تىزىملىك
تىل تاللاش:
29-باب 2181 – 2268-بېيىتلەر (88 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

پادىشاھقا ۋەزىر بولغۇچىنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدە

Padishahqa Wezir Bolghuchining Qandaq Bolushi Heqqide

پادىشاھقا ۋەزىر بولغۇچىنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدە. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 29-بابى، 2181–2268-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 034 ۋەزىر بولغۇچىنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ئېيتىلىدۇ — 13:01
مەنبە:
#2181 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋاب بەردى ئۆگدۈلمىش، ئېيتتى: ئەي خان،
ۋەزىردۇر بېگىنىڭ قولى ھەر زامان.

Ögdülmiş answered: 'O King, the Vizier is the outstretched hand of rulers, wherewith they perform every deed.'

Öğdülmiş cevap verdi: — Ey hükümdar, vezir beylerin eli demektir, onlar işleri bu eller ile görürler — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ دېدى: ئەلىگ، ۋەزىر بەگلەرنىڭ ئۇزىتار قولىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئىلىگ ۋەزىر بولدى بەگلەركە سۇنغۇ ئەلىگ
Yanut berdi ögdülmiş aydı ilig, vezir boldı beglerke sunğu elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi: — Ey hükümdar, vezir beylerin eli demektir, onlar işleri bu eller ile görürler — dedi —
🇬🇧 EN Ögdülmiş answered: 'O King, the Vizier is the outstretched hand of rulers, wherewith they perform every deed.'
#2182 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۈر بۇ بەگكە ۋەزىر، بىگۈمان،
ۋەزىر ياخشى بولسا، تىنچ ئۇخلايدۇ خان.

'Beyond doubt, a ruler standeth in need of a Vizier; if the Vizier be good, the King may slumber in peace.'

Hiç şüphe yok, bey için vezir çok lüzumludur, vezir iyi olursa, bey rahat uyur.

نەسرىي يەشمىسى:
شۈبھىسىزكى، بەگكە ۋەزىر كېرەك بولىدۇ، ۋەزىرى ياخشى بولسا، بەگ خاتىرجەم ئۇخلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەزىكسىز كەرەك بولدى بەگكە ۋەزىر ۋەزىر ئەدگۈ بولسا بەگ ئىنچىن ئۇدىر
Seziksiz kerek boldı begke vezir, vezir edgü bolsa beg inçin udır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hiç şüphe yok, bey için vezir çok lüzumludur, vezir iyi olursa, bey rahat uyur.
🇬🇧 EN 'Beyond doubt, a ruler standeth in need of a Vizier; if the Vizier be good, the King may slumber in peace.'
#2183 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىردۇر بۇ بەگلەر يۈكىن يۈدۈگۈچى،
خانلىقنىڭ ئۈلىنى مەھكەم ئەتكۈچى.

'The Vizier is he who beareth the heavy burdens of rulers; the Vizier is he who strengtheneth the foundations of sovereignty.'

Beylerin yükünü yüklenen vezirdir, beyliğin temelini sağlamlaştıran da vezirdir.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر بەگلەرنىڭ يۈكىنى كۆتۈرگۈچىدۇر، ۋەزىر بەگلىكنىڭ ئاساسىنى مۇستەھكەملىگۈچىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىر ئول يۈدۈگلى بۇ بەگلەر يۈكىن ۋەزىر ئول بەكۈتۈگلى بەگلىك كۆكىن
Vezir ol yüdügli bu begler yükin, vezir ol bekütügli beglik kökin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylerin yükünü yüklenen vezirdir, beyliğin temelini sağlamlaştıran da vezirdir.
🇬🇧 EN 'The Vizier is he who beareth the heavy burdens of rulers; the Vizier is he who strengtheneth the foundations of sovereignty.'
#2184 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا سەرە - خىل تولۇق ئەر كېرەك،
كۆڭۈل، ئەقلى كامىل، كۆيۈشە يۈرەك.

'For this high office, an exceedingly noble and chosen man is needed—one whose intellect and heart encompass all affairs, devoted with his whole being.'

Bu işe halk içinde çok temayüz etmiş, seçkin insan lâzımdır, aklı, gönlü ermeli ve işe yürekten bağlanmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىرلىككە بەكمۇ تاللانغان، ناھايىتى خىل ئەر كېرەككى، ئۇ ئەقلى كامىل، پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن بېرىلگەن بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ئارتۇق ئۈدرۈم تالۇ ئەر كەرەك ئۆگى كۆڭلى يەتسە ئۇرۇنسا يۈرەك
İdi artuk üdrüm talu er kerek, ögi köñli yetse urunsa yürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu işe halk içinde çok temayüz etmiş, seçkin insan lâzımdır, aklı, gönlü ermeli ve işe yürekten bağlanmalıdır.
🇬🇧 EN 'For this high office, an exceedingly noble and chosen man is needed—one whose intellect and heart encompass all affairs, devoted with his whole being.'
#2185 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈنىڭ ئەقلى كۆپ بولسا، ئىلمى دېڭىز،
پۈتۈن ئىش پۈتكۈزسە، قىزارتسا مەڭز.

'His intellect must be abundant and his knowledge broad as the ocean; let him bring every matter to fruition and cause the ruler's countenance to shine with honor.'

Aklı çok ve bilgisi deniz gibi derin ve geniş olmalı, her iş elinden gelmeli ve beyin yüzünü güldürmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
پاراسىتى ئۈستۈن، بىلىمى دېڭىزدەك بولۇپ، بارلىق ئىشنىڭ ھۆددىسىدىن چىقسۇن، بەگنىڭ يۈزىنى يورۇق قىلسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشى ئۈكۈش بولسا بىلگى تەڭىز قامۇغ ئىش بۈتۈرسە قىزارتسا مەڭىز
Ukuşı üküş bolsa bilgi teñiz, kamuğ iş bütürse kızartsa meñiz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aklı çok ve bilgisi deniz gibi derin ve geniş olmalı, her iş elinden gelmeli ve beyin yüzünü güldürmelidir.
🇬🇧 EN 'His intellect must be abundant and his knowledge broad as the ocean; let him bring every matter to fruition and cause the ruler's countenance to shine with honor.'
#2186 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېسىل ھەم تەقۋادار ھەم بولسا كۈنى،
دۈرۈسلۈق بىلە ھەم ئۆتكۈزسە كۈنى.

'He must be of noble lineage, pious, and upright, spending all the days of his life upon the path of rectitude.'

Asîl bir aileden gelmeli, takva sahibi ve dürüst olmalı, hayatını da dürüstlük ile geçirmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇقى تازا، ساپ دىل، توغرا بولۇشى كېرەككى، توغرىلىق بىلەن كۈنى ئۆتسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇرۇغلۇغ كەرەك ھەم ساقىنۇق كۆنى كۆنىلىك ئۆزە كەچسە ئۆترۈ كۈنى
Uruğluğ kerek hem sakınuk köni, könilik öze keçse ötrü küni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Asîl bir aileden gelmeli, takva sahibi ve dürüst olmalı, hayatını da dürüstlük ile geçirmelidir.
🇬🇧 EN 'He must be of noble lineage, pious, and upright, spending all the days of his life upon the path of rectitude.'
#2187 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىرلىك ئۈلۈغ ئىش، كېرەك خىل كىشى،
مۇكەممەل يېتىشكەن، خۇش پېئىل كىشى.

'Vigorous and great is this charge; a man of singular excellence is required, sincere of purpose and sublime in character.'

Vezirlik mühim bir iştir, bu iş için seçkin insan lâzımdır, o doğru ve asîl tabiatlı olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئۇلۇغ ئىش، بۇنىڭغا تاللانغان ئەر كېرەك، راستچىل ۋە خۇلقى ئېسىل بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغ ئىش بۇ ئىشكە ئەر ئۈدرۈم كەرەك بۈتۈنلۈك بىلە قىلقى كۆدرۈم كەرەك
Uluğ iş bu işke er üdrüm kerek, bütünlük bile kılkı ködrüm kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezirlik mühim bir iştir, bu iş için seçkin insan lâzımdır, o doğru ve asîl tabiatlı olmalıdır.
🇬🇧 EN 'Vigorous and great is this charge; a man of singular excellence is required, sincere of purpose and sublime in character.'
#2188 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك كېرەك ھەم بىلىملىك كېرەك،
سىلىقلىق كېرەك ھەم تېتىكلىك كېرەك.

'He must be endowed with wisdom and rich in learning, gifted with acute discernment and gentle in temperament.'

Vezir akıllı ve bilgili olmalıdır, bu iş için zekâ ve yumuşak huylu olmak lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ ئەقىللىق ۋە بىلىملىك بولۇشى، زېرەك ھەم مۇلايىم بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلۇغ كەرەك ھەم بىلىگلىگ كەرەك تەتىگلىك كەرەك ھەم سىلىگلىك كەرەك
Ukuşluğ kerek hem biliglig kerek, tetiglik kerek hem siliglik kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezir akıllı ve bilgili olmalıdır, bu iş için zekâ ve yumuşak huylu olmak lâzımdır.
🇬🇧 EN 'He must be endowed with wisdom and rich in learning, gifted with acute discernment and gentle in temperament.'
#2189 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك كىشى نەسلى ياخشى ئۈرۈق،
ئۆسەر قايدا بولسا، ئۈ قالماس قۇرۇق.

'The seed of the wise and discerning man is an honorable seed; wherever he appeareth, he riseth high and is never left bereft.'

Soyu iyi olan akıllı insan her yerde yükselir ve hiç bir şeyden mahrum kalmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقىل ئىدراكلىق كىشىنىڭ ئۇرۇقى ياخشى بولىدۇ، ئۇ قەيەردە بولسا يۈكسىلىدۇ، شۆھرەتتىن مەھرۇم قالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلۇغ كىشى ئۇرغى ئەدگۈ ئۇرۇغ قوپار قايدا بولسا بۇ قالماز قۇرۇغ
Ukuşluğ kişi urğı edgü uruğ, kopar kayda bolsa bu kalmaz kuruğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Soyu iyi olan akıllı insan her yerde yükselir ve hiç bir şeyden mahrum kalmaz.
🇬🇧 EN 'The seed of the wise and discerning man is an honorable seed; wherever he appeareth, he riseth high and is never left bereft.'
#2190 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۈر تەقۋادار، ئىمانلىق، ئېرىغ،
ئەمىن بولغاي ئەل - يۈرت ئۈنىڭدىن ئېرىغ.

'He must be God-fearing, pure, and firm in faith, that the realm and its people may rest securely under his shadow.'

Vezir imanlı, takva sahibi ve temiz olmalı, memleket ve halk ondan her bakımdan emin bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىمانلىق، پاك ۋە تەقۋادار بولسۇنكى، خەلق ھەر جەھەتتە ئۇنىڭدىن ئەمىنلىك تاپسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىنۇق كەرەك دىن ئىدىسى ئارىغ ئىمىن بولسا ئەل بودنى ئاندىن ئارىغ
Sakınuk kerek din idisi arığ, imin bolsa el bodnı andın arığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezir imanlı, takva sahibi ve temiz olmalı, memleket ve halk ondan her bakımdan emin bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be God-fearing, pure, and firm in faith, that the realm and its people may rest securely under his shadow.'
#2191 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەقۋادار كىشى ئۈل كىشىلەر خىلى،
ھاجەتمەتگە دورا داۋا قىلغىلى.

'The pious and God-fearing man is the flower of humankind, a healing balm and remedy for all who suffer affliction.'

insanların seçkini takva sahibi olan kimsedir, o bütün muhtaçlara ilâç ve devadır.

