تىزىملىك
تىل تاللاش:
28-باب 1921 – 2180-بېيىتلەر (260 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

بەگلىككە لايىق ھۆكۈمدارنىڭ پەزىلەتلىرى بايانى

Beglikke Layiq Hökümdarning Peziletliri Bayani

بەگلىككە لايىق ھۆكۈمدارنىڭ پەزىلەتلىرى بايانى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 28-بابى، 1921–2180-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 033 بەگلىككە لايىق بەگنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ئېيتىلىدۇ — 37:44
مەنبە:
#1921 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئەمدى دېمەكچى سۆزۈم،
شۇ ئەردى مانا ئەمدى ئېيتتاي ئۆزۈم.

The King said: 'Here is the question that I wished to ask of thee; hear it now:'

Hükümdar bunun üzerine şöyle dedi : — Sormak istediğim şey işte şudur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: سورىماقچى بولغان سۆزۈم مۇنۇ ئىدى، ئەمدى شۇلارنى سورايمەن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئەمدى ئايىتغۇ سۆزۈم بۇ ئەردى مۇنۇ ئەمدى ئايتۇر ئۆزۈم
İlig aydı emdi ayıtğu sözüm, bu erdi munu emdi aytur özüm
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar bunun üzerine şöyle dedi : — Sormak istediğim şey işte şudur.
🇬🇧 EN The King said: 'Here is the question that I wished to ask of thee; hear it now:'
#1922 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياراتتى خۇدايىم ئادەم بالىسىن،
ئۈلۈغىن، كىچىكىن، يامان - ياخشىسىن.

'The One God created the children of Adam: among them are the great and the small, those of evil name and those of good renown;'

Bir olan Tanrı insan-oğlunu yarattı, bunlar arasında büyük var, küçük var, kötü ve iyi adlı olanları var.

نەسرىي يەشمىسى:
ئادەم بالىسىنى بىرلا خۇدا ياراتتى، ئۇلارنىڭ ئۇلۇغىمۇ، كىچىكىمۇ بار، ياخشى ناملىقىمۇ، يامان ناملىقىمۇ بار،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۆرۈتتى ئاپا ئوغلانىن بىر بايات ئۇىغ بار كىچىگ بار ئىسىز ئەدگۈ ئات
Törütti apa oğlanın bir bayat, uığ bar kiçig bar isiz edgü at
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir olan Tanrı insan-oğlunu yarattı, bunlar arasında büyük var, küçük var, kötü ve iyi adlı olanları var.
🇬🇧 EN 'The One God created the children of Adam: among them are the great and the small, those of evil name and those of good renown;'
#1923 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك، بىلىمسىز، پېقىر يا گاداي،
ئەقىللىك، ئەقىلسىز، جاھىل ياكى باي.

'There are the learned and the ignorant, the poor and the wealthy, the wise, the foolish, and the insolent; tell me truly:'

Bilgili, bilgisiz, fakir ve zengin var, akıllı, akılsız ve küstah var. İyi söyle,

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىكى، بىلىمسىزى، كەمبەغەل ۋە بايلىرى بار، ئەقىللىق، ئەقىلسىز، جاھىل مۇ بار، توغرىسىنى ئېيت،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ بىلىگسىز چىغاي بار يا باي ئۇقۇشلۇغ ئۇقۇشسۇز ئوتۇن بار كەد ئاي
Biliglig biligsiz çığay bar ya bay, ukuşluğ ukuşsuz otun bar ked ay
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili, bilgisiz, fakir ve zengin var, akıllı, akılsız ve küstah var. İyi söyle,
🇬🇧 EN 'There are the learned and the ignorant, the poor and the wealthy, the wise, the foolish, and the insolent; tell me truly:'
#1924 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچۈكرەك كېرەك بەگ ئۇنى باشلىسا،
ئورۇنلاپ ئىشىنى، ئېتى ياڭرىسا.

'What manner of man must the Ruler be, who is to lead all these diverse people, accomplish his royal duties, and spread his fame throughout the world?'

