aralarındaki münâsebetlerinde ne töre, ne de usûl vardır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋام خەلق ئۆرپ ئادەتكە رىئايە قىلمايدۇ، مۇناسىۋەتتە ئەدەپ قائىدىنى بىلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىقسىز بولۇرلار قارا ئام بودۇن تۆرۈ يوق توقۇ يوق قاتىلمىش ئۈدۈن
Kılıksız bolurlar kara âm bodun, törü yok toku yok katılmış üdün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Avam halk görgüsüz olur, aralarındaki münâsebetlerinde ne töre, ne de usûl vardır.
🇬🇧 EN The common mass are rough and unrefined; No rules of courtly etiquette they mind.
#4322 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋە لېكىن بولۇنماس بۇلارسىز ھېچ ئىش،
سۆزۈڭ ياخشى بولسۇن، تۇتما ئۇنى ئەش.

Yet without them no worldly task is done: Speak kindly to them, but as friends make none!

Fakat yine bunlarsız iş olmaz, onlara karşı iyi muamelede bulun, fakat onlarla arkadaşlık etme.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋە لېكىن بۇلارسىز ھېچقانداق ئىش پۈتمەيدۇ، تىلىڭ بىلەن ياخشى سۆز قىلغىن، لېكىن ئۇلار بىلەن دوست بولما.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەلىكىن بۇلارسىز يەمە بولماز ئىش تىلىن ئەدگۈ سۆزلە ئاڭار بولما ئىش
Velikin bularsız yeme bolmaz iş, tilin edgü sözle añar bolma iş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Fakat yine bunlarsız iş olmaz, onlara karşı iyi muamelede bulun, fakat onlarla arkadaşlık etme.
🇬🇧 EN Yet without them no worldly task is done: Speak kindly to them, but as friends make none!
#4323 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋام قىلىقى بارچە بولۇر قاپقارا،
كۆزەتكىن، ئۆزۈڭنى قىلما سەن قارا.

The ways of the unlettered are pitch-black: Taint not thyself, nor stumble from the track!

Avâmm, kara halkın, tabiati her vakit kap-karadır, iyice dikkat et, kendini karaya bulaştırma.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ قىلىقلىرىنىڭ ھەممىسى قاپقارا بولىدۇ، سەن ئۆزۈڭنى قارا قىلما، ئۆزۈڭنى ئايا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قىلقى بارچا بولۇر قاپ قارا قارا قىلما ئۆزنى كۈدەزۈ تۇر ئا
Kara kılkı barça bolur kap kara, kara kılma özni küdezü tur a
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Avâmm, kara halkın, tabiati her vakit kap-karadır, iyice dikkat et, kendini karaya bulaştırma.
🇬🇧 EN The ways of the unlettered are pitch-black: Taint not thyself, nor stumble from the track!
#4324 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋام پەيلى ئۇچسىز چۇۋالماق ئېرۇر،
ئىشى ھەم ھەرىكىتى خۇيىدەك بولۇر.

The vulgar folk are headstrong, skittish too; Their daily actions with their moods ensue.

Kara halkın hareketi başı-boş ve tabiati birbirini tutmaz, onun işi gücü de hep tabiati gibidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋام خەلق باشباشتاق، ھەرىكىتى ئۈركۈگەك بولىدۇ، قىلغان ھەممە ئىشىمۇ ھەرىكىتىدەك بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قىلقى باشسىز قىلىنچى ساشى ئىشى كۈدگى بارچا قىلىنچى تۇشى
Kara kılkı başsız kılınçı saşı, işi küdgi barça kılınçı tuşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kara halkın hareketi başı-boş ve tabiati birbirini tutmaz, onun işi gücü de hep tabiati gibidir.
🇬🇧 EN The vulgar folk are headstrong, skittish too; Their daily actions with their moods ensue.
#4325 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېيىشنى بىلۇر، بەس، قورساق بولسا توق،
گېلىدىن بۆلەك غەم - قايغۇسى يوق.

They only know to eat and fill the maw; No other care than belly is their law.

Karınlarını doyurmak için yemeği bilirler, onların boğazdan başka bir kaygıları yoktur.

نەسرىي يەشمىسى:
يېيىشنىلا بىلىدۇ، قورسىقى تويسىلا بولىدۇ، ئۇلارنىڭ گالدىن باشقا قايغۇسى يوق.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەمەكىگ بىلىرلەر قارىن تودغۇسى بوغۇزدا ئادىن يوق ئولار قادغۇسى
Yemekig bilirler karın todğusı, boğuzda adın yok olar kadğusı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Karınlarını doyurmak için yemeği bilirler, onların boğazdan başka bir kaygıları yoktur.
🇬🇧 EN They only know to eat and fill the maw; No other care than belly is their law.
#4326 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يولىدىن ئاداشماي سىناپ يۈرگەن ئەر،
ئاۋام خۇلقى ئۈچۈن، ئىشىت تېمە دەر.