نەسرىي يەشمىسى:
سەمىمىي تەقۋادار كىشى كىشىلەرنىڭ سەرخىلى بولۇپ، بارچە دەردمەنلەرنىڭ دەردىگە داۋا بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىنۇق كىشى ئول كىشى ئۈدرۈمى مۇڭادمىشقا بارچا بۇ ئول ئوت ئەمى
Sakınuk kişi ol kişi üdrümi, muñadmışka barça bu ol ot emi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanların seçkini takva sahibi olan kimsedir, o bütün muhtaçlara ilâç ve devadır.
🇬🇧 EN 'The pious and God-fearing man is the flower of humankind, a healing balm and remedy for all who suffer affliction.'
#2192 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەقۋادار كىشى ئىشتا ساقلىق قىلۇر،
ناچار ئىشتىن يىراق، ئىش ۋاقتىن بىلۈر.

'The God-fearing man acteth with circumspection in all affairs; he avoideth what is unworthy and knoweth the fitting hour for every task.'

Takva sahibi insan işte tedbirli davranır, yakışıksız işlere yaklaşmaz ve işin vaktim bilir.

نەسرىي يەشمىسى:
سەمىمىي تەقۋادار كىشى ئېھتىيات بىلەن ئىش قىلىدۇ، يارامسىزلارغا يېقىنلاشمايدۇ، ئىشنىڭ پەيتىنى بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىنۇق كىشى ئىشتە ساقلىق قىلۇر ياراغسىزقا ياقماز ئىش ئۇغرىن بىلۈر
Sakınuk kişi işte saklık kılur, yarağsızka yakmaz iş uğrın bilür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Takva sahibi insan işte tedbirli davranır, yakışıksız işlere yaklaşmaz ve işin vaktim bilir.
🇬🇧 EN 'The God-fearing man acteth with circumspection in all affairs; he avoideth what is unworthy and knoweth the fitting hour for every task.'
#2193 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈزۈندۈر قولى ئەلدە بەگدىن كېيىن،
يەتكۈزەر ۋەزىر بەگ قىلقىن، سۆزىن.

'After the King himself, he whose hand stretcheth furthest across the realm in word and deed is the Vizier.'

Beyden sonra, onun yerine, hareket ve söz ile memlekete hükmeden insan vezirdir.

نەسرىي يەشمىسى:
. بەگدىن قالسا، ئەلىگە ئۈچۈن سۆز ۋە ھەرىكىتى بىلەن ئەلگە ھۆكۈمرانلىق قىلىدىغان كىشى ۋەزىردۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگىندە باسا ئىلكە ئەلگى ئۇزۇن ۋەزىر ئول ئىلىگكە قىلىنچىن سۆزۈن
Beginde basa ilke elgi uzun, vezir ol iligke kılınçın sözün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyden sonra, onun yerine, hareket ve söz ile memlekete hükmeden insan vezirdir.
🇬🇧 EN 'After the King himself, he whose hand stretcheth furthest across the realm in word and deed is the Vizier.'
#2194 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامان نەسىل كىشىلەر ئېرىغسىز بولۇر،
ئېرىغسىز ۋەزىرلىككە ياراغسىز بولۇر.

'Men of base origin are devoid of purity; and he who is impure is wholly unfit to bear the mantle of the vizierate.'

Soysuz adamlar temiz olmazlar, temiz olmayan kimse vezirliğe yakışmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇقى ساپ بولمىغان كىشى پاك بولمايدۇ، ناپاك كىشى ۋەزىرلىككە يارىمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇرۇغسۇز كىشىلەر ئارىغسىز بولۇر ئارىغسىز ۋەزىرقا ياراغسىز بولۇر
Uruğsuz kişiler arığsız bolur, arığsız vezirka yarağsız bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Soysuz adamlar temiz olmazlar, temiz olmayan kimse vezirliğe yakışmaz.
🇬🇧 EN 'Men of base origin are devoid of purity; and he who is impure is wholly unfit to bear the mantle of the vizierate.'
#2195 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋاپالىق بولۇر نەسلى پاكىز كىشى،
جاپالىق بولۇر ئۈ ئېرىغسىز ئىشى.

'The man of noble lineage is steadfast in loyalty, whereas the impure of heart bringeth only sorrow and betrayal.'

Soylu insan vefalı olur, temiz olmayanın işi dâima cefâdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇقى ساپ كىشىلەر ۋاپادار بولىدۇ، ناپاك كىشىلەرنىڭ ئىشى جاپا كەلتۈرۈشتۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەفالىغ بولۇر بۇ ئۇرۇغلۇغ كىشى جەفاچى بولۇر ئول ئارىغسىز ئىشى
Vefâlığ bolur bu uruğluğ kişi, cefâçı bolur ol arığsız işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Soylu insan vefalı olur, temiz olmayanın işi dâima cefâdır.
🇬🇧 EN 'The man of noble lineage is steadfast in loyalty, whereas the impure of heart bringeth only sorrow and betrayal.'
#2196 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشتىكىن. نېمە دەر قانۇنلۇق كىشى،
قانۇنلۇق كىشى ئۈ بولۇر ئەل بېشى.

'Hear what the upholder of law hath said: the just magistrate ever occupyeth the seat of honor in the land.'

Kanun adamı ne der, dinle, kanun adamı her yerde itibar görür.

نەسرىي يەشمىسى:
قانۇن يۈرگۈزگۈچى كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: قانۇن يۈرگۈزگۈچى ئەلدە تۆرنىڭ بېشى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل تۆرۈلۈگ كىشى تۆرۈلۈگ كىشى بولدى ئەل تۆر باشى
Negü ter eşitgil törülüg kişi, törülüg kişi boldı el tör başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kanun adamı ne der, dinle, kanun adamı her yerde itibar görür.
🇬🇧 EN 'Hear what the upholder of law hath said: the just magistrate ever occupyeth the seat of honor in the land.'
#2197 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېسىل زات كىشىنىڭ خۇي - پەيلى سىلىق،
ۋاپا بىرلە خەلققە ئاچار ئۈ ئېلىگ.

'The actions of noble-born men are gentle and refined; they extend their hands unto the people with faithful devotion.'

Soylu insanların hareketi zarif olur, onlar ellerini halk üzerine vefa ile uzatırlar.

نەسرىي يەشمىسى:
”ئۇرۇقى ساپ كىشىلەر ئىش ھەرىكەتتە مۇلايىم بولىدۇ، ۋاپا بىلەن خەلققە قۇچاق قوينىنى ئاچىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇرۇغلۇغ كىشىلەر قىلىنچى سىلىگ ۋەفا بىرلە ھالققا يادىغلى ئەلىگ
Uruğluğ kişiler kılınçı silig, vefâ birle halkka yadığlı elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Soylu insanların hareketi zarif olur, onlar ellerini halk üzerine vefa ile uzatırlar.
🇬🇧 EN 'The actions of noble-born men are gentle and refined; they extend their hands unto the people with faithful devotion.'
#2198 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېرىغسىز قىلىقى ۋاپاسىز، جاپا،
بېرىپ باقسىمۇ ئاڭا شېكەر ھەم يىلىك.

'Though thou shouldst feed the base-born with sugar and marrow, his deeds remain unfaithful and bringeth only torment.'

Ne kadar şeker ve ilik ile beslesen dahi, temiz olmayanın hareketi vefasız ve cefalı olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ناپاك كىشىلەرگە دائىم شېكەر ۋە ئىلىك يېگۈزسەڭمۇ، ئۇنىڭ قىلمىشى يەنىلا ۋاپاسىزلىق، جاپا بولىدۇ .“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارىغسىز قىلىنچى ۋەفاسىز جەفا نەچە مە يىتۈرسە شەكەر ھەم يىلىگ
Arığsız kılınçı vefâsız cefâ, neçe me yitürse şeker hem yilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ne kadar şeker ve ilik ile beslesen dahi, temiz olmayanın hareketi vefasız ve cefalı olur.
🇬🇧 EN 'Though thou shouldst feed the base-born with sugar and marrow, his deeds remain unfaithful and bringeth only torment.'
#2199 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتلىق، كۆزى توق،
ئىشەنچلىك كېرەك، ئۇياتسىز جىمىدىن ياماندۇر دېمەك.

'The Vizier must be modest, contented of eye, and trustworthy; for shameless men are the most insolent of mortals.'

Vezir haya sahibi, gözü tok ve itimat edilir bir insan olmalıdır, insanların kabası hayâsız adamdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر ھايالىق ھەم كۆزى توق، ئىشەنچلىك بولۇشى كېرەك، ھاياسىز كىشى كىشىلەرنىڭ يامىنىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتلۇغ كەرەك ھەم كۆزى توق بۈتۈن ئۇۋۇتسۇز كىشى ئول كىشىدە ئوتۇن
Uvutluğ kerek hem közi tok bütün, uvutsuz kişi ol kişide otun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezir haya sahibi, gözü tok ve itimat edilir bir insan olmalıdır, insanların kabası hayâsız adamdır.
🇬🇧 EN 'The Vizier must be modest, contented of eye, and trustworthy; for shameless men are the most insolent of mortals.'
#2200 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزى توق كېرەك، مالغا قىزغانمىسا،
كۆزى ئاچ ئۇ تويماس، بۇ دۇنيا يېسە.

'His eye must be content, free from greed for worldly riches; for he whose eye is greedy is never sated, even though he swallow the whole earth.'

Onun gözü tok olmalı ve onda mal hırsı bulunmamalıdır, gözü aç olan kimse, bütün dünyaya nail olsa bile, doymaz.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى توق بولۇشى، مال دۇنياغا ھېرىس بولماسلىقى كېرەك، ئاچكۆزلەر پۈتۈن دۇنيا مېلىغا ئىگە بولسىمۇ تويمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق كەرەك نەڭكە سۇقلانماسا كۆزى ئاچ تودۇماز بۇ دۈنيا يەسە
Közi tok kerek neñke suklanmasa, közi aç todumaz bu dünyâ yese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onun gözü tok olmalı ve onda mal hırsı bulunmamalıdır, gözü aç olan kimse, bütün dünyaya nail olsa bile, doymaz.
🇬🇧 EN 'His eye must be content, free from greed for worldly riches; for he whose eye is greedy is never sated, even though he swallow the whole earth.'
#2201 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىنىڭ سەرخىلى ئۇياتلىق كىشى،
ئۇياتلىق كىشىدۇر كىشىلەر بېشى.

'The choicest among mankind is the man of modesty and shame; he who possesseth shame is the crown of men.'

İnsanların seçkini haya sahibi olanıdır, haya sahibi olan kimse, insanların başıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەرنىڭ ئېسىلى ھايالىق كىشىدۇر، ھايالىق كىشى كىشىلەرنىڭ بېشىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىدە تالۇسى ئۇۋۇتلۇغ كىشى ئۇۋۇتلۇغ كىشى ئول كىشىدە باشى
Kişide talusı uvutluğ kişi, uvutluğ kişi ol kişide başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanların seçkini haya sahibi olanıdır, haya sahibi olan kimse, insanların başıdır.
🇬🇧 EN 'The choicest among mankind is the man of modesty and shame; he who possesseth shame is the crown of men.'
#2202 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتلىق كىشىگە پۈتۈن ئىشنى بەر،
ئۇياتلىق جاھالەت ئىشىكىن ئېتەر.

'Entrust all weighty matters unto him who possesseth shame; for by shame a man shutteth the gates against insolence and evil.'