Beyin nasıl olması gerek ki, o bunların başına geçsin, işini görsün, nâm ve şöhreti dünyaya yayılsın.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ قانداق بولۇشى كېرەككى، ئەلنى توغرا يولغا باشلىسا، تېگىشلىك ئىشنى ئادا قىلىپ، نام شۆھرەت قازانسا؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەگ كەرەك بەگ مۇنى باشلاسا چاۋى بارسا ئاتى ئىشىن ئىشلەسە
Negü teg kerek beg munı başlasa, çavı barsa atı işin işlese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyin nasıl olması gerek ki, o bunların başına geçsin, işini görsün, nâm ve şöhreti dünyaya yayılsın.
🇬🇧 EN 'What manner of man must the Ruler be, who is to lead all these diverse people, accomplish his royal duties, and spread his fame throughout the world?'
#1925 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بېيىپ خەلقى، ئۇنىڭ تۈزەلسە يۇرتى،
كېتەر چاغدىمۇ قالسا ياخشى ئېتى.

'How must he act that his realm may be well-ordered, his subjects enriched, and that he may leave a blessed name behind him when he departeth this life?'

Memleketi düzene girsin, halk zenginleşsin, göçtüğü zamanda, iyi nâm bıraksın.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلى تۈزەلسە، خەلقى بېيىسا، ئۇ، دۇنيادىن ئۆتەر ۋاقتىدىمۇ، ياخشى نام قالدۇرسا؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇تىلسە ئەلى ھەم بايۇسا بودۇن ئاتى ئەدگۈ بولسا ئول ئەرتەر ئۈدۈن
İtilse eli hem bayusa bodun, atı edgü bolsa ol erter üdün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketi düzene girsin, halk zenginleşsin, göçtüğü zamanda, iyi nâm bıraksın.
🇬🇧 EN 'How must he act that his realm may be well-ordered, his subjects enriched, and that he may leave a blessed name behind him when he departeth this life?'
#1926 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۈمۈش ھەم يىپەككە تولۇپ خەزىنىسى،
بويۇن ئەگسە دۈشمەن، تۈگەپ پىتنىسى.

'How shall he fill his treasuries with silver and silk, bow the neck of the foe, and extinguish the flames of discord?'

Gümüş ve sırmalar ile hazinesi dolsun, düşman boyun eğsin ve kargaşalık ortadan kalksın.

نەسرىي يەشمىسى:
كۈمۈش ۋە مال دۇنيادىن خەزىنە توپلىسا، ياۋ بويىنى ئەگدۈرۈپ، نىزانى تۈگەتسە؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ھازىنە ئو ئۇرۇنسا كۈمۈش ھەم ئاغى ياغى بوينى يەنچسە كىتەرسە چوغى
Hazine o urunsa kümüş hem ağı, yağı boynı yençse kiterse çoğı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gümüş ve sırmalar ile hazinesi dolsun, düşman boyun eğsin ve kargaşalık ortadan kalksın.
🇬🇧 EN 'How shall he fill his treasuries with silver and silk, bow the neck of the foe, and extinguish the flames of discord?'
#1927 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلى بولسا كۈچلۈك، يىغىلسا قوشۇن،
يۈرۈتسە ئىلىم بىرلە ئۇ تۈز قانۇن.

'How shall he muster mighty armies, wield powerful authority, administer equitable laws, and perfect his wisdom?'

Asker toplansın, kudretli bir ele sahip olsun, yeter bilgi ile memleketi idare etsin.

نەسرىي يەشمىسى:
قوشۇن توپلىسا، ھاكىمىيىتى قۇدرەتلىك بولسا، توغرا قانۇن يۇرگۇزسە، بىلىمىنى يېتىلدۈرسە؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۇمىتسا ئەر ئات بولسا كۈچلۈگ ئەلىگ يورىتسا تۆرۈ تۈز يەتۈرسە بىلىگ
Yumıtsa er at bolsa küçlüg elig, yorıtsa törü tüz yetürse bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Asker toplansın, kudretli bir ele sahip olsun, yeter bilgi ile memleketi idare etsin.
🇬🇧 EN 'How shall he muster mighty armies, wield powerful authority, administer equitable laws, and perfect his wisdom?'
#1928 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېپىپ شۆھرەت، جاھاندا يېيىلسا ئېتى،
بۈيۈكلەپ كۈنسايىن، كۆپ ئاشسا قۇتى.

'How shall his fame be broadcast through the world, that he may rise higher day by day and his royal fortune flourish evermore?'