Hear what the traveler of experience said, Who saw how common folk by whims are led:

Tecrübeye dayanan ve yolundan hiç şaşmayan insan kara halkın tabiati hakkında ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋام خەلقنىڭ خۇي پەيلىنى سىناپ سۆزلىگەن، يولۇچى كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل قارا قىلقىنى سىناپ سۆزلەگۈچى كىشى بارقىنى
Negü ter eşitgil kara kılkını, sınap sözlegüçi kişi barkını
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tecrübeye dayanan ve yolundan hiç şaşmayan insan kara halkın tabiati hakkında ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the traveler of experience said, Who saw how common folk by whims are led:
#4327 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ غېمى - قايغۇسىدۇر قېرىن،
ئۇنىڭكىم ھەرىكىتى شۇ بىر گال ئۈچۈن.

'The sorrow of the common is their bread; The toil of people is for bellies fed.

Kara halkın kaygısı hep karnıdır, onun çalışıp-didinmesi hep boğazı içindir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ ھەممە قايغۇسى قورساق ئۈچۈندۈر، خەلقنىڭ ھەممە ئاۋارىچىلىقى گال ئۈچۈندۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قادغۇسى بارچا قارنى ئۈچۈن بودۇن تەۋشىگى بارچا بوغۇزى ئۈچۈن
Kara kadğusı barça karnı üçün, bodun tevşigi barça boğuzı üçün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kara halkın kaygısı hep karnıdır, onun çalışıp-didinmesi hep boğazı içindir.
🇬🇧 EN 'The sorrow of the common is their bread; The toil of people is for bellies fed.
#4328 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تالاي خەلق ئۆلۈپ شۇ بىر گال ئۈچۈن،
قارا يەر قېتىدا ئالار ئوت ئۆچۈن.

How many died for belly's sake and taste, And now beneath dark earth in ashes waste!'

Bir çok kimseler bu boğaz uğrunda canlarını vermişlerdir, şimdi de kara toprak altında peşimanlıkla ateş yerler.

نەسرىي يەشمىسى:
گال ئۈچۈن نۇرغۇن خەلق ئۆلگەن، ئۇلار قارا يەر تېگىدە ئۆچمەنلىك ئوتى ئىچىدە كۆيۈپ ياتماقتا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەلىم ھالقلار ئۆلدى بۇ بوغۇزى ئۈچۈن قارا يەر قاتىندا يەيۈر ئوت ئۆچۈن
Telim halklar öldi bu boğuzı üçün, kara yer katında yeyür ot öçün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir çok kimseler bu boğaz uğrunda canlarını vermişlerdir, şimdi de kara toprak altında peşimanlıkla ateş yerler.
🇬🇧 EN How many died for belly's sake and taste, And now beneath dark earth in ashes waste!'
#4329 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋام قارنى تويسا، ئۇزارغاي تىلى،
ئۇرۇنغاي تۇتمىساڭ چىڭ، ھاكىم بولغىلى.

When common bellies fill, tongues wag and stray; Unless kept under check, they seek their sway.

Kara halkın karnı doyarsa, ileri-geri konuşmağa başlar, iyice itaat altına alınmazsa, kendisi hâkim olmağa kalkışır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ قورسىقى تويسا، تىلى ئۈزۈرايدۇ، بېسىپ، قاتتىق باشقۇرمىسا، ئەركىنلىككە ئىنتىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قارنى تودسا تىلى باشسىرار باسا تۇتماسا بەك ئۆزى ئەرك سۈرەر
Kara karnı todsa tili başsırar, basa tutmasa bek özi erk sürer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kara halkın karnı doyarsa, ileri-geri konuşmağa başlar, iyice itaat altına alınmazsa, kendisi hâkim olmağa kalkışır.
🇬🇧 EN When common bellies fill, tongues wag and stray; Unless kept under check, they seek their sway.
#4330 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇلارغا يەنىلا قوشۇل، ئەي قاياش،
بېرىپ تۇر ئۇلارغا يېمەك - ئىچمەك، ئاش.

Yet mingle with them also, brother dear; Provide them food and drink throughout the year!

Ey kardeş, onlar ile de münâsebet kur, onların yiyecek ve içeceklerini eksik etme.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي قېرىنداش، ئۇلارغىمۇ ئارىلاشتىن، ئۇلارغا يېمەك ئىچمەك، ئاش تائام بېرىپ تۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئولارقا يەمە ئۆك قاتىل ئاي قاداش بىرۈ تۇر ئولارقا يەگۈ ئىچگۈ ئاش
Olarka yeme ök katıl ay kadaş, birü tur olarka yegü içgü aş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey kardeş, onlar ile de münâsebet kur, onların yiyecek ve içeceklerini eksik etme.
🇬🇧 EN Yet mingle with them also, brother dear; Provide them food and drink throughout the year!
#4331 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىپ سۆزنى يۇمشاق، نېمە سورىسا بەر،
بېرۈرچى ئالۇر ئۆز پايدىسىن كۆرەر.

Speak gently to them; grant what they implore; He who gives reaps reward forevermore.