Kimde haya varsa, ona her işi teslim et, insan haya ile küstahın yolunu tıkar.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم ھايالىق بولسا، ئۇنىڭغا ھەرقانداق ئىشنى تاپشۇر، ئىنسان ھايا بىلەن يامانلىقنىڭ ئىشىكىنى ئېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇت كىمدە بولسا قامۇغ ئىشنى ئۇر ئۇۋۇت بىرلە يالڭۇق ئوتۇن قاپغى تۇر
Uvut kimde bolsa kamuğ işni ur, uvut birle yalñuk otun kapğı tur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kimde haya varsa, ona her işi teslim et, insan haya ile küstahın yolunu tıkar.
🇬🇧 EN 'Entrust all weighty matters unto him who possesseth shame; for by shame a man shutteth the gates against insolence and evil.'
#2203 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتسىز كىشىدۇر كىشى رەزىلى،
دۇرۇس سۆز سۆزلىمەس ئۇياتسىز تىلى.

'The shameless man is the lowest of his kind; from his tongue no word of truth can ever issue.'

İnsanların aşağısı — hayâsız adamdır, hayâsızın dili doğru söz söylemez.

نەسرىي يەشمىسى:
ھاياسىز كىشى كىشىلەرنىڭ پەسكەشىدۇر، ھاياسىزنىڭ ئېغىزىدىن توغرا سۆز چىقمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتسۇز كىشى ئول كىشىدە ئەلى كۆنى سۆزلەمەز سۆز ئۇۋۇتسۇز تىلى
Uvutsuz kişi ol kişide eli, köni sözlemez söz uvutsuz tili
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanların aşağısı — hayâsız adamdır, hayâsızın dili doğru söz söylemez.
🇬🇧 EN 'The shameless man is the lowest of his kind; from his tongue no word of truth can ever issue.'
#2204 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتلىق مۇلايىم نېمە دەر ئىشىت،
كۆيۈنگەچ ساڭا ئۇ قىلىپ بىر ئۈگۈت.

'Hear what the modest and gracious sage hath said, offering thee counsel out of the compassion of his heart:'

Haya sahibi, yumuşak huylu insan ne der, dinle, bak, acıdığı için, sana nasihat verir.

نەسرىي يەشمىسى:
ھايالىق، مۇلايىم كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ئۇ ساڭا سەمىمىي سۆزلىرى بىلەن نەسەھەت قىلىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۇۋۇتلۇغ تۈزۈن ساڭا ئۆتلەر ئەمدى باغىرساق ئۆزۈن
Negü ter eşitgil uvutluğ tüzün, saña ötler emdi bağırsak özün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Haya sahibi, yumuşak huylu insan ne der, dinle, bak, acıdığı için, sana nasihat verir.
🇬🇧 EN 'Hear what the modest and gracious sage hath said, offering thee counsel out of the compassion of his heart:'
#2205 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتسىز كىشىدىن يىراق تۇر يىراق،
ئۇياتسىز كۆزىدە خۇنۇك بىر قاراق.

''Turn far, far away from the shameless man; for shamelessness is an eye that denieth all truth.''

Hayâsız adamdan uzak dur, uzak, hayâsız inkâr eden gözdür.

نەسرىي يەشمىسى:
ھاياسىز كىشىدىن يىراق تۇر، يىراق! ھاياسىزلىق تەقىپ قىلىنغان كۆز دېمەكتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتسۇز كىشىدە يىراق تۇر يىراق ئۇۋۇتسۇز بولۇر ئۈستەڭلى قاراق
Uvutsuz kişide yırak tur yırak, uvutsuz bolur üsteñli karak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hayâsız adamdan uzak dur, uzak, hayâsız inkâr eden gözdür.
🇬🇧 EN ''Turn far, far away from the shameless man; for shamelessness is an eye that denieth all truth.''
#2206 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گۆشسىز بىر سۆڭەكتۇر ئۇياتسىز يۈزى،
ئېتىلمەس تۆشۈكتۇر ئۇياتسىز كۆزى.

''Look upon the face of the shameless, and thou shalt see bare bone without flesh; look into his soul, and it is a breach that cannot be healed.''

Hayâsızın yüzü, dikkat edersen, etsiz bir kemiktir, hayâsızın özü ise, kapanmaz bir gediktir.

نەسرىي يەشمىسى:
ھاياسىزنىڭ يۈزىگە قارىساڭ، ئەتسىز سۆڭەكتۇر، ھاياسزنىڭ ئۆزى پۈتمەس تۆشۈكتۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتسۇز يۈزى كۆرسە ئەتسىز سۈڭۈك ئۇۋۇتسۇز ئۆزى كۆرسە بۈتمەز ئىرۈك
Uvutsuz yüzi körse etsiz süñük, uvutsuz özi körse bütmez irük
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hayâsızın yüzü, dikkat edersen, etsiz bir kemiktir, hayâsızın özü ise, kapanmaz bir gediktir.
🇬🇧 EN ''Look upon the face of the shameless, and thou shalt see bare bone without flesh; look into his soul, and it is a breach that cannot be healed.''
#2207 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇيات بىرلە ئەر ئابرۇيلۇق بولۇر،
ئۇيات بىرلە ئادەم كۆزى نۇرلىنۇر.

''Through modesty, man's countenance is endowed with grace and luster; when shame abideth within, the eye shineth with honor.''

Hava ile insanın şerefi artar, haya sahibinin bundan dolayı gözü parlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ھايا بىلەن ئىنسان ئابرۇيلۇق بولىدۇ، ھايا بولغاندىلا كىشىنىڭ يۈزى يۈرۈق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇت بىرلە يالڭۇق يۈزى سۇۋلانۇر ئۇۋۇت بولسا ئۆترۈ كۆزى سۇۋلانۇر
Uvut birle yalñuk yüzi suvlanur, uvut bolsa ötrü közi suvlanur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hava ile insanın şerefi artar, haya sahibinin bundan dolayı gözü parlar.
🇬🇧 EN ''Through modesty, man's countenance is endowed with grace and luster; when shame abideth within, the eye shineth with honor.''
#2208 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چىراي ھەم كېلىشكەن ساقال چاچ كېرەك،
ئۇز خۇلقى خەلققە ئۈلۈش بولغۇدەك.

'He must be comely of visage, well-groomed in beard and brow, and righteous in deed, that he may render each man his rightful portion.'

Vezirin yüzü güzel ve düzgün, kendisi de, halkın hakkını alabilmesi için, âdil olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىرنىڭ ھۆسنى چىرايى كۆركەم، چاچ ساقىلى ياسالغان، ئىش ھەرىكىتى توغرا بولۇپ، خەلققە مەنپەئەت بەرسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈزى كۆركى كۆركلۈگ كەرەك ھەم يۈلۈگ قىلىنچى كۆنى تەگسە ھالققا ئۈلۈگ
Yüzi körki körklüg kerek hem yülüg, kılınçı köni tegse halkka ülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezirin yüzü güzel ve düzgün, kendisi de, halkın hakkını alabilmesi için, âdil olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be comely of visage, well-groomed in beard and brow, and righteous in deed, that he may render each man his rightful portion.'
#2209 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىقى دۇرۇس بولسا، خۇلقى ئوڭاي،
تېگەر ياخشىلىق ئەلگە ئۈندىن يىل ئاي.

'If his conduct be upright and his disposition gentle, enduring goodness shall flow from him unto the people day by day.'

Doğru hareketli ve mülayim tabiatlı olursa, ondan halka her vakit iyilik gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىش ھەرىكىتى توغرا، مىجەزى مۇلايىم بولسا، ئۇنىڭدىن خەلققە دائىم ياخشىلىق كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىنچى كۆنى بولسا قىلقى ئوڭاي مۇنىڭدىن تەگىر ھالققا ئەدگۈ يىل ئاي
Kılınçı köni bolsa kılkı oñay, munıñdın tegir halkka edgü yıl ay
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Doğru hareketli ve mülayim tabiatlı olursa, ondan halka her vakit iyilik gelir.
🇬🇧 EN 'If his conduct be upright and his disposition gentle, enduring goodness shall flow from him unto the people day by day.'
#2210 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دۇرۇس بولمىسا ئىشتا ئىشچى بېشى،
بولۇر ئەگرى پۈتۈنلەي بەگلەر ئىشى.

'If the chief among the King's ministers be not upright, every affair of state shall go awry and crooked.'

Hizmetkârların başı olan vezir doğru hizmet etmezse, beylerin işi hep eğri olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىش باشلىغۇچى ئىشتا ئادىل بولمىسا، بەگلەرنىڭ ھەممە ئىشى ئەگرى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنى بولماسا ئىشتە ئىشچى باشى قامۇغ ئەگرى بولدى بۇ بەگلەر ئىشى
Köni bolmasa işte işçi başı, kamuğ egri boldı bu begler işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkârların başı olan vezir doğru hizmet etmezse, beylerin işi hep eğri olur.
🇬🇧 EN 'If the chief among the King's ministers be not upright, every affair of state shall go awry and crooked.'
#2211 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۈر دۈرۈسلۈق، ئىشەنچ ئىشچىغا،
تاپشۇرسۇن بەگ ئىشىن ئىشىنىپ ئاڭا.

'Uprightness and integrity are essential in a minister, that rulers may place their trust in him and commit all affairs into his hands.'

Hizmetkârın doğru ve dürüst olması lâzımdır ki, beyler inanıp, işlerini emniyetle ona tevdi etsinler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىش بېجىرگۈچى ئۈچۈن توغرىلىق، چىنلىق كېرەك، ئاندىن بەگلەر ئۇنىڭغا ئىش تاپشۇرۇشقا ئىشەنچ قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنىلىك بۈتۈنلۈك كەرەك ئىشچىكە ئانىن بۈتسە بەگلەر ئىشىن بەرگۈكە
Könilik bütünlük kerek işçike, anın bütse begler işin bergüke
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkârın doğru ve dürüst olması lâzımdır ki, beyler inanıp, işlerini emniyetle ona tevdi etsinler.
🇬🇧 EN 'Uprightness and integrity are essential in a minister, that rulers may place their trust in him and commit all affairs into his hands.'
#2212 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چىرايلىق كىشى خۇلقى كۆركەم بولۇر،
گۈزەل بولسا خۇلقى، ئەلگە نەپ تېگۈر.

'A person of comely outward presence is graceful in conduct; and where deeds are fair, the prosperity of the realm flourisheth.'

Güzel insanın tabiatı da güzel olur, hareketi de güzel olursa, memlekete faydası dokunur.

نەسرىي يەشمىسى:
چىرايلىقنىڭ قىلىقىمۇ چىرايلىق بولىدۇ، ئىش ھەرىكىتى چىرايلىق بولسا، ئەلگە پايدىسى تېگىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۆركلۈگ كىشى قىلقى كۆركلۈگ بولۇر قىلىنچ بولسا كۆركلۈگ ئەل ئاسغى تولۇر
Bu körklüg kişi kılkı körklüg bolur, kılınç bolsa körklüg el asğı tolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Güzel insanın tabiatı da güzel olur, hareketi de güzel olursa, memlekete faydası dokunur.
🇬🇧 EN 'A person of comely outward presence is graceful in conduct; and where deeds are fair, the prosperity of the realm flourisheth.'
#2213 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىكى گۈزەلدۈر يۈزى ھەم ئۆزى،
تېشىدەك چىرايلىق بولۇر ئىچ يۈزى.

'For whosoever possesseth beauty of countenance and demeanor, his inward nature is as fair as his outward form.'

Kimin yüzü ve dış görünüşü güzel ise, dışı gibi, onun içi de güzel olur.

نەسرىي يەشمىسى:
كىمنىڭ يۈزى ۋە تاشقى قىياپىتى چىرايلىق بولسا، تېشىغا ئوخشاش، ئىچىمۇ چىرايلىق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىمىڭ بولسا كۆركلۈگ يۈزى تاش ئۆزى تاشى تەگ يەمە كۆركلۈگ ئول ئىچ يۈزى
Kimiñ bolsa körklüg yüzi taş özi, taşı teg yeme körklüg ol iç yüzi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kimin yüzü ve dış görünüşü güzel ise, dışı gibi, onun içi de güzel olur.
🇬🇧 EN 'For whosoever possesseth beauty of countenance and demeanor, his inward nature is as fair as his outward form.'
#2214 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېمە دەر، ئىشىتكىن، سىنىغان كىشى،
سىناپ ياخشى - ياماننى بىلگەن كىشى.