Şöhret kazansın, adı dünyaya yayılsın, günden-güne yükselsin ve saadeti artsın.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيادا شۆھرەت قازىنىپ، نامى يېيىلسا، كۈندىن كۈنگە يۈكسىلىپ، بەخت دۆلىتى ئاشسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
چاۋىقسا ئاجۇندا يادىلسا ئاتى بەدۈسە كۈنىڭە كۆتۈرسە قۇتى
Çavıksa ajunda yadılsa atı, bedüse küniñe kötürse kutı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şöhret kazansın, adı dünyaya yayılsın, günden-güne yükselsin ve saadeti artsın.
🇬🇧 EN 'How shall his fame be broadcast through the world, that he may rise higher day by day and his royal fortune flourish evermore?'
#1929 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇزۇن يىل ياشىسا ھۇزۇردا ئامان،
پىدا بولسا جانلار، ئۈ سورىسا جاھان.

May the King live long in peace and joy, ruling the world in justice even though all mortal creatures pass away.

راھەت پاراغەتتە شادلىنىپ، ئەلنى ئۇزۇن يىل باشقۇرسا، بارلىق جانلار ئالەمدىن ئۆتسىمۇ، ئۇ جاھان سورىسا.

نەسرىي يەشمىسى:
راھەت پاراغەتتە شادلىنىپ، ئەلنى ئۇزۇن يىل باشقۇرسا، بارلىق جانلار ئالەمدىن ئۆتسىمۇ، ئۇ جاھان سورىسا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇزۇن يىل ياشىسا ھۇزۇردا ئامان، پىدا بولسا جانلار، ئۈ سورىسا جاھان.
ئۇزۇن يىل ياشىسا ھۇزۇردا ئامان، / پىدا بولسا جانلار، ئۈ سورىسا جاھان.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR راھەت پاراغەتتە شادلىنىپ، ئەلنى ئۇزۇن يىل باشقۇرسا، بارلىق جانلار ئالەمدىن ئۆتسىمۇ، ئۇ جاھان سورىسا.
🇬🇧 EN May the King live long in peace and joy, ruling the world in justice even though all mortal creatures pass away.
#1930 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋاب بەردى ئۆگۈلىشى، دېدى: ئەلىگ،
مېنىڭدىن سورىدى بۈيۈك بىر بىلىك.

Ögdülmiş answered: 'The King hath asked of me an exceedingly difficult and profound question;'

Öğdülmiş cevap verdi ve : — Hükümdar bana çok zor bir şey sordu — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ دېدى: ئەلىگ مەندىن ناھايىتى قىيىن بىلىمنى سورىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئىلىگ ئىدى تەرس ئايىتتى ماڭا بۇ بىلىگ
Yanut berdi ögdülmiş aydı ilig, idi ters ayıttı maña bu bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi ve : — Hükümdar bana çok zor bir şey sordu — dedi —
🇬🇧 EN Ögdülmiş answered: 'The King hath asked of me an exceedingly difficult and profound question;'
#1931 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك ئىشىن ھەممە بەگلەر بىلۈر،
قانۇن، تەرتىپ، ئادەت ئۇلاردىن كېلۈر.

'The craft of kingship is known only to kings; laws, customs, statecraft, and traditions all proceed from them.'

Bu beylik işini hep beyler bilir, kanun ve nizam, örf ve âdet onlardan gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
بارچە بەگلىك ئىشىنى بەگلەر بىلىدۇ، قانۇن نىزام، ئۆرپ ئادەت ئۇلاردىن كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلىك ئىشىن بارچا بەگلەر بىلىر تۆرۈ ئۆڭدى قىلق ياڭ ئولاردىن كەلىر
Bu beglik işin barça begler bilir, törü öñdı kılk yañ olardın kelir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu beylik işini hep beyler bilir, kanun ve nizam, örf ve âdet onlardan gelir.
🇬🇧 EN 'The craft of kingship is known only to kings; laws, customs, statecraft, and traditions all proceed from them.'
#1932 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۈغۈلۈر بۇ بەگ ئانىدىن بەگ بولۇپ،
بىلۈر ياخشى ئىشنى كۆرۈپ، ئۆگىنىپ.

'A ruler is born from his mother endowed with the nature of rule; by observing and practicing, he learneth what is best in every affair.'