Onlara karşı yumuşak dil kullan, ne isterlerse, ver, dikkat et, veren alır ve kârından istifâde eder.

نەسرىي يەشمىسى:
تىلىڭ بىلەن يۇمشاق سۆزلە، نېمە سورىسا بەر، بەرگەن ئالىدۇ، ئۇنىڭ پايدىسىنى كۆرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىن سۆزلە يۇمشاق نەگۈ قولسا بەر بەرىگلى ئالىر كۆر ئانىڭ ئاسغى يەر
Tilin sözle yumşak negü kolsa ber, berigli alır kör anıñ asğı yer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onlara karşı yumuşak dil kullan, ne isterlerse, ver, dikkat et, veren alır ve kârından istifâde eder.
🇬🇧 EN Speak gently to them; grant what they implore; He who gives reaps reward forevermore.
#4332 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تولا سۆزلىمە سۆز، تىلىڭنى كۆزەت،
تولا سۆزدە بولماس قەدىر ۋە قىممەت.

Speak not too much; be patient; guard thy word; Prestige is lost when too much speech is heard.

Çok söz söyleme, kendine hâkim ol ve dilini muhafaza et, çok söylenen sözün kıymeti kalmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ سۆزلىمە سەۋرچان بول، تىلىڭنى بايقا، كۆپ سۆزلەنگەن سۆزنىڭ ئىناۋىتى ئاز بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۆزلەمە سۆز سەرىن تىل كۈدەز ئۈكۈش سۆزلەمىش سۆز سۇۋى قالدى ئاز
Üküş sözleme söz serin til küdez, üküş sözlemiş söz suvı kaldı az
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok söz söyleme, kendine hâkim ol ve dilini muhafaza et, çok söylenen sözün kıymeti kalmaz.
🇬🇧 EN Speak not too much; be patient; guard thy word; Prestige is lost when too much speech is heard.
#4333 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا، ئۆزىن تۇتقان ئەر،
تۇتۇپ بەك تىلىنى، ئىلىم بىلگەن ئەر.

Hear what the man of self-restraint has told, Who kept his tongue in silence wise and bold:

Kendisine hâkim olan ve dilini sıkı tutan, bilgili insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
. تىلىنى چىڭ تۇتقان، ئۆزىنى بېسىۋالغان بىلىملىك كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۆزىن تۇتمىش ئەر تىلىن بەك تۇتۇغلى بىلىگ بىلمىش ئەر
Negü ter eşitgil özin tutmış er, tilin bek tutuğlı bilig bilmiş er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendisine hâkim olan ve dilini sıkı tutan, bilgili insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the man of self-restraint has told, Who kept his tongue in silence wise and bold:
#4334 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن سۆزنى سۆز دەپ سۆزلەۋەرمىگىن،
كېرەك سۆزنى ئويلاپ، ئورۇنلۇق دېگىن.

'Let not each passing word from mouth take wing; Speak only needful words in everything!

Her sözü söz diye ağzından çıkarma, lüzumlu olan sözü düşünerek ve ihtiyatla söyle.

نەسرىي يەشمىسى:
”ھەممە سۆزنى سۆز دەپ تىلىڭدىن چىقارما، كېرەكلىكىنى بىلىپ، ئويلىنىپ، ئېھتىيات بىلەن سۆزلە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزۈگ بارچا سۆز تەپ چىقارما تىلىن كۆرۈ ساقنۇ سۆزلە كەرەكىن بىلىن
Sözüg barça söz tep çıkarma tilin, körü saknu sözle kerekin bilin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her sözü söz diye ağzından çıkarma, lüzumlu olan sözü düşünerek ve ihtiyatla söyle.
🇬🇧 EN 'Let not each passing word from mouth take wing; Speak only needful words in everything!
#4335 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىر ئاقىلنى كۆردۈم، ئۇ ئاز سۆزلىدى،
تولا سۆزلىدىم دەپ، كۆپ پۇشمان يېدى.

I saw the sage who spoke few words in grace, Yet grieved for years if excess found a place.'

Bir akıllı insan gördüm, az konuştu, fakat "çok konuştum" diye yıllarca peşiman oldu.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقىل پاراسەتلىكلەرنى كۆردۈمكى، ئۇلار ئاز سۆزلىدى، شۇنداقتىمۇ كۆپ سۆزلىدىم، دەپ يىللار بويى پۇشايمان قىلدى.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلۇغنى كۆردۈم كۆر ئاز سۆزلەدى ئۈكۈش سۆزلەدىم تەپ ئۆكۈندى يىلىن
Ukuşluğnı kördüm kör az sözledi, üküş sözledim tep ökündi yılın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir akıllı insan gördüm, az konuştu, fakat "çok konuştum" diye yıllarca peşiman oldu.
🇬🇧 EN I saw the sage who spoke few words in grace, Yet grieved for years if excess found a place.'
ئاۋازلىق كىتاب
49-باب: ئاۋام خەلق بىلەن مۇئامىلە قىلىش قائىدىلىرى
100%
00:00 --:--