'Hear what the experienced elder hath said—he who hath tested both good and evil in the crucible of life:'

Tecrübe etmiş ve tecrübe ile iyiyi, kötüyü ayırt etmiş insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
سىنالغان ۋە ياخشى ياماننى سىناپ بىلگەن كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل سىنامىش كىشى سىناپ ئەدگۈ ئىسىزنى بىلمىش كىشى
Negü ter eşitgil sınamış kişi, sınap edgü isizni bilmiş kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tecrübe etmiş ve tecrübe ile iyiyi, kötüyü ayırt etmiş insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'Hear what the experienced elder hath said—he who hath tested both good and evil in the crucible of life:'
#2215 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىنىڭ كۆركىگە ئىچىدۈر ئاداش،
يۈزى كۆركى بىرلە قىلىقى قاياش.

''A man's inner nature correspondeth unto his outward appearance; his countenance and demeanor are counterparts of his inner soul.''

insanın iç tabiatı onun dış görünüşüne eştir, yüzü ve kıyafeti ile hareketi birbirine denktir.

نەسرىي يەشمىسى:
”كىشىنىڭ كۆركىگە ئىچكى مىجەزى ھەمراھدۇر، چىراي كۆركەملىكىگە ئىش ھەرىكىتى ماس بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى كۆركىڭە ئىچ قىلىقى ئىش ئول يۈزى كۆركى بىرلە قىلىنچى تۇش ئول
Kişi körkiñe iç kılıkı iş ol, yüzi körki birle kılınçı tuş ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanın iç tabiatı onun dış görünüşüne eştir, yüzü ve kıyafeti ile hareketi birbirine denktir.
🇬🇧 EN ''A man's inner nature correspondeth unto his outward appearance; his countenance and demeanor are counterparts of his inner soul.''
#2216 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېشىنى كۆرۈپ بىل ئىچىگە گۈۋاھ،
ئىچى ھەم بولۇر ئۇ تېشىغا ئوخشاش.

''If thou beholdest his outward form, take it as a sufficient witness of what lieth within; for what is inside is like what is outside, and outside mirroreth the inner self.''

Dışını görürsen, bunu içi içm yeter şâhıt say, insanın içi dışı gibi ve dışı »da içi gibidir.

نەسرىي يەشمىسى:
تېشىنى كۆرۈپ ئىچىگە گۇۋاھلىق تاپساڭ، بەس، تېشى ئىچىدەك، ئىچى تېشىدەك بولىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاشى كۆرسە تاپ تۇت ئىچىڭە تانۇق تاشى تەگ ئىچى ئول ئىچى تەگ تاش ئول
Taşı körse tap tut içiñe tanuk, taşı teg içi ol içi teg taş ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dışını görürsen, bunu içi içm yeter şâhıt say, insanın içi dışı gibi ve dışı »da içi gibidir.
🇬🇧 EN ''If thou beholdest his outward form, take it as a sufficient witness of what lieth within; for what is inside is like what is outside, and outside mirroreth the inner self.''
#2217 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىردە بەھيۇت بولغاي ساقال - چاچ،
بەھيۇت بولسا ئۇ، ئىش تاپار راۋاج.

'When a Vizier is well-groomed and dignified, an aura of majesty surroundeth him; and when he is awe-inspiring, his administration prospereth.'

Saçı-sakalı düzgün olan vezir heybetli olur, vezir heybetli olursa, işi yolunda gider.

نەسرىي يەشمىسى:
چاچ ساقلى ياسالغان ۋەزىر ھەيۋەتلىك بولىدۇ، ۋەزىر ھەيۋەتلىك بولسا، ئىشى ئوبدان يۈرۈشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈلۈگ بولسا قاشىغ بولۇر ئول ۋەزىر ۋەزىر بولسا قاشىغ ئىشى كەد يورىر
Yülüg bolsa kaşığ bolur ol vezir, vezir bolsa kaşığ işi ked yorır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Saçı-sakalı düzgün olan vezir heybetli olur, vezir heybetli olursa, işi yolunda gider.
🇬🇧 EN 'When a Vizier is well-groomed and dignified, an aura of majesty surroundeth him; and when he is awe-inspiring, his administration prospereth.'
#2218 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېساب بىلسۇن ھەم بولسۇن ئالىم، تېتىك،
بىلىم بىرلە بىلسۇن ئۇ تۈرلۈك بىتىك.

'He must be skilled in reckoning, learned, and sharp of wit; through knowledge he must be versed in many scripts and records.'

Vezir hesap bilir, âlim ve zeki olmalıdır, bilgili olmalı ve çeşitli yazıları bilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر ھېساب بىلىدىغان، ئالىم، زېرەك بولۇشى كېرەك، بىلىم بىلەن تۈرلۈك خەت يېزىقلارنى بىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىشچى كەرەك بولسا بىلگە تەتىگ بىلىگ بىرلە بىلسە بۇ تۆرلۈگ بىتىگ
Sakışçı kerek bolsa bilge tetig, bilig birle bilse bu törlüg bitig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezir hesap bilir, âlim ve zeki olmalıdır, bilgili olmalı ve çeşitli yazıları bilmelidir.
🇬🇧 EN 'He must be skilled in reckoning, learned, and sharp of wit; through knowledge he must be versed in many scripts and records.'
#2219 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىر ئىشى ھەممە ھېسابلە بولۇر،
ھېساب بىلمىمە ئىشچى، ئىشى قالۇر.

'For the entire administration of a Vizier revolveth upon calculation; if the minister knoweth not how to reckon, the affairs of the realm are paralyzed.'

Vezirin işi hep hesapla döner, hesap bilmezse, hizmetkârın işi kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىرنىڭ ھەممە ئىشى ھېساب بىلەن بولىدۇ، ھېساب بىلىمسە، خىزمەتچىلەرنىڭ ئىشى ئورۇندالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىر ئىشى بارچا ساقىشلار بولۇر ساقىش بىلمەسە ئىشچى ئىشى قالۇر
Vezir işi barça sakışlar bolur, sakış bilmese işçi işi kalur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezirin işi hep hesapla döner, hesap bilmezse, hizmetkârın işi kalır.
🇬🇧 EN 'For the entire administration of a Vizier revolveth upon calculation; if the minister knoweth not how to reckon, the affairs of the realm are paralyzed.'
#2220 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى ئىش - كۈشىنى ھېسابلاپ قىلار،
يىل - ئاي، كۈن ۋاقتىنى ھېسابلاپ تاپار.

'By reckoning and account, man maintaineth order in all his labor; by calculation he distinguisheth year, month, day, and appointed hour.'

İnsan işini-gücünü hesap ile yapar, yıl, ay, gün ve zamanı hesap ile tâyin eder.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ئىش كۈشلىرىنى ھېساب بىلەن بېجىرىدۇ، يىل، ئاي، ۋاقىتنى ھېساب بىلەن ئايرىيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىش بىرلە ساقلار كىشى ئىش كۈدۈگ ساقىشىن سەچەر ئەر يىل ئاي كۈن ئۈدۈگ
Sakış birle saklar kişi iş küdüg, sakışın seçer er yıl ay kün üdüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan işini-gücünü hesap ile yapar, yıl, ay, gün ve zamanı hesap ile tâyin eder.
🇬🇧 EN 'By reckoning and account, man maintaineth order in all his labor; by calculation he distinguisheth year, month, day, and appointed hour.'
#2221 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېساب ساقلىقىدىن ئاتالدى «ساقىش»،
كۆرۈرسەن، ھېساب ئۇ ئۆزى بەك ساق ئىش.

'Calculation (saqış) is so named because it requireth vigilance (saqlıq); if thou inspectest it closely, calculation is a matter of supreme precision.'

Hesabın adı hesaplı davranmaktan hesap olmuştur, dikkat edilirse, hesap çok hesaplı bir iştir.

نەسرىي يەشمىسى:
ھېساب ساق بولغانلىقتىن “ساقىش①” دەپ ئاتالغان، سەپسالساڭ، ھېساب بەك ساق ئىشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىش ساقلىقىن بولدى ئاتى ساقىش كۆرۈ بارسا ساقىش ئىدى ئۆك ساق ئىش
Sakış saklıkın boldı atı sakış, körü barsa sakış idi ök sak iş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hesabın adı hesaplı davranmaktan hesap olmuştur, dikkat edilirse, hesap çok hesaplı bir iştir.
🇬🇧 EN 'Calculation (saqış) is so named because it requireth vigilance (saqlıq); if thou inspectest it closely, calculation is a matter of supreme precision.'
#2222 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېتىك بولمىسا، ئىش قىلالماس كىشى،
تېتىكلىك بىلە قىلدى ئىنسان ئىشى.

'Unless a man be acute of intellect, he cannot bring tasks to success; by sharpness of mind hath humankind accomplished every deed.'

İnsan zeki olmazsa, işi başaramaz, insan işini zekâ ile yapar.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى زېرەك بولمىسا، ئىشنىڭ ھۆددىسىدىن چىقالمايدۇ، ئىنسان ئۆز ئىشىنى زېرەكلىك بىلەن ئىشلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەتىگ بولماسا ئىش ئوڭارماز كىشى تەتىگلىك بىلە قىلدى يالڭۇق ئىشى
Tetig bolmasa iş oñarmaz kişi, tetiglik bile kıldı yalñuk işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan zeki olmazsa, işi başaramaz, insan işini zekâ ile yapar.
🇬🇧 EN 'Unless a man be acute of intellect, he cannot bring tasks to success; by sharpness of mind hath humankind accomplished every deed.'
#2223 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېزىق بىرلە ئادەم يازار بىلگىنىن،
يېزىشلە بىلۈر ئەر نېمە قىلغىنىن.

'Through the written word, man recordeth all that he hath learned; when he hath written it down, he knoweth what he hath accomplished.'

İnsan bildiklerini yazı ile yazar, yazarsa, ne yapmış olduğunu bilir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان بىلگەنلىرىنى يېزىق بىلەن پۈتىدۇ، پۈتۈپ قويسا نېمە قىلغانلىقىنى بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگ بىرلە يالڭۇق بىتىر بىلمىشىن بىتىسە بىلۈر ئەر نەگۈ قىلمىشىن
Bitig birle yalñuk bitir bilmişin, bitise bilür er negü kılmışın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan bildiklerini yazı ile yazar, yazarsa, ne yapmış olduğunu bilir.
🇬🇧 EN 'Through the written word, man recordeth all that he hath learned; when he hath written it down, he knoweth what he hath accomplished.'
#2224 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېتىكلىك نىشانى ئېرۇر بۇ بىتىك،
يېزىقنى بىلگەن ئەر بولۇر بەك تېتىك.

'The art of writing is the banner of intellectual acuity; he who mastereth the pen is endowed with keen discernment.'

Bu yazı zekâ nişanıdır, yazı bilen insan çok zeki olur.

نەسرىي يەشمىسى:
يېزىق زېرەكلىكنىڭ نىشانىسىدۇر، يېزىق بىلگەن كىشى بەك زېرەك بولىدۇ. ① قەدىمكى ئۇيغۇر تىلىدا “ھېساب” سۆزى “ساقىش” دېيىلەتتى، بۇ سۆز “ساق” ئىش “دېگەن ئىككى سۆزنىڭ بىرىكمىسىدىن ياسالغان.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەتىگلىك نىشانى-تۇرۇر بۇ بىتىگ بىتىگ بىلگۈچى ئەر بولۇر كەد تەتىگ
Tetiglik nişânı-turur bu bitig, bitig bilgüçi er bolur ked tetig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu yazı zekâ nişanıdır, yazı bilen insan çok zeki olur.
🇬🇧 EN 'The art of writing is the banner of intellectual acuity; he who mastereth the pen is endowed with keen discernment.'
#2225 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېزىق بىلمەس ئەرسە ئادەم ئوغلانى،
بىلەلەيتتى قانداق يىل، ئاي، كۈن سانى.

'Had the children of Adam not known how to write, how could they have numbered the sequence of years, months, and days?'

İnsan-oğlu yazı bilmese idi, yıl, ay ve günün sayısını nasıl bilirdi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان بالىسى يېزىق بىلىمىگەن بولسا، يىل، ئاي، كۈن سانىنى قانداق بىلگەن بولاتتى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگ بىلمەز ئەرسە ئاپا ئوغلانى نەگۈ بىلگەي ئەردى يىل ئاي كۈن سانى
Bitig bilmez erse apa oğlanı, negü bilgey erdi yıl ay kün sanı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan-oğlu yazı bilmese idi, yıl, ay ve günün sayısını nasıl bilirdi.
🇬🇧 EN 'Had the children of Adam not known how to write, how could they have numbered the sequence of years, months, and days?'
#2226 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېزىپ قويمىغان بولسا ئالىم بىتىك،
ھېسابقا بولۇر ئەردى چارە نېچۈك.

'Had the wise not recorded their wisdom in written books, what device or means would remain to govern accounts?'

Alimler kitap yazıp bırakmamış olsalar idi, hesap yapmağa nasıl bir çâre ve imkân bulunurdu.

نەسرىي يەشمىسى:
دانالار كىتاب پۈتۈپ قويمىغان بولسا، ھېسابلاشنىڭ قانداقمۇ ئامال چارىسى بولاتتى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىپ قودماسا ئەردى بىلگە بىتىگ ساقىشقا نەگۈ ئەردى ئال ياڭ ئىتىگ
Bitip kodmasa erdi bilge bitig, sakışka negü erdi al yañ itig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alimler kitap yazıp bırakmamış olsalar idi, hesap yapmağa nasıl bir çâre ve imkân bulunurdu.
🇬🇧 EN 'Had the wise not recorded their wisdom in written books, what device or means would remain to govern accounts?'
#2227 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياراتماستىن ئاۋۋال خۇدا بۇ ئالەم،
ياراتتى، يۈرۈتتى بۇ لەۋھۇ قەلەم.

'Before the Almighty Creator brought this world into being, He created and set in motion the Heavenly Tablet (Lawḥ) and the Pen (Qalam).'

Tanrı bu âlemi yaratmadan önce, levh ile kalemi yaratmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇدا بۇ ئالەمنى يارىتىشتىن ئاۋۋال، لەۋھۇ قەلەمنى① يارىتىپ ئىشلەتتى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۆرۈتمەزدە ئاشنۇ بايات بۇ ئالەم تۆرۈتتى يورىتتى بۇ لەۋھ-ۇ قالەم
Törütmezde aşnu bayat bu âlem, törütti yorıttı bu levh-u kalem
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı bu âlemi yaratmadan önce, levh ile kalemi yaratmıştır.
🇬🇧 EN 'Before the Almighty Creator brought this world into being, He created and set in motion the Heavenly Tablet (Lawḥ) and the Pen (Qalam).'
#2228 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پەرىشتە پۈتىدۇ نېمە قىلسا قۇل،
خۇدا تاڭلا سورار نە ئىش قىلدى ئول.

'The angels record all the deeds that a mortal servant performeth; and on the Day of Reckoning, the Lord shall ask him of every deed.'

Kulun neler yaptığını melek yazar, sonra Tanrı yarın o işi sorar.

نەسرىي يەشمىسى:
قۇلنىڭ نېمە قىلغانلىقىنى پەرىشتە يازىدۇ، خۇدا قىيامەتتە ئۇ ئىشنى سورايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
فەرىشتە بىتىر قۇل نەگۈ قىلمىشىن ئىدى ئۆترۈ ئايدۇر يارىن ئول ئىشىن
Ferişte bitir kul negü kılmışın, idi ötrü aydur yarın ol işin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kulun neler yaptığını melek yazar, sonra Tanrı yarın o işi sorar.
🇬🇧 EN 'The angels record all the deeds that a mortal servant performeth; and on the Day of Reckoning, the Lord shall ask him of every deed.'
#2229 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىر بولسۇن مۇلايىم ۋە يۇمشاق تىلى،
بۇ خەلققە ئۆزىن سۆيگۈزۈشنىڭ يولى.

'His heart must be humble and his speech gentle; for this is the true path whereby a man winneth the affection of others.'

Vezirin gönülü alçak ve dili yumuşak olmalıdır, böylelikle insan kendisini başkalarına sevdirir.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر كەمتەر، تىلى يۇمشاق بولۇشى كېرەككى، كىشىنى سۆيۈندۈرۈشنىڭ يولى مانا شۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك كۆڭلى قودقى ما يۇمشاق تىلى بۇ ئول كۆر كىشىكە سەۋىتۈر يولى
Kerek köñli kodkı ma yumşak tili, bu ol kör kişike sevitür yolı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezirin gönülü alçak ve dili yumuşak olmalıdır, böylelikle insan kendisini başkalarına sevdirir.
🇬🇧 EN 'His heart must be humble and his speech gentle; for this is the true path whereby a man winneth the affection of others.'
#2230 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇلايىم بولسا ئۇ سۆيدۈرەر كىشىن،
سۆيۈندۈرگۈچى خۇش قىلۇر يولدىشىن.

'Humility of heart maketh a man beloved; and he who is beloved bringeth joy and solace unto his companions.'

Alçak gönüllülük insanı sevdirir, kendisini sevdiren kimseler arkadaşlarını da memnun ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
دىلى كەمتەر بولسا، كىشىنىڭ سۆيگۈسىگە سازاۋەر بولىدۇ، سۆيگۈگە سازاۋەر بولغان كىشى دوستلىرىنى خۇشال قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل قودقى بولسا سەۋىتۈر كىشىگ سەۋىتمىش كىشىلەر ئاۋىتۇر ئىشىگ
Köñül kodkı bolsa sevitür kişig, sevitmiş kişiler avıtur işig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alçak gönüllülük insanı sevdirir, kendisini sevdiren kimseler arkadaşlarını da memnun ederler.
🇬🇧 EN 'Humility of heart maketh a man beloved; and he who is beloved bringeth joy and solace unto his companions.'
#2231 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇلايىم، بېسىق ئەر نېمە دەيدۇ،
كۆر: مۇلايىملىق ئەرگە نە ياخشى بولۇر.

'Hear what the mild and gentle sage hath said: how wondrous and good a treasure is a humble heart for mortal man!'

Alçak gönüllü ve sakin tabiatlı insan ne der, dinle, insan için alçak gönüllü olmak ne iyi şeydir.

نەسرىي يەشمىسى:
مۇلايىم، كەمتەر كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، دىلى كەمتەرلىك كىشى ئۈچۈن نېمىدېگەن ياخشى!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل كۆر ئالچاق ئامۇل نە ئەدگۈ بولۇر ئەركە قودقى كۆڭۈل
Negü ter eşitgil kör alçak amul, ne edgü bolur erke kodkı köñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alçak gönüllü ve sakin tabiatlı insan ne der, dinle, insan için alçak gönüllü olmak ne iyi şeydir.
🇬🇧 EN 'Hear what the mild and gentle sage hath said: how wondrous and good a treasure is a humble heart for mortal man!'
#2232 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيۈلدى ئەل ئىچرە كىچىك دىل كىشى،
سۆيۈلمەس، تەكەببۇر، يىرىك دىل كىشى.

'The humble man is cherished among the people, whereas he whose heart is proud and haughty is shunned by all.'

Alçak gönüllü insan halk arasında sevimli olur, haşin ve kibirli adam ise, sevimsiz olur.

نەسرىي يەشمىسى:
كەمتەر كىشى خەلق ئىچىدە سۆيۈملۈك بولىدۇ، كۆڭلى قاتتىق كىشى سۆيگۈگە سازاۋەر بولالمايدۇ. ① لەۋھۇ قەلەم ئىسلام رىۋايەتلىرىدە ئاللا ھەممىدىن ئاۋۋال تاختا بىلەن قەلەمنى يارىتىپ، بۇ تاختىغا ھەربىر بەندىنىڭ تەقدىرىنى يېزىپ قويغان، دېيىلىدۇ. بۇ تاختا لەۋھى مەھفۇز دەپ ئاتىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇندا سەۋۈگ بولدى قودقى كىشى سەۋۈگسۈز بولۇر كۆڭلى قاتقى كىشى
Bodunda sevüg boldı kodkı kişi, sevügsüz bolur köñli katkı kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alçak gönüllü insan halk arasında sevimli olur, haşin ve kibirli adam ise, sevimsiz olur.
🇬🇧 EN 'The humble man is cherished among the people, whereas he whose heart is proud and haughty is shunned by all.'
#2233 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىچىك دىل ئۈلۈغلۈق سۈرەر كۆپ زامان،
تەكەببۇرغا تەگمەس ئۈلۈغلۈق ھامان.

'Humility granteth long-enduring honor unto a man, while the haughty and arrogant never attain true greatness.'

Alçak gönüllü insan uzun müddet itibarda kalır, haşin ve kibirli insanlar büyüklüğe ulaşamazlar.

نەسرىي يەشمىسى:
كەمتەر كىشى ئۇزۇن مۇددەت ئېتىبارلىق بولىدۇ، تەكەببۇر كىشى بۈيۈكلۈككە ئېرىشەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغلۇق ئۇزۇن يەر كىشى قودقىسى بەدۈكلۈككە تەگمەز بودۇن قاتقىسى
Uluğluk uzun yer kişi kodkısı, bedüklükke tegmez bodun katkısı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alçak gönüllü insan uzun müddet itibarda kalır, haşin ve kibirli insanlar büyüklüğe ulaşamazlar.
🇬🇧 EN 'Humility granteth long-enduring honor unto a man, while the haughty and arrogant never attain true greatness.'
#2234 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىرلىككە بەكمۇ پۈتۈن ئەر كېرەك،
ئۇقۇملۇق، ساۋاتلىق، بەك ئاقىل كېرەك.

'For the vizierate, a man of consummate perfection is required—learned, skilled with the pen, and endowed with penetrating intellect.'

Vezirliğe çok olgun bir insan lâzımdır, o okuyan-yazan ve çok anlayışlı bir insan olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىرلىككە ناھايىتى نىشەنچلىك ئەر كېرەك، ئۇ ئوقۇمۇشلۇق، بىلىملىك، بەكمۇ ئەقىللىق بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىرلىققا ئارتۇق بۈتۈن ئەر كەرەك ئوقىغلى بىتىگلى كەد ئۆگلۈگ كەرەك
Vezirlıkka artuk bütün er kerek, okığlı bitigli ked öglüg kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezirliğe çok olgun bir insan lâzımdır, o okuyan-yazan ve çok anlayışlı bir insan olmalıdır.
🇬🇧 EN 'For the vizierate, a man of consummate perfection is required—learned, skilled with the pen, and endowed with penetrating intellect.'
#2235 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلى، كۆڭلى بىر ھەم قىلىقى كۆتى،
ئۇياتلىق، كۆيۈمچان ۋە خەلقنىڭ چىنى.

'His tongue and heart must beat as one, his deeds upright, modest, compassionate, and recognized among the people for integrity.'