Bey doğarken, beylikle doğar, görerek öğrenir ve böylece işlerin hangisinin daha iyi olduğunu bilir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئانىدىن تۇغۇلغاندا، بەگ بولۇش ئۈچۈن تۇغۇلىدۇ، ياخشى ئىشلارنى كۆرۈپ ئۆگىنىدۇ، بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاناسىندا تۇغسا تۇغار بەگلىكىن كۆرۈ ئۆگرەنۈر ئىش بىلۈر يەگلىكىن
Anasında tuğsa tuğar beglikin, körü ögrenür iş bilür yeglikin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey doğarken, beylikle doğar, görerek öğrenir ve böylece işlerin hangisinin daha iyi olduğunu bilir.
🇬🇧 EN 'A ruler is born from his mother endowed with the nature of rule; by observing and practicing, he learneth what is best in every affair.'
#1933 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك ئىشىن كىمگە بەرسە خۇدا،
بېرۈر ھەم ئەقىل، كۆڭۈل لايىقىدا.

'Unto whomsoever God granteth this office of rule, He also bestoweth an intellect and heart proportionate to that task.'

Tanrı kime bu beylik işini verirse, ona işi ile mütenâsip akıl ve gönül de verir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك ئىشىنى خۇدا كىمگە بەرسە، ئۇنىڭغا مۇناسىپ ئەقىل ئىدراكمۇ بېرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايات كىمكە بەرسە بۇ بەگلىك ئىشى بەرۈر ئۆگ كۆڭۈل كۆر ئول ئىشكە تۇشى
Bayat kimke berse bu beglik işi, berür ög köñül kör ol işke tuşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı kime bu beylik işini verirse, ona işi ile mütenâsip akıl ve gönül de verir.
🇬🇧 EN 'Unto whomsoever God granteth this office of rule, He also bestoweth an intellect and heart proportionate to that task.'
#1934 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىمى بەگ ياراتماق تىلسە بايات،
بېرۈر باشتا خۇلق، ئەقىل، قول - قانات.

'Whomsoever God willeth to create as a ruler, He first endoweth with fitting character, intellect, and supporting wings.'

Tanrı kimi bey olarak yaratmak isterse, ona önce münâsip tavır ve hareket ile akıl ve kol kanat verir.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇدا كىمنى بەگ قىلىپ يارىتىشنى خالىسا، ئالدى بىلەن ئۇنىڭغا يارىشا خۇلق مىجەز، ئەقىل پاراسەت ۋە قول قانات بېرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىمى بەگ تۆرۈتمەك تىلەسە بايات بەرۈر ئاشنۇ قىلق ياڭ ئۇقۇش يۈگ قانات
Kimi beg törütmek tilese bayat, berür aşnu kılk yañ ukuş yüg kanat
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı kimi bey olarak yaratmak isterse, ona önce münâsip tavır ve hareket ile akıl ve kol kanat verir.
🇬🇧 EN 'Whomsoever God willeth to create as a ruler, He first endoweth with fitting character, intellect, and supporting wings.'
#1935 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك ئىشى بولدى بەگلەر ئىشى،
بىلۈر بەگلىك ئىشىنى بەگلىك كىشى.

'The business of rule is the exclusive craft of rulers; only he who is himself a ruler truly understandeth the royal task.'

Bu beylik işi beylerin işidir, beylerin işini bey olan kimse bilir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلىك ئىشى بەگلەرگىلا خاس ئىشتۇر، بەگلەرنىڭ ئىشىنى بەگ بولغۇچى كىشى بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلىك ئىشى بولدى بەگلەر ئىشى بۇ بەگلەر ئىشىن بىلدى بەگلىك كىشى
Bu beglik işi boldı begler işi, bu begler işin bildi beglik kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu beylik işi beylerin işidir, beylerin işini bey olan kimse bilir.
🇬🇧 EN 'The business of rule is the exclusive craft of rulers; only he who is himself a ruler truly understandeth the royal task.'
#1936 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆگۈلىشىنى ئەلىگە مەندىن ئوبدان بىلۈر،
ئاتىسى بەگ ئەردى، ئۆزى بەگ ئېرۈر.

'The King understandeth this far better than I; his father was a king, and he himself is a sovereign ruler.'

بۇ ئىشنى ئەلگ مەندىن ياخشىراق بىلىدۇ، ئاتىسى بەگ ئىدى، ئۆزىمۇ بەگ بولدى.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىشنى ئەلگ مەندىن ياخشىراق بىلىدۇ، ئاتىسى بەگ ئىدى، ئۆزىمۇ بەگ بولدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆگۈلىشىنى ئەلىگە مەندىن ئوبدان بىلۈر، ئاتىسى بەگ ئەردى، ئۆزى بەگ ئېرۈر.
ئۆگۈلىشىنى ئەلىگە مەندىن ئوبدان بىلۈر، / ئاتىسى بەگ ئەردى، ئۆزى بەگ ئېرۈر.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بۇ ئىشنى ئەلگ مەندىن ياخشىراق بىلىدۇ، ئاتىسى بەگ ئىدى، ئۆزىمۇ بەگ بولدى.
🇬🇧 EN 'The King understandeth this far better than I; his father was a king, and he himself is a sovereign ruler.'
#1937 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ: ئۇقتۇم سۆزۈڭنى، چىندۇر دېدى،
راست ئېيتتىڭ، سۆزۈڭنىڭ ئىپاردەك ھىدى.

The King said: 'I understand; all this is true; thou hast spoken aright, and thy words smell sweet like musk.'

Hükümdar dedi : — Anladım, bunların hepsi doğrudur, bu sözü doğru söyledin, sözün misk gibi koktu.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگ ئېيتتى: ئۇقتۇم، بۇ سۆزنىڭ ھەممىسى راست، توغرا سۆز قىلدىڭ، سۆزۈڭدىن ئىپار ھىدى كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم بۇ سۆز بارچا چىن كۆنى سۆزلەدىڭ سۆز يىپار بۇردى كىن
İlig aydı uktum bu söz barça çın, köni sözlediñ söz yıpar burdı kin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar dedi : — Anladım, bunların hepsi doğrudur, bu sözü doğru söyledin, sözün misk gibi koktu.
🇬🇧 EN The King said: 'I understand; all this is true; thou hast spoken aright, and thy words smell sweet like musk.'
#1938 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىشنى قىلغۇچى ئۆز ئىشىن بىلەر،
بىلەر كەم - ئوشۇقىن كۆرۈپ تۇرغان ئەر.

'He who performeth the work executeth his office; but he who observeth from without judgeth its faults and virtues.'

İşi yapan adam kendi vazifesini yapar, bunun kusur veya fazilet olduğunu gören insan takdir eder.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىش قىلغان كىشى ئۆزىنىڭ ۋەزىپىسىنى ئادا قىلىدۇ، ئىشنىڭ ياخشى ياكى يامانلىقىنى كۆزەتكەن كىشى بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىش قىلغۇچى قىلۇر ئۆز ئىشى مۈن ئەردەم بىلىگلى كۆرۈگلى كىشى
Bu iş kılğuçı kılur öz işi, mün erdem biligli körügli kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İşi yapan adam kendi vazifesini yapar, bunun kusur veya fazilet olduğunu gören insan takdir eder.
🇬🇧 EN 'He who performeth the work executeth his office; but he who observeth from without judgeth its faults and virtues.'
#1939 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مەن ئىش قىلغۇچىمەن، سەن ئىش كۆرگۈچى،
بىلەر كۆرگۈچىدىن ئىشنى قىلغۇچى.

'I am the actor, and thou art the observer; he who acteth learneth the true nature of his work from him who beholdeth it.'

Ben iş yapan insanım, sen ise, onu gören insansın, yapan adam işinin nasıl olduğunu görenden öğrenir.

نەسرىي يەشمىسى:
مەن ئىش قىلغۇچىمەن، سەن بولساڭ ئۇنى كۆرگۈچى، ئىش قىلغۇچى ئىشنىڭ قانداقلىقىنى كۆرگۈچىدىن بىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مەن ئىش قىلغۇچى-مەن سەن ئىش كۆرگۈچى ئىشىگ كۆرگۈچىدىن بىلۈر قىلغۇچى
Men iş kılğuçı-men sen iş körgüçi, işig körgüçidin bilür kılğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ben iş yapan insanım, sen ise, onu gören insansın, yapan adam işinin nasıl olduğunu görenden öğrenir.
🇬🇧 EN 'I am the actor, and thou art the observer; he who acteth learneth the true nature of his work from him who beholdeth it.'
#1940 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خۇدا بەردى ئەقىل ھەم كۆڭۈلنى ساڭا،
ئەقىل ھەم بىلىملە قىل ئىشنى ئادا.

'God hath endowed thee with wisdom and discernment; through intellect and knowledge, thou examinest affairs with tranquil clarity.'

Şimdi Tanrı sana akıl ve gönül verdi, akıl ve bilgi sayesinde sen işleri sükûnetle ele alıyorsun.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇدا ئەمدى ساڭا ئەقىل ۋە ئىدراك بەردى، ئەقىل ۋە بىلىم بىلەن خاتىرجەم ئىشلەشكە ئېرىشتىڭ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايات بەردى ئەمدى ساڭا ئۆگ كۆڭۈل ئۇقۇش ھەم بىلىگ بىرلە بولدۇڭ ئامۇل
Bayat berdi emdi saña ög köñül, ukuş hem bilig birle bolduñ amul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi Tanrı sana akıl ve gönül verdi, akıl ve bilgi sayesinde sen işleri sükûnetle ele alıyorsun.
🇬🇧 EN 'God hath endowed thee with wisdom and discernment; through intellect and knowledge, thou examinest affairs with tranquil clarity.'
#1941 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىچىكتىن بۇيان، خىزمىتىدە بولۇپ،
بۇ ياخشى قانۇننى ئۆگەندىڭ كۆرۈپ.

'From thy youth thou hast served in my presence; by observing and learning, thou hast mastered the noble laws of statecraft.'

Küçüklüğünden beri hep benim hizmetimde bulundun, görüp öğrenerek, iyi kanunlar elde ettin.

نەسرىي يەشمىسى:
كىچىكىڭدىن تارتىپ ماڭىلا خىزمەت قىلدىڭ، كۆرۈپ ئۆگىنىپ ياخشى قانۇنلارنى بىلدىڭ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ماڭا ئوق تاپىندىڭ كىچىگدە بەرۈ كۆرۈ ئۆگرەنۈ بىلدىڭ ئەدگۈ تۆرۈ
Maña ok tapındıñ kiçigde berü, körü ögrenü bildiñ edgü törü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Küçüklüğünden beri hep benim hizmetimde bulundun, görüp öğrenerek, iyi kanunlar elde ettin.
🇬🇧 EN 'From thy youth thou hast served in my presence; by observing and learning, thou hast mastered the noble laws of statecraft.'
#1942 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئىشنى ئۇقتۇڭ ۋە بىلدىڭ ئۆزۈڭ،
كۆيۈمچان ماڭا ھەم قىلىقىڭ، سۆزۈڭ.

'Thou hast understood and comprehended every matter; thou art loyal to me in both character and word.'

Bütün işleri artık sen anladın ve kavradın, bana da işin ve sözlerinle candan bağlısın.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممە ئىشلارنى ئۇقتۇڭ ۋە ماھىيىتىگە يەتتىڭ، ھەرىكىتىڭ ۋە سۆزۈڭدە ماڭا كۆيۈمچان سادىقسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئىشنى ئۇقتۇڭ ما بىلدىڭ ئۆزۈن ماڭا ما باغىرساق سەن قىلقىن سۆزۈن
Kamuğ işni uktuñ ma bildiñ özün, maña ma bağırsak sen kılkın sözün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün işleri artık sen anladın ve kavradın, bana da işin ve sözlerinle candan bağlısın.
🇬🇧 EN 'Thou hast understood and comprehended every matter; thou art loyal to me in both character and word.'
#1943 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچانغا ئېيتۇر كىشى ئۆز سۆزىن،
كۆيۈمچان بېغىشلار كىشىگە ئۆزىن.

'Speak without hesitation, and describe the true nature of the Ruler; conceal nothing from me.'

insan işini kendisine candan bağlı olana danışır, sâdık insan kendisini başkası için feda eder.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ئۆز سۆزىنى سادىق كىشىلەر گە ئېيتىدۇ، كۆيۈمچانلار كىشىگە ئۆزىنى پىدا قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساققا ئايتۇر كىشى ئۆز سۆزىن باغىرساق يۇلۇغلار كىشىكە ئۆزىن
Bağırsakka aytur kişi öz sözin, bağırsak yuluğlar kişike özin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan işini kendisine candan bağlı olana danışır, sâdık insan kendisini başkası için feda eder.
🇬🇧 EN 'Speak without hesitation, and describe the true nature of the Ruler; conceal nothing from me.'
#1944 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچانلىقىڭدىن پۈتەرمەن ساڭا،
سەمىمىي سۈرەتتە جاۋاب بەر ماڭا.

Ögdülmiş bowed and said: 'Since the King commandeth, I shall speak according to the measure of my understanding.'

Bana içten bağlı olduğun için, sana inanıyorum, sözlerime samimiyetle cevap ver.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن سادىق بولغىنىڭ ئۈچۈن ساڭا ئىشىنىمەن، سۆزلىرىگە سەمىمىي ساداقەت بىلەن جاۋاب بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق ئۈچۈن سەن بۈتەر-مەن ساڭا باغىرساقلىقىن ئاي بۇ سۆزلەر ماڭا
Bağırsak üçün sen büter-men saña, bağırsaklıkın ay bu sözler maña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana içten bağlı olduğun için, sana inanıyorum, sözlerime samimiyetle cevap ver.
🇬🇧 EN Ögdülmiş bowed and said: 'Since the King commandeth, I shall speak according to the measure of my understanding.'
#1945 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشىتكىن، كۆيۈمچان كىشى،
كۆيۈمچانلىق ئېرۇر كىشىلىك بېشى.

'First and foremost, the Ruler must be of noble lineage and pure origin, for a bitter tree cannot bear sweet fruit.'

Dinle, şefkatli insan ne der, insanl-ığın başı merhamettir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان سادىق كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، كۆيۈمچانلىق ساداقەت كىشىلىكنىڭ بېشىدۇر:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل باغىرساق كىشى باغىرساقلىق ئول كۆر كىشىلىك باشى
Negü ter eşitgil bağırsak kişi, bağırsaklık ol kör kişilik başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dinle, şefkatli insan ne der, insanl-ığın başı merhamettir.
🇬🇧 EN 'First and foremost, the Ruler must be of noble lineage and pure origin, for a bitter tree cannot bear sweet fruit.'
#1946 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاقىللار كۆيۈمچاننى كۆپ ماختىدى،
كىشىگە ئەزىزدۇر كۆيۈمچان زاتى.

'He must possess a sound body, a dignified bearing, and a countenance that inspireth both love and awe.'

Merhametli insanı akıllı çok öğdü, merhametli kimse insan için azizdir.

نەسرىي يەشمىسى:
” كۆيۈمچان سادىق كىشىنى ئەقىللىقلار كۆپ ماختىدى، سادىق كىشىلەر ئىنسان ئۈچۈن ئەزىزدۇر،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساقنى ئۆگدى ئۇقۇشلۇغ ئۈكۈش باغىرساق كىشىلەر كىشىكە كۈسۈش
Bağırsaknı ögdi ukuşluğ üküş, bağırsak kişiler kişike küsüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Merhametli insanı akıllı çok öğdü, merhametli kimse insan için azizdir.
🇬🇧 EN 'He must possess a sound body, a dignified bearing, and a countenance that inspireth both love and awe.'
#1947 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان ئۆچۈن بەر يۈرەكتە ئورۇن،
ئەقىل ھەم بىلىم ماڭا شۇنداق دېدى.

'He must be endowed with superior intellect, profound wisdom, and a knowledge that fathometh the depths of affairs.'

سادىق كىشىگە ئېرىشسەڭ، باغرىڭغا باس، بىلىم ۋە ئەقىل ماڭا شۇنداق دېدى.“

نەسرىي يەشمىسى:
سادىق كىشىگە ئېرىشسەڭ، باغرىڭغا باس، بىلىم ۋە ئەقىل ماڭا شۇنداق دېدى.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆيۈمچان ئۆچۈن بەر يۈرەكتە ئورۇن، ئەقىل ھەم بىلىم ماڭا شۇنداق دېدى.
كۆيۈمچان ئۆچۈن بەر يۈرەكتە ئورۇن، / ئەقىل ھەم بىلىم ماڭا شۇنداق دېدى.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR سادىق كىشىگە ئېرىشسەڭ، باغرىڭغا باس، بىلىم ۋە ئەقىل ماڭا شۇنداق دېدى.“
🇬🇧 EN 'He must be endowed with superior intellect, profound wisdom, and a knowledge that fathometh the depths of affairs.'
#1948 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋابەن ئۆگدۈلمىش دېدى: ئەي خاقان،
ياشا تىنچ، قولۇڭ ئولسۇن ئۈستۈن ھامان.

'Notice that between the word Ruler (*Beg*) and the word Knowledge (*Bilig*), there is but a single letter *lām*;'

Öğdülmiş cevap verdi ve: — Ey hükümdar, ey üstün el, sağ ol ve huzur içinde yaşa — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ دېدى: ئەلىگ، ئېسەن ئامان، ھالاۋەتتە ياشىغىن، قولۇڭ ئۈستۈن بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئىلىگ ئەسەن ئىنچ تