تىزىملىك
تىل تاللاش:
30-باب 2269 – 2434-بېيىتلەر (166 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

قوشۇن قوماندانى (سەركەردە) نىڭ خىسلەتلىرى بايانى

Qoshun Qomandani (Serkerde) ning Xisletliri Bayani

قوشۇن قوماندانى (سەركەردە) نىڭ خىسلەتلىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 30-بابى، 2269–2434-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 035 قوشۇن قوماندانىنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ئېيتىلىدۇ — 23:41
مەنبە:
#2269 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋاب بەردى ئۆگەنلىشىش، ئېيتتى: ئەي خان،
قولۇڭ ياۋغا ئۈستۈن بولسۇن ھەر زامان.

Ögdülmiş answered, saying: 'O King, may thy hand ever prevail victorious over every foe!'

Öğdülmiş cevap verdi ve;— Ey hükümdar, düşmana karşı her vakit üstün ol — dedi—

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ ئېيتتى: دۈشمەنگە نىسبەتەن ھەرقاچان ئەلىگىنىڭ قولى ئۈستۈن بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياھۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئىلىگ ياغىقا تۇچى بولسۇ ئۈستەڭ ئەلىگ
Yahut berdi ögdülmiş aydı ilig, yağıka tuçı bolsu üsteñ elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi ve;— Ey hükümdar, düşmana karşı her vakit üstün ol — dedi—
🇬🇧 EN Ögdülmiş answered, saying: 'O King, may thy hand ever prevail victorious over every foe!'
#2270 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك بەگكە جەزمەن قوشۇن باشچىسى،
ئېچىشقا ياراشماس ياۋنىڭ ئۇيقۇسى.

'Without doubt, the King requireth a mighty Commander of the Host, who can shatter the slumber of an irreconcilable enemy.'

Anlaşmak istemeyen düşmanın uykusunu kaçırmak için, şüphesiz, beye bir ordu kumandanı lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
شۈبھىسىز بەگكە شۇنداق بىر قوماندان كېرەككى، ئۇ ياراشقىلى بولمايدىغان دۈشمەننىڭ ئۇيقۇسىنى ئاچسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەزىكسىز كەرەك بەگكە سۈ باشچىسى ياراشماز ياغىدىن كۆتۈرسە ئۇسى
Seziksiz kerek begke sü başçısı, yaraşmaz yağıdın kötürse usı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlaşmak istemeyen düşmanın uykusunu kaçırmak için, şüphesiz, beye bir ordu kumandanı lâzımdır.
🇬🇧 EN 'Without doubt, the King requireth a mighty Commander of the Host, who can shatter the slumber of an irreconcilable enemy.'
#2271 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىشقا جەسۇر، بەك قاتتىق ئەر كېرەك،
بېشىدىن ئىش ئۆتكەن ئەر يۈرەك كېرەك.

'For this charge, an exceedingly steadfast, seasoned, resolute man of iron will and proven valor is needed.'

Bu işe çok çevik, sert, tecrübeli, tam ve pek yürekli bir adam lâzımdır,

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىشقا بەك مۇستەھكەم جەسۇر، بېشىدىن ئىش ئۆتكەن، قاتتىق قول ئەر كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىشكە ئىدى قۇرچ قاتىغ ئەر كەرەك باشىندا كەچۈرمىش تۈكەل توڭ يۈرەك
Bu işke idi kurç katığ er kerek, başında keçürmiş tükel toñ yürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu işe çok çevik, sert, tecrübeli, tam ve pek yürekli bir adam lâzımdır,
🇬🇧 EN 'For this charge, an exceedingly steadfast, seasoned, resolute man of iron will and proven valor is needed.'
#2272 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ناھايەت چوڭ ئىشتۇر قوشۇن باشلىماق،
تۈزەپ لەشكىرىن، ياۋنى قىرىپ تاشلىماق.

'A momentous task indeed is the commanding of an army, arraying the battle ranks, and crushing the enemy host.'

Orduya kumanda, asken idare etmek ve düşmanı kırmak çok büyük bir iştir.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇنغا قوماندانلىق قىلىش، ئەسكەر سېپىنى تۈزۈش، دۈشمەننى قىرىش ناھايىتى چوڭ ئىشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ئۆك ئۇلۇغ ئىش بۇ سۈ باشلاماق چەرىگ تۈزمەكى ھەم ياغىنى سىماق
İdi ök uluğ iş bu sü başlamak, çerig tüzmeki hem yağını sımak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Orduya kumanda, asken idare etmek ve düşmanı kırmak çok büyük bir iştir.
🇬🇧 EN 'A momentous task indeed is the commanding of an army, arraying the battle ranks, and crushing the enemy host.'
#2273 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۇر مۇڭا خىل ۋە ھوشيار ئەرەن،
ئۇ تۆھمەت كۆرمىگەي غايىللىق بىلەن.

'A chosen man of vigilance and keen awareness is required, lest through negligence disaster and ruin overtake the forces.'

Bu iş için seçkin insan lâzımdır, ihmalkârlık yüzünden töhmet altında kalmaması için, o ihtiyatlı ve uyanık olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىش ئۈچۈن تاللانغان، ئېھتىياتچان، سەگەك ئادەم كېرەككى، ئۇنىڭغا بىخۇدلۇقتىن بىر پالاكەت كەلمىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تالۇ ئەر كەرەك ساق بۇ ئىشكە ئودۇغ ئاڭار تەگمەسە بىر ئوسالىن يودۇغ
Talu er kerek sak bu işke oduğ, añar tegmese bir osalın yoduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu iş için seçkin insan lâzımdır, ihmalkârlık yüzünden töhmet altında kalmaması için, o ihtiyatlı ve uyanık olmalıdır.
🇬🇧 EN 'A chosen man of vigilance and keen awareness is required, lest through negligence disaster and ruin overtake the forces.'
#2274 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ بولسۇن مۇلايىم، باتۇر ۋە سېخىي،
ۋە تەمكىن، تۈزى - نېنى كەڭرى تېخى.

'He must be generous, heroic, famed for valor, humble of heart, open-handed at the table, and calm of temperament.'

Cömert, cesur, alçak gönüllü, sofrası açık ve soğuk kanlı olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوماندان سېخىي، باتۇر قەھرىمان، كەمتەر، داستىخىنى كەڭ ۋە مۇلايىم بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقى ئالپ ئاتىم بولسا ئالچاق كۆڭۈل تۇزى ئەتمەكى كەڭ نە قىلقى ئامۇل
Akı alp atım bolsa alçak köñül, tuzı etmeki keñ ne kılkı amul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cömert, cesur, alçak gönüllü, sofrası açık ve soğuk kanlı olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be generous, heroic, famed for valor, humble of heart, open-handed at the table, and calm of temperament.'
#2275 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېخىي بولسا قوشۇننى باشلار كىشى،
يىغىلغاي ئاڭا خىل كىشىلەر بېشى.

'The Commander of the Host must be lavish in generosity, so that the bravest and most valiant champions may rally beneath his banner.'

Etrafına en seçkin kimselerin toplanması için, ordu başında bulunan insanın çok cömert olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى ناھايىتى سېخىي بولغاندىلا، ئەتراپىغا ئەڭ خىللانغان كىشىلەرنى توپلىمالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقى بولغۇ ئارتۇق سۈ باشلار كىشى تىرىلسە ئاڭار ئۆترۈ ئۈدرۈم باشى
Akı bolğu artuk sü başlar kişi, tirilse añar ötrü üdrüm başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Etrafına en seçkin kimselerin toplanması için, ordu başında bulunan insanın çok cömert olması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'The Commander of the Host must be lavish in generosity, so that the bravest and most valiant champions may rally beneath his banner.'
#2276 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چېرىككە ئۈلەشتۈرسە بار مېلىنى،
ئاداش - دوست ۋە قولداش تۇتسا ھەممىنى.

'Let him distribute all his goods and wealth among his warriors, winning countless brothers, comrades, and loyal companions-in-arms.'

O bütün malını askere dağıtmalı ve bir çok kimseleri dost ve silâh arkadaşı edinmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ بارلىق مال دۇنياسىنى ئەسكەرلەرگە ئۈلەشتۈرۈپ بېرىدىغان، كۆپ دوست بۇرادەر، ئەل ئاغىنە تۇتىدىغان بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈلەسە ئەر ئاتقا قامۇغ بار مالىن ئاداش قولداش ئارداش تۇتۇنسا قالىن
Ülese er atka kamuğ bar mâlın, adaş koldaş ardaş tutunsa kalın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O bütün malını askere dağıtmalı ve bir çok kimseleri dost ve silâh arkadaşı edinmelidir.
🇬🇧 EN 'Let him distribute all his goods and wealth among his warriors, winning countless brothers, comrades, and loyal companions-in-arms.'
#2277 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزىگە بىر ئات، تون، قورال بەس ئېتەر،
جاھانغا ئېتى بولسا مەشھۇر، يېتەر.

'Let him reserve for himself only a steed, a garment, and his armor; it is enough for him if his renown spreadeth and his name ringeth across the world!'

Kendisine bir at, giyim ve silâh ayırması kâfidir, meşhur olup, dünyaya nâm salmak ona yeter.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىگە بىر ئات، تون ۋە قورال ئايرىپ قويسىلا كۇپايە، شۇنىڭ بىلەن داڭ چىقىرىپ، شۆھرىتىنى جاھانغا يايالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزىڭە بىر ئات تون تولۇم قودسا تاپ چاۋىقسا ئاجۇندا ئاتىن يادسا تاپ
Öziñe bir at ton tolum kodsa tap, çavıksa ajunda atın yadsa tap
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendisine bir at, giyim ve silâh ayırması kâfidir, meşhur olup, dünyaya nâm salmak ona yeter.
🇬🇧 EN 'Let him reserve for himself only a steed, a garment, and his armor; it is enough for him if his renown spreadeth and his name ringeth across the world!'
#2278 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئوغۇل - قىز غېمىن دەپ مېلىن يىغمىسا،
بېغىم، سۇ، يېرىم دەپ كۈمۈش تاپمىسا.

'He must not hoard riches for the sake of sons, daughters, or wife, nor amass silver dreaming of estates, lands, and orchards.'

Çoluk-çocuk ve karım diye, mal toplamamak veya mülk ve bağbahçe edineceğim diye, gümüş yığmamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ ئوغۇل قىز ۋە خوتۇنۇم دەپ مال دۇنيا توپلىماسلىقى، ياكى يەر سۇ، باغ ۋاران دەپ كۈمۈش يىغماسلىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوغۇل قىز كىشىم تەپ نەڭىن ئىركمەسە يا يەر سۇۋ باغىم تەپ كۈمۈش تەرمەسە
Oğul kız kişim tep neñin irkmese, ya yer suv bağım tep kümüş termese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çoluk-çocuk ve karım diye, mal toplamamak veya mülk ve bağbahçe edineceğim diye, gümüş yığmamalıdır.
🇬🇧 EN 'He must not hoard riches for the sake of sons, daughters, or wife, nor amass silver dreaming of estates, lands, and orchards.'
#2279 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچتىن ئىستىسە پۈتۈن مەقسىتىن،
بۇلاپ ئالسا، بەرسە، يېيىپ شۆھرىتىن.

'All his desires he must seek through the edge of the sword—striking, capturing, bestowing upon others, and thereby exalting his glory!'

O bütün arzusunu kılıcı ile istemelidir, vurmalı, almalı, vermeli ve böylelikle şöhretini büyütmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ پۈتۈن ئارزۇسىغا قىلىپچى بىلەن يەتمىكى، جەڭ بىلەن ئېلىشى، ئۈلەشتۈرۈپ بېرىشى، شۆھرىتىنى يۈكسەلدۈرۈشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچىن تىلەسە قامۇغ ئارزۇسىن ئۇرۇپ ئالسا بەرسە بەدۈتسە كۈسىن
Kılıçın tilese kamuğ ârzûsın, urup alsa berse bedütse küsin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O bütün arzusunu kılıcı ile istemelidir, vurmalı, almalı, vermeli ve böylelikle şöhretini büyütmelidir.
🇬🇧 EN 'All his desires he must seek through the edge of the sword—striking, capturing, bestowing upon others, and thereby exalting his glory!'
#2280 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېگۈزسە، ئىچۈرسە، كىيگۈزسە كىيىم،
قورال، ئات، قىز - ئوغلان بېرىپ كۆپ قېتىم.

'He must feed his comrades, give them drink, clothe them in fine garments, and bestow upon them horses, harness, and captive youths.'

Silâh arkadaşlarını yedirıp-içirmeli ve giydirip-kuşatmalı, onlara çok at-koşum, köle ve câriye ihsan etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
سەپداشلىرىغا يېگۇزۇشى، ئىچكۈزۈشى ۋە ئۇلارنى كىيىندۈرۈشى، ئۇلارغا كۆپلەپ ئات، قورال جابدۇق، قىز كېنىزەكلەرنى ھەدىيە قىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەتۈرسە ئىچۈرسە كەدۈرسە كەدىم ئات ئۈستەم قىز ئوغلان بۇ بەرسە تەلىم
Yetürse içürse kedürse kedim, at üstem kız oğlan bu berse telim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Silâh arkadaşlarını yedirıp-içirmeli ve giydirip-kuşatmalı, onlara çok at-koşum, köle ve câriye ihsan etmelidir.
🇬🇧 EN 'He must feed his comrades, give them drink, clothe them in fine garments, and bestow upon them horses, harness, and captive youths.'
#2281 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شۇ ھالدا يىغىلۇر باتۇرلار ئاڭا،
شېرىن جان پىدالاپ، ياتۇر تاغ - قىيا.

'Then shall stout-hearted, manly warriors gather round him, offering up their sweet lives and heaping their slain foes high as mountains and crags.'

Böyle olursa, onun etrafına mert yiğitler toplanır ve tatlı canlarını feda ederek, cesetlerinden dağlar ve kayalar meydana getirirler.

نەسرىي يەشمىسى:
شۇندىلا ئۇنىڭ ئەتراپىغا جەسۇر يىگىتلەر توپلىنىپ، سۆيۈملۈك جېنىنى پىدا قىلىپ، كەينىدىن تاغ، قىيالاردا ياتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاڭار تىرلۈر ئۆترۈ كۈر ئەرسىگ ئەرەن سەۋۈگ جان يۇلۇغلاپ ياتۇر تاغ قايان
Añar tirlür ötrü kür ersig eren, sevüg cân yuluğlap yatur tağ kayan
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle olursa, onun etrafına mert yiğitler toplanır ve tatlı canlarını feda ederek, cesetlerinden dağlar ve kayalar meydana getirirler.
🇬🇧 EN 'Then shall stout-hearted, manly warriors gather round him, offering up their sweet lives and heaping their slain foes high as mountains and crags.'
#2282 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك كېرەك ھەم يۈرەكلىك كېرەك،
جەسۇرلۇق كېرەك، كەڭ كۆڭۈللۈك كېرەك.

'He must be stout of heart, penetrating of intellect, magnanimous in spirit, and resolute in courage.'

O çok cesur, zeki ve aynı zamanda da mert ve geniş yürekli olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ يۈرەكلىك، ناھايىتى ئەقىللىق بولۇشى، باتۇر ۋە قىزغىن بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈرەكلىگ كەرەك ئارتۇق ئۆگلۈگ كەرەك كۆگۈزلۈگ كەرەك ھەم كۆڭۈللۈگ كەرەك
Yüreklig kerek artuk öglüg kerek, kögüzlüg kerek hem köñüllüg kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O çok cesur, zeki ve aynı zamanda da mert ve geniş yürekli olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be stout of heart, penetrating of intellect, magnanimous in spirit, and resolute in courage.'
#2283 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سوقۇشتا كېرەكسىز يۈرەكسىز كىشى،
يۈرەكسىز كىشى ئۈچىشى ئوخشىشى.

'In the hour of battle, the faint-hearted have no place; faint-heartedness is the way of women, not of warriors.'

Harpte korkak kimselere lüzum yoktur, korkak insanlar kadınlara benzerler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇشتا يۈرەكسىزنىڭ لازىمى يوق، يۈرەكسىزلىك ئاياللارغا خاس ئىشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىدا كەرەكسىز يۈرەكسىز كىشى يۈرەكسىز كىشى ئول تىشىلەر ئىشى
Yağıda kereksiz yüreksiz kişi, yüreksiz kişi ol tişiler işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Harpte korkak kimselere lüzum yoktur, korkak insanlar kadınlara benzerler.
🇬🇧 EN 'In the hour of battle, the faint-hearted have no place; faint-heartedness is the way of women, not of warriors.'
#2284 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يۈرەكسىز كىشى ئۈچۈشۈنىن بۇزار،
بۇزۇلسا قوشۇن، ئەر بىر - بىرىن بۇزار.

'Cowards corrupt and dishearten the ranks of an army; and when the army is corrupted, panic spreadeth from man to man.'

Korkak kimseler orduyu bozarlar, ordu bozulursa, askerler birbirini ifsat ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
يۈرەكسىز كىشىلەر قوشۇننى بۇزىدۇ، قوشۇن بۇزۇلسا، ئەسكەرلەر تېزىپ كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈرەكسىز كىشىلەر چەرىگ ئارتاتۇر چەرىگ ئارتاسا ئەر ئەرىگ ئارتاتۇر
Yüreksiz kişiler çerig artatur, çerig artasa er erig artatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Korkak kimseler orduyu bozarlar, ordu bozulursa, askerler birbirini ifsat ederler.
🇬🇧 EN 'Cowards corrupt and dishearten the ranks of an army; and when the army is corrupted, panic spreadeth from man to man.'
#2285 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇرۇشتا يۈرەكلىك، چىداملىق كېرەك،
سېلىپ كەلسە ياۋ ئات، يىغىلماق كېرەك.

'In the heat of battle, brave men must stand firm; and when the enemy chargeth upon horseback, they must close their ranks together.'

Harpte cesur yiğitler dayanmalı, düşman at salarsa, hemen toplanmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
جەڭدە يۈرەكلىك بولۇش ۋە چىدام كۆرسىتىش كېرەك، دۈشمەن ئات سالسا، زىچ توپلىنىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىدا يۈرەكلىگ سەرىڭۈ كەرەك ياغى ئات كەمىشسە تىرەڭۈ كەرەك
Yağıda yüreklig seringü kerek, yağı at kemişse tirengü kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Harpte cesur yiğitler dayanmalı, düşman at salarsa, hemen toplanmalıdır.
🇬🇧 EN 'In the heat of battle, brave men must stand firm; and when the enemy chargeth upon horseback, they must close their ranks together.'
#2286 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇر ۋاقتى ئۆلۈمنىڭ نە ھالدا ئېسە،
يىگىت ئۆلمىگەي تا ئەجەل كەلمىسە.

'Death is indeed appointed for every mortal soul; yet until the appointed hour arriveth, no renowned warrior perisheth.'

Ölüm için, hiç şüphesiz, ecelin gelmesi lâzımdır, eceli gelmeden, hiç bir yiğit ölmez.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېنىقكى، ئۆلۈم مۇقەررەر نەرسە دۇر، لېكىن ۋاقتى كەلمىگۈچە ئەر يىگىتلەر ئۆلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايىقلىغ-تۇرۇر بۇ ئۆلۈم بەلگۈلۈگ ئۈدى كەلمەگىنچە ئەر ئۆلمەز كۈلۈگ
Ayıklığ-turur bu ölüm belgülüg, üdi kelmeginçe er ölmez külüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ölüm için, hiç şüphesiz, ecelin gelmesi lâzımdır, eceli gelmeden, hiç bir yiğit ölmez.
🇬🇧 EN 'Death is indeed appointed for every mortal soul; yet until the appointed hour arriveth, no renowned warrior perisheth.'
#2287 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشىتكىن، غەيۈر، جەسۇر ئەر،
ئۆلۈمنى ئۈنتۈپ، ياۋى ئۈرۈر ئەر.

'Hear what the fierce and mighty champion who forgetteth death and striketh down his foe hath said:'

Ölümü hatırına getirmeyerek, düşmanını vuran, yaman ve pek yürekli adam ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
جەسۇر ۋە باتۇر ئەر نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، كىشى ئۆلۈمنى ئۇنتۇسا دۈشمىنىنى يېڭىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئازىغلىغ كۈر ئەر ئۆلۈمۈگ ئۇنىتسا ياغىسىن ئۇرار
Negü ter eşitgil azığlığ kür er, ölümüg unıtsa yağısın urar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ölümü hatırına getirmeyerek, düşmanını vuran, yaman ve pek yürekli adam ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'Hear what the fierce and mighty champion who forgetteth death and striketh down his foe hath said:'
#2288 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى ۋاقىتسىز ئۆلمەس ئائىدىن تۇغۇپ،
نېچۇن قورقادۇرسەن ئۆزۈڭ ياۋ كۆرۈپ.

''No mortal born of mother dieth before his appointed day; wherefore should thy soul tremble when thou beholdest the enemy?''

Anadan doğan hiç kimse ecelsiz ölmez, düşmanı görünce, neden korkarsın?

نەسرىي يەشمىسى:
”ئانىدىن تۇغۇلغان ئادەم ئەجەلسىز ئۆلمەيدۇ، دۈشمەننى كۆرۈپلا نېمىشقا قورقسەن؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئۈدسۈز ئۆلمەز ئانادىن تۇغۇپ نەلۈك قورقار ئۆزۈڭ ياغىنى كۆرۈپ
Kişi üdsüz ölmez anadın tuğup, nelük korkar özüñ yağını körüp
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anadan doğan hiç kimse ecelsiz ölmez, düşmanı görünce, neden korkarsın?
🇬🇧 EN ''No mortal born of mother dieth before his appointed day; wherefore should thy soul tremble when thou beholdest the enemy?''
#2289 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغىغا يېلىڭ تەگ، يىگىتتەك ئۇرۇش،
ئەجەل يەتمىگۈنچە، ھېچ بولماس ئۆلۈش.

''Charge upon the foe like a blazing flame and fight like men! Death cometh not unto the living man before his destined hour.''

Düşmana yalın hücum et, erkekler gibi vuruş, eceli gelmeyince, insan kat'iyen ölmez.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەنگە يالقۇندەك بول، ئۇنىڭ بىلەن ئەرلەرچە ئۇرۇش، ھايات ئادەمگە ئەجەلسىز ئۆلۈم كەلمەيدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىقا يالۇچ تەگ ئەرەن تەگ ئۇرۇش ئەجەلسىز ئۆلۈم بولماز ئۆزكە بولۇپ
Yağıka yaluç teg eren teg uruş, ecelsiz ölüm bolmaz özke bolup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmana yalın hücum et, erkekler gibi vuruş, eceli gelmeyince, insan kat'iyen ölmez.
🇬🇧 EN ''Charge upon the foe like a blazing flame and fight like men! Death cometh not unto the living man before his destined hour.''
#2290 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك ئەرگە ئۇيات، ئۇياتلىق ئۈچۈن،
ئۇرار ياۋنى تا ئالمىغۇنچە ئۈچۈن.