Sözü, gönülü bir, hareketi doğru, haya sahibi, merhametli ve halk arasında dürüst olarak tanınmış olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
دىلى بىلەن تىلى بىر، ئىش ھەرىكىتى دۇرۇس، ھايالىق، ساپ دىل، خەلق ئىچىدىكى توغرىلار بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلى كۆڭلى بىر ھەم قىلىنچى كۆنى ئۇۋۇتلۇغ باغىرساق بودۇندا چىنى
Tili köñli bir hem kılınçı köni, uvutluğ bağırsak bodunda çını
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözü, gönülü bir, hareketi doğru, haya sahibi, merhametli ve halk arasında dürüst olarak tanınmış olmalıdır.
🇬🇧 EN 'His tongue and heart must beat as one, his deeds upright, modest, compassionate, and recognized among the people for integrity.'
#2236 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزى توق، سەگەك، ساق ھەم ئىش بىلگۈچى،
ياراملىق، يارامسىزنى يەرق ئەتكۈچى.

'Contented of eye, vigilant, prudent, and master of statecraft, he must know how to discern the worthy from the incapable.'

Gözü tok, uyanık, ihtiyatlı ve işinin ehli olmalı, işe yarayan ve yaramayan kimseleri ayırt edebilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى توق، سەگەك، ھوشيار، ئىشنى بىلىدىغان، ياراملىق ۋە يارامسىز كىشىلەرنى ئايرىيدىغان.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق ئودۇغ ساق بىلىگلى ئىشىگ ئادىرغان ياراغلىغ ياراغسىز كىشىگ
Közi tok oduğ sak biligli işig, adırğan yarağlığ yarağsız kişig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gözü tok, uyanık, ihtiyatlı ve işinin ehli olmalı, işe yarayan ve yaramayan kimseleri ayırt edebilmelidir.
🇬🇧 EN 'Contented of eye, vigilant, prudent, and master of statecraft, he must know how to discern the worthy from the incapable.'
#2237 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋاپادار ھەم ئىشچان، ھەم ئەيمەنگۈچى،
ئامانەتتە كۆڭۈلنى ساپ تۈتقۈچى.

'Devoted to service, loyal, reverent before the good, faithful in every trust, and possessing a pure and transparent soul.'

Hizmete hâzır, vefalı, emânete karşı titiz ve bir de temiz gönüllü olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتكە بېرىلگەن، سادىق ۋە يامانلىقتىن ئەيمىنىدىغان، ئامانەتكە خىيانەت قىلمايدىغان ، دىلى پاك بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاپۇغساق نە ئۆزكەي يىنە ئەيمەنۈك ئەمانەت بىلە بولسا كۆڭلى سۈزۈك
Tapuğsak ne özkey yine eymenük, emânet bile bolsa köñli süzük
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmete hâzır, vefalı, emânete karşı titiz ve bir de temiz gönüllü olmalıdır.
🇬🇧 EN 'Devoted to service, loyal, reverent before the good, faithful in every trust, and possessing a pure and transparent soul.'
#2238 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تولۇق بولسا كىمدە بۇ پەزلى - بىلىك،
ۋەزىرلىك ئاڭا بەرسە بولغاي ئەلىگ.

'Whosoever possesseth all these virtues and sciences in full measure, unto him may the King safely commit the mantle of the Vizier.'

Bu fazilet ve bilgiler kimde tam olarak bulunursa, hükümdar vezirliği ona verebilir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ پەزىلەت ۋە بىلىملەر كىمدە تولۇق بولسا، ۋەزىرلىكنى ئۇنىڭغا بەرسەڭ بولىدۇ، ئەي ئەلگ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈكەل كىمدە بولسا بۇ ئەردەم بىلىگ ۋەزىرلىق ئاڭار بەرسە بولغاي ئىلىگ
Tükel kimde bolsa bu erdem bilig, vezirlık añar berse bolğay ilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu fazilet ve bilgiler kimde tam olarak bulunursa, hükümdar vezirliği ona verebilir.
🇬🇧 EN 'Whosoever possesseth all these virtues and sciences in full measure, unto him may the King safely commit the mantle of the Vizier.'
#2239 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىر بولسا بەگكە مۇشۇنداق كىشى،
بولۇر بەگ ۋە خەلقنىڭ ھەم ئاسايىشى.

'If such a man becometh Vizier unto the King, both sovereign and subjects shall dwell together in peace and security.'

Beye böyle bir kimse vezir olursa, bey ve halk, her ikisi de huzura kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق كىشى بەگكە ۋەزىر بولسا، بېگى ھەم خەلقى تەڭلا خاتىرجەملىك تاپىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ كىشى بولسا بەگكە ۋەزىر بەگى بىرلە بودنى تۈز ئىنچكە تەگىر
Bu yañlığ kişi bolsa begke vezir, begi birle bodnı tüz inçke tegir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beye böyle bir kimse vezir olursa, bey ve halk, her ikisi de huzura kavuşur.
🇬🇧 EN 'If such a man becometh Vizier unto the King, both sovereign and subjects shall dwell together in peace and security.'
#2240 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇر بەگ ئىشى مەقسىتىدەك تولۇق،
تۈزىلىپ ئېلى، خەلقى باي بولغۇلۇق.

'Every desire of the King shall be accomplished in full; his realm shall be ordered in harmony, and the people shall prosper in wealth.'

Hükümdarın işi, dilediği gibi, tam olur, memleketi düzene girer ve insanlar zenginleşir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگىنىڭ ئىشلىرى خالىغىنىدەك تولۇق ئورۇندىلىدۇ، ئېلى تۈزىلىدۇ ھەم خەلقىمۇ باي بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلەكچە تۈكەل بولغا ئىلىگ ئىشى ئىتىلگەي ئەلى ھەم بايۇغاي كىشى
Tilekçe tükel bolğa ilig işi, itilgey eli hem bayuğay kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdarın işi, dilediği gibi, tam olur, memleketi düzene girer ve insanlar zenginleşir.
🇬🇧 EN 'Every desire of the King shall be accomplished in full; his realm shall be ordered in harmony, and the people shall prosper in wealth.'
#2241 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يارامسىز، يامان بولسا ئەلگە ۋەزىر،
ئۇ ئەل خەلقى بۇزۇلۇر، بولۇر باي - پېقىر.

'If an unworthy and corrupt man be made Vizier over the land, the entire populace, both rich and poor alike, shall fall into ruin.'

İşe yaramayan, fena biri memlekete vezir olursa, o memleket halkı, fakiri ve zengini, hepsi bozulur.

نەسرىي يەشمىسى:
يارامسىز، يامان كىشى ئەلگە ۋەزىر بولسا، ئۇ ئەلنىڭ خەلقى بايلىرىمۇ، كەمبەغەللىرىمۇ بىردەك خاراب بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىر بولسا ئىلكە ياراغسىز ياۋۇز ئول ئەل بودنى بۇزلۇر چىغاي بايى تۈز
Vezir bolsa ilke yarağsız yavuz, ol el bodnı buzlur çığay bayı tüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İşe yaramayan, fena biri memlekete vezir olursa, o memleket halkı, fakiri ve zengini, hepsi bozulur.
🇬🇧 EN 'If an unworthy and corrupt man be made Vizier over the land, the entire populace, both rich and poor alike, shall fall into ruin.'
#2242 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ژەزىر بولسا ياخشى، خەلققە پايدىدۇر،
خەلق پايدىسىلە بەگ ھەم زوق ئالۇر.

'A good Vizier is a great blessing unto the people; and the welfare of the people yieldeth sweetness and joy unto the King.'

Vezirin iyi olması halk için faydalıdır, halka faydalı olduğu gibi, hükümdar için de zevklidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر ياخشى بولسا، خەلق ئۈچۈن پايدىلىق، خەلققە پايدىلىق بولغىنى ئەلگىمۈ لەزەت بېرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىر ئەدگۈ بولسا بودۇنقا ئاسىغ بودۇن ئاسغى بىرلە ئىلىگكە تاتىغ
Vezir edgü bolsa bodunka asığ, bodun asğı birle iligke tatığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezirin iyi olması halk için faydalıdır, halka faydalı olduğu gibi, hükümdar için de zevklidir.
🇬🇧 EN 'A good Vizier is a great blessing unto the people; and the welfare of the people yieldeth sweetness and joy unto the King.'
#2243 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشتىكىن، بىلىمى دېڭىزدەك بىر ئەر،
بىلىم بىرلە كۆڭلى يورۇق، نېمە دەر.

'Hear what the sage whose knowledge is like a mighty river, whose heart and bosom are illumined by wisdom, hath said:'

Bilgisi deniz gibi derin, bilgi ile gönülü ve göğüsü aydınlanmış olan insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىمى دەريا دەك چوڭقۇر ، بىلىم بىلەن كۆڭلى كۆكسىنى يورۇتقان كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئاي بىلگى ئۆگۈز بىلىگ بىرلە كۆڭلى يارۇنمىش كۆگۈز
Negü ter eşitgil ay bilgi ögüz, bilig birle köñli yarunmış kögüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgisi deniz gibi derin, bilgi ile gönülü ve göğüsü aydınlanmış olan insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'Hear what the sage whose knowledge is like a mighty river, whose heart and bosom are illumined by wisdom, hath said:'
#2244 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈز بولسا بېگىنىڭ دىلى ۋە تىلى،
تۇتار خىزمەتچىسى توغرىلىق يولى.

''If the ruler's heart and speech be good, his ministers and servants will follow the path of rectitude.''

Beyin sözü ve gönülü iyi olursa, onun hizmetinde bulunanlar doğruluk yolunu tutarlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگنىڭ كۆڭلى ۋە تىلى ياخشى بولسا، ئۇنىڭ خىزمەتچىلىرىمۇ توغرا يول تۇتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگى ئەدگۈ بولسا نە كۆڭلى تىلى تۇتار ئىشچىلەرى كۆنىلىك يولى
Begi edgü bolsa ne köñli tili, tutar işçileri könilik yolı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyin sözü ve gönülü iyi olursa, onun hizmetinde bulunanlar doğruluk yolunu tutarlar.
🇬🇧 EN ''If the ruler's heart and speech be good, his ministers and servants will follow the path of rectitude.''
#2245 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا بەگلەر زالىم ھەم يامان،
چىقار خىزمەتچىسى تۈز يولدىن ھامان.

''If rulers become tyrannical and wicked, their servants will stray from the path of virtue.''

Eğer beyler zâlim ve kötü olurlarsa, onların hizmetinde bulunanlar iyi izden ayrılırlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگلەر زالىم، يامان بولسا، ئۇنىڭ خىزمەتچىلىرىمۇ ياخشى يولدىن تايىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بولسا بەگلەر بۇ كۈچكەي ئىسىز ئانىڭ ئىشچىلەرى بۇزار ئەدگۈ ئىز
Kalı bolsa begler bu küçkey isiz, anıñ işçileri buzar edgü iz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer beyler zâlim ve kötü olurlarsa, onların hizmetinde bulunanlar iyi izden ayrılırlar.
🇬🇧 EN ''If rulers become tyrannical and wicked, their servants will stray from the path of virtue.''
#2246 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گەر ياخشى بولسا بەگ،
خىزمەتچى ھامان بولۇر ياخشى پېئىل، تەككۈزمەس زىيان.

''When the ruler is righteous, the character of his officers will be good, and they will bring no injury upon anyone.''

Bey iyi olursa, onun hizmetinde bulunanların hareketi iyi olur ve zararları dokunmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
بېگى ياخشى بولسا، ئۇنىڭ خىزمەتچىلىرىنىڭمۇ قىلىقى ياخشى بولىدۇ، زىيان سالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگى ئەدگۈ بولسا ئانىغ ئىشچىسى بولۇر قىلقى ئەدگۈ تەگۈرمەز ياسى
Begi edgü bolsa anığ işçisi, bolur kılkı edgü tegürmez yası
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey iyi olursa, onun hizmetinde bulunanların hareketi iyi olur ve zararları dokunmaz.
🇬🇧 EN ''When the ruler is righteous, the character of his officers will be good, and they will bring no injury upon anyone.''
#2247 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامان بولمىغۇنچە بۇ بەگ،
دىققەت ئەت، يولاتماس ياماننى ئۆزىگە پەقەت.

''Know that unless rulers themselves be corrupt, they will never suffer evil men to draw near unto their presence.''

Beyler kendileri kötü olmadıkça, dikkat et, kötü kimseleri yanlarına yaklaştırmazlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلگىنكى، بەگلەر ئۆزى يامان بولمىسا، يامانلارنى ئۆزىگە يېقىن يولاتمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىز بولماغىنچا بۇ بەگلەر باقىن ئىسىزىگ ياقۇرماز ئۆزىڭە ياقىن
İsiz bolmağınça bu begler bakın, isizig yakurmaz öziñe yakın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler kendileri kötü olmadıkça, dikkat et, kötü kimseleri yanlarına yaklaştırmazlar.
🇬🇧 EN ''Know that unless rulers themselves be corrupt, they will never suffer evil men to draw near unto their presence.''
#2248 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامان قايدا بولسا يامانلار بىلە،
ئەي ياخشى، يۈرۈپ ياخشى يولداش تىلە.

''Wherever evil existeth, the wicked flock together; therefore, O good man, go forth and seek companions of virtue!''

Kötülük nerede ise, kötüler de beraberdir, ey iyi insan, sen yürü ve iyi arkadaş ara.

نەسرىي يەشمىسى:
يامان قەيەردە بولسا، يامانلار بىلەن بىللە بولىدۇ ، ئەي ياخشى، يۈر، ياخشى دوست ئىزدە!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىز قايدا بولسا ئىسىزلەر بىلە ئاي ئەدگۈ يورى سەن ئىش ئەدگۈ تىلە
İsiz kayda bolsa isizler bile, ay edgü yorı sen iş edgü tile
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötülük nerede ise, kötüler de beraberdir, ey iyi insan, sen yürü ve iyi arkadaş ara.
🇬🇧 EN ''Wherever evil existeth, the wicked flock together; therefore, O good man, go forth and seek companions of virtue!''
#2249 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامان ياخشى بىرلە ياراشماس بولۇر،
تۈز ئەگرى بىلەن چىقىشالماس بولۇر.

''The wicked and the good can never harmonize together, nor can the straight ever conform with the crooked.''

Kötü iyi ile hiç bir zaman anlaşamaz, doğru eğri ile hiç bir zaman başa çıkamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
يامان ياخشى بىلەن يارىشالمايدۇ، تۈز نەرسە ئەگرى بىلەن ماسلىشالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىز ئەدگۈ بىرلە ياراشماز بولۇر كۆنى ئەگرى بىرلە كۈرەشمەز بولۇر
İsiz edgü birle yaraşmaz bolur, köni egri birle küreşmez bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü iyi ile hiç bir zaman anlaşamaz, doğru eğri ile hiç bir zaman başa çıkamaz.
🇬🇧 EN ''The wicked and the good can never harmonize together, nor can the straight ever conform with the crooked.''
#2250 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قارا تۈن، يورۇق كۈن ئارىسى يىراق،
يېشىل سۇ قىزىل ئوتقا بولماس قوناق.

''Dark night can never approach the radiant sun, nor can clear green water dwell as a guest in the crimson fire.''

Karanlık gece aydınlık güne yaklaşmaz, yeşil su kırmızı ateşe konuk olmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا تۈن يورۇق كۈندۈزگە يېقىن كېلەلمەيدۇ، يېشىل سۇ قىزىل ئوتقا مېھمان بولالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا تۈن يارۇق كۈنكە ياقماز ياغۇق ياشىل سۇۋ قىزىل ئوتقا بولماز قونۇق
Kara tün yaruk künke yakmaz yağuk, yaşıl suv kızıl otka bolmaz konuk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Karanlık gece aydınlık güne yaklaşmaz, yeşil su kırmızı ateşe konuk olmaz.
🇬🇧 EN ''Dark night can never approach the radiant sun, nor can clear green water dwell as a guest in the crimson fire.''
#2251 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تونۇشسىز كىشىنى بىلەي مەن دېسەڭ،
تونۇشتىن سورىغىن، بىلۈرسەن ئۆزۈڭ.

''If thou desirest to know an unfamiliar man, inquire after his companions; by his associates shall his true nature be revealed.''

Tanımadığın adamı tanımak istersen, onun tanıdıklarını sor, o zaman anlarsın.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلمەيدىغان كىشىنى سەن بىلەي دېسەڭ، تونۇشلىرىنى سورا، ئاندىن بىلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىشمەز كىشىگ سەن بىلەيىن تەسە بىلىشىن ئايىتغىل ئۇقۇلغاي باسا
Bilişmez kişig sen bileyin tese, bilişin ayıtğıl ukulğay basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanımadığın adamı tanımak istersen, onun tanıdıklarını sor, o zaman anlarsın.
🇬🇧 EN ''If thou desirest to know an unfamiliar man, inquire after his companions; by his associates shall his true nature be revealed.''
#2252 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يۈرەر ئۆز توپى بىرلە ھەربىر نېمە،
دۈرۈس بول، ئەگرىگە قوشۇلۇپ يۈرمە.

''Every creature joineth with its own kind; stand firm in rectitude, and mingle not with the perverse!''

Her şey kendisi gibi olanlar arasına katılır, sen doğrulukla yaşa, eğrilere katılma.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەرقانداق نەرسە ئۆز توپىغا قوشۇلىدۇ، سەن تۈز تۇرغۇنكى، ئەگرى بىلەن قوشۇلما.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ نەڭ قاتىلدى ئۆز ئۈگرى بىلە كۆنى تۇر قاتىلما سەن ئەگرى بىلە
Kamuğ neñ katıldı öz ügri bile, köni tur katılma sen egri bile
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her şey kendisi gibi olanlar arasına katılır, sen doğrulukla yaşa, eğrilere katılma.
🇬🇧 EN ''Every creature joineth with its own kind; stand firm in rectitude, and mingle not with the perverse!''
#2253 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆزنىڭ گۇۋاھى بۇ بېيىتتۇر، ئوقۇ،
بۇ بېيىتتى ئوقۇپ سەن كۆڭۈلگە توقۇ.

''Recite this couplet which beareth witness to this truth; read it and engrave its meaning upon thy heart:''

Bu söze şahit olan şu beyti oku, bu beyti oku ve onu gönlüne yerleştir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ سۆزگە شاھىت بولغان مۇنۇ بېيىتىنى ئوقۇ، بۇ بېيىتىنى ئوقۇپ، مەنىسىنى دىلىڭغا پۈك:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ سۆزكە تانۇقى بۇ بەيت ئول ئوقى بۇ بەيتىگ ئوقى سەن كۆڭۈلكە توقى
Bu sözke tanukı bu beyt ol okı, bu beytig okı sen köñülke tokı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu söze şahit olan şu beyti oku, bu beyti oku ve onu gönlüne yerleştir.
🇬🇧 EN ''Recite this couplet which beareth witness to this truth; read it and engrave its meaning upon thy heart:''
#2254 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جىمىكى ماڭار ھەم ئۇچار نەرسىلەر،
ئۆزى تەڭتۇشىن ئۆزىگە يولداش ئېتەر.

''Behold every creature that walketh or flyeth: each chooseth its peer and equal as friend and companion.''

Yürüyen, uçan her şeye bak, her biri kendi dengini kendisine eş ve akran seçer.

نەسرىي يەشمىسى:
”قارا، يۈرىدىغان، ئۇچىدىغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئۆز تەڭتۇشىنى ئۆزىگە دوست ھەمراھ تۇتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يورىغلى ئۇچۇغلى قامۇغ نەڭنى كۆر تۇتار ئۆزكە ئىش تۇش ئۆزى تەڭنى كۆر
Yorığlı uçuğlı kamuğ neñni kör, tutar özke iş tuş özi teñni kör
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yürüyen, uçan her şeye bak, her biri kendi dengini kendisine eş ve akran seçer.
🇬🇧 EN ''Behold every creature that walketh or flyeth: each chooseth its peer and equal as friend and companion.''
#2255 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامان ياخشى بىرلە قوشۇلماس، قاچار،
ئومۇمغا مىسال ئۇشبۇ تەمسىل يېتەر.

''The evil blendeth not with the good, but fleeth from it; ponder this universal rule that governeth all things!''

Kötü iyiye katılmaz, kaçar, her şeye tatbik edilebilen bu kaideye dikkat et.

نەسرىي يەشمىسى:
يامان ياخشىغا قوشۇلمايدۇ، قاچىدۇ، ھەممە نەرسىگە ماس كېلىدىغان بۇ قائىدىگە دىققەت قىل.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىز ئەدگۈ بىرلە قاتىلماز قاچار قامۇغ نەڭكە ياڭزاغ بۇ بىر ياڭنى كۆر
İsiz edgü birle katılmaz kaçar, kamuğ neñke yañzağ bu bir yañnı kör
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü iyiye katılmaz, kaçar, her şeye tatbik edilebilen bu kaideye dikkat et.
🇬🇧 EN ''The evil blendeth not with the good, but fleeth from it; ponder this universal rule that governeth all things!''
#2256 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋەزىر بەگكە دائىم كېڭەشچى بولۇر،
كېڭەشچى كىشىلەر قىياسچى بولۇر.

'The Vizier is ever a trusted counselor unto the King; and wise counselors weigh all things in the balance before they act.'

Vezir bey için dâima bir müşavirdir, müşavirler her işte kıyasla hareket ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر بەگكە دائىم كېڭەشچى بولىدۇ، كېڭەشچى كىشىلەر ھەر ئىشنى دەڭسەپ قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ۋەزىر بەگكە تۇتچى كەڭەشچى بولۇر كەڭەشچى كىشىلەر تەڭەشچى بولۇر
Vezir begke tutçı keñeşçi bolur, keñeşçi kişiler teñeşçi bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vezir bey için dâima bir müşavirdir, müşavirler her işte kıyasla hareket ederler.
🇬🇧 EN 'The Vizier is ever a trusted counselor unto the King; and wise counselors weigh all things in the balance before they act.'
#2257 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامانغا قوشۇلما، قارا ياخشىسى،
بولۇر يامان خۇلقى، ئېغىر بوغچىسى.

'Associate not with the wicked, O noblest of mortals; for the evil man's deeds are dark, and his burden is grievous to bear.'

Kötüye katılma, onun işi kara ve tabiatı fena olur, bu ağır yükü kolay yüklenemezsin.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئاۋامنىڭ ياخشىسى، يامانغا قېتىلما، ياماننىڭ قىلىقى يامان، يۈكى ئېغىردۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزكە قاتىلما قارا ئەدگۈسى ئىسىز بولدى قىلقى ئاغىر يۈدگۈسى
İsizke katılma kara edgüsi, isiz boldı kılkı ağır yüdgüsi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötüye katılma, onun işi kara ve tabiatı fena olur, bu ağır yükü kolay yüklenemezsin.
🇬🇧 EN 'Associate not with the wicked, O noblest of mortals; for the evil man's deeds are dark, and his burden is grievous to bear.'
#2258 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزىگە يېقىن تۇتسا ياخشىنى خان،
تېپىپ ياخشى ئات، ئەل تۈزىلەر ھامان.

'If rulers keep good men close unto their side, their good name shall endure forever, and the affairs of their subjects shall flourish.'