'A warrior must be moved by a keen sense of honor; for honor's sake he confronteth the foe and never retreateth until his vengeance is achieved.'

Kumandan haysiyet sahibi olmalıdır, o şerefi için düşmana karşı koyar ve intikamını almadan, ondan yüz çevirmez.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەر نومۇسلۇق بولۇشى كېرەك، ئار نومۇس ئۈچۈن ئۇ ، ئىنتىقام ئالماي ئارقىغا قايتمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتلۇغ كەرەك ئەر ئۇۋۇتى ئۈچۈن ياغى بىرلە قارشۇر قادىتماز ئۆچۈن
Uvutluğ kerek er uvutı üçün, yağı birle karşur kadıtmaz öçün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kumandan haysiyet sahibi olmalıdır, o şerefi için düşmana karşı koyar ve intikamını almadan, ondan yüz çevirmez.
🇬🇧 EN 'A warrior must be moved by a keen sense of honor; for honor's sake he confronteth the foe and never retreateth until his vengeance is achieved.'
#2291 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇيات بىرلە ئىنسان ياۋنى يوق قىلار،
ئۇرۇشتا ئەڭ ئاۋۋال ئۇياتسىز قاچار.

'Through a sense of honor, a hero scattereth the ranks of the enemy; whereas in battle, the shameless are ever the first to flee.'

Şeref duygusu ile insan düşmanını darma - dağın eder, harpte ilk önce şerefsiz kimseler kaçar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئار نومۇس بىلەن ئىنسان دۈشمىنىنى بىتچىت قىلىدۇ، جەڭدە ئەڭ ئاۋۋال نومۇسسىزلار قاچىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇت بىرلە يالڭۇق ياغىسىن ساچار ياغىدا ئەڭ ئاشنۇ ئۇۋۇتسۇز قاچار
Uvut birle yalñuk yağısın saçar, yağıda eñ aşnu uvutsuz kaçar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şeref duygusu ile insan düşmanını darma - dağın eder, harpte ilk önce şerefsiz kimseler kaçar.
🇬🇧 EN 'Through a sense of honor, a hero scattereth the ranks of the enemy; whereas in battle, the shameless are ever the first to flee.'
#2292 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قورقاقمۇ ئۇيىلىپ باتۇرلۇق قىلۇر،
ماختىلىش ئۈچۈن ئۇ ئۆزىن ئۆلتۈرۈر.

'Even the timid man performeth deeds of valor out of dread of shame; and for the sake of lasting praise, a man casteth himself into the jaws of death.'

Korkak kimse dahi haysiyetini korumak için, kahramanlık gösterir, öğülmesi için insan kendisini ölüme atar.

نەسرىي يەشمىسى:
قورقۇنچاقلارمۇ نومۇسنى دەپ باتۇرلۇق قىلىدۇ، ماختالماق ئۈچۈن كىشى ئۆزىنى ئۆلۈمگە ئاتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتقا بولۇپ قورقلىق ئالپلىق قىلۇر ئۆگۈنچكە بولۇپ ئەر ئۆزىن ئۆلدۈرۈر
Uvutka bolup korklık alplık kılur, ögünçke bolup er özin öldürür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Korkak kimse dahi haysiyetini korumak için, kahramanlık gösterir, öğülmesi için insan kendisini ölüme atar.
🇬🇧 EN 'Even the timid man performeth deeds of valor out of dread of shame; and for the sake of lasting praise, a man casteth himself into the jaws of death.'
#2293 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يۈرەكلىك ئاتالغان ئۇياتلىق بولۇر،
ئۇياتلىق ئەر ئۆلسە ئۇرۇشۇپ ئۆلۈر.

'He who is brave and chargeth the line is possessed of honor; and when a man of honor falleth, he falleth fighting unto his last breath.'

Cesur dediğin haysiyet sahibi olur, haysiyetli insan ölürken, vuruşarak ölür.

نەسرىي يەشمىسى:
يۈرەكلىك دېگىنىمىز ئار نومۇسلۇق ئەردۇر. نومۇسلۇق ئەر ئۆلسە، ئۇرۇشۇپ ئۆلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈرەكلىگ تەگۈچى ئۇۋۇتلۇغ بولۇر ئۇۋۇتلۇغ كىشى ئۆلسە ئۇرشۇ ئۆلۈر
Yüreklig tegüçi uvutluğ bolur, uvutluğ kişi ölse urşu ölür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cesur dediğin haysiyet sahibi olur, haysiyetli insan ölürken, vuruşarak ölür.
🇬🇧 EN 'He who is brave and chargeth the line is possessed of honor; and when a man of honor falleth, he falleth fighting unto his last breath.'
#2294 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇن يېشى بولسا كەمتەر،
مۇلايىم، خەلققە سۆيدۈرەر ئۆزىن ئۆ دائىم.

'His conduct must be agreeable and his heart humble, that he may win the deep affection of all the host.'

Kumandan iyi tabiatlı ve alçak gönüllü olmalıdır, o böylelikle kendisini halka sevdirir.

نەسرىي يەشمىسى:
قوماندان مۇلايىم ۋە كەمتەر بولسا، خەلققە ئۆزىنى سۆيۈملۈك قىلالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىنچى ئوڭاي بولسا قودقى كۆڭۈل بودۇنقا سەۋىتۈر ئۆزىن بۇ ياڭ ئول
Kılınçı oñay bolsa kodkı köñül, bodunka sevitür özin bu yañ ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kumandan iyi tabiatlı ve alçak gönüllü olmalıdır, o böylelikle kendisini halka sevdirir.
🇬🇧 EN 'His conduct must be agreeable and his heart humble, that he may win the deep affection of all the host.'
#2295 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىسسىتۇر كىشىنى كىچىك دىل كىشى،
قاچۇرار كىشىنى ئىتتىك تىل كىشى.

'A mild and gentle man warmeth the hearts of his comrades; whereas harsh words and a wrathful tongue drive men far away.'

Alçak gönüllü kimse insanların kalbini kendisine ısındırır, kötü dilli ve hiddetli kimseler insanları kendisinden uzaklaştırırlar.

نەسرىي يەشمىسى:
مۇلايىم كىشى ئادەملەرنىڭ كۆڭلىنى ئىستەيدۇ، تىلى قوپال، قەھرىلىك كىشى ئادەملەرنى يىراقلاشتۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىتۈر كىشى كۆرلىن ئالچاق كىش يىراتۇر ئەرەنىگ تىلى ئەل بۇشى
İsitür kişi körlin alçak kiş, yıratur erenig tili el buşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alçak gönüllü kimse insanların kalbini kendisine ısındırır, kötü dilli ve hiddetli kimseler insanları kendisinden uzaklaştırırlar.
🇬🇧 EN 'A mild and gentle man warmeth the hearts of his comrades; whereas harsh words and a wrathful tongue drive men far away.'
#2296 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوماندان ئۆزىنى تۇتاركەن يوغان،
يېگەي دۈشمىنىدىن تاياق بىگۇمان.

'If the Commander of an army waxeth proud and haughty, beyond doubt he shall suffer defeat and disgrace at the enemy's hands.'

Ordu kumandanı mağrur olursa, şüphesiz, düşmandan dayak yer.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى ئۆزىنى تەكەببۇر تۇتسا، شۈبھىسىزكى، بۇ ئەر دۈشمەندىن قامچا يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەدۈك تۇتسا كۆڭلىن بۇ سۈ باشلار ئەر سەزىكسىز ياغىدىن بۇ ئەر بەرگە يەر
Bedük tutsa köñlin bu sü başlar er, seziksiz yağıdın bu er berge yer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı mağrur olursa, şüphesiz, düşmandan dayak yer.
🇬🇧 EN 'If the Commander of an army waxeth proud and haughty, beyond doubt he shall suffer defeat and disgrace at the enemy's hands.'
#2297 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەكەببۇر كىشىلەر غاپىللىق قىلۇر،
غاپىللار بۇزۇلۇر، يا بىۋاخ ئۆلۈر.

'The haughty commander falleth into careless negligence; and the negligent man is either overthrown in ruin or dieth before his time.'

Mağrur adam ihmalkârlık eder, ihmalkâr adam ya bozulur yahut vakitsiz ölür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىنى چوڭ تۇتقان كىشى بىخۇدلۇق قىلىدۇ، بىخۇد كىشى نابۇت بولىدۇ ياكى ۋاقىتسىز ئۆلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۆڭلى بەدۈك ئەر ئوساللىق قىلۇر ئوسال ئەر يا بۇزلۇر يا ئۈدسۈز ئۆلۈر
Bu köñli bedük er osallık kılur, osal er ya buzlur ya üdsüz ölür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Mağrur adam ihmalkârlık eder, ihmalkâr adam ya bozulur yahut vakitsiz ölür.
🇬🇧 EN 'The haughty commander falleth into careless negligence; and the negligent man is either overthrown in ruin or dieth before his time.'
#2298 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېتىم چىقسۇن دېسە ئۇ،
بولسۇن جەسۇر، ساقال چېچى رەتلىك، بەھەيۋەت، غەيۇر.

'He must be valiant, manly, dignified, well-groomed, and imposing of stature, that his renown may resound far and wide.'

Namlı ve şöhretli olması ve adının yayılması için, onun cesur, heybetli, saçı-sakalı düzgün ve mert insan olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوماندان جەسۇر مەرد، ھەيۋەتلىك، چاچ ساقىلى ياسالغان بولسا، نامى يېيىلىپ، داڭقى چىقىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈر ئەرسىگ كەرەك بولسا قاشىغ يۈلۈگ يادىلسا ئاتى بولسا چاۋلۇغ كۈلۈگ
Kür ersig kerek bolsa kaşığ yülüg, yadılsa atı bolsa çavluğ külüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Namlı ve şöhretli olması ve adının yayılması için, onun cesur, heybetli, saçı-sakalı düzgün ve mert insan olması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'He must be valiant, manly, dignified, well-groomed, and imposing of stature, that his renown may resound far and wide.'
#2299 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامانغا ھەيۋەت كېرەك، قورقۇتقىلى،
ياۋاشلارغا ياخشىلىق، سۆيدۈرگىلى.

'He must present an imposing and fearsome aspect unto the wicked, yet show benevolence and favor unto the gentle, that they may love him.'

Kendisinden korkmaları için,- onun kötülere karşı heybetli görünmesi, sevmeleri için de, yumuşak huylu kimselere iyi davranması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
يامانلارنى قورقۇتۇش ئۈچۈن ھەيۋە قىلىش، ياۋاشلارنى سۆيۈندۈرۈش ئۈچۈن ياخشىلىق قىلىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزلەركە قاشىغ كەرەك قورقسالار ياۋاشلارقا ئەدگۈ كەرەك سەۋسەلەر
İsizlerke kaşığ kerek korksalar, yavaşlarka edgü kerek sevseler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendisinden korkmaları için,- onun kötülere karşı heybetli görünmesi, sevmeleri için de, yumuşak huylu kimselere iyi davranması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'He must present an imposing and fearsome aspect unto the wicked, yet show benevolence and favor unto the gentle, that they may love him.'
#2300 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سىياسەت يۈرۈتسۈن قوشۇننىڭ بېشى،
سىياسەتكە باغلىق قوشۇننىڭ ئىشى.

'The Commander of the Host must understand the art of discipline and statecraft; for the conduct of armies dependeth upon firm governance.'

Ordu kumandanı siyâset etmesini bilmeli, ordu ışı siyâsete bağlı olur.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى سىياسەت يۈرگۈزۈشى كېرەك، چۈنكى قوشۇن ئىشى سىياسەتكە ئېھتىياجلىق.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سىياسەت يورىتغۇ كەرەك سۈ باشى سىياسەتقا ئاشلىغ بولۇر سۈ ئىشى
Siyâset yorıtğu kerek sü başı, siyâsetka aşlığ bolur sü işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı siyâset etmesini bilmeli, ordu ışı siyâsete bağlı olur.
🇬🇧 EN 'The Commander of the Host must understand the art of discipline and statecraft; for the conduct of armies dependeth upon firm governance.'
#2301 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سىياسەتلە قالماس قوشۇن باشچىسىز،
باش ئولسا، ئۇيۇشقاي قوشۇن شۈبھىسىز.

'When discipline is maintained, the army remaineth well-commanded; and when the army is well-commanded, the troops are kept well-supplied.'

Siyâset tatbik edilirse, ordu başsız kalmaz, ordu başlı olursa, asker birbirine bağlı kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
سىياسەت يۈرگۈزسە قوشۇندا باش بولىدۇ، قوشۇندا باشلىق بولسا، ئەسكەرلەر ياخشى تەمىن قىلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سىياسەت يورىتسا سۈ باشلىغ بولۇر سۈسى باشلىغ ئەرسە ئەر ئاشلىغ بولۇر
Siyâset yorıtsa sü başlığ bolur, süsi başlığ erse er aşlığ bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Siyâset tatbik edilirse, ordu başsız kalmaz, ordu başlı olursa, asker birbirine bağlı kalır.
🇬🇧 EN 'When discipline is maintained, the army remaineth well-commanded; and when the army is well-commanded, the troops are kept well-supplied.'
#2302 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قايۇ بىر قوشۇن بولسا ياشسىز، بوشاڭ،
بۇزۇلۇر ئۇ قوشۇن، ئەي خان، كۆپ ياشاڭ.

'Whichever army becometh leaderless and undisciplined, that army is already broken; may the King live long and triumph!'

Hangi ordu başsız kalırsa, onu bırak, o ordu bozulur, ey hükümdar sen çok yaşa.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسى قوشۇن باشسىز، بوشاڭ بولسا، قوشۇن بۇزۇلىدۇ، ئەي ئەلگ، ئۇزۇن ياشا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ سۈ بولۇر بولسا باشسىز تۇشاڭ ئۇش ئول سۈ بۇزۇلدى ئىلىگ كەچ ياشاڭ
Kayu sü bolur bolsa başsız tuşañ, uş ol sü buzuldı ilig keç yaşañ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi ordu başsız kalırsa, onu bırak, o ordu bozulur, ey hükümdar sen çok yaşa.
🇬🇧 EN 'Whichever army becometh leaderless and undisciplined, that army is already broken; may the King live long and triumph!'
#2303 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامانلارغا ھەيۋەت، سىياسەت كېرەك،
يەنە ياخشىغا دائىم ھۆرمەت كېرەك.

'Unto the unruly and corrupt, firmness and awe are due; but unto the good and loyal, perpetual honor must be shown.'

Kötülere haşmet ve siyâset, iyilere ise, dâima hürmet lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
يامانلارغا ھەيۋە، سىياسەت كېرەك، ياخشىلارغا بولسا، دائىم ھۆرمەت كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزلەركە ھىشمەت سىياسەت كەرەك يانا ئەدگۈكە تۇتچى ھۈرمەت كەرەك
İsizlerke hışmet siyâset kerek, yana edgüke tutçı hürmet kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötülere haşmet ve siyâset, iyilere ise, dâima hürmet lâzımdır.
🇬🇧 EN 'Unto the unruly and corrupt, firmness and awe are due; but unto the good and loyal, perpetual honor must be shown.'
#2304 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ياخشىغا ياخشىلىق قىل تولۇق،
ئۇلارنى سۆيۈندۈر، سالما ئېغىر يۈك.

'Bestow every manner of bounty upon the righteous; seek their joy and lay no intolerable burdens upon their shoulders.'

iyi insanlara her türlü iyilikleri ver, onları memnun etmeli ve onlara yük yükletmemelıdir.

نەسرىي يەشمىسى:
ياخشىلارغا تامامەن ياخشىلىق يەتكۈز، ئۇلارنىڭ شادلىقىنى تىلە، مۇشەققەتكە قويما.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەگۈر ئەدگۈلەركە تۈكەل ئەدگۈلۈك سەۋىنچىن تىلەگۈ يۈدۈرمەگۈ يۈك
Tegür edgülerke tükel edgülük, sevinçin tilegü yüdürmegü yük
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR iyi insanlara her türlü iyilikleri ver, onları memnun etmeli ve onlara yük yükletmemelıdir.
🇬🇧 EN 'Bestow every manner of bounty upon the righteous; seek their joy and lay no intolerable burdens upon their shoulders.'
#2305 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلەر ياخشىلىق ھەممە كىشى ئاختۇرۇپ،
كىشى قۇل بولۇر ئەرگە، ياخشىلىق كۆرۈپ.

'All mankind yearneth for kindness and goodness; a man becometh a devoted servant unto him from whom he receiveth favor.'

Bütün insanlar bu iyilikleri ararlar, insan iyiliğini gördüğü adama kul olur.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئىنسان ياخشىلىقنى ئارزۇ قىلىدۇ، كىشى ياخشىلىقنى كۆرگەن ئادەمگە قۇل بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئەدگۈگ تىلەر بارچا يالڭۇق تۇرۇپ كىشى قۇل بولۇر ئەركە ئەدگۈ بۇلۇپ
Bu edgüg tiler barça yalñuk turup, kişi kul bolur erke edgü bulup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün insanlar bu iyilikleri ararlar, insan iyiliğini gördüğü adama kul olur.
🇬🇧 EN 'All mankind yearneth for kindness and goodness; a man becometh a devoted servant unto him from whom he receiveth favor.'
#2306 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇلايىم خۇي كىشى نە دەيدۇ، ئىشىت،
تەسەللى بەر ئۆزگە، ئوقۇپ بۇ بېيىت.

'Hear what the mild and gentle sage hath said; read this verse and find comfort for thy soul:'

Yumuşak huylu insan ne der, dinle, bu beyti oku ve kendini teselli et.

نەسرىي يەشمىسى:
مىجەزى مۇلايىم كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، بۇ بېيىتنى ئوقۇپ، ئۆزۈڭگە تەسەللىي تاپ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئاي قىلقى تۈزۈن بۇ بەيتىگ ئوقىغىل ئاۋىنغىل ئۆزۈن
Negü ter eşitgil ay kılkı tüzün, bu beytig okığıl avınğıl özün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yumuşak huylu insan ne der, dinle, bu beyti oku ve kendini teselli et.
🇬🇧 EN 'Hear what the mild and gentle sage hath said; read this verse and find comfort for thy soul:'
#2307 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئازاد - ھۆر كىشىلەر ياخشىلىق قۇلى،
قىلىپ ياخشىلىق ئاچ دۇرۇسلۇق يولى.

''Every free and independent man is a captive of kindness; do good unto others, and open wide the road of rectitude!''

Hür ve serbest insanların hepsi iyilik kuludur, sen iyilik yaparak, doğruluk yolunu aç.

نەسرىي يەشمىسى:
”ئەركىن ئازاد كىشىلەرنىڭ ھەممىسى ياخشىلىقنىڭ قۇلىدۇر، سەن ياخشىلىق قىلىپ، توغرىلىقنىڭ يولىنى ئاچ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بوش ئازاد كىشى بارچا ئەدگۈ قۇلى سەن ئەدگۈ قىلۇ ئاچ كۆنىلىك يولى
Boş âzâd kişi barça edgü kulı, sen edgü kılu aç könilik yolı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hür ve serbest insanların hepsi iyilik kuludur, sen iyilik yaparak, doğruluk yolunu aç.
🇬🇧 EN ''Every free and independent man is a captive of kindness; do good unto others, and open wide the road of rectitude!''
#2308 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىلىك قىلىشقا كىشى بول ھامان،
كىشى قۇردى شۇنداق كىشىلىك يولى.

''To perform deeds of humaneness, remain ever humane thyself; for in this very manner have the wise laid the foundation of humaneness.''

insanca hareket etmek için, sen dâima insan ol, insan insanlığın temelini böyle tesbit etmiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئادەمگەرچىلىك قىلىش ئۈچۈن ئادەمىي بولۇش كېرەك، كىشى ئادەمگەرچىلىكنىڭ ئۇلىنى ئەنە شۇنداق قۇرۇپ چىققان.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىلىك قىلۇرقا كىشى بول تۇشى كىشى مۇنداغ ئۇردى كىشىلىك ئۇلى
Kişilik kılurka kişi bol tuşı, kişi mundağ urdı kişilik ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanca hareket etmek için, sen dâima insan ol, insan insanlığın temelini böyle tesbit etmiştir.
🇬🇧 EN ''To perform deeds of humaneness, remain ever humane thyself; for in this very manner have the wise laid the foundation of humaneness.''
#2309 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك بۇ قانچە ئىش قوماندان ئۈچۈن،
يۈرۈش قىلغاندا ياۋغا، تۈزەپ يول يوسۇن.

'Unto the Commander of the Host, several qualities are indispensable when he advanceth against the enemy and directeth his forces:'

Düşmana karşı sefere çıkmak ve ordunun hareketini idare edebilmek için, kumandanın şu bir kaç vasfa sahip olması gerekir.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەنگە قارشى يۈزلىنىش ۋە لەشكەرنىڭ ھەرىكىتىنى ئىدارە قىلىش ئۈچۈن، قوشۇن قوماندانىدا مۇنۇ بىرقانچە سۈپەت بولۇشى كېرەك:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك سۈ باشىڭا بۇ بىر قاچ قىلىق ياغىقا يۈز ئۇرسا بۇ تۈزسە يورىق
Kerek sü başıña bu bir kaç kılık, yağıka yüz ursa bu tüzse yorık
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmana karşı sefere çıkmak ve ordunun hareketini idare edebilmek için, kumandanın şu bir kaç vasfa sahip olması gerekir.
🇬🇧 EN 'Unto the Commander of the Host, several qualities are indispensable when he advanceth against the enemy and directeth his forces:'
#2310 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سوقۇشقاندا يولۋاس يۈرەكلىك كېرەك،
تۇتۇشقاندا يىلپىز بىلەكلىك كېرەك.

'In battle he must possess the bold heart of a lion, and in close combat the tearing forearm of a tiger;'

Onun yüreği harpte arslan yüreği gibi ve dövüşürken de bileği kaplan pençesi gibi olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
جەڭ قىلغاندا ئارسلان يۈرىكىدەك يۈرەك كېرەك، ئېلىشقاندا، قاپلان بىلىكىدەك بىلەك كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىدا كۈر ئارسلان يۈرەكى كەرەك قارىشتۇقتا ئەسرى بىلەكى كەرەك
Yağıda kür arslan yüreki kerek, karıştukta esri bileki kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onun yüreği harpte arslan yüreği gibi ve dövüşürken de bileği kaplan pençesi gibi olmalıdır.
🇬🇧 EN 'In battle he must possess the bold heart of a lion, and in close combat the tearing forearm of a tiger;'
#2311 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
توڭگۇز كەبى تەرسا، بۆرىدەك كۈچى،
ئېيىقتەك ئېتىلغاق، قوتازدەك ئۆچى.

'He must be stubborn as a wild boar, strong as a mountain wolf, ferocious as a bear, and unyielding in wrath as a wild yak;'

O domuz gibi inatçı, kurt gibi kuvvetli, ayı gibi azılı ve yaban sığırı gibi kinci olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوماندان توڭگۇزدەك تەرسا، بۆرىدەك كۈچلۈك، ئېيىقتەك قايتماس، قوتازدەك ئادەۋەتخور،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
توڭۇز تەگ تىتىملىگ بۆرى تەگ كۈچى ئادىغلايۇ ئازغىن قوتوز تەگ ئۆچى
Toñuz teg titimlig böri teg küçi, adığlayu azğın kotoz teg öçi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O domuz gibi inatçı, kurt gibi kuvvetli, ayı gibi azılı ve yaban sığırı gibi kinci olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be stubborn as a wild boar, strong as a mountain wolf, ferocious as a bear, and unyielding in wrath as a wild yak;'
#2312 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ بولسۇن ھىيلىگەر قىزىل تۈلكىدەك،
ئاداۋەتچى بولسۇن بۇغرا توگىدەك.

'He must be crafty as a red fox, and pursue his vendetta relentlessly like a rutting camel stallion;'

Aynı zamanda, kırmızı tilki gibi, hîlekâr olmalı, deve aygırı gibi, kin ve öç gütmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
يەنە، قىزىل تۈلكىدەك ھىيلىگەر، بۇغرا تۆگىدەك قىساسچى بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا ئالچى بولسا قىزىل تىلكۈ تەگ تىتىر بۇغراسى تەگ كۆر ئۆچ سۈرسە كەك
Yana alçı bolsa kızıl tilkü teg, titir buğrası teg kör öç sürse kek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aynı zamanda, kırmızı tilki gibi, hîlekâr olmalı, deve aygırı gibi, kin ve öç gütmelidir.
🇬🇧 EN 'He must be crafty as a red fox, and pursue his vendetta relentlessly like a rutting camel stallion;'
#2313 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېغىزخاندىن سەگەكرەك بولسۇن ئۆزى،
كۆرسە قىيا قۇزغۇنىدەك يىراقنى كۆزى.

'He must be more watchful than a magpie, and his eyes must pierce the distance like a mountain raven from the cliffs;'

Kendisini saksağandan daha ihtiyatlı tutmalı, gözünü, kaya kuzgunu gibi, uzaklara çevirmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆزىنى سېغىزخاندىنمۇ ھوشيارراق تۈتۈشى، قىيا قۇزغۇنىدەك يىراقنى كۆرۈشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساغىزغاندا ساقراق كەرەك تۇتسا ئۆز قايا قۇزۇنى تەگ يىراق تۇتسا كۆز
Sağızğanda sakrak kerek tutsa öz, kaya kuzunı teg yırak tutsa köz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendisini saksağandan daha ihtiyatlı tutmalı, gözünü, kaya kuzgunu gibi, uzaklara çevirmelidir.
🇬🇧 EN 'He must be more watchful than a magpie, and his eyes must pierce the distance like a mountain raven from the cliffs;'
#2314 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قارا، بولسۇن ھىممەتتە ئۇ ئارسلان،
كېچىسى ھۇۋقۇشتەك ئويغاق ھەر زامان.

'He must show high protective courage like a regal lion, yet pass his nights sleepless like the watchful owl;'

Arslan gibi, hamiyeti yüksek tutmalı, baykuş gibi, geceleri uykusuz geçirmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئارسلاندەك يۈكسەك چىدام كۆرسىتىشى، تۈنلەرنى ھۇقۇقشەك ئۇيقۇسىز ئۆتكۈزۈشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغ تۇتسا ھاميەت كۈر ئارسلانلايۇ ئۈگى تەگ ئۇسۇز بولسا تۈنلە سايۇ
Uluğ tutsa hamyet kür arslanlayu, ügi teg usuz bolsa tünle sayu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Arslan gibi, hamiyeti yüksek tutmalı, baykuş gibi, geceleri uykusuz geçirmelidir.
🇬🇧 EN 'He must show high protective courage like a regal lion, yet pass his nights sleepless like the watchful owl;'
#2315 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇ خىل سۈپەتلە ئۇ جەڭچى بولۇر،
بولۇر جەڭچى ھەمدە يارامچى بولۇر.

'Endowed with these attributes, a man becometh a consummate warrior; he becometh a true master of war, capable in every trial.'

insan bu vasıflar ile harpçi olur, harpçi olur ve işinin ehli olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاشۇ سۈپەتلىرى بىلەن كىشى جەڭگىۋار بولالايدۇ، جەڭگىۋار بولۇش بىلەن ئىشقا ياراملىق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلار بىلە ئەر ياغىچى بولۇر ياغىچى بولۇر ھەم ياراغچى بولۇر
Bu yañlar bile er yağıçı bolur, yağıçı bolur hem yarağçı bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan bu vasıflar ile harpçi olur, harpçi olur ve işinin ehli olur.
🇬🇧 EN 'Endowed with these attributes, a man becometh a consummate warrior; he becometh a true master of war, capable in every trial.'
#2316 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ جەڭچى ياراغلىق كىشىدۇر داۋام،
ئۇرۇپ ياۋنى تارمار قىلىشتا تامام.

'The consummate warrior who is armed at all times striketh down the enemy and wresteth victory from the field.'

Harpçi her vakit silâh taşıyan kimsedir, o düşmanı vurur ve zafer kazanır.

نەسرىي يەشمىسى:
جەڭگىۋار، ياراملىق كىشى دائىم دۈشمەنگە زەربە بېرىپ، غەلبە قازىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىچى ياراغچى كىشى ئول تۇچى ياغى سانچغۇچى ھەم يەتۈرگەن ئۆچى
Yağıçı yarağçı kişi ol tuçı, yağı sançğuçı hem yetürgen öçi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Harpçi her vakit silâh taşıyan kimsedir, o düşmanı vurur ve zafer kazanır.
🇬🇧 EN 'The consummate warrior who is armed at all times striketh down the enemy and wresteth victory from the field.'
#2317 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۈزى ھەم نېنى، ئېشى كەڭ بولغۇلۇق،
ئاڭا ئات، قورال، تونمۇ تەڭ بولغۇلۇق.

'His bread, salt, and table must be abundant, and his horse, robes, and weapons must correspond in splendor.'

Onun tuzu-ekmeği ve yemeği bol, atı, elbisesi ve silâhı da buna denk olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇنىڭ نان تۇزى ۋە يېمەك ئىچمىكى كەڭرى بولۇشى، شۇنىڭغا مۇناسىپ ئات، كىيىم كېچىكى ۋە قورالىمۇ بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۇزى ئەتمەكى ھەم ئاشى كەڭ كەرەك ئاتى تون تولۇمى ئاڭار تەڭ كەرەك
Tuzı etmeki hem aşı keñ kerek, atı ton tolumı añar teñ kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onun tuzu-ekmeği ve yemeği bol, atı, elbisesi ve silâhı da buna denk olmalıdır.
🇬🇧 EN 'His bread, salt, and table must be abundant, and his horse, robes, and weapons must correspond in splendor.'
#2318 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاش تائام، تۈز نان ئەر ئاتىن ياپۇر،
يېمەك ئىچمەك تىرىكلىك ئىلاجى ئېرۇر.

'Bread, salt, and hospitality spread a warrior's fame abroad; and food and drink are the very sustainers of mortal life.'

însanın adını tuz-ekmek, yiyecek ve içecek dünyaya yayar, bu hayatın devası yiyecek ve içecektir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاش تاماق، نان تۇز كىشىنىڭ نامىنى يايدۇ، تىرىكلىكنىڭ داۋاسى يېمەك ئىچمەكتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاش ئىچگۈ تۇز ئەتمەك يادار ئەر ئاتى ئاش ئىچغۈ-تۇرۇر بۇ تىرىگلىك ئوتى
Aş içgü tuz etmek yadar er atı, aş içgü-turur bu tiriglik otı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR însanın adını tuz-ekmek, yiyecek ve içecek dünyaya yayar, bu hayatın devası yiyecek ve içecektir.
🇬🇧 EN 'Bread, salt, and hospitality spread a warrior's fame abroad; and food and drink are the very sustainers of mortal life.'
#2319 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر ئىشتىكىن ئىلى ئاتلىقى،
تۇزۇ ناننى كەڭ قىل، كىشى قۇتلۇقى.

'Hear what the celebrated hero of the realm hath said: O blessed man, make wide thy table of bread and salt!'

Ha'nın meşhur şahsiyeti ne der, dinle, ey insanların kutlusu, tuzun ekmeğin bol olsun.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلىنىڭ مەشھۇر ئادەمى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: ئەي قۇتلۇق كىشى، نان تۇزۇڭنى كەڭرى قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئىلا ئاتلىغى تۇز ئەتمەك كەڭۈت ئاي كىشى قۇتلۇغى
Negü ter eşitgil ıla atlığı, tuz etmek keñüt ay kişi kutluğı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ha'nın meşhur şahsiyeti ne der, dinle, ey insanların kutlusu, tuzun ekmeğin bol olsun.
🇬🇧 EN 'Hear what the celebrated hero of the realm hath said: O blessed man, make wide thy table of bread and salt!'
#2320 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېگۈز نان تۈزۈڭنى شۆھرەت ئىستىسەڭ،
شۇ ئىشلارنى قىلغىن ھايات تىلىسەڭ.

''If thou desirest glory, fame, and renown, feed others with bread and salt; and if thou desirest enduring life, do likewise!''

Adının namlı ve şöhretli olmasını dilersen, başkalarına tuz-ekmek yedir, yaşamak dilersen, yine aynı şeyi yap.

نەسرىي يەشمىسى:
داڭ شۆھرەت خالىساڭ باشقىلارغا نان تۇز بەر، ياشاشنى خالىساڭ ئەنە شۇنى قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈ چاۋ ئات تىلەسە تۇز ئەتمەك يىتۈر تىرىگلىك تىلەسە ئانى ئوق يەتۈر
Kü çav at tilese tuz etmek yitür, tiriglik tilese anı ok yetür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Adının namlı ve şöhretli olmasını dilersen, başkalarına tuz-ekmek yedir, yaşamak dilersen, yine aynı şeyi yap.
🇬🇧 EN ''If thou desirest glory, fame, and renown, feed others with bread and salt; and if thou desirest enduring life, do likewise!''
#2321 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشەنچلىك، سېخىي مەرد كىشىلىك ئېتەر،
تۈزۈ نان ھەققى دەپ ئەر ھەققىن ئۆتەر.

'Unto the humane, trustworthy, and open-handed leader, warriors repay their debt of loyalty for the sake of his bread and salt.'

İnsanlık yapan, itimat kazanan ve cömert olan insana, tuz-ekmek hakkı diye, askerler bunun hakkını öderler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئادەمگەرچىلىكى بار، سادىق، سېخىي كىشى نان تۇز ھەققى، دەپ ئەسكەر ھەققىنى ئۆتەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىلىك قىلىغلى ئىنانچلىغ ئاقى تۇز ئەتمەك ھاقى تەپ ئۆتەر ئەر ھاقى
Kişilik kılığlı ınançlığ akı, tuz etmek hakı tep öter er hakı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanlık yapan, itimat kazanan ve cömert olan insana, tuz-ekmek hakkı diye, askerler bunun hakkını öderler.
🇬🇧 EN 'Unto the humane, trustworthy, and open-handed leader, warriors repay their debt of loyalty for the sake of his bread and salt.'
#2322 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇلۇغلۇق تىلىسەڭ ئاش، ئىچمەك تارات،
تاپار ئاش بىلەن ئەر ئۇزۇنراق ھايات.

'If thou seekest greatness, distribute food and drink freely; and if thou desirest long life, it is attained through nourishing others.'

Büyüklük dilersen, yiyecek ve içecek dağıt, uzun ömür istersen, o da bununla bulunur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇلۇغ بولۇشنى تىلسەڭ، يېمەك ئىچمەك ئۈلەشتۈر، ئۇزۇن ياشاشنى تىلسەڭ، ئۇنىڭغا ئاش تائام بىلەن ئېرىشسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغلۇق تىلەسە ئاش ئىچگۈ ئۈلە ئۇزۇن ياش تىلەسە بۇلۇر ئاش بىلە
Uluğluk tilese aş içgü üle, uzun yaş tilese bulur aş bile
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Büyüklük dilersen, yiyecek ve içecek dağıt, uzun ömür istersen, o da bununla bulunur.
🇬🇧 EN 'If thou seekest greatness, distribute food and drink freely; and if thou desirest long life, it is attained through nourishing others.'
#2323 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك بۇ قانچە ئىش قوماندان ئۈچۈن،
ئىشىنى رەتلىسە، تۈزەپ يول يوسۇن.

'Unto the Commander of the Host, these virtues are essential, that his campaign may prosper and his troop movements proceed in order:'

işinde muvaffak olması ve gidişinin düzenlenmesi için, kumandanda şu bir kaç vasıf bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەر باشلىقى ئۈچۈن بۇ بىرقانچە خىسلەت زۆرۈر، ئۇنىڭ بىلەن ئىشلىرى ئوڭۇشلۇق، ئىش ھەرىكىتى توغرا بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك ھايل باشىڭا بۇ بىر قاچ قىلىق ئىتىلسە ئىشى ئۆترۈ تۈزسە يورىق
Kerek hayl başıña bu bir kaç kılık, itilse işi ötrü tüzse yorık
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR işinde muvaffak olması ve gidişinin düzenlenmesi için, kumandanda şu bir kaç vasıf bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'Unto the Commander of the Host, these virtues are essential, that his campaign may prosper and his troop movements proceed in order:'
#2324 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزى چىن، ئېيتقىنى راست بولسۇن تامام،
ئۇلۇغ بولسا يالغانچى، پۈتمەس ئاۋام.

'His words must be truthful and his pledge inviolable; for if a great leader speaketh falsehood, the troops will no longer trust him.'

Söyledikleri doğru olmalı ve sözüne emniyet edilmelidir, büyükler yalancı olursa, halkın itimâdı kalmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
گەپ سۆزلىرى چىن، ئىشەنچلىك بولۇشى كېرەك، ئۇلۇغ كىشى يالغانچى بولسا، خەلق ئىشەنمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزى چىن كەرەك بولسا قاۋلى بۈتۈن ئۇلۇغ بولسا يالغان ئىنانماز بودۇن
Sözi çın kerek bolsa kavli bütün, uluğ bolsa yalğan ınanmaz bodun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söyledikleri doğru olmalı ve sözüne emniyet edilmelidir, büyükler yalancı olursa, halkın itimâdı kalmaz.
🇬🇧 EN 'His words must be truthful and his pledge inviolable; for if a great leader speaketh falsehood, the troops will no longer trust him.'
#2325 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىككىنچى، سېخىيلىق، بېرىشتۈر ئىشى،
بېخىلغا يولىماس ئالارمەن كىشى.

'Secondly, he must be open-handed in bestowing gifts; for men accustomed to receiving will never rally around a miser.'

İkincisi—cömert olmalı ve ihsanlarda bulunmalıdır, bir şeyler almağı âdet edinen hiç bir kimse hasisin etrafında toplanmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىككىنچى، سېخىي بولۇشى، نەرسە كېرەك ئېھسان بېرىشى لازىم، ئېلىشقا ئادەتلەنگەن كىشى بېخىلنىڭ يېنىغا توپلانمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كىنچى ئاقىلىق كەرەك بەرسە نەڭ سارانقا يۇمىتماز كىشى ئالغۇ ياڭ
İkinçi akılık kerek berse neñ, saranka yumıtmaz kişi alğu yañ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İkincisi—cömert olmalı ve ihsanlarda bulunmalıdır, bir şeyler almağı âdet edinen hiç bir kimse hasisin etrafında toplanmaz.
🇬🇧 EN 'Secondly, he must be open-handed in bestowing gifts; for men accustomed to receiving will never rally around a miser.'
#2326 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈچىنچى، يۈرەكلىك ۋە بولسۇن جەسۇر،
يۈرەكسىز ياۋنى كۆرسە ئاغرىپ ياتۇر.

'Thirdly, he must be stout of heart and bold of breast; for when a coward sighteth the enemy, he feigneth illness and taketh to his bed.'

Üçüncüsü—cesur ve göğsü pek olmalıdır, korkan kimse düşmanı görünce, hastalanarak, yatağa düşer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۈچىنچىدىن، يۈرەكلىك، جەسۇر بولۇشى كېرەك، يۈرەكسىزلەر دۈشمەننى كۆرگەندە، ئاغرىپ يېتىۋالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈچۈنچى يۈرەكلىگ كەرەك كۆگسى كۈر يۈرەكسىز ياغى كۆرسە ئىگلەپ ياتۇر
Üçünçi yüreklig kerek kögsi kür, yüreksiz yağı körse iglep yatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Üçüncüsü—cesur ve göğsü pek olmalıdır, korkan kimse düşmanı görünce, hastalanarak, yatağa düşer.
🇬🇧 EN 'Thirdly, he must be stout of heart and bold of breast; for when a coward sighteth the enemy, he feigneth illness and taketh to his bed.'
#2327 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۆتىنچى، ئۇ بىلسۇن ھىيلە ۋە پىلان،
تۇتار ھىيلە بىرلە كىشى ئارسلان.

'Fourthly, he must be versed in stratagems and military deceit; for before a master of stratagem, even the fierce lion boweth his head.'

Dördüncüsü—hîle ve kurnazlık yollarını bilmelidir, çâresini bulan kimseye arslan bile baş eğer.

نەسرىي يەشمىسى:
تۆتىنچىسى شۇكى: قۇۋ، ھىيلە بىلىدىغان بولۇشى كېرەك، ھىيلە بىلگەن كىشىگە ئارسلانمۇ باش ئېگىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ تۆرتۈنچ كەرەك ئالچى ھىلە بىلىر بۇ ھىلە بىلىر ئەركە ئارسلان ئۇلىر
Bu törtünç kerek alçı hile bilir, bu hile bilir erke arslan ulır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dördüncüsü—hîle ve kurnazlık yollarını bilmelidir, çâresini bulan kimseye arslan bile baş eğer.
🇬🇧 EN 'Fourthly, he must be versed in stratagems and military deceit; for before a master of stratagem, even the fierce lion boweth his head.'
#2328 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇننى بۆسۈشكە چىڭ بولماق كېرەك،
چېرىك قوزغىتىشقا تېز بولماق كېرەك.

'He must be tenacious in breaching enemy battle lines, and swift as lightning in sowing confusion among the hostile ranks.'

Orduları yarıp-delmek için, sebatlı bulunmalı, askeri coşturmak için de kesin kararlı olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن سېپىنى بۆسۈش ئۈچۈن قەيسەرلىك كېرەك، دۈشمەن قوشۇننى پاراكەندە قىلىش ئۈچۈن چاققانلىق كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىتىملىگ كەرەك ھەم توپۇلسا چەرىگ يىتىلىك كەرەك كەد قومىتسا ئەرىگ
Titimlig kerek hem topulsa çerig, yitilik kerek ked komıtsa erig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Orduları yarıp-delmek için, sebatlı bulunmalı, askeri coşturmak için de kesin kararlı olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be tenacious in breaching enemy battle lines, and swift as lightning in sowing confusion among the hostile ranks.'
#2329 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قومانداندا بولسا بۇ خىسلەت ئەگەر،
يېڭىپ يېغىنى، ھەيۋىسىن يوق ئېتەر.

'When the Commander of the Host is adorned with these virtues, he crusheth the enemy and layeth their arrogance in the dust.'

Ordu kumandanı bu faziletlere sâhıp olursa, düşmanını vurur ve onun şöhretini yere serer.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى بۇ پەزىلەتلەرگە ئىگە بولسا، دۈشمەننى يېڭىدۇ، دۈشمەننىڭ شۆھرىتىنى سۇندۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئەردەم بىلە بولسا سۈ باشچىسى ياغى سانچغا يادغا ياغىنىڭ كۈسى
Bu erdem bile bolsa sü başçısı, yağı sançğa yadğa yağınıñ küsi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı bu faziletlere sâhıp olursa, düşmanını vurur ve onun şöhretini yere serer.
🇬🇧 EN 'When the Commander of the Host is adorned with these virtues, he crusheth the enemy and layeth their arrogance in the dust.'
#2330 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇننى باشلىسا شۇ خىل قوماندان،
قولى ئۈستۈن بولۇر دۈشمەنگە ھامان.

'When such a leader commandeth the host and chargeth the foe, his hand shall ever prevail in triumph.'

Böyle bir kumandan askerin başına geçerse, düşmana karşı her vakit muvaffak olur.

نەسرىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق قوماندان قوشۇنغا باشچىلىق قىلىپ، دۈشمەن بىلەن ئېلىشسا، قولى ئۈستىن بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ سۈ باشچى بۇ سۈ باشلاسا ئەلىگ بۇلغا دۈشمان ئۆزە ئىشلەسە
Bu yañlığ sü başçı bu sü başlasa, elig bulğa düşmân öze işlese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle bir kumandan askerin başına geçerse, düşmana karşı her vakit muvaffak olur.
🇬🇧 EN 'When such a leader commandeth the host and chargeth the foe, his hand shall ever prevail in triumph.'
#2331 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇن باشلىقى ياۋغا بولسا دۈچار،
كۈنۈ - تۈن بولغۇلۇق ئويغاق ۋە ھوشيار.

'When the Commander faceth the enemy, he must stand watchful night and day, banishing slumber from his eyes.'

Ordu kumandanı düşmanla karşılaşınca, gece-gündüz uyanık bulunmalı ve uykuyu bırakmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى دۈشمەنگە قارشى يۈزلىنىدىكەن، ئۇيقۇدىن ۋاز كېچىپ، كېچە كۈندۈز ئويغاق تۇرۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈز ئۇرسا ياغىقا بۇ سۈ باشچىسى ئودۇغ تۇرغۇ تۈن كۈن كىتەرسە ئۇسى
Yüz ursa yağıka bu sü başçısı, oduğ turğu tün kün kiterse usı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı düşmanla karşılaşınca, gece-gündüz uyanık bulunmalı ve uykuyu bırakmalıdır.
🇬🇧 EN 'When the Commander faceth the enemy, he must stand watchful night and day, banishing slumber from his eyes.'
#2332 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكمەس كۆپ چېرىك، چېرىك خىل كېرەك،
چېرىككە خىللانغان خىل قورال كېرەك.

'A vast multitude of men is not needed; what is required is a chosen corps; and when chosen warriors are assembled, let their arms be complete.'