Beyler iyi insanları kendilerine yakın tutarlarsa, memleketin işi yoluna girer ve iyi ad bırakırlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر ياخشى كىشىنى يېقىن تۇتسا، ياخشى نامى قالىدۇ، خەلق ئىشىمۇ ياخشى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلەر ياقىن تۇتسا ئەدگۈ كىشى ئاتى ئەدگۈ قالدى ھەم ئەل كۈن ئىشى
Bu begler yakın tutsa edgü kişi, atı edgü kaldı hem el kün işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler iyi insanları kendilerine yakın tutarlarsa, memleketin işi yoluna girer ve iyi ad bırakırlar.
🇬🇧 EN 'If rulers keep good men close unto their side, their good name shall endure forever, and the affairs of their subjects shall flourish.'
#2259 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگ ياماننى يېقىن يولىتۇر،
ئېتى ھەمدە دۆلەت ئىشى بۇزىلۇر.

'Yet if a ruler draweth wicked men near unto himself, he staineth his renown and bringeth ruin upon the state.'

Eğer bey kötü adamları kendisine yakın tutarsa, adını lekeler ve memleket işini bozar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگ يامان كىشىنى ئۆزىگە يېقىن تۇتسا، ئۆزىنىڭ نامىمۇ، خەلق ئىشىمۇ يامان بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا بەگ ياقىن تۇتسا ئىسىز كىشى ئىسىز قىلدى ئاتىن ھەم ئەل كۈن ئىشى
Yana beg yakın tutsa isiz kişi, isiz kıldı atın hem el kün işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer bey kötü adamları kendisine yakın tutarsa, adını lekeler ve memleket işini bozar.
🇬🇧 EN 'Yet if a ruler draweth wicked men near unto himself, he staineth his renown and bringeth ruin upon the state.'
#2260 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق ۋەزىر گەر تېپىلسا، ئەي خان،
ياشار خان ھۇزۇردا، خەلق ئۇخلار ئامان.

'O King, if such an upright Vizier be found, he will bring tranquility unto his sovereign, and the common folk shall rest in peaceful sleep.'

Ey hükümdar, böyle bir vezir bulunursa, o beyini huzura kavuşturur ve halkı rahat uyur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلىگ، ۋەزىر مۇشۇنداق بولىدىغان بولسا، بېگىگە ئارام بېرىدۇ، خەلقى خاتىرجەم ئۇخلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ بۇلۇنسا ئاي(!) ئىلىگ ۋەزىر بەگىن ئىنچكە تەگرۈر قاراسى ئۇدىر
Bu yañlığ bulunsa ay(!) ilig vezir, begin inçke tegrür karası udır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hükümdar, böyle bir vezir bulunursa, o beyini huzura kavuşturur ve halkı rahat uyur.
🇬🇧 EN 'O King, if such an upright Vizier be found, he will bring tranquility unto his sovereign, and the common folk shall rest in peaceful sleep.'
#2261 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېتۇر مەقسىتىگە ئۇنىڭ بىرلە خان،
بولۇر ئىش ئوڭۇشلۇق، نە بولسا زامان.

'Through him the King's every aspiration shall be fulfilled; and under whatever circumstance, every affair shall flourish.'

Bey onun vâsıtası ile bütün arzularını elde eder, durum ne olursa olsun, bütün işi düzene girer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇنىڭ بىلەن بەگ تىلىكى تامامەن ئورۇندىلىدۇ، ھەرقانداق ئەھۋالدا بارچە ئىشى روناق تاپىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بولۇر بەگ تىلەكى ئانىڭدىن تۈكەل ئىشى بارچا ئىتلۈر قايۇ ئەرسە ھال
Bolur beg tileki anıñdın tükel, işi barça itlür kayu erse hâl
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey onun vâsıtası ile bütün arzularını elde eder, durum ne olursa olsun, bütün işi düzene girer.
🇬🇧 EN 'Through him the King's every aspiration shall be fulfilled; and under whatever circumstance, every affair shall flourish.'
#2262 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇپ باي خەلقى، ئەل ئوبدان تۈزىلۇر،
ھاياتى تاپار بەخت، خەزىنە تولۇر.

'Then shall the people grow wealthy and the realm well-ordered; the royal treasury shall multiply, and the sovereign's days pass in bliss.'

Halkı zenginleşir, memleketi de tanzim edilir, hazine çoğalır, beyin hayatı saadet içinde geçer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاندىن خەلقى بېيىدۇ ھەم ئېلى تەرتىپكە چۈشىدۇ، خەزىنىسى كۆپىيىدۇ ۋە ئۆمرى دۆلەتتە ئۆتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايۇر ئۆترۈ بودنى ھەم ئىتلۈر ئەلى ھازىنە كۆپەدۈر قۇتادۇر يىلى
Bayur ötrü bodnı hem itlür eli, hazine köpedür kutadur yılı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halkı zenginleşir, memleketi de tanzim edilir, hazine çoğalır, beyin hayatı saadet içinde geçer.
🇬🇧 EN 'Then shall the people grow wealthy and the realm well-ordered; the royal treasury shall multiply, and the sovereign's days pass in bliss.'
#2263 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قېرىماس بولۇپ ئېتى مەڭگۈ قالۇر،
قېرىپ ئۆلسىمۇ، ئورنى ياخشى بولۇر.

'His name shall endure immortal and never grow old; and when he departeth in ripe old age, his high station shall remain exalted.'

Adı, şöhreti tazeliğini hiç bir vakit kaybetmez, ebedî kalır, kendisi yıpranarak ihtiyarlasa bile, yeri sağlamlığını muhafaza eder.

نەسرىي يەشمىسى:
قېرىماي، نامى مەڭگۈ قالىدۇ، قېرىپ قاقشال بولغاندىمۇ، ئورنى ياخشى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بولۇر ئاتى مەڭۈ قارىماز بولۇپ بولۇر ئورنى ئەدگۈ قارىسا ئۇلۇپ
Bolur atı meñü karımaz bolup, bolur ornı edgü karısa ulup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Adı, şöhreti tazeliğini hiç bir vakit kaybetmez, ebedî kalır, kendisi yıpranarak ihtiyarlasa bile, yeri sağlamlığını muhafaza eder.
🇬🇧 EN 'His name shall endure immortal and never grow old; and when he departeth in ripe old age, his high station shall remain exalted.'
#2264 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ دۇنيا، ئۇ دۇنيا بولۇپ بەختىيار،
سائادەت ئىچىدە ئۇ مەڭگۈ ياشار.

'He shall be blessed both in this fleeting world and in the world to come, dwelling forever amidst eternal beatitude.'

بۇ دۇنيالىقمۇ، ئۇ دۇنيالىقمۇ بولىدۇ، دائىم سائادەتتە، مەڭگۈ ئۇزۇن ياشايدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ دۇنيالىقمۇ، ئۇ دۇنيالىقمۇ بولىدۇ، دائىم سائادەتتە، مەڭگۈ ئۇزۇن ياشايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ دۇنيا، ئۇ دۇنيا بولۇپ بەختىيار، سائادەت ئىچىدە ئۇ مەڭگۈ ياشار.
بۇ دۇنيا، ئۇ دۇنيا بولۇپ بەختىيار، / سائادەت ئىچىدە ئۇ مەڭگۈ ياشار.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بۇ دۇنيالىقمۇ، ئۇ دۇنيالىقمۇ بولىدۇ، دائىم سائادەتتە، مەڭگۈ ئۇزۇن ياشايدۇ.
🇬🇧 EN 'He shall be blessed both in this fleeting world and in the world to come, dwelling forever amidst eternal beatitude.'
#2265 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگى ئېيتتى: ئۇقتۇم بۇ سۆزنى پۈتۈن،
تولا ياخشى سۆزلەر قىلىندى بۇ كۈن.

The King said: 'I have comprehended these words with keen understanding; truly, excellent wisdom hath been spoken this day.'

Hükümdar:—Bu sözleri iyice anladım — dedi—bugün çok güzel şeyler konuşuldu.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: بۇ سۆزلەرنى زېھىن بىلەن چۈشەندىم، بۈگۈن بەك ياخشى سۆزلەر قىلىندى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم بۇ سۆزلەر ئۆگۈن ئىدى ئەدگۈ سۆزلەر يورىدى بۇ كۈن
İlig aydı uktum bu sözler ögün, idi edgü sözler yorıdı bu kün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar:—Bu sözleri iyice anladım — dedi—bugün çok güzel şeyler konuşuldu.
🇬🇧 EN The King said: 'I have comprehended these words with keen understanding; truly, excellent wisdom hath been spoken this day.'
#2266 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ماڭا ئېيتقىن ئەمدى بۇ ئەسكەر بېشى،
نېچۈك قىلماق كېرەك بۇ بەگلەر ئىشى.

'Tell me now of the man who must command the army: what qualities must he possess to execute the affairs of kings?'

Şimdi bana söyle, beylerin işini iyi görmesi için, kumandan nasıl olmalıdır ki,

نەسرىي يەشمىسى:
ئەمدى ماڭا ئېيتقىنچۇ، قوشۇن قوماندانى بەگلەرنىڭ ئىشىنى قىلىشتا قانداق بولۇشى كېرەك؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ماڭا ئايغىل ئەمدى سۈ باشلار كىشى نەگۈ تەگ كەرەك قىلسا بەگلەر ئىشى
Maña ayğıl emdi sü başlar kişi, negü teg kerek kılsa begler işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi bana söyle, beylerin işini iyi görmesi için, kumandan nasıl olmalıdır ki,
🇬🇧 EN 'Tell me now of the man who must command the army: what qualities must he possess to execute the affairs of kings?'
#2267 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىن ئىشلىسە ھەم ئەسكەر باشلىسا،
ئىشى باشقا چىقسا، خاتالاشمىسا.

'How must he lead the host, conduct warfare, bring his campaigns to triumph, and avoid falling into error?'

Ordunun başına geçsin ve işini başarı ile yapsın ve hataya düşmesin.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ قوشۇنغا قوماندانلىق قىلالايدىغان ھەم جەڭ ئىشىنى بېجىرەلەيدىغان، ئىشنى باشقا ئېلىپ چىقالايدىغان، خاتا قىلمايدىغان بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈسىن باشلاسا ھەم ئىشىن ئىشلەسە ئىشىن باشقا ئەلتسە ھاتا تۈشمەسە
Süsin başlasa hem işin işlese, işin başka eltse hatâ tüşmese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ordunun başına geçsin ve işini başarı ile yapsın ve hataya düşmesin.
🇬🇧 EN 'How must he lead the host, conduct warfare, bring his campaigns to triumph, and avoid falling into error?'
#2268 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دېگىن سەن ماڭا كىم بۇ ئىشقا يارار،
سۈرۈپ ياۋ لەشكىرىن، قىلۇر تارمار.

'Declare unto me who is worthy of this charge—one who can shatter the hostile ranks and scatter the foe like chaff!'

Bana söyle, kim bu işe yarar ve düşmanın ordusunu bozarak, onu darmadağın eder?

نەسرىي يەشمىسى:
ماڭا ئېيتىپ بەرگىن بۇ ئىشقا كىم يارايدۇ؟ ئۇ دۈشمەن ئەسكىرىنى پارچىلاپ، ياۋنى تار مار قىلالايدىغان بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايۇ بەر ماڭا سەن قايۇسى يارار چەرىگىن سۆگۈپ ئول ياغىسىن تارار
Ayu ber maña sen kayusı yarar, çerigin sögüp ol yağısın tarar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana söyle, kim bu işe yarar ve düşmanın ordusunu bozarak, onu darmadağın eder?
🇬🇧 EN 'Declare unto me who is worthy of this charge—one who can shatter the hostile ranks and scatter the foe like chaff!'
ئاۋازلىق كىتاب
29-باب: پادىشاھقا ۋەزىر بولغۇچىنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدە
100%
00:00 --:--