Çok adama lüzum yoktur, fakat asker seçme olmalı, asker seçme olduğu gibi, onun silâhı da tam olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەرنىڭ كۆپ بولۇشى ھاجەت ئەمەس، خىل بولۇشى كېرەك، ئەسكەر خىل بولغىنىدەك، قورالىمۇ تولۇق بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش ئەر كەرەكسىز ئەر ئۈدرۈم كەرەك ئەر ئۈدرۈم بۇلۇنسا تولۇم تۈم كەرەك
Üküş er kereksiz er üdrüm kerek, er üdrüm bulunsa tolum tüm kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok adama lüzum yoktur, fakat asker seçme olmalı, asker seçme olduğu gibi, onun silâhı da tam olmalıdır.
🇬🇧 EN 'A vast multitude of men is not needed; what is required is a chosen corps; and when chosen warriors are assembled, let their arms be complete.'
#2333 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇن سانى كۆپ بولسا باشسىز بولۇر،
قوشۇن بولسا باشسىز، يۈرەكسىز بولۇر.

'An overgrown army easily becometh disorderly and headless; and a leaderless mob of soldiers is bereft of true courage.'

Kalabalık asker ve ordu başsız olur, bu başsız asker ve ordu cesaretsiz olur.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن، ئەسكەر كۆپ بولغاندا، باشقۇرۇشسىز قالىدۇ، باشقۇرۇلمىغان قوشۇن يۈرەكسىز بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۈ چەرىگ ئەرسە باشسىز بولۇر بۇ باشسىز چەرىگ سۈ يۈرەكسىز بولۇر
Üküş sü çerig erse başsız bolur, bu başsız çerig sü yüreksiz bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kalabalık asker ve ordu başsız olur, bu başsız asker ve ordu cesaretsiz olur.
🇬🇧 EN 'An overgrown army easily becometh disorderly and headless; and a leaderless mob of soldiers is bereft of true courage.'
#2334 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سىنىغان بىر ھەربىي قىياسەن دېمىش،
ئون ئىككى مىڭ ئەرلىك قوشۇن كۆپ ئىمىش.

'A seasoned master of warfare hath weighed the matter and declared that an army of twelve thousand is already a mighty host.'

Tecrübeli harp adamı kıyas etmiş ve on iki binlik ordunun büyük bir kuvvet olduğunu söylemiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
تەجرىبىلىك، جەڭگىۋار كىشى سېلىشتۇرۇپ كۆرۈپ، ئون ئىككى مىڭ كىشىلىك قوشۇن كۆپلۈك قىلىدۇ دېگەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سىنامىش ياغىچى كىشى تەڭلەمىش ئون ئىكى مىڭ ئەر سۈ ئۈكۈش سۈ تىمىش
Sınamış yağıçı kişi teñlemiş, on iki miñ er sü üküş sü timiş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tecrübeli harp adamı kıyas etmiş ve on iki binlik ordunun büyük bir kuvvet olduğunu söylemiştir.
🇬🇧 EN 'A seasoned master of warfare hath weighed the matter and declared that an army of twelve thousand is already a mighty host.'
#2335 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دېمىش ياۋنى يەڭگەن بىر پاتۇر چېۋەر،
ماڭا تۆت مىڭ ئەرلىك قوشۇن دەل يېتەر.

'And a renowned champion who hath routed armies said: Unto me, four thousand chosen warriors constitute a complete and perfect army.'

Ordular mağlûp etmiş olan kahraman adam: — Benim için dört bin asker tam bir ordudur — demiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
لەشكەرلەرنى مەغلۇب قىلغان باتۇر ئەر: مەن ئۈچۈن تۆت مىڭ ئەسكەر يېتەرلىك قوشۇندۇر، دېگەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چەرىگ سانچمىش ئالپ ئەر تۇتۇزمىش ئايۇ ماڭا تۆرت مىڭ ئەر سۈ تۈكەل سۈ تەيۈ
Çerig sançmış alp er tutuzmış ayu, maña tört miñ er sü tükel sü teyü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordular mağlûp etmiş olan kahraman adam: — Benim için dört bin asker tam bir ordudur — demiştir.
🇬🇧 EN 'And a renowned champion who hath routed armies said: Unto me, four thousand chosen warriors constitute a complete and perfect army.'
#2336 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆپ ئەسكەر يېيىلسا، ئىچى بۇلغىشار،
تۈزەپ بولماس ئۇنى، يارامسىز بولار.

'When a ponderous army spreadeth out, disorder ariseth from within; it cannot be ordered, and disaster ensueth.'

Kalabalık ordu yayılınca, içinden karışır, nizâma sokulamaz, kötü bir durum hâsıl olur.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ قوشۇن يېيىلسا، ئىچى قالايمىقانلىشىدۇ، ئۇنى تۈزىگىلى بولمايدۇ، يامان ۋەزىيەتكە دۇچ كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالىن سۈ يايىلسا ئىچىن بۇلغاشۇر ئانى ئىتسە بولماز ياراغسىز تۇشۇر
Kalın sü yayılsa için bulğaşur, anı itse bolmaz yarağsız tuşur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kalabalık ordu yayılınca, içinden karışır, nizâma sokulamaz, kötü bir durum hâsıl olur.
🇬🇧 EN 'When a ponderous army spreadeth out, disorder ariseth from within; it cannot be ordered, and disaster ensueth.'
#2337 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
د... ئاتاقلىق جەسۇر ئەر، يەنە سۆزلىمىش،
قوشۇندا قورال - ئەر خىل بولسۇن دېمىش.

'A famed and heroic champion hath also spoken: what is required in an army is select warriors, fully equipped with armor and weapons.'

Şöhretli, cesur ve kahraman yiğit: —Orduda seçme ve ıyı silâhlı yiğitler lâzımdır— demiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
داڭلىق، باتۇر، جەسۇر ئەر يەنە: ئەسكەرلەر خىل، قوشۇن تولۇق قوراللانغان بولۇشى كېرەك، دەپ ئېيتقانىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چاۋىقمىش كۈر ئالپ ئەر يەمە سۆزلەمىش ئەر ئۈدرۈم كەرەك سۈ تولۇملۇغ تەمىش
Çavıkmış kür alp er yeme sözlemiş, er üdrüm kerek sü tolumluğ temiş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şöhretli, cesur ve kahraman yiğit: —Orduda seçme ve ıyı silâhlı yiğitler lâzımdır— demiştir.
🇬🇧 EN 'A famed and heroic champion hath also spoken: what is required in an army is select warriors, fully equipped with armor and weapons.'
#2338 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاتانغان سوقۇشچى نە دەر ئاڭلىغىن،
بۇ سۆزنى ئىشىتكەچ، ئەمەل ئەيلىگىن.

'Hear what the renowned master of war hath said; listen to his counsel and shape thy deeds thereby:'

Adı dünyaya yayılmış meşhur harp adamı ne der, dinle, bu sözü dinle ve ona göre hareket et.

نەسرىي يەشمىسى:
نام چىقارغان، جەڭگىۋار كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، بۇ سۆزنى ئاڭلا ۋە بۇنىڭغا ئەمەل قىل:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئاتىقمىش ياغىچى ئەشىت بۇ سۆز ئەشتىپ ئۆترۈ ئۆزۈڭكە ئىش ئەت
Negü ter atıkmış yağıçı eşit, bu söz eştip ötrü özüñke iş et
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Adı dünyaya yayılmış meşhur harp adamı ne der, dinle, bu sözü dinle ve ona göre hareket et.
🇬🇧 EN 'Hear what the renowned master of war hath said; listen to his counsel and shape thy deeds thereby:'
#2339 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇننى كۆپەيتمەي، قىل ئەرلەرنى خىل،
يىگىتلەر بىلەن تەڭ قورال سەرە قىل.

''Seek not a vast horde of soldiers, but seek chosen warriors; seek select champions, completely equipped with arms!''

Çok asker isteme, seçme asker iste, askerin seçkm ve tam techizatlı olmasını iste.

نەسرىي يەشمىسى:
”كۆپ قوشۇن تەلەپ قىلما، خىل ئەسكەر تەلەپ قىل، ئەسكەرنىڭ خىللانغان، قورالنىڭ تولۇق بولۇشىنى تەلەپ قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سۈ تىلەمە ئەر ئۈدرۈم تىلە ئەر ئۈدرۈم تىلە ھەم تولۇم تۈم بىلە
Üküş sü tileme er üdrüm tile, er üdrüm tile hem tolum tüm bile
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok asker isteme, seçme asker iste, askerin seçkm ve tam techizatlı olmasını iste.
🇬🇧 EN ''Seek not a vast horde of soldiers, but seek chosen warriors; seek select champions, completely equipped with arms!''
#2340 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆپىدىن ئازى خوپ، بولسا مۇنتىزىم،
يېڭىلگەن سانى كۆپ چېرىك كۆپ قېتىم.

''A well-ordered few are far better than an unruly multitude; how many a leader hath been ruined at the head of a bloated host!''

Az sayıda ve muntazam bir ordu. çoğa nisbetle, daha iyidir, çok kimseler çok askerle bozguna uğradılar.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ ئەسكەر گە قارىغاندا، تەرتىپلىك، ئاز ئەسكەر ياخشىراق، نۇرغۇن ئادەم كۆپ قوشۇن بىلەن ۋەيرانچىلىققا ئۇچرىدى.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇تىگلىگ ئاز ئەدگۈ ئۈكۈشتە كۆرۈ تەلىم تۇشتى ئارتاق ئۈكۈش سۈ بىلە
İtiglig az edgü üküşte körü, telim tuştı artak üküş sü bile
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Az sayıda ve muntazam bir ordu. çoğa nisbetle, daha iyidir, çok kimseler çok askerle bozguna uğradılar.
🇬🇧 EN ''A well-ordered few are far better than an unruly multitude; how many a leader hath been ruined at the head of a bloated host!''
#2341 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوماندان يېغىغا ھۇجۇم قىلسا گەر،
يېقىن تۇتسۇن ئۆزگە يېغى ئۇرار ئەر.

'When the Commander marcheth against the enemy, he must keep his strike force and veteran fighters closest unto himself.'

Ordu kumandanı düşmana karşı harekete geçerken, düşmana karşı koyacak esas kuvvetleri etrafında bulundurmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر قوماندان دۈشمەنگە قارشى ھۇجۇمغا ئۆتسە، دۈشمەنگە زەربە بەرگۈچىلەرنى ئۆزىگە يېقىن تۇتۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىقا قالى يورتسا سۈ باشلار ئەر ياقىن تۇتغۇ ئۆزكە ياغىغ ئىشلەر ئەر
Yağıka kalı yortsa sü başlar er, yakın tutğu özke yağığ işler er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı düşmana karşı harekete geçerken, düşmana karşı koyacak esas kuvvetleri etrafında bulundurmalıdır.
🇬🇧 EN 'When the Commander marcheth against the enemy, he must keep his strike force and veteran fighters closest unto himself.'
#2342 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك چارلىغۇچى قىسىم خىللىماق،
قۇلاق - كۆزنى ساقلاپ، يىراق قارىماق.

'He must select and deploy scouts and advance guards, keeping eyes and ears vigilant toward the far horizon.'

Öncü ve keşif kollarını seçip ayırmalı, ihtiyatlı olmalı, göz ve kulağını uzaklara çevirmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزەتكۈچى ۋە چارلىغۇچىلارنى ئايرىپ تاللاپ چىقىش، كۆز قۇلاقنى سەگەك تۇتۇپ، يىراقنى كۆزىتىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئادىرغۇ ئۈدۈرگۈ يەزەك تۇتغاقى يىراق تۇتغۇ ساقلاپ كۆزى قۇلغاقى
Adırğu üdürgü yezek tutğakı, yırak tutğu saklap közi kulğakı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öncü ve keşif kollarını seçip ayırmalı, ihtiyatlı olmalı, göz ve kulağını uzaklara çevirmelidir.
🇬🇧 EN 'He must select and deploy scouts and advance guards, keeping eyes and ears vigilant toward the far horizon.'
#2343 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چارلاۋچى ئۇچراشسا تۇتغاققا يېتىپ،
ھۇجۇمنى قىلسۇن ئۇ ئارقىدىن بېرىپ.

'If the advance scouts encounter a large enemy vanguard and an assault is needed, let them wheel around and strike with surprise.'

Keşif kolu gidip, düşmanın kalabalık öncü kuvvetleri ile karşılaşınca, eğer düşmana saldırmak icap ederse, geri dönüp hücum etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
چارلىغۇچىلار بېرىپ كۆپ جېسەكچىگە دۇچ كەلسە، دۈشمەنگە ھۇجۇم قىلىشى زۆرۈر بولۇپ قالسا، ئايلىنىپ ھۇجۇم قىلىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەزەك ھەم تەلىم يەتسە تۇتغاق كىتىپ ياغىغ باسغۇ بولسا ئۇرۇنسا قايىپ
Yezek hem telim yetse tutğak kitip, yağığ basğu bolsa urunsa kayıp
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Keşif kolu gidip, düşmanın kalabalık öncü kuvvetleri ile karşılaşınca, eğer düşmana saldırmak icap ederse, geri dönüp hücum etmelidir.
🇬🇧 EN 'If the advance scouts encounter a large enemy vanguard and an assault is needed, let them wheel around and strike with surprise.'
#2344 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇننى ساقلىسۇن، قىلسۇن مۇنتىزىم،
كېيىن ۋە ئىلگىرى يۈرمىسۇن ھېچكىم.

'He must order his troops into marching formation and appoint flank guards, ensuring none fall behind or break ahead out of rank.'

Askerî tanzim ve tertip ile muhafız alayını teşkil etmeli ve hiç kimse geride kalmamalı veya öne geçmemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەرلەرنى تەرتىپكە سېلىپ، قوغدىغۇچى ئەترەت تۈزۈش كېرەك، ھېچبىر ئەسكەر ئارقىدا قالمىسۇن، يا ئالدىغا ئۆتۈپ كەتمىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈسىن ئىتسە ياپسا ما يورتۇغ تۈزۈپ كەدىن قالماسا ئەر يا ئۆڭدۈن ئوزۇپ
Süsin itse yapsa ma yortuğ tüzüp, kedin kalmasa er ya öñdün ozup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Askerî tanzim ve tertip ile muhafız alayını teşkil etmeli ve hiç kimse geride kalmamalı veya öne geçmemelidir.
🇬🇧 EN 'He must order his troops into marching formation and appoint flank guards, ensuring none fall behind or break ahead out of rank.'
#2345 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قارارگاھ ۋە يۈرتۇغ تۈزۈش بىلسۇن ئۇ،
قوشۇن ساقچىلىرى ھوشيار تۇرسۇن ئۇ.

'He must know the proper places for encamping and how to arrange the protective march, appointing watchful sentries to stand on guard.'

Konak yerlerini ve muhafız alayını düzenlemesini iyice bilmeli, askerden nöbetçiler tâyin etmeli ve bunlar da çok uyanık durmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قارارگاھنى بىلىشى، قوغدىغۇچى ئەترەت نى ياخشى تۈزۈشى كېرەك، قوشۇندا نۆۋەتچى تۇتۇپ، بەك ھوشيار تۇرۇش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈشۈن بىلسە يورتۇغ تۈزە بىلسە كەد ئەر ئات تۇتسا ساقچى ئودۇغ تۇرسا كەد
Tüşün bilse yortuğ tüze bilse ked, er at tutsa sakçı oduğ tursa ked
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Konak yerlerini ve muhafız alayını düzenlemesini iyice bilmeli, askerden nöbetçiler tâyin etmeli ve bunlar da çok uyanık durmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must know the proper places for encamping and how to arrange the protective march, appointing watchful sentries to stand on guard.'
#2346 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزەتسۇن ھەرىكەتنى ئەلەم تۇتقان ئەر،
ھېچ چەتتە قالمىسۇن ياۋنى ئۇرار ئەر.

'The standard-bearer must keep close watch upon the movements of the host, so that none of the assault force are left behind.'

Alemdar harekâtı iyice takip etmeli, düşmana hücum edecek askerlerden kimse hâriç kalmamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلەمدار جەڭ ھەرىكەتلىرىنى كۆزىتىشى كېرەك، زەربىدار ئەسكەرلەردىن ھېچكىم سىرتتا قالماسلىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يورىقىن كۈدەزسە ئالەم باشلار ئەر ئۆڭى تۇرماسا بىر ياغىغ ئىشلەر ئەر
Yorıkın küdezse alem başlar er, öñi turmasa bir yağığ işler er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alemdar harekâtı iyice takip etmeli, düşmana hücum edecek askerlerden kimse hâriç kalmamalıdır.
🇬🇧 EN 'The standard-bearer must keep close watch upon the movements of the host, so that none of the assault force are left behind.'
#2347 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇننى چۈشۈرسۇن پۇختا جاي كۆرۈپ،
يىراق كەتمىسۇن ئۇ، تۇرسۇن توپ بولۇپ.

'When encamping, let him choose strong and fortified positions, gathering the troops together and forbidding them from scattering afar.'

Karargâh kurarken, çok dikkat etmeli ve mahfuz bir yer seçmeli, askeri toplu bir hâlde bulundurarak, uzaklaşmasına mâni olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇننى چۈشۈرگەندە قارارگاھ ئۈچۈن پۇختا جاي تاللاش كېرەك، ئەسكەرلەرنى توپلاپ، كۆزىتىپ، يىراققا ئەۋەتمەسلىك كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈشۈرسە تويۇغ كەد كۆرۈپ بەرك يىرىگ يىراق ئىدماسا تىدسا يىغسا ئەرىگ
Tüşürse toyuğ ked körüp berk yirig, yırak ıdmasa tıdsa yığsa erig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Karargâh kurarken, çok dikkat etmeli ve mahfuz bir yer seçmeli, askeri toplu bir hâlde bulundurarak, uzaklaşmasına mâni olmalıdır.
🇬🇧 EN 'When encamping, let him choose strong and fortified positions, gathering the troops together and forbidding them from scattering afar.'
#2348 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
غەپلەتتە قالمىسۇن، بولسۇن ئۇ ھوشيار،
غايىل بولسا، دۈشمەن زىيانلار ئۇرار.

'Let the commander never be negligent, but maintain extreme alertness; for if he be careless, a surprise attack will inflict devastating ruin.'

Kumandan ihmalkâr olmamalı ve çok uyanık bulunmalıdır, o ihmalkâr olursa, düşmanın baskınından zarar görür.

نەسرىي يەشمىسى:
قوماندان بىخۇد بولماسلىقى، ناھايىتى سەگەك تۇرۇشى كېرەك، بىخۇد بولسا، دۈشمەننىڭ زەربىسىدىن تالاپەت كۆرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇسا بولماسا بولسا ئارتۇق ئودۇغ ئوسال بولسا تەگرۈر باسىمچى يودۇغ
Usa bolmasa bolsa artuk oduğ, osal bolsa tegrür basımçı yoduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kumandan ihmalkâr olmamalı ve çok uyanık bulunmalıdır, o ihmalkâr olursa, düşmanın baskınından zarar görür.
🇬🇧 EN 'Let the commander never be negligent, but maintain extreme alertness; for if he be careless, a surprise attack will inflict devastating ruin.'
#2349 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېقىنلاشسا ياۋغا دېرىكىن ئېلىپ،
قارارگاھ قۇرسۇن ئۇ ئوت - سۈنى كۆرۈپ.

'When approaching the enemy, he must advance with his scouts, choosing campsites where pasture and water are abundant.'

Öncü kuvveti ile düşmanın yakınlarına sokulmalı, otuna ve suyuna iyice dikkat ederek, karargâh kurmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
چارلىغۇچىلارنى ئېلىپ، دۈشمەنگە يېقىنلىشىش كېرەك، قارارگاھ قۇرۇشتا ئوت، سۇنى تاللاش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىقا ياغۇسا يەزەكىن ئالۇ تۈشۈرسە تويۇغ كۆرسە ئوت سۇۋ تالۇ
Yağıka yağusa yezekin alu, tüşürse toyuğ körse ot suv talu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öncü kuvveti ile düşmanın yakınlarına sokulmalı, otuna ve suyuna iyice dikkat ederek, karargâh kurmalıdır.
🇬🇧 EN 'When approaching the enemy, he must advance with his scouts, choosing campsites where pasture and water are abundant.'
#2350 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇننى كۆزەتسۇن، ئۇ تىل بەرمىسۇن،
قوشۇن ئازمۇ - كۆپ ياۋ ئۇنى بىلمىسۇن.

'He must guard his men with vigilance so that no prisoner or informant is captured, lest the enemy learn whether his forces be few or many.'

Askerini çok ıyı gözetmeli ve dil yakalatmamalıdır, askerinin az veya çok olduğundan düşman haberdar olmamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇننى ياخشى كۆزىتىشى، ”تىل“ بېرىپ قويماسلىقى كېرەك، قوشۇننىڭ ئاز كۆپلۈكىنى دۈشمەن بىلمىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈسىن كەد كۈدەزسە تىل ئىچغىنماسا سۈسى ئاز ئۈكۈشىن ياغى بىلمەسە
Süsin ked küdezse til ıçğınmasa, süsi az üküşin yağı bilmese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Askerini çok ıyı gözetmeli ve dil yakalatmamalıdır, askerinin az veya çok olduğundan düşman haberdar olmamalıdır.
🇬🇧 EN 'He must guard his men with vigilance so that no prisoner or informant is captured, lest the enemy learn whether his forces be few or many.'
#2351 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەڭ ئاۋۋال تىرىشىپ تىل ئالماق كېرەك،
بۇ تىلدىن ياۋ ھالىتى بىلمەك كېرەك.

'First of all, let him strive to capture a scout or informant (til), that through this tongue he may learn the movements of the enemy.'

Daha önce dil yakalamağa gayret etmeli ve bu dilden düşmanın durumunu öğrenmeğe çalışmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالدى بىلەن تىرىشىپ ”تىل“ تۇتۇش، بۇ ”تىل“ ئارقىلىق دۈشمەننىڭ ھەرىكىتىنى بىلىۋېلىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاتىغلاڭۇ ئاشنۇ تىل ئالغۇ كەرەك بۇ تىلدىن ياغى قىلقى بىلگۈ كەرەك
Katığlañu aşnu til alğu kerek, bu tildin yağı kılkı bilgü kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Daha önce dil yakalamağa gayret etmeli ve bu dilden düşmanın durumunu öğrenmeğe çalışmalıdır.
🇬🇧 EN 'First of all, let him strive to capture a scout or informant (til), that through this tongue he may learn the movements of the enemy.'
#2352 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىنى شۇنىڭغا قاراپ ئىشلىسۇن،
كېسىپ ياۋ بېشىنى بوينىن يانجىسۇن.

'According to the tidings received, let him order his strategy, so that the enemy's neck may be severed and his power broken.'

Sonra işini, alınan malûmata göre, tanzim etmelidir, ya düşmanın boynu kesilir yahut başı ezilir.

نەسرىي يەشمىسى:
شۇ مەلۇماتقا قاراپ، كېيىنكى ئىشنى بەلگىلەش كېرەككى، دۈشمەننىڭ بوينى كېسىلسۇن ۋە بېشى يانچىلسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاڭار تەڭلەسە ئۆترۈ ئىتسە ئىشىن ياغى بوينى يەنچسە كىتەرسە باشىن
Añar teñlese ötrü itse işin, yağı boynı yençse kiterse başın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sonra işini, alınan malûmata göre, tanzim etmelidir, ya düşmanın boynu kesilir yahut başı ezilir.
🇬🇧 EN 'According to the tidings received, let him order his strategy, so that the enemy's neck may be severed and his power broken.'
#2353 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مانا بۇ ھوشيارلىق، ئويغاقلىق بولۇر،
سوقۇشتا كىم ھوشيار بولسا شۇ ئۈتۈر.

'This is the path of vigilance and circumspection; in warfare, whosoever is watchful ever obtaineth the upper hand.'

Böyle hareket etmek ıhtıyatlılık ve uyanıklık olur, harpte kim ihtiyatlı davranırsa, o muvaffak olur.

نەسرىي يەشمىسى:
مانا بۇ ھوشيارلىق ۋە سەگەكلىك بولىدۇ، جەڭدە كىم سەگەك بولسا، شۇ قۇدرەتلىك بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ساقلىق بولۇر ھەم ئودۇغلۇق بولۇر ياغىدا قايۇسى ساق ئەرسە ئۇنۇر
Bu saklık bolur hem oduğluk bolur, yağıda kayusı sak erse unur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle hareket etmek ıhtıyatlılık ve uyanıklık olur, harpte kim ihtiyatlı davranırsa, o muvaffak olur.
🇬🇧 EN 'This is the path of vigilance and circumspection; in warfare, whosoever is watchful ever obtaineth the upper hand.'
#2354 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بېگى ئويغاق قوشۇننىڭ ئەجدەر باشچىسى،
مىتەر ئۇ ئارسلان، قىلىچ - قامچىسى.

'Behold the army of the vigilant King: it is led by a dragon commander, riding a fierce lion and wielding a sword as a whip!'

Uyanık beyin askeri, bak, ejderha kumandasında arslana binmiş, kılıç kamçılı orduya benzer.

نەسرىي يەشمىسى:
سەگەك بەگنىڭ سۆزىنى ئاڭلا: ئۇ ئارسلان مىنىپ قىلىپچىنى قامچە قىلغان ئەجدىھادەك يول باشلىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئودۇغ بەگ سۈسى كۆر بۆكە يولچىلىغ كۈر ئارسلان مۈنۈگلى قىلىچ قامچىلىغ
Oduğ beg süsi kör böke yolçılığ, kür arslan münügli kılıç kamçılığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Uyanık beyin askeri, bak, ejderha kumandasında arslana binmiş, kılıç kamçılı orduya benzer.
🇬🇧 EN 'Behold the army of the vigilant King: it is led by a dragon commander, riding a fierce lion and wielding a sword as a whip!'
#2355 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك ياۋ يوقاتماققا ئىككى قورال،
بۇ ئىككى قورالدىن كۆرەر ياۋ زاۋال.

'To strike down the enemy, two principal weapons must be wielded; from these two weapons death descendeth upon the foe:'

Düşmanı vurmak için, şu iki silâh kullanılmalıdır, bu iki silâh düşmana ölüm getirir.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەنگە زەربە بېرىش ئۈچۈن ئىككى قورال بولۇشى كېرەك، بۇ ئىككى قورالدىن دۈشمەنگە ئۆلۈم يېتىدۇ؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى سانچغۇقا تۇتغۇ ئىكى تولۇم بۇ ئىكى تولۇمدىن ياغى يەر ئۆلۈم
Yağı sançğuka tutğu iki tolum, bu iki tolumdın yağı yer ölüm
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmanı vurmak için, şu iki silâh kullanılmalıdır, bu iki silâh düşmana ölüm getirir.
🇬🇧 EN 'To strike down the enemy, two principal weapons must be wielded; from these two weapons death descendeth upon the foe:'
#2356 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەڭ ئاۋۋال كېرەكتۈر ھىيلىنىڭ ئۆزى،
ياۋ ئالدانغىنىدىن قىزارسۇن يۈزى.

'First of all, stratagem and deception must be employed, so that the enemy's face turneth pale with confusion in the snare.'

Her şeyden önce düşmana karşı hîle ve hud'aya baş vurulmalıdır, bu hîle ağına düştüğü için, utancından düşman yüzünü kızartsın.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممىدىن ئاۋۋال دۈشمەنگە ھىيلە نەيرەڭ ئىشلىتىش كېرەك، بۇ ھىيلە بىلەن دۈشمەننىڭ يۈزىنى سارغايتىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەرىگ ئاشنۇ ياغىقا كەرەك ھىلە ئال بۇ ھىلە بىلە قىل ياغى مەڭزى ئال
Erig aşnu yağıka kerek hile al, bu hile bile kıl yağı meñzi al
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her şeyden önce düşmana karşı hîle ve hud'aya baş vurulmalıdır, bu hîle ağına düştüğü için, utancından düşman yüzünü kızartsın.
🇬🇧 EN 'First of all, stratagem and deception must be employed, so that the enemy's face turneth pale with confusion in the snare.'
#2357 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىككىنچى، سەگەكلىك - ئويغاقلىق ئېرۇر،
كىم سەزگۈر، ساق بولسا، ئۇ ئۈستۈن كېلۇر.

'Secondly, unyielding vigilance and wakefulness; for he who is alert in battle ever standeth triumphant.'

İkincisi — ihtiyatlılık ve uyanıklıktır, harpte kim ihtiyatlı davranırsa, o galip gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىككىنچىسى، ھوشيارلىق ۋە سەگەكلىكتۈركى، كىم ھوشيار بولسا، شۇ ئۈستۈن تۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كىنچى بۇ ساقلىق ئودۇغلۇق-تۇرۇر قايۇسى ساق ئەرسە ئول ئۈستەڭ بولۇر
İkinçi bu saklık oduğluk-turur, kayusı sak erse ol üsteñ bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İkincisi — ihtiyatlılık ve uyanıklıktır, harpte kim ihtiyatlı davranırsa, o galip gelir.
🇬🇧 EN 'Secondly, unyielding vigilance and wakefulness; for he who is alert in battle ever standeth triumphant.'
#2358 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
م. كىم جەڭدە بولۇر ساق، ئويغاق ۋە ھوشيار،
ئۇ ياۋغا گۇمانسىز زىيانلار سالار.

'Whosoever is vigilant and awake on the battlefield bringeth inevitable disaster upon the adversary.'

Harpte kim ihtiyatlı ve uyanık bulunursa, hiç şüphesiz, düşmanı o felâkete uğratır.

نەسرىي يەشمىسى:
جەڭدە كىم ھوشيار ۋە سەگەك بولسا، شۈبھىسىزكى، ئۇ دۈشمەنگە پالاكەت كەلتۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇسى ساق ئەرسە ياغىدا ئودۇغ سەزىكسىز ياغىقا بۇ تەگرۈر يودۇغ
Kayusı sak erse yağıda oduğ, seziksiz yağıka bu tegrür yoduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Harpte kim ihtiyatlı ve uyanık bulunursa, hiç şüphesiz, düşmanı o felâkete uğratır.
🇬🇧 EN 'Whosoever is vigilant and awake on the battlefield bringeth inevitable disaster upon the adversary.'
#2359 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇنى كۆپ بولسا ياۋنىڭ، سېنىڭ ئاز،
سوقۇش قىلما، تېزدىن كۆر تەدبىرىن ساز.

'If the enemy mustereth a vast multitude while thine own force is small, hasten not to join battle, but contrive a prudent strategy.'

Eğer düşmanın askeri çok ve seninki daha az ise, savaşa acele etme ve ona göre tedbir al.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەننىڭ قوشۇنى كۆپ، سېنىڭ ئازراق بولسا، ئۇرۇش قىلىشقا ئالدىرىما، ئۇنىڭ تەدبىرىنى كۆر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىڭ سۈ تەلىم تۇتسا ئازراق سەنىڭ توقىشقا ئىۋىنمە ياراغ كۆر ئانىڭ
Yağıñ sü telim tutsa azrak seniñ, tokışka ivinme yarağ kör anıñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer düşmanın askeri çok ve seninki daha az ise, savaşa acele etme ve ona göre tedbir al.
🇬🇧 EN 'If the enemy mustereth a vast multitude while thine own force is small, hasten not to join battle, but contrive a prudent strategy.'
#2360 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياراش مۇمكىن بولسا، ئۈرۈشما، ياراش،
يوق ئەرسە، ساۋۇت كەي، ئېلىشىپ تالاش.

'If an honorable peace be possible, make peace; if peace be impossible, buckle on thy armor, grapple firmly, and join the fray!'

Anlaşmak imkânı varsa, onunla anlaş, yok ise, zırhını giy, düşmana sıkı-sıkı yapış ve güreş.

نەسرىي يەشمىسى:
يارىشىش ئىمكانىيىتى بولسا ئۇنىڭ بىلەن ياراش، بولمىسا ساۋۇت كىيىپ، جەڭ قىلىش لازىم، دەپ بىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياراشغۇ ياراغى بار ئەرسە ياراش يوق ئەرسە يارىقلان بىل ئالشىپ كۈرەش
Yaraşğu yarağı bar erse yaraş, yok erse yarıklan bil alşıp küreş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlaşmak imkânı varsa, onunla anlaş, yok ise, zırhını giy, düşmana sıkı-sıkı yapış ve güreş.
🇬🇧 EN 'If an honorable peace be possible, make peace; if peace be impossible, buckle on thy armor, grapple firmly, and join the fray!'
#2361 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىرىش، غەپلەتتە قوي، كېچە قىل ھۇجۇم،
كېچىدە كۆپ ئازلىق بىلىنمەس چوقۇم.

'Exert every effort to catch the enemy off guard; if possible, strike by night, for who in the darkness of night can tell whether thine army be few or many?'

Gayret et, düşmanı rahat bırakma, mümkün ise, gece baskını yap, gece karanlığı içinde kuvvetinin az veya çok olduğunun kim farkına varacak.

نەسرىي يەشمىسى:
غەيرەت قىل، غەپلەتتە قوي، كېچىسى ئۇخلىغاندا ھۇجۇم قىل، كېچىدە ئەسكىرىڭنىڭ ئاز كۆپلۈكىنى قانداق بىلەلسۇن؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاتىغلان ئۇساندۇر ئۇسا باس كەچە كەچە ئاز ئۈكۈشۈگ نە بىلگەي ئاچا
Katığlan usandur usa bas keçe, keçe az üküşüg ne bilgey aça
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gayret et, düşmanı rahat bırakma, mümkün ise, gece baskını yap, gece karanlığı içinde kuvvetinin az veya çok olduğunun kim farkına varacak.
🇬🇧 EN 'Exert every effort to catch the enemy off guard; if possible, strike by night, for who in the darkness of night can tell whether thine army be few or many?'
#2362 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېڭىشقا ئەگەرچە يەتمىسە كۈچۈڭ،
ئەۋەت سەن ئەلچىلەر، ياراشقىن ئۆزۈڭ.

'If thou hast not the power to overcome the foe, dispatch an envoy, conclude a treaty, and dwell in conciliation.'

Eğer sen galebe çalmak için imkân bulamazsan, elçi göndererek, sulh yapmağa çalış.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر يېڭىشكە ئىمكانىيىتىڭ يار بەرمىسە، ئەلچى ئەۋەتىپ سۈلھى تۈز، ئەپ بولۇپ يۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى باسغۇقا بۇلماسا سەن يارى يالاۋاچ ئىدىپ سەن بار ئىللەش يورى
Kalı basğuka bulmasa sen yarı, yalavaç ıdıp sen bar illeş yorı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer sen galebe çalmak için imkân bulamazsan, elçi göndererek, sulh yapmağa çalış.
🇬🇧 EN 'If thou hast not the power to overcome the foe, dispatch an envoy, conclude a treaty, and dwell in conciliation.'
#2363 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلىڭ بىرلە ئەل بول،
ئۆزۈڭنى كۆزەت، سوقۇشماققا ئالدىرما، سۆزنى بەس ئەت.

'Soothe them with persuasive words, make peace, preserve thine own strength, and rush not into rash combat—let this suffice!'

Sözle oyala, sulh ol, kendini koru ve savaşa acele etme, işte bu kadar.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزۈڭ بىلەن ئالداپ ئەل بول، ئۆزۈڭنى قوغدا، ئۇرۇشقا ئالدىرىماي، سۆزۈڭنى تاماملا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىن ئارسىق ئەل بول كۈدەزگىل ئۆزۈڭ توقىشقا ئىۋىنمەگۈ كەسگىل سۆزۈگ
Tilin arsık el bol küdezgil özüñ, tokışka ivinmegü kesgil sözüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözle oyala, sulh ol, kendini koru ve savaşa acele etme, işte bu kadar.
🇬🇧 EN 'Soothe them with persuasive words, make peace, preserve thine own strength, and rush not into rash combat—let this suffice!'
#2364 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بۇمۇ بولماي،
يېغى قۇترىسا، ئۇرۇشماقنى ئىستەپ، كۆڭۈل بەرمىسە.

'Yet if all overtures fail and the enemy insolently persisteth, seeking only bloodshed and refusing all accord:'

Böyle olmazsa ve düşman anlaşmak istemeyip, savaşmakta ısrar ederse,

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭ بىلەنمۇ بولمىسا، دۈشمەن ئەدەپ كەتسە، ئۇرۇشۇشنى ئىستەپ، سۈلھىغىمۇ كۆنمىسە،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاقى بولماز ئەرسە ياغى ئوغراسا توقىشماق تىلەسە كۆڭۈل بەرمەسە
Takı bolmaz erse yağı oğrasa, tokışmak tilese köñül bermese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle olmazsa ve düşman anlaşmak istemeyip, savaşmakta ısrar ederse,
🇬🇧 EN 'Yet if all overtures fail and the enemy insolently persisteth, seeking only bloodshed and refusing all accord:'
#2365 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىڭنى ئۇزارتماي قوشۇن تۈز،
سوقۇش، ئاتاپ ماختا ئەرنى، تارات مال، كۈمۈش.

'Tarry no longer! Gather thy warriors, engage the battle, distribute treasure, kindle the spirit of thy men, and summon each hero by name!'

İşi uzatma, askeri topla ve savaş, askere mal dağıt, onların kahramanlık duygularını okşa ve her vâsıtaya baş vur.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن ئىشنى ئۇزارتماي، ئەسكەر توپلاپ سوقۇش، مال ئۈلەشتۈر، ئەرلەرنى ماختا، نامىنى ئاتاپ ئۇرۇشقا چاقىر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇزاتما ئىشىڭ سەن چەرىگ تەر توقىش ئۈلە نەڭ ئەڭ ئۆگ توقىش ئات ئوقىش
Uzatma işiñ sen çerig ter tokış, üle neñ eñ ög tokış at okış
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İşi uzatma, askeri topla ve savaş, askere mal dağıt, onların kahramanlık duygularını okşa ve her vâsıtaya baş vur.
🇬🇧 EN 'Tarry no longer! Gather thy warriors, engage the battle, distribute treasure, kindle the spirit of thy men, and summon each hero by name!'
#2366 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇزارسا سوقۇش، ياۋ ھوشىنى تاپۇر،
كۆزى كۆرسە كىشى كۆپنى ئۆگىتۈر.

'For if thou prolongest warfare unnecessarily, the enemy gaineth wisdom; as time passeth, he comprehendeth the true measure of thy strength.'

Savaşı uzatırsan, düşmanın aklı başına gelir, iş uzadıkça, kuvvetinin derecesini anlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇشنى ئۇزارتسا، دۈشمەن ئەقىل تېپىۋالىدۇ، كۆپنى كۆرگەنسېرى، كىشىنىڭ كۆزى ئېچىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
توقىشىغ ئۇزاتسا ياغى ئۆگلەنۈر ئۈكۈش كۆرسە ئەرنىڭ كۆزى ئۆگرەنۈر
Tokışığ uzatsa yağı öglenür, üküş körse erniñ közi ögrenür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Savaşı uzatırsan, düşmanın aklı başına gelir, iş uzadıkça, kuvvetinin derecesini anlar.
🇬🇧 EN 'For if thou prolongest warfare unnecessarily, the enemy gaineth wisdom; as time passeth, he comprehendeth the true measure of thy strength.'
#2367 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا ياۋنى يەڭگەن ئەر،
بېشىدىن ئىش ئۆتكەن، كۆزى كۆرگەن ئەر.

'Hear what the seasoned champion who hath overthrown host after host and witnessed all with his own eyes hath said:'

Düşmanlarını mağlûp etmiş, görmüş-geçirmiş, tecrübeli yiğit ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەننى مەغلۇب قىلغان، بېشىدىن ئىش كەچۈرگەن، ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەن كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ياغى سانچمىش ئەر باشىندا كەچۈرمىش كۆزۈن كۆرمىش ئەر
Negü ter eşitgil yağı sançmış er, başında keçürmiş közün körmiş er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmanlarını mağlûp etmiş, görmüş-geçirmiş, tecrübeli yiğit ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'Hear what the seasoned champion who hath overthrown host after host and witnessed all with his own eyes hath said:'
#2368 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياۋ داڭقى يىراقتا كۆرۈنمەستە زور،
بۇ شۆھرەت كۈرەشكەندە كەملەپ كېتۈر.

''From afar, the renown of an unseen enemy appeareth formidable; yet when the two forces meet face to face, that fame shrinketh before the eye.''

Görünmeyen düşmanın şöhreti uzaktan büyük görünür, meydana çıkınca, onunla karşılaşanlar nazarında bu şöhret küçülür.

نەسرىي يەشمىسى:
”ئۇچراشمىغان دۈشمەننىڭ داڭقى يىراقتىن بىلىنىدۇ، ئۇچرىشىپ كۆز كۆرگەندە داڭقى كىچىكلەپ كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈشمەز ياغىنىڭ كۈسى كەد يىراق كۆرۈشسە باسىنۇر كۆرۈگلى قاراق
Körüşmez yağınıñ küsi ked yırak, körüşse basınur körügli karak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Görünmeyen düşmanın şöhreti uzaktan büyük görünür, meydana çıkınca, onunla karşılaşanlar nazarında bu şöhret küçülür.
🇬🇧 EN ''From afar, the renown of an unseen enemy appeareth formidable; yet when the two forces meet face to face, that fame shrinketh before the eye.''
#2369 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغىغا يېلىڭ تەگ، مېلىڭ ئالمىسۇن،
سوزۇلسا يېڭىلدىڭ، ئىتتىك بول، يۈگۈر.

''Charge unencumbered upon the foe, lest thy baggage fall into hostile hands; if thou delayest, thou art already vanquished—hasten thy feet!''

Düşmana yalın hücum et, ağırlığın düşmanın eline geçmesin, işi uzatırsan, mağlûp oldun demektir, ayağını çevik tut.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەنگە يېلىڭ ھۇجۇم قىل، مېلىڭنى ئالمىسۇن، ئۇرۇشنى ئۇزارتساڭ مەغلۇب بولسەن، ئايىغىڭنى ئىتتىك قىل.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىقا يالۇ تەگ نەڭىڭ ئالماسۇ ئۇزاتسا باسىتتىڭ يىتى قىل ئاداق
Yağıka yalu teg neñiñ almasu, uzatsa basıttıñ yiti kıl adak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmana yalın hücum et, ağırlığın düşmanın eline geçmesin, işi uzatırsan, mağlûp oldun demektir, ayağını çevik tut.
🇬🇧 EN ''Charge unencumbered upon the foe, lest thy baggage fall into hostile hands; if thou delayest, thou art already vanquished—hasten thy feet!''
#2370 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چىرىكتىن بىر قىسمنى قوي مۆكتۈرۈپ،
ياياق ئوقچىنى سال سەن ئالدىن يۈرۈپ.

'Place a portion of thy troops in concealed ambush; dismount thy foot-archers to advance, and lead the charge in person at their head.'

Askerin bir kısmını pusuya yatır, yaya okçuları harekete geçirerek, kendin önden koş.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەرنىڭ بىر قىسمىنى پىستىرمىغا قوي، پىيادە ئوقچىلارنى باشلاپ ئالدىدا يۈگۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چەرىگدە بىر ئانچا بۇسۇغقا كىگۈر ياداغ ئوقچى تۈشرۈپ سەن ئۆڭدۈن يۈگۈر
Çerigde bir ança busuğka kigür, yadağ okçı tüşrüp sen öñdün yügür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Askerin bir kısmını pusuya yatır, yaya okçuları harekete geçirerek, kendin önden koş.
🇬🇧 EN 'Place a portion of thy troops in concealed ambush; dismount thy foot-archers to advance, and lead the charge in person at their head.'
#2371 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېشى چوڭ، جەسۇرلەر كۈرەشچاننى سەپ ئالدى قىل،
باشلاپ ماڭسۇن جەڭچىنى.

'Set veteran, gray-bearded champions in the forefront of the battle array, that they may lead the army with seasoned fortitude.'

Düşmanın karşısına yaşlı-başlı yiğitler koy, askeri onlar götürsünler.

نەسرىي يەشمىسى:
مويسىپت، جەڭگىۋار باتۇرلارنى تاللاپ چىقىپ، سەپنىڭ ئالدىغا قوي، ئەسكەرلەرنى باشلاپ ماڭسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىچى ئۈرۈڭ قىرغىل ئەرسىگلەرىگ ياغىقا ئالىن قىل كۆتۈرسۈ چەرىگ
Yağıçı ürüñ kırğıl ersiglerig, yağıka alın kıl kötürsü çerig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmanın karşısına yaşlı-başlı yiğitler koy, askeri onlar götürsünler.
🇬🇧 EN 'Set veteran, gray-bearded champions in the forefront of the battle array, that they may lead the army with seasoned fortitude.'
#2372 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ساقال - چاچ ئاقارغان كۈرەشچى بولۇر،
كۈرەشچى بولۇر ھەم كۆپ ئىشنى بىلۈر.

'Venerable gray-bearded warriors are masters of battle; they are seasoned fighters who understand every artifice of war.'

Harpte saç-sakal ağartmış insanlar daha iyi savaşırlar, bunlar harpçidirler ve bu işi çok iyi bilirler.

نەسرىي يەشمىسى:
يېشى چوڭ، مويسىپتلار ناھايىتى جەڭگىۋار بولىدۇ، جەڭنى بىلىدۇ ھەم ياراملىق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈرۈڭ قىرغىل ئارتۇق ياغىچى بولۇر ياغىچى بولۇر ھەم ياراغچى بولۇر
Ürüñ kırğıl artuk yağıçı bolur, yağıçı bolur hem yarağçı bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Harpte saç-sakal ağartmış insanlar daha iyi savaşırlar, bunlar harpçidirler ve bu işi çok iyi bilirler.
🇬🇧 EN 'Venerable gray-bearded warriors are masters of battle; they are seasoned fighters who understand every artifice of war.'
#2373 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىچىك، ياش يىگىتلەر بولۇر بەكمۇ تېز،
ئەگەر ئۆرۈسە يۈز ، ئۆچەر ئوتى تېز.

'Young, untried youths are fiery in their onset; yet if they once turn back, the fire within them is instantly quenched.'

Genç ve toy yiğitler çok ateşli olurlar, fakat bir yüz çevirdiler mi, bu ateşten eser kalmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ياش ۋە ئاددىي يىگىتلەر ئىتتىكىلىك قىلىدۇ، ئەگەر يۈز ئۆرۈسە، قىزغىنلىقى ئۆچىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىچىگ قۇر يەگىتلەر بولۇر كەد يىتى قالى يۈز ئەۋۈرسە ئۇدىتۇر ئوتى
Kiçig kur yegitler bolur ked yiti, kalı yüz evürse udıtur otı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Genç ve toy yiğitler çok ateşli olurlar, fakat bir yüz çevirdiler mi, bu ateşten eser kalmaz.
🇬🇧 EN 'Young, untried youths are fiery in their onset; yet if they once turn back, the fire within them is instantly quenched.'
#2374 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشەنچلىك كىشىنى قوي ئالدىن ، كېيىن،
يېكىت ئوڭ - سولۇڭغا يەنە باشقىدىن.

'Station trusted and steadfast men both in the van and in the rear, and deploy reliable detachments upon the right flank and the left.'

Öne ve arkaya emin kimseleri koy, bir kısmını da sağa ve sola yerleştir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالدى ئارقاڭغا ئىشەنچلىك ئادەملەرنى قوي، بىر قىسمىنى بولسا ئوڭ سول تەرەپلەرگە ئورۇنلاشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇نانۇر ئەرىگ قىلغىل ئۆڭدۈن كەدىن ئوڭۇڭدىن سولۇڭدىن بىر ئانچا ئادىن
İnanur erig kılğıl öñdün kedin, oñuñdın soluñdın bir ança adın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öne ve arkaya emin kimseleri koy, bir kısmını da sağa ve sola yerleştir.
🇬🇧 EN 'Station trusted and steadfast men both in the van and in the rear, and deploy reliable detachments upon the right flank and the left.'
#2375 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېقىنلاشسا لەشكەر ، تۇتۇشقاندا ئەر،
ئۇدۇلدىكىنى ئۇرسۇن ، ئۇرۇپ دەرىلەر.

'When the battle lines close and warriors grapple together, let each man engage the foe before him with a roaring war-cry!'

Askerler yaklaşıp, erler birbirleri ile harbe tutuşunca, her kes kendi karşısındaki ile harp etmeli ve nâra atmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەرلەر يېقىنلىشىپ، بىر بىرى بىلەن گىرەلەشكەندە، ئۇچرىغىنىنى تۇتۇپ، چۇقان سېلىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغۇسا چەرىگكە ئىلىشسە ئەرى تۇشىنچا تەگىشگۈ كەمىشسە ئۇرى
Yağusa çerigke ilişse eri, tuşınça tegişgü kemişse urı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Askerler yaklaşıp, erler birbirleri ile harbe tutuşunca, her kes kendi karşısındaki ile harp etmeli ve nâra atmalıdır.
🇬🇧 EN 'When the battle lines close and warriors grapple together, let each man engage the foe before him with a roaring war-cry!'
#2376 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەڭ ئاۋۋال يىراقتىن ئوقىن ئاتقۇلۇق،
يېقىنلاشسا نەيزە بىلەن تىققۇلۇق.

'First, shower the enemy with volleys of arrows from afar; and when the ranks collide face to face, strike home with the thrust of spears!'

İlk önce uzaktan oklar ile vuruşmalı, yaklaşınca ve yüz-yüze gelince de, süngü ile hücum etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالدى بىلەن يىراقتا تۇرۇپ، ئوق بىلەن سوقۇشۇش كېرەك، يېقىنلاشقاندا، نەيزە بىلەن تېگىپ، بويسۇندۇرۇش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەرىگ ئاشنۇ يىراقتىن تەگىشگۈ ئوقۇن ياغۇسا سۈڭۈن تەگگۈ بەرسە بويۇن
Erig aşnu yıraktın tegişgü okun, yağusa süñün teggü berse boyun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İlk önce uzaktan oklar ile vuruşmalı, yaklaşınca ve yüz-yüze gelince de, süngü ile hücum etmelidir.
🇬🇧 EN 'First, shower the enemy with volleys of arrows from afar; and when the ranks collide face to face, strike home with the thrust of spears!'
#2377 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىرىشكەندە پالتا ، قىلىچ بىلەن چاپ،
ياقدىن تۇت ، چىشلە تىرناقتا تاتىلاپ.

'When the melee becometh entangled, fight with sword and battle-axe; tear with teeth and claws, seize the foe by the throat, and grapple!''

Saflar karışınca, kılıç ve balta ile vuruş, dişle, tırnakla saldır, yakasından tut, yapış.

نەسرىي يەشمىسى:
ئارىلىشىپ كەتكەندە قىلىچ پالتا بىلەن ئۇرۇشقىن، چىشىڭ بىلەن چىشلە ، تىرنىقىڭ بىلەن تاتىلا، ياقىلاش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قاتىلسا قىلىچ بالدۇ بىرلە تەگىش تىشىن تىرڭاقىن تەگ ياقا تۇت ئىلىش
Katılsa kılıç baldu birle tegiş, tişin tırñakın teg yaka tut iliş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Saflar karışınca, kılıç ve balta ile vuruş, dişle, tırnakla saldır, yakasından tut, yapış.
🇬🇧 EN 'When the melee becometh entangled, fight with sword and battle-axe; tear with teeth and claws, seize the foe by the throat, and grapple!''
#2378 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چىدا ، ياۋغا ئارقاڭنى بەرمە تۇتۇپ،
يوقات ياۋ ياكى يات ئۇرۇشتا ئۆلۈپ.

'Stand firm! Never turn thy back unto the foe; strike down the enemy, or perish fighting valiantly upon the field!'

Dayan, düşmana hiç bir suretle arka verme, düşmanı vur veya vuruşarak, orada öl.

نەسرىي يەشمىسى:
تىركىشىپ، دۈشمەنگە ئارقا تەرىپىڭنى بېرىپ قويما، دۈشمەننى يوقات، يا بولمىسا، ئۇرۇشۇپ ئۇل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىرەن ئارقا بەرمە ياغىقا بولۇپ ياغىغ سانچ يوق ئەرسە ئۇرۇش يات ئۆلۈپ
Tiren arka berme yağıka bolup, yağığ sanç yok erse uruş yat ölüp
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dayan, düşmana hiç bir suretle arka verme, düşmanı vur veya vuruşarak, orada öl.
🇬🇧 EN 'Stand firm! Never turn thy back unto the foe; strike down the enemy, or perish fighting valiantly upon the field!'
#2379 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
م. ئېمە دەيدۇ ئاڭلا ، سەپ يارغان جەسۇر،
چىدا سەن ، چىدىغان دۈشمەننى يېڭۇر.

'Hear what the valiant warrior who casteth himself into the thick of combat hath said: endure, for he who endureth striketh down his foe!'

Dinle, düşmanın içine giren cesur asker ne der, dayan, dayanan asker düşmanını ezer.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن بىلەن ئېلىشقان، جەسۇر ئەر نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: چىداملىق بولسا، چىداملىق بولغان ئەر دۈشمىنى يېڭەلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل قارىشغان كۈر ئەر سەرىڭىل سەرىڭەن ياغىسىن ئۇرار
Negü ter eşitgil karışğan kür er, seriñil seriñen yağısın urar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dinle, düşmanın içine giren cesur asker ne der, dayan, dayanan asker düşmanını ezer.
🇬🇧 EN 'Hear what the valiant warrior who casteth himself into the thick of combat hath said: endure, for he who endureth striketh down his foe!'
#2380 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېلىن قىز سۆيۈنچى نىكاھ - توي تۈنى،
باتۇرنىڭ سۆيۈنچى جەڭ قىلغان كۈنى.

''The joy of a blooming maiden is the bridal night; but the supreme glory of a valiant hero is the day of battle!''

Gelin kızların sevinçli anları zifaf geceleridir, cesur ve kahraman erkeğin iftihar edeceği zamanlar da harp günleridir.

نەسرىي يەشمىسى:
”كېلىن قىزنىڭ شادلىقى توي تۈنىدە، جەسۇر ئەرنىڭ شادلىقى جەڭ كۈنىدە بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەلىن قىز سەۋىنچى كۈدەن تۈنلەرى كۈر ئالپ ئەر كۈۋەنچى چەرىگ كۈنلەرى
Kelin kız sevinçi küden tünleri, kür alp er küvençi çerig künleri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gelin kızların sevinçli anları zifaf geceleridir, cesur ve kahraman erkeğin iftihar edeceği zamanlar da harp günleridir.
🇬🇧 EN ''The joy of a blooming maiden is the bridal night; but the supreme glory of a valiant hero is the day of battle!''
#2381 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۈرەر ئالغا لەشكەر باتۇر ئات چېپىپ،
لاچىن قۇش ئالۇردەك تۆكەر ياۋ قېنى.

''When the proud champion spurreth his steed and chargeth the line, he shedeth enemy blood like a falcon stooping upon its prey!''

Mağrur kahraman seyirterek, sür'atle ordusunu sürer, şahinin kuşlara saldırması gibi, hücum eder ve kanlar döker.

نەسرىي يەشمىسى:
مەغرۇر، قەھرىمان قوشۇننى تېز ئالغا سۈرىدۇ، لاچىن قۇشنى قوغلىغاندەك دۈشمەن قېنىنى تۆكىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈۋەز ئالپ سەقىرتىپ چەرىگ سۈرسە بات لاچىن قۇش قوۋار تەگ تۆكەر قانلارى
Küvez alp sekirtıp çerig sürse bat, laçın kuş kovar teg töker kanları
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Mağrur kahraman seyirterek, sür'atle ordusunu sürer, şahinin kuşlara saldırması gibi, hücum eder ve kanlar döker.
🇬🇧 EN ''When the proud champion spurreth his steed and chargeth the line, he shedeth enemy blood like a falcon stooping upon its prey!''
#2382 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى كۆرسە باتۇر قوپارتۇر توزان،
بۆلەكلەرگە تۆۋەتنى بەرمەس ھامان.

'When the hero sighteth the enemy, he raiseth a cloud of dust; he chargeth into the fray, leaving no room for another to strike before him.'

Kahraman yiğit düşmanı görünce, tozu dumana katar, her yere o atılır, başkalarına sıra gelmez.

نەسرىي يەشمىسى:
باتۇر جەڭچى دۈشمەننى كۆرۈش بىلەن چاڭ توزان كۆتۈرىدۇ، ئۇ ئۆزى ئۇرۇشۇپ، باشقىلارغا نۆۋەت بەرمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى كۆرسە ئالپ ئەر كۆپىرتۈر ئىزىگ بۇ قارشۇر ئادىنلارقا تەگمەز كەزىگ
Yağı körse alp er köpirtür izig, bu karşur adınlarka tegmez kezig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kahraman yiğit düşmanı görünce, tozu dumana katar, her yere o atılır, başkalarına sıra gelmez.
🇬🇧 EN 'When the hero sighteth the enemy, he raiseth a cloud of dust; he chargeth into the fray, leaving no room for another to strike before him.'
#2383 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چېرىك كۆرسە باتۇر بولۇر ئارسلان،
قىلۇر ياۋى يوق، يا بېرۇر ئۆزى جان.

'At the sight of battle, the brave warrior becometh a roaring lion; he chargeth upon his mount, either to slay or to fall in glorious death.'

Kahraman yiğit asker görünce, arslan kesilir, seyirtir, ya öldürür veya vuruşarak ölür.

نەسرىي يەشمىسى:
باتۇر ئەر جەڭ كۆرسە، ئارسلاندەك بولىدۇ، ئات ئوينىتىپ دۈشمەننى ئۆلتۈرىدۇ يا ئۇرۇشۇپ ئۆلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چەرىگ كۆرسە ئالپ ئەر كۈر ئارسلان بولۇر سەكىرتۈر يا ئۆلدرۈر يا ئۇرشۇ ئۆلۈر
Çerig körse alp er kür arslan bolur, sekirtür ya öldrür ya urşu ölür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kahraman yiğit asker görünce, arslan kesilir, seyirtir, ya öldürür veya vuruşarak ölür.
🇬🇧 EN 'At the sight of battle, the brave warrior becometh a roaring lion; he chargeth upon his mount, either to slay or to fall in glorious death.'
#2384 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى كۆرسە باتۇر قىزارتۇر يۈزىن،
بويايدۇ قىزىل قانغا جەڭدە ئۆزىن.

'When the champion beholdeth the foe, his countenance brighteneth with joy; and in the grapple, he is bathed in crimson blood and dark earth.'

Kahraman yiğitin, düşmanı görünce yüzü güler, düşmanla kapışınca, kızıl kana boyanır.

نەسرىي يەشمىسى:
باتۇر ئەر دۈشمەننى كۆرسە، چىرايى ئېچىلىدۇ، تۇتۇشقاندا توپىغا مىلىنىپ، قىزىل قانغا بويىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى كۆرسە ئالپ ئەر قىزارتۇر مەڭىز قارىشسا بودۇلۇر قىزىل ھەم ياغىز
Yağı körse alp er kızartur meñiz, karışsa bodulur kızıl hem yağız
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kahraman yiğitin, düşmanı görünce yüzü güler, düşmanla kapışınca, kızıl kana boyanır.
🇬🇧 EN 'When the champion beholdeth the foe, his countenance brighteneth with joy; and in the grapple, he is bathed in crimson blood and dark earth.'
#2385 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېگەر، ئات، ساۋۇتلار بولۇر قىپقىزىل،
قىزارغان قىزىل يۈز بولۇر يايبېشىل.

'Horses, harness, and coats of mail are stained blood-red, while cheeks that once blazed crimson turn pale as the jade-green leaf.'

At, koşum ve zırhlar kıp-kırmızı olur, kırmızı ateş gibi yanan yanaklar mos-mor kesilir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئات، ئېگەر جابدۇقلار، ساۋۇتلار قىپقىزىل بولۇپ كېتىدۇ، قىپقىزىل قىزارغان يۈزلەر كۆكۈرۈپ كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئات ئۈستەم يارىقلار بولۇر قىپ قىزىل غىزىل قىزغۇ ئەڭلەر بولۇر ياپ ياشىل
At üstem yarıklar bolur kıp kızıl, ğızıl kızğu eñler bolur yap yaşıl
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR At, koşum ve zırhlar kıp-kırmızı olur, kırmızı ateş gibi yanan yanaklar mos-mor kesilir.
🇬🇧 EN 'Horses, harness, and coats of mail are stained blood-red, while cheeks that once blazed crimson turn pale as the jade-green leaf.'
#2386 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى ئات سېلىپ ساڭا قىلسا ھۇجۇم،
چىدا، سەن بەرمە تەن، تۈزۈيدۇ چوقۇم.

'If the enemy chargeth upon horseback and presseth upon thee, stand firm and yield no ground; soon shall their onset break and scatter.'

Düşman at salar ve senin üzerine yürürse, dayan, arka verme, kendiliğinden dağılır.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن ئات چاپتۇرۇپ، ئۈستۈڭگە بېسىپ كەلسە، چىدام كۆرسەت، چېكىنمە، كېيىن ئۆزلىرى تارقاپ كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى ئات كەمىشسە ساڭا ئوغراسا سەرىن ئارقا بەرمە ساچىلسا باسا
Yağı at kemişse saña oğrasa, serin arka berme saçılsa basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşman at salar ve senin üzerine yürürse, dayan, arka verme, kendiliğinden dağılır.
🇬🇧 EN 'If the enemy chargeth upon horseback and presseth upon thee, stand firm and yield no ground; soon shall their onset break and scatter.'
#2387 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى گەر تەۋرىسە، سەن ھەم تەۋرىگىن،
ئاياغ ئۆرە ھازىر تۈرۈپ بابلىغىن.

'When the foe advanceth, match his advance; press closely upon his footsteps in readiness and stand not idle.'

Düşman harekete geçerse, sen de ona göre hareket et, durma, hazır durumda onun her hareketini karşıla.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن ھەرىكەت قىلسا، ئىزىدىن سەنمۇ ھەرىكەت قىل، تەييارلىنىپ، ئىزىدىن قوغلا، قاراپ تۇرما.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغ تەپرەسە سەن ئۇدۇ تەپرەگىل ئىتە ئۇد ئاداقىن يورى تۇرماغىل
Yağ teprese sen udu tepregil, ite ud adakın yorı turmağıl
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşman harekete geçerse, sen de ona göre hareket et, durma, hazır durumda onun her hareketini karşıla.
🇬🇧 EN 'When the foe advanceth, match his advance; press closely upon his footsteps in readiness and stand not idle.'
#2388 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر ياۋ چېكىنسە قوغلاپ تۇتمىساڭ،
ئۇنىڭدىن يېتەرلىك ئەسىر ئالمىساڭ.

'If the enemy cannot withstand thee and taketh to flight, pursue them closely to take captives; for if thou neglectest to capture them:'

Eğer düşman karşı duramayıp, senden kaçarsa, onu takip et ve esir almağa çalış, böyle yapmazsan,

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر دۈشمەن قارشى تۇرماي سەندىن قاچسا، قوغلاپ بېرىپ ئەسىر تۇت، ئەسىر تۇتالمىساڭ،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى قاچسا سەندىن ياغى تۇرماسا ئەرىگ يەتگۈ تۇتغۇ بۇلۇن تۇتماسا
Kalı kaçsa sendin yağı turmasa, erig yetgü tutğu bulun tutmasa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer düşman karşı duramayıp, senden kaçarsa, onu takip et ve esir almağa çalış, böyle yapmazsan,
🇬🇧 EN 'If the enemy cannot withstand thee and taketh to flight, pursue them closely to take captives; for if thou neglectest to capture them:'
#2389 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جەسۇر جەڭچىلىرىڭ سېپى بۇزۇلۇپ،
كېلەر ياۋ ھۇجۇمنى باشلاپ، بۇرىلىپ.

'Should the battle array of the victorious heroes fall into disorder, the fleeing foe will wheel about and strike back with sudden triumph.'

Düşmanı mağlûp eden kahraman yiğitlerin safı karışınca, düşman dönüp, tekrar hücum eder ve galip gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەننى يەڭگەن جەسۇر جەڭچىلەر نىڭ سېپى قالايمىقان بولغاندا، دۈشمەن قايتىدىن ھۇجۇم قىلىپ، مەغلۇب قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى سانچمىش ئەرسىگ ئەرەن بۇلنۇقۇپ يانا ئەۋرە سانچتى ياغىسىن ئۇتۇپ
Yağı sançmış ersig eren bulnukup, yana evre sançtı yağısın utup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmanı mağlûp eden kahraman yiğitlerin safı karışınca, düşman dönüp, tekrar hücum eder ve galip gelir.
🇬🇧 EN 'Should the battle array of the victorious heroes fall into disorder, the fleeing foe will wheel about and strike back with sudden triumph.'
#2390 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى قاچسا قوغلاپ ئۇزاپ كەتمىگىل،
ئەگەر قايتسا دۈشمەن، قاچالمايسەن، بىل.

'When the enemy fleeth, pursue with prudence and venture not too far afield; for should they turn around, thou canst no longer escape.'

Düşman kaçarsa, onu ölçülü takip et, pek uzaklara gitme, eğer düşman geri dönerse, sonra kaçamazsın.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن قاچسا، بەس قىل، يىراققا قوغلاپ بارما، ئەگەر دۈشمەن ئارقىغا يانسا، قاچالماي قالسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى قاچسا تاپ قىل ئەدەرمە يىراق قالى ياندرۇ يانسا قاچۇماز ئاداق
Yağı kaçsa tap kıl ederme yırak, kalı yandru yansa kaçumaz adak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşman kaçarsa, onu ölçülü takip et, pek uzaklara gitme, eğer düşman geri dönerse, sonra kaçamazsın.
🇬🇧 EN 'When the enemy fleeth, pursue with prudence and venture not too far afield; for should they turn around, thou canst no longer escape.'
#2391 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياۋ ئولسا ئۈمىدسىز ئۆلۈمگە يۈرۈر،
ئۆلۈمدىن قورقمىغانغا كىم تەڭ كېلۈر.

'When the enemy is driven to despair, he casteth away his life; and against a man who hath embraced death, who can stand?'

Düşman ümitsizliğe düşerse, ölümü göze alır, ölümü göze alan kimse, çok şiddetle karşı koyar.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن ئۈمىدسىزلەنسە، ئۆلۈمگە ئۆزىنى ئۇرىدۇ، ئۆلۈمگە جان تىكىپ قويغانغا كىم قارشى تۇرالسۇن؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭۇقسا ياغى يۈز ئۆلۈمكە ئۇرۇر ئۆلۈمكە يۈز ئۇرسا كىم ئۇترۇ-تۇرۇر
Muñuksa yağı yüz ölümke urur, ölümke yüz ursa kim utru-turur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşman ümitsizliğe düşerse, ölümü göze alır, ölümü göze alan kimse, çok şiddetle karşı koyar.
🇬🇧 EN 'When the enemy is driven to despair, he casteth away his life; and against a man who hath embraced death, who can stand?'
#2392 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شۇ پەيتتە ئۆزۈڭنى چىڭ تۇت، سەن كۆزەت،
گەر ئەكسى بولسا، ئۈز ئۈمىدىڭ پەقەت.

'In such perilous hours, O my son, guard thyself with utmost caution; guard thyself well, or despair of thy very life!'

Ey oğul, böyle durumlarda kendini iyi koru, kendini koru yahut her şeyi göze al.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئوغۇل، بۇنداق ۋاقىتتا ئۆزۈڭنى قوغدا، قوغدىيالمىساڭ، ئۆزۈڭدىن ۋاز كەچ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ يەرگە ئۆزۈڭنى كۈدەزگىل ئوغۇل كۈدەزگىل يوق ئەرسە ئۆزۈڭدىن تۈڭۈل
Bu yerge özüñni küdezgil oğul, küdezgil yok erse özüñdin tüñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey oğul, böyle durumlarda kendini iyi koru, kendini koru yahut her şeyi göze al.
🇬🇧 EN 'In such perilous hours, O my son, guard thyself with utmost caution; guard thyself well, or despair of thy very life!'
#2393 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
غاپىل بولسا ئەر، كۆر، يۈرەردە ئۆلۈر،
غاپىل بولمىسا ئەر، تىلەككە يېتۈر.

'Behold: if a man be careless, he perisheth even as he walketh; but if he maintaineth vigilance, he attaineth all his desires.'

insan ihmalkâr olursa, yürürken ölür, ihmalkâr olmazsa, dileğine erer.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، كىشى بىخۇد بولسا، كېتىۋېتىپمۇ ئۆلىدۇ، كىشى بىخۇد بولمىسا، تىلىكىگە ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوسال بولسا ئەر كۆر يورىردا ئۆلۈر ئوسال بولماسا ئەر تىلەكىن بۇلۇر
Osal bolsa er kör yorırda ölür, osal bolmasa er tilekin bulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan ihmalkâr olursa, yürürken ölür, ihmalkâr olmazsa, dileğine erer.
🇬🇧 EN 'Behold: if a man be careless, he perisheth even as he walketh; but if he maintaineth vigilance, he attaineth all his desires.'
#2394 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ماڭا مۇنداق ئېيتتى ئىش كۆرگەن كىشى،
ئىش كۆرگەن كىشىنىڭ سۆزى سۆز بېشى.

'Thus hath the experienced sage spoken unto me—and the word of experienced men is the crown of all discourse:'

Bana tecrübeli insan böyle dedi, tecrübeli insanların sözü sözlerin başıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
سىنىغان كىشى ماڭا مۇنداق دېدى، سىنىغان كىشىلەرنىڭ سۆزى سۆزنىڭ بېشىدۇر:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ماڭا مۇنداغ ئايدى سىنامىش كىشى سىنامىش كىشىلەر سۆزى سۆز باشى
Maña mundağ aydı sınamış kişi, sınamış kişiler sözi söz başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana tecrübeli insan böyle dedi, tecrübeli insanların sözü sözlerin başıdır.
🇬🇧 EN 'Thus hath the experienced sage spoken unto me—and the word of experienced men is the crown of all discourse:'
#2395 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى قاچسا بارما ئۈزاق يەرگىچە،
يىراق قوغلىغان قامچا يەر تويغۇچە.

''If the enemy flee, hold back and pursue not recklessly; for he who chargeth blindly often swalloweth the lash of defeat to the full.''

Düşman kaçarsa, ölçülü takip et, arkasından pek ileri gitme, çok ileri giden doyuncaya kadar kamçı yer.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن قاچسا، بەس قىل، ئىزىدىن قوغلىما، بىلسەڭ، قوغلىغۇچى تويغۇچە قامچە يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى قاچسا تاپ قىل ئەدەرمە ئۇدۇ ئەدەرتچى يەدى كۆرسە بەرگە تودۇ
Yağı kaçsa tap kıl ederme udu, edertçi yedi körse berge todu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşman kaçarsa, ölçülü takip et, arkasından pek ileri gitme, çok ileri giden doyuncaya kadar kamçı yer.
🇬🇧 EN ''If the enemy flee, hold back and pursue not recklessly; for he who chargeth blindly often swalloweth the lash of defeat to the full.''
#2396 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى بىر چېچىلسا يىغىلمىقى تەس،
سۇ ئۈتنى ئۆچۈرسە، ئۇ يانمايدۇ، بەس.

'Once an enemy is scattered in disarray, he cannot easily rally; even as when water extinguisheth fire, it flameth no more.'

Su ateşi söndürünce, ateş nasıl tekrar alevlenmezse, düşman da dağılınca, bir daha toplanamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن بىز تارقىتىۋېتىلسە، قايتا توپلىنالمايدۇ، ئوتنى سۇ ئۆچۈرسە، قايتا يانالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىغ بىر ساچىتسا يانا تىرلۈمەز ئوتۇغ سۇۋ ئۇدىتسا يانا تىرلۈمەز
Yağığ bir saçıtsa yana tirlümez, otuğ suv udıtsa yana tirlümez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Su ateşi söndürünce, ateş nasıl tekrar alevlenmezse, düşman da dağılınca, bir daha toplanamaz.
🇬🇧 EN 'Once an enemy is scattered in disarray, he cannot easily rally; even as when water extinguisheth fire, it flameth no more.'
#2397 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈمىدسىز كىشىلەر ئۆلۈمنى كۈتۈر،
ئاۋۋال ئۆلتۈرۈپ، ئاندىن ئۆزى ئۆلۈر.

'Desperate men seek only death; and he who seeketh death slayeth his foe before he dieth himself.'

Ümitsizliğe düşen insanlar ölümü ararlar, ölümü isteyen kimse evvelâ öldürür, sonra ölür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۈمىدسىزلەنگەن كىشىلەر ئۆلۈشنى خالايدۇ، ئۆلۈمنى خالىغان كىشى، ئاۋۋال ئۆلتۈرۈپ، ئاندىن ئۆلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭۇقمىش كىشىلەر ئۆلۈمۈگ قولۇر ئۆلۈمۈگ قولۇغلى ئەر ئۆلدرۈ ئۆلۈر
Muñukmış kişiler ölümüg kolur, ölümüg koluğlı er öldrü ölür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ümitsizliğe düşen insanlar ölümü ararlar, ölümü isteyen kimse evvelâ öldürür, sonra ölür.
🇬🇧 EN 'Desperate men seek only death; and he who seeketh death slayeth his foe before he dieth himself.'
#2398 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىم ئىش قىلسا تېز ئاڭا مال بەرگۈلۈك،
بېرىپ مال، يۈزىنى قىزىل قىلغۇلۇق.

'Whosoever performeth a valiant deed, bestow a swift reward upon him, that through that bounty his countenance may glow with joy.'

Bir kimse bir yararlık gösterirse, ona derhal mükâfatını vermeli ve bununla onun yüzünü güldürmelidır.-

نەسرىي يەشمىسى:
كىم ئەرزىگۈدەك ئىش قىلسا، دەرھال ئۇنىڭغا مال بېرىش، مۇكاپاتلاش كېرەك، شۇ مۇكاپات بىلەن ئۇ خۇشاللانسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىم ئىش قىلسا تەركىن ئاڭار بەرگۈ نەڭ ئۇش ئول نەڭ بىلە ئەر قىزىل قىلسا ئەڭ
Kim iş kılsa terkin añar bergü neñ, uş ol neñ bile er kızıl kılsa eñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir kimse bir yararlık gösterirse, ona derhal mükâfatını vermeli ve bununla onun yüzünü güldürmelidır.-
🇬🇧 EN 'Whosoever performeth a valiant deed, bestow a swift reward upon him, that through that bounty his countenance may glow with joy.'
#2399 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەسىر ئالسا ماختاپ تارتۇقلاش كېرەك،
بۇ تارتۇق بىلەن بولسۇن ئەر خۇش يۈرەك.

'Whosoever taketh a captive, praise him and grant him gifts, that through such honors his heart may be bound unto thee forever.'

Kim bir esir yakalarsa, onu öğmeli ve ihsanda bulunmalı ki, o da bu ihsan ile öğünsün.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم ئەسىر ئالسا، ئۇنى ماختاش، ئىنئام بېرىش كېرەككى، شۇ ئىنئام نەتىجىسىدە ۋۇجۇدى بىلەن بېرىلسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىم ئەر تۇتسا ئۆگگۈ ئاچىنغۇ كەرەك ئول ئاچىغ بىلە ئەر ئۇرۇنسا يۈرەك
Kim er tutsa öggü açınğu kerek, ol açığ bile er urunsa yürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kim bir esir yakalarsa, onu öğmeli ve ihsanda bulunmalı ki, o da bu ihsan ile öğünsün.
🇬🇧 EN 'Whosoever taketh a captive, praise him and grant him gifts, that through such honors his heart may be bound unto thee forever.'
#2400 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
م. يامان ماختىلىش بىرلە ياخشى بولۇر،
ماختالسا ياخشى قاچان كېيىن قالۇر.

'If a base man receiveth praise, he becometh worthy; and if thou praisest the noble warrior, will he ever lag behind in duty?'

Kötü insan öğmekle çok iyi olur, iyiyi öğersen, bu ondan hiç geri kalır mı?

نەسرىي يەشمىسى:
يامان ماختاشقا ئېرىشسە، ياخشى بولىدۇ، ياخشىنى ماختىساڭ ئۇنىڭدىن كېيىن قالامدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياۋۇز ئۆگدى بۇلسا ئىدى كەد بولۇر كەدىگ ئۆگسە كەندۈ قاچان كىن قالۇر
Yavuz ögdi bulsa idi ked bolur, kedig ögse kendü kaçan kin kalur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü insan öğmekle çok iyi olur, iyiyi öğersen, bu ondan hiç geri kalır mı?
🇬🇧 EN 'If a base man receiveth praise, he becometh worthy; and if thou praisest the noble warrior, will he ever lag behind in duty?'
#2401 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۇتۇر قول بىلەن ئەرنى ماختىساڭ،
يېتەر قۇشقا ئېتىڭ ئەگەر سىلىساڭ.

'Praise a warrior, and he will capture a roaring lion with his bare hands; stroke the mane of a steed, and it will outrun the birds of the air!'

Askeri öğersen, eli ile arslan tutar, atı okşarsan, koşar ve uçan kuşa yetişir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەرنى ماختىساڭ قۇرۇق قول بىلەنلا ئارسلان تۇتىدۇ، ئاتنى ماختىساڭ يۈگۈرۈپ، ئۇچار قاناتلارغا يېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەرى ئۆگسە ئەلگىن كۈر ئارسلان تۇتار ئاتىغ ئۆگسە يۈگرۈر ئۇچارىغ يەتەر
Eri ögse elgin kür arslan tutar, atığ ögse yügrür uçarığ yeter
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Askeri öğersen, eli ile arslan tutar, atı okşarsan, koşar ve uçan kuşa yetişir.
🇬🇧 EN 'Praise a warrior, and he will capture a roaring lion with his bare hands; stroke the mane of a steed, and it will outrun the birds of the air!'
#2402 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
داۋالات يارىدار بولسا سەن كۆرۈپ،
قۇتۇلدۇر ئەسىر چۈشسە، سەن قايتۇرۇپ.

'If any be wounded, provide healing medicines and tend to their wounds; if any be taken captive, ransom them and bring them home.'

Yaralanan varsa, sen bakıp, tedavi ettir, esir olan varsa, kurtar, geri al.

نەسرىي يەشمىسى:
يارىلانغانلار بولسا، داۋالات، قارا، ئەسىر چۈشكەنلەر بولسا، قۇتۇلدۇر، قايتۇرۇپ كەل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بالىقمىش بار ئەرسە سەن ئەملەت كۆرۈ بۇلۇن بولمىش ئەرسە يۇلۇپ ئول كىرۈ
Balıkmış bar erse sen emlet körü, bulun bolmış erse yulup ol kirü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yaralanan varsa, sen bakıp, tedavi ettir, esir olan varsa, kurtar, geri al.
🇬🇧 EN 'If any be wounded, provide healing medicines and tend to their wounds; if any be taken captive, ransom them and bring them home.'
#2403 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆتۈرگىن قەدىرلەپ ئۆلگەن بولسا گەر،
ئوغۇل - قىز بولسا، ئاڭا ھەقنى بەر.

'If any fall in battle, bear their bodies with reverent honor; and if they leave behind sons and daughters, bestow their rightful portion upon them.'

Eğer ölen olursa, hürmetle kaldır, çoluk-çocuğu varsa, onlara haklarını ver.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ئۆلگەنلەر بولسا، قەدىر قىممىتىنى كۆتۈر، ئوغۇل قىزلىرى بولسا، ئۇلارنىڭ ھەققىنى بەرگىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى ئۆلمىش ئەرسە ئاغىرلاپ كۆتۈر ئوغۇل قىز بار ئەرسە ئاڭار ھاق يىتۈر
Kalı ölmiş erse ağırlap kötür, oğul kız bar erse añar hak yitür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer ölen olursa, hürmetle kaldır, çoluk-çocuğu varsa, onlara haklarını ver.
🇬🇧 EN 'If any fall in battle, bear their bodies with reverent honor; and if they leave behind sons and daughters, bestow their rightful portion upon them.'
#2404 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيۈنگەي قوشۇنۇڭ گەر كۆرسە بۇنى،
قىلۇر جان پىدا ئۇ، جەڭ مەيدان كۈتى.

'When warriors witness such devotion, their hearts fill with joy; and in the day of battle, they will freely surrender their sweet lives.'

Askerler bunu görünce, sevinirler, savaş günlerinde de sevgili canlarını feda ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەرلەر بۇنى كۆرسە، سۆيۈندۈ، جەڭ پەيتىدە سۆيۈملۈك جېنىنى بېرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەر ئات كۆرسە ئۆترۈ سەۋىنچلىگ بولۇر ياغى ئوغرى بولسا سەۋۈگ جان بەرۈر
Er at körse ötrü sevinçlig bolur, yağı oğrı bolsa sevüg cân berür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Askerler bunu görünce, sevinirler, savaş günlerinde de sevgili canlarını feda ederler.
🇬🇧 EN 'When warriors witness such devotion, their hearts fill with joy; and in the day of battle, they will freely surrender their sweet lives.'
#2405 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شېرىن سۆز، كۈلەر يۈز، مال - نەرسە يېرىش،
كىشىگە بۇ ئۈچ نەرسە ياخشى بىر ئىش.

'Bestow wealth with kind words and a smiling countenance; these three together are the most beautiful ornament for a leader.'

Tatlı söz ve güler yüz ile onlara mal vermelidir, bu üç şey insan için ıyı bir an'ane olur.

نەسرىي يەشمىسى:
شېرىن سۆز، خۇش چىراي بىلەن ئۇلارغا مال بېرىش كېرەك، بۇ ئۈچ نەرسە كىشى ئۈچۈن ياخشى ئادەتتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىگ سۆز كۈلەر يۈز بىلە بەرگۈ نەڭ بۇ ئۈچ نەڭ كىشىكە بولۇر ئەدگۈ ياڭ
İsig söz küler yüz bile bergü neñ, bu üç neñ kişike bolur edgü yañ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tatlı söz ve güler yüz ile onlara mal vermelidir, bu üç şey insan için ıyı bir an'ane olur.
🇬🇧 EN 'Bestow wealth with kind words and a smiling countenance; these three together are the most beautiful ornament for a leader.'
#2406 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئازاد - ئەركىن ئەرلەر ئاڭا قول بولۇر،
رىزاسىن تىلەپ جان پىدالىق قىلۇر.

'Even free and noble men become willing servants unto such a leader, offering up their lives to bring him joy.'

Serbest ve hür insanlar ona kul olur, bu kul, onu memnun etmek için, canını feda eder.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەركىن ئازاد كىشىلەر مۇ بۇنىڭغا قۇل بولىدۇ، ئۇ جېنىنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە سېنى خۇشال قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بوش ئازاد كىشىلەر مۇڭار قۇل بولۇر بۇ قۇل جان يۇلۇغلار سەۋىنچىن قولۇر
Boş âzâd kişiler muñar kul bolur, bu kul cân yuluğlar sevinçin kolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Serbest ve hür insanlar ona kul olur, bu kul, onu memnun etmek için, canını feda eder.
🇬🇧 EN 'Even free and noble men become willing servants unto such a leader, offering up their lives to bring him joy.'
#2407 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىر سۆز بار، ھېكىم، ئەمدى ئوخشاش مۇڭا،
كۆرۈپ ئويلىنىپ چىنپۈتەرسەن ئاڭا.

'Unto this truth, O wise philosopher, there is a celebrated proverb; ponder it well, and thou shalt find it wholly true:'

Ey hakim, buna benzer bir söz vardır, iyice dikkat edersen, bunun doğru olduğunu tasdik edersin.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دانا، مانا بۇ سۆز شۇنىڭغا ئوخشىتىلغانكى، ياخشى دىققەت قىلساڭ، ئۇنى توغرا ئېيتىلغان دەيسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەر ئەمدى بۇ سۆز ئاي بۈگۈ كۆرۈ بارسا يەترۈ چىن ئايمىش تىگۈ
Muñar meñzer emdi bu söz ay bügü, körü barsa yetrü çın aymış tigü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hakim, buna benzer bir söz vardır, iyice dikkat edersen, bunun doğru olduğunu tasdik edersin.
🇬🇧 EN 'Unto this truth, O wise philosopher, there is a celebrated proverb; ponder it well, and thou shalt find it wholly true:'
#2408 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۈلەر يۈز، شېرىن سۆز بىلەن بەر تاۋار،
ئازاد ئەرلەر بۇ ئۈچكە كېلىپ توپلىنار.

''A smiling countenance, gentle speech, and generous gifts of wealth: around these three even free-born men assemble in devotion!''

Onlara güler yüz göster, tatlı söz söyle, mal ve mülk dağıt, serbest ve hür insanlar bu üç şeyin etrafına toplanır.

نەسرىي يەشمىسى:
”خۇش چىراي، شېرىن سۆز بولسا ، مال دۇنيا بېرىلسە، ئۇ ئۈچ نەرسە ئەتراپىغا ئەركىن كىشىلەرمۇ توپلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈلەر يۈز ئىسىگ سۆز ئۈلە نەڭ تاۋار بوش ئازاد كىشىلەر بۇ ئۈچكە ئاۋار
Küler yüz isig söz üle neñ tavar, boş âzâd kişiler bu üçke avar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onlara güler yüz göster, tatlı söz söyle, mal ve mülk dağıt, serbest ve hür insanlar bu üç şeyin etrafına toplanır.
🇬🇧 EN ''A smiling countenance, gentle speech, and generous gifts of wealth: around these three even free-born men assemble in devotion!''
#2409 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۈمۈش بىرلە ئالتۇنغا ئالما قۇلۇڭ،
پىدا قىل بۇ ئۈچنى، ئومۇمنى يىغار.

''Purchase not servants with gold and silver; offer these three virtues instead, and thou shalt draw all hearts unto thee!''

Sen kulu altın ve gümüş ile alma, bu üç şeyi feda et, o her keşi sana getirir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالتۇن كۈمۈشكە قۇل سېتىپ ئېلىشنىڭ ھاجىتى يوق، بۇ ئۈچ نەرسىنى قۇربان تىلساڭ، ھەممىنى جەلپ قىلىسەن.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەن ئالتۇن كۈمۈش بىرلە ئالما قۇلۇغ بۇ ئۈچ نەڭ يۇلۇ قىل قارنۇغنى ياۋار
Sen altun kümüş birle alma kuluğ, bu üç neñ yulu kıl karnuğnı yavar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen kulu altın ve gümüş ile alma, bu üç şeyi feda et, o her keşi sana getirir.
🇬🇧 EN ''Purchase not servants with gold and silver; offer these three virtues instead, and thou shalt draw all hearts unto thee!''
#2410 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قوشۇن باشلىقى شۇنداق ئولماق كېرەك،
قوشۇن باشلىسا ئۇ بولۇر ئەزگۈرەك.

'Such must the Commander of an army be; when a leader of this caliber headeth the host, every campaign prospereth.'

Ordu kumandanı böyle olmalıdır, böyle bir adam orduya baş olursa, çok iyi olur.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى ئەنە شۇنداق بولۇشى كېرەك، ئاندىن، قوشۇنغا باشچىلىق قىلسا، بەك ياخشى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈ باشلار كىشى بولسا مۇنداغ كەرەك ئانىن باشلاسا سۈ بولۇر ئەدگۈرەك
Sü başlar kişi bolsa mundağ kerek, anın başlasa sü bolur edgürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı böyle olmalıdır, böyle bir adam orduya baş olursa, çok iyi olur.
🇬🇧 EN 'Such must the Commander of an army be; when a leader of this caliber headeth the host, every campaign prospereth.'
#2411 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گەر ئالتۇن - كۈمۈشنى سوۋغات ئەيلىسەڭ،
قىلۇرلار پىدا جان ساپ ئالتۇنغا تەڭ.

'Distribute thy gold, silver, and possessions; for in exchange for thy pure gold, men will gladly offer up their very lives.'

Sen altınını, çümüşünü ve malını dağıt, sen ne kadar som altın verirsen, onlar da o kadar canlarından fedakârlık ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن ئالتۇن كۈمۈشلىرىڭنى، ماللىرىڭنى ئۈلەشتۈر، ئالتۇنلىرىڭنىڭ بەدىلىگە، ھەركىم جېنىنى قۇربان قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەن ئالتۇن كۈمۈشنى ئۈلەگىل نەڭىن يۇلۇغ قىلغا جانىن ساۋ ئالتۇن تەڭىڭ
Sen altun kümüşni ülegil neñin, yuluğ kılğa cânın sav altun teñiñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sen altınını, çümüşünü ve malını dağıt, sen ne kadar som altın verirsen, onlar da o kadar canlarından fedakârlık ederler.
🇬🇧 EN 'Distribute thy gold, silver, and possessions; for in exchange for thy pure gold, men will gladly offer up their very lives.'
#2412 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئۈچ بىرلە خىزمەتچى بولغاي قۇلى،
بۇنى بەگ بىلگۈلۈك ھەر ئىشنىڭ ئۇلى.

'Servants become faithful followers for the sake of these three; let rulers hold fast to this principle, for it is the foundation of all power.'

Hizmetkârlar bu üç şey için ona kul olurlar, beyler buna göre hareket etmeli, bu her şeyin temelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتچى بۇ ئۈچ نەرسىگە قۇل بولىدۇ، بەگلەر شۇنداق يول تۇتسا، ھەممە مال دۇنيانىڭ ئۇلى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئۈچ نەڭكە بولۇر تاپۇغچى قۇلى مۇنى تۇتسا بەگلەر قامۇغ نەڭ ئۇلى
Bu üç neñke bolur tapuğçı kulı, munı tutsa begler kamuğ neñ ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkârlar bu üç şey için ona kul olurlar, beyler buna göre hareket etmeli, bu her şeyin temelidir.
🇬🇧 EN 'Servants become faithful followers for the sake of these three; let rulers hold fast to this principle, for it is the foundation of all power.'
#2413 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق قوماندان تاپسا ئەگەر خان،
ئىشى باشقا چىققاي ئىشەنچلىك ھامان.

'If a King findeth such an Army Commander, he may bring all his affairs to glorious completion with pride.'

Bey böyle bir ordu kumandanı bulursa, işim emniyetle sona erdirir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ مۇشۇنداق قوشۇن قوماندانغا ئىگە بولسا، مەغرۇر ھالدا، ئىشنى بىر باشقا ئېلىپ چىقالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ يارڭلىغ سۈ باشچى بۇلۇر ئەرسە بەگ ئىشى باشقا بارغاي كۈۋەنچ بولغۇ تەگ
Bu yarñlığ sü başçı bulur erse beg, işi başka barğay küvenç bolğu teg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey böyle bir ordu kumandanı bulursa, işim emniyetle sona erdirir.
🇬🇧 EN 'If a King findeth such an Army Commander, he may bring all his affairs to glorious completion with pride.'
#2414 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا شۇنداق قوشۇن باشلار ئەر،
سۈيۈنچە چۈشۈپ ھەر ئىشى تۈزىلەر.

'When the Commander of the Host is of this character, every endeavor flourisheth and the ruler's heart is filled with joy.'

Ordu kumandanı, böyle olursa, bütün işi yoluna girer ve kendisi takdire mazhar olur.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن قوماندانى مۇشۇنداق بولىدىغان بولسا، بەگنىڭ ئىشى روناق تېپىپ، شادلىققا يېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ بولۇر ئەرسە سۈ باشلار ئەر ئىشى بارچا ئىتلىپ كۈۋەنچكە تەگەر
Bu yañlığ bolur erse sü başlar er, işi barça itlıp küvençke teger
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordu kumandanı, böyle olursa, bütün işi yoluna girer ve kendisi takdire mazhar olur.
🇬🇧 EN 'When the Commander of the Host is of this character, every endeavor flourisheth and the ruler's heart is filled with joy.'
#2415 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياراملىق ۋەزىر كۈتسەڭ، شۇنداق كېرەك،
قوشۇن باشلىقى دېسەڭ بۇنداق كېرەك.

'If thou seekest a capable Vizier, he must be as I have described; and if thou desirest a worthy Commander of the Host, he must be thus!'

Ehliyetli bir vezir istersen, öyle oJmaJı, ehliyetli bir kumandan dilersen, böyle olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ياراملىق بىر ۋەزىرنى تەلەپ قىلساڭ، ئەنە شۇندىقى كېرەك، قوشۇن قوماندانىنى خالىساڭ، مانا بۇندىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياراغلىغ ۋەزىر قولسا ئانداغ كەرەك سۈ باشچى تىلەر ئەرسە مۇنداغ كەرەك
Yarağlığ vezir kolsa andağ kerek, sü başçı tiler erse mundağ kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ehliyetli bir vezir istersen, öyle oJmaJı, ehliyetli bir kumandan dilersen, böyle olmalıdır.
🇬🇧 EN 'If thou seekest a capable Vizier, he must be as I have described; and if thou desirest a worthy Commander of the Host, he must be thus!'
#2416 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ شۇنداق كىشىگە ئىشەنسە بولۇر،
تىلەك - مەقسىتىنى ئۇلاردىن تاپۇر.

'Unto such men the King may safely commit his trust, and through them he shall achieve whatever his soul desireth.'

Böyle bir adama beyler inanabilirler, bey onun vâsıtası ile arzu ettiği şeyi bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
شۇنداق بولغاندىلا بەگلەر ئۇنىڭغا ئىشەنسە بولىدۇ، ئاندىن بەگ تىلىگەن تىلىگە ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاڭار ئۆترۈ بەگلەر ئىنانسا بولۇر تىلەمىش تىلەكىن بەگ ئاندىن بۇلۇر
Añar ötrü begler ınansa bolur, tilemiş tilekin beg andın bulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle bir adama beyler inanabilirler, bey onun vâsıtası ile arzu ettiği şeyi bulur.
🇬🇧 EN 'Unto such men the King may safely commit his trust, and through them he shall achieve whatever his soul desireth.'
#2417 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئېيتتى ئۆگدۈلمىش: ئەي ئەلىگ قۇتى،
ئىككى ئىش بۈيۈك ھەم ئۇلۇغلۇق ئېتى.

Ögdülmiş spoke once more: 'O King of sublime majesty, two charges are pre-eminent in greatness, carrying the very name of sovereignty:'

Öğdülmiş tekrar dedi : — Ey devletli hükümdar, şu iki vazife büyük vazifelerdir, büyüklüğün atıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش يەنە دېدى: ئەي دۆلەتمەن ئەلىگ، بۇ ئىككى ئىش بۈيۈك ئىشتۇر ۋە ناممۇ ئۇلۇغدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا ئايدى ئۆگدۈلمىش ئىلىگ قۇتى ئىكى ئىش بەدۈك ئىش ئۇلۇغلۇق ئاتى
Yana aydı ögdülmiş ilig kutı, iki iş bedük iş uluğluk atı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş tekrar dedi : — Ey devletli hükümdar, şu iki vazife büyük vazifelerdir, büyüklüğün atıdır.
🇬🇧 EN Ögdülmiş spoke once more: 'O King of sublime majesty, two charges are pre-eminent in greatness, carrying the very name of sovereignty:'
#2418 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىرلىك بىرىدۇر، ئۇنىڭدا قەلەم،
قىلىچ تۇتتى بىرسى، قولىدا ئەلەم.

'One is the Vizierate, and the second is the Command of the Host; the one holdeth the Pen, while the other wieldeth the Sword!'

Biri vezirlik, ikincisi ordu kumandanlığıdır, bunlardan biri kılıç tutar, biri kalem.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى ۋەزىر، ئىككىنچىسى قوشۇن قوماندانى، بىرى قىلىچ تۇتسا، بىرسى قەلەم تۇتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىر بىر ئىكىنچى سۈ باشلار ئالەم بىرىسى قىلىچ تۇتتى بىرى قالەم
Vezir bir ikinçi sü başlar alem, birisi kılıç tuttı biri kalem
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri vezirlik, ikincisi ordu kumandanlığıdır, bunlardan biri kılıç tutar, biri kalem.
🇬🇧 EN 'One is the Vizierate, and the second is the Command of the Host; the one holdeth the Pen, while the other wieldeth the Sword!'
#2419 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىككىسى ئەلنىڭ تەرتىپىن تۈزەر،
بىرىكسە بۇ ئىككى ئۇنى كىم ئۈزەر.

'These two hold the reins and governance of the realm; if these two stand united in harmony, who can ever break their power?'

Memleketin nizâmını ve dizginini bu ikisi ellerinde tutar, bu ikisi el-ele verirse, onu kim koparır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلنىڭ تىزگىنىنى بۇ ئىككىسى تۇتىدۇ، بۇ ئىككىسى بىرلەشسە، ئۇنى كىم بۇزالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئەل باغى ئۆركى بۇ ئىكى تۈزەر بۇ ئىكى بىرىكسە ئانى كىم ئۈزەر
Bu el bağı örki bu iki tüzer, bu iki birikse anı kim üzer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketin nizâmını ve dizginini bu ikisi ellerinde tutar, bu ikisi el-ele verirse, onu kim koparır.
🇬🇧 EN 'These two hold the reins and governance of the realm; if these two stand united in harmony, who can ever break their power?'
#2420 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خىللانغان بولۇشى كېرەك بۇ كىشى،
گەر بەگكە زىت بولسا كېتەرلەر بېشى.

'Exceedingly choice and noble must these two men be; for if they should rebel against the King, their own heads would fall.'

Bunların pek seçkin insanlar olması lâzımdır, eğer beye karşı baş kaldırırlarsa, başlan gider.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلار بەك خىللانغان كىشىلەر بولۇشى كېرەك، ئەگەر بەگكە بويۇن تولغىسا، بېشى كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ئارتۇق ئۆچىرۈم كەرەك بۇ كىشى قالى ئۆزنەسە بەگكە ئەلتۈر باشى
İdi artuk öçirüm kerek bu kişi, kalı öznese begke eltür başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunların pek seçkin insanlar olması lâzımdır, eğer beye karşı baş kaldırırlarsa, başlan gider.
🇬🇧 EN 'Exceedingly choice and noble must these two men be; for if they should rebel against the King, their own heads would fall.'
#2421 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر پايدىلىق بولسا كۆپ پايدىسى،
زىت بولسا زىياننى ئەل - يۈرت تارتقۇسى.

'When they serve with fidelity, their benefit unto the realm is immeasurable; yet should they turn rebellious, their injury ruineth city and land.'

Faydalı da olurlarsa, memlekete çok faydalı olurlar, eğer baş kaldırırlarsa, memleket bunların çok zararını çeker.

نەسرىي يەشمىسى:
مەنپەئەت يەتكۈزسە، ئۇنىڭ پايدىسى ناھايىتى كۆپ بولىدۇ. ئەگەر بويۇن تولغىسا، ئەل يۇرتقا زىيىنى تېگىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۇسۇلسا ئىدى ئۆك تۇسۇسى ئۈكۈش قالى ئۆزنەسە ياسى ئەل كەند ئۇلۇش
Tusulsa idi ök tususı üküş, kalı öznese yası el kend uluş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Faydalı da olurlarsa, memlekete çok faydalı olurlar, eğer baş kaldırırlarsa, memleket bunların çok zararını çeker.
🇬🇧 EN 'When they serve with fidelity, their benefit unto the realm is immeasurable; yet should they turn rebellious, their injury ruineth city and land.'
#2422 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ بولسا ئەگەر ئەل سەرە - ياخشىسى،
خەلقنىڭ خىلى بولسا ئۇ ئىككىسى.

'If the ruler be righteous and the flower of mankind, and these two ministers be the elite of the people:'

Bey iyi ve insanların seçkini olduğu gibi, bu iki hizmetkârı da halk arasında ileri gelen kimseler olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ياخشى، خىللانغان كىشى بولسا، ئىككى خىزمەتكارىمۇ خەلقنىڭ سەرخىلى بولسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگى بولسا ئەدگۈ كىشى ئۈدرۈمى بۇ ئىكى تاپۇغچى بودۇن كۆدرۈمى
Begi bolsa edgü kişi üdrümi, bu iki tapuğçı bodun ködrümi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey iyi ve insanların seçkini olduğu gibi, bu iki hizmetkârı da halk arasında ileri gelen kimseler olmalıdır.
🇬🇧 EN 'If the ruler be righteous and the flower of mankind, and these two ministers be the elite of the people:'
#2423 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلاردىن تولا پايدا ئەلگە تېگۇر،
بۇ پايدا بىلەن بەگكە يەتكەي ھۇزۇر.

'Then from them immense prosperity shall flow unto the realm; and from that prosperity, the King shall taste lasting delight.'

Bunlardan memlekete fayda gelir ve bundan dolayı bey de huzura kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
شۇندىلا بۇلاردىن ئەلگە پايدا تېگىدۇ، بۇ پايدا بىلەن ئاندىن بەگكىمۇ ھۇزۇر ھالاۋەت كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇلاردىن بولۇر ئۆترۈ ئىلكە ئاسىغ بۇ ئاسغى بىلە ئۆترۈ بەگكە تاتىغ
Bulardın bolur ötrü ilke asığ, bu asğı bile ötrü begke tatığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan memlekete fayda gelir ve bundan dolayı bey de huzura kavuşur.
🇬🇧 EN 'Then from them immense prosperity shall flow unto the realm; and from that prosperity, the King shall taste lasting delight.'
#2424 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېكىم - خان نېمە دەر ئاڭا سال قۇلاق،
ھېكىملەر سۆزىن بىل ئوزۇقلۇق - تاماق.

'Hear what the wise philosopher who governed the land hath said—and when thou findest the words of sages, feast upon them like delicious food:'

Memleketi idare eden, hakîm insan ne der, dinle, hakimlerin sözünü bulunca, nefis bir yemek gibi yemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەل باشقۇرغان دانىشمەن نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، دانىشمەن سۆزلىرىگە ئېرىشسەڭ، ئۇنى ئاش تاماق دەپ بىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل كۆر ئىلچى بۈگۈ بۈگۈ سۆزلەرىن بۇلسا ئاش تەگ يەگۈ
Negü ter eşitgil kör ilçi bügü, bügü sözlerin bulsa aş teg yegü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketi idare eden, hakîm insan ne der, dinle, hakimlerin sözünü bulunca, nefis bir yemek gibi yemelidir.
🇬🇧 EN 'Hear what the wise philosopher who governed the land hath said—and when thou findest the words of sages, feast upon them like delicious food:'
#2425 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ بىرلە ئالدى، كۆر،
ئەل ئالغۇچى، قەلەم بىرلە تۆتۈر يۈرتىنى تۇتقۇچى.

''He who conquereth a realm conquereth it by the Sword; but he who maintaineth a realm maintaineth it by the Pen!''

Memleketi alan onu kılıç ile almıştır, memleketi tutan onu kalem ile tutmuştur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلنى ئالغۇچىلار ئۇنى قىلىپ بىلەن ئالدى، ئەلنى تۇتۇپ تۇرغۇچىلار ئۇنى قەلەم بىلەن تۇتۇپ تۇردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بىرلە ئالدى كۆر ئەل ئالغۇچى قالەم بىرلە باستى ئول ئەل باسغۇچى
Kılıç birle aldı kör el alğuçı, kalem birle bastı ol el basğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketi alan onu kılıç ile almıştır, memleketi tutan onu kalem ile tutmuştur.
🇬🇧 EN ''He who conquereth a realm conquereth it by the Sword; but he who maintaineth a realm maintaineth it by the Pen!''
#2426 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇر تېز قىلىچ بىرلە يۈرت ئالغىلى،
قەلەمسىز مۇمكىن بولماس ئەل تۇتقىلى.

''With the Sword a King may swiftly seize a kingdom; but without the Pen, his hand can never preserve it in peace!''

Bir memleketi kılıç ile derhâl ele geçirmek mümkündür, fakat kalem olmayınca, insan onu elinde tutamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىپ بىلەن ئەلنى تېز ئالغىلى بولىدۇ، قەلەم بولمىسا، ئۇنى قولدا تۇتۇپ تۇرغىلى بولمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بىرلە ئالسا بولۇر تەرك ئىلىگ قالەم بولماغىنچا باسۇماز ئەلىگ
Kılıç birle alsa bolur terk ilig, kalem bolmağınça basumaz elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir memleketi kılıç ile derhâl ele geçirmek mümkündür, fakat kalem olmayınca, insan onu elinde tutamaz.
🇬🇧 EN ''With the Sword a King may swiftly seize a kingdom; but without the Pen, his hand can never preserve it in peace!''
#2427 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يۈرت ئالماق مۇمكىندۇر قىلىچ - كۈچ بىلەن،
سوراپ بولماس ئۇنى كۆپ يىل ئۆچ بىلەن.

''Though a land be conquered by sword and sheer force, it cannot be governed for many years through violence and vengeance alone.''

Her hangi bir memleket kılıç ve kuvvetle alınabilir, fakat bu hâkimiyet şiddet ve intikam ile uzun yıllar devam ettirilemez.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەرقانداق بىر ئەل قىلىپ ۋە كۈچ بىلەن ئېلىنسىمۇ، ئۇنى زورلۇق بىلەن ئۇزۇن يىل سورىغىلى بولمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بىرلە ئالسا قايۇ ئەل كۈچۈن ئانى سۈرسە بولماز ئۈكۈش يىل ئۆچۈن
Kılıç birle alsa kayu el küçün, anı sürse bolmaz üküş yıl öçün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her hangi bir memleket kılıç ve kuvvetle alınabilir, fakat bu hâkimiyet şiddet ve intikam ile uzun yıllar devam ettirilemez.
🇬🇧 EN ''Though a land be conquered by sword and sheer force, it cannot be governed for many years through violence and vengeance alone.''
#2428 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قەلەملەر تۈتۈلسا بىرەر كەنت - شەھەر،
ئومۇمغا ئۇنىڭدىن نېسىۋە تېگەر.

''Whichever city and province is governed with the Pen, therein every subject attaineth his desired share of justice and prosperity.''

Hangi şehir ve eyâlet kalem ile idare edilirse, orada her kes kendi arzu ve nasibini bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسىبىر شەھەر كەنت قەلەم بىلەن باشقۇرۇلسا، ئۇ يەردە ھەركىم تىلىگەن ئۈلۈشىنى تاپىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالەم بىرلە تۇتسا قايۇ كەند ئۇلۇش تىلەك تەگرۈر ئاندا تۆزۈكە ئۈلۈش
Kalem birle tutsa kayu kend uluş, tilek tegrür anda tözüke ülüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi şehir ve eyâlet kalem ile idare edilirse, orada her kes kendi arzu ve nasibini bulur.
🇬🇧 EN ''Whichever city and province is governed with the Pen, therein every subject attaineth his desired share of justice and prosperity.''
#2429 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەي خاقان، مۇشۇلار مېنىڭ بىلگىنىم، سورالغان ئۈچۈن مەن بۇلارنى دېدىم،
ئەلگىنىڭ ئۆگدۈلمىگە سوتالى.

'O King, this is the sum of my knowledge; because thou hast inquired of me, I have expounded it unto thee.'

ئەي ئەلگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم شۇ ئىدى، سورىغىنىڭغا يارىشا ئېيتىپ بەردىم.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم شۇ ئىدى، سورىغىنىڭغا يارىشا ئېيتىپ بەردىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەي خاقان، مۇشۇلار مېنىڭ بىلگىنىم، سورالغان ئۈچۈن مەن بۇلارنى دېدىم. ئەلگىنىڭ ئۆگدۈلمىگە سوتالى
ئەي خاقان، مۇشۇلار مېنىڭ بىلگىنىم، سورالغان ئۈچۈن مەن بۇلارنى دېدىم. / ئەلگىنىڭ ئۆگدۈلمىگە سوتالى
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەي ئەلگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم شۇ ئىدى، سورىغىنىڭغا يارىشا ئېيتىپ بەردىم.
🇬🇧 EN 'O King, this is the sum of my knowledge; because thou hast inquired of me, I have expounded it unto thee.'
#2430 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلگ ئېيتتى، ئوقتۇم بەلگىلىك بۇنى،
يەنە بىر سۆزۈم بار، ئېيت، مەشھۇر، ئۇنى.

The King said: 'I have comprehended this with crystal clarity; yet another question remaineth in my heart, expound this also, O man of renown!'

Hükümdar : — Bunu açıkça anladım, daha bir sözüm var, onu da söyle, ey şöhretli insan — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ دېدى: بۇنى ئېنىق چۈشەندىم، يەنە بىر سۆزۈم بار، ئۆنىمۇ ئېيتىپ بەرگىن، ئەي شۆھرەتلىك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم مۇنى بەلگۈلۈگ تاقى بىر سۆزۈم بار ئانى ئاي كۈلۈگ
İlig aydı uktum munı belgülüg, takı bir sözüm bar anı ay külüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar : — Bunu açıkça anladım, daha bir sözüm var, onu da söyle, ey şöhretli insan — dedi —
🇬🇧 EN The King said: 'I have comprehended this with crystal clarity; yet another question remaineth in my heart, expound this also, O man of renown!'
#2431 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ماڭا سۆزلە ئەمدى كۆرۈپ ئەزگۈرەك،
ئۇلۇغ ھاجىپلىققا نېچۈك ئەر كېرەك.

'Tell me now, after mature reflection, what manner of man must the Grand Chamberlain (Uluğ Hajib) be?'

Şimdi bana, iyice düşünerek söyle, ulu hâcib nasıl bir insan olmalı ki,

نەسرىي يەشمىسى:
ئەمدى ماڭا ياخشىراق ئويلاپ ، سۆزلەپ بەرگىن: ئۇلۇغ ھاجىپ قانداق ئادەم بولۇشى كېرەك؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ماڭا سۆزلە ئەمدى كۆرۈپ ئەدگۈرەك ئۇلۇغ ھاجىبىغ ئاي نەتەگ ئەر كەرەك
Maña sözle emdi körüp edgürek, uluğ hâcibığ ay neteg er kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi bana, iyice düşünerek söyle, ulu hâcib nasıl bir insan olmalı ki,
🇬🇧 EN 'Tell me now, after mature reflection, what manner of man must the Grand Chamberlain (Uluğ Hajib) be?'
#2432 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇلۇغى شۇ بولسا، ھاجىپلار ئارا،
كۆيۈمچان بولۇپ قىلسا جاننى پىدا.

'How must he be, that he may stand at the head of all chamberlains, and out of deep affection offer up his very soul for the King?'

O diğer hâciblere baş olsun ve sadâkatle beye canını feda etsin.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ ھاجىپلارنىڭ ئۇلۇغى بولسۇن، ساداقەت بىلەن بەگكە جېنىنى پىدا قىلىدىغان بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ھاجىبلار ئۆزەلە بۇ بولسا ئۇلۇغ باغىرساقلىقىن قىلسا جانىن يۇلۇغ
Hâciblar özele bu bolsa uluğ, bağırsaklıkın kılsa cânın yuluğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O diğer hâciblere baş olsun ve sadâkatle beye canını feda etsin.
🇬🇧 EN 'How must he be, that he may stand at the head of all chamberlains, and out of deep affection offer up his very soul for the King?'
#2433 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشەنسە ئاڭا بەگ ئۆزى ھەم ئېلى،
ئۇلارغا دۇئا قىلسا خەلق تىلى.

'So that the King, the realm, and the Chamberlain himself may rejoice, while the tongue of the people showereth blessings upon them?'

Gerek beyin kendisi, gerek memleketi ona güvensin, halk da onlara duâ etsin.

نەسرىي يەشمىسى:
بېگىمۇ، ئېلىمۇ ھەم ئۆزىمۇ مەمنۇن بولسۇن، ئۇلارغا خەلق دۇئا قىلىدىغان بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈۋەنسە بەگى ھەم ئۆزى ھەم ئەلى ئولارقا دۇا قىلسا بودنى تىلى
Küvense begi hem özi hem eli, olarka duâ kılsa bodnı tili
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gerek beyin kendisi, gerek memleketi ona güvensin, halk da onlara duâ etsin.
🇬🇧 EN 'So that the King, the realm, and the Chamberlain himself may rejoice, while the tongue of the people showereth blessings upon them?'
#2434 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلگ ئېيتتى شۇنى، سۆزلە ئەمدى سەن، يورۇتقىن كۆزۈمنى جاۋابىڭ بىلەن،
ئاكدۇنىستىللا لۇلۇغ ھاجىپلىققا قانداق كىشى لارىملىقى.

The King said: 'Expound this matter unto me also; tell me of this, and illumine my eyes with understanding!'

Hükümdar: — Bu sözüme de cevap ver, bunu da izah ederek, beni sevindir— dedi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: بۇلارنىمۇ سۆزلىگىن، بۇنىمۇ ئېيتىپ بەر، كۆزۈمنى روشەن قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى سۆزلە يەمە بۇ سۆزۈگ مۇنى ما ئايۇ بەر يارۇت بۇ كۆزۈگ
İlig aydı sözle yeme bu sözüg, munı ma ayu ber yarut bu közüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar: — Bu sözüme de cevap ver, bunu da izah ederek, beni sevindir— dedi.
🇬🇧 EN The King said: 'Expound this matter unto me also; tell me of this, and illumine my eyes with understanding!'
ئاۋازلىق كىتاب
30-باب: قوشۇن قوماندانى (سەركەردە) نىڭ خىسلەتلىرى بايانى
100%
00:00 --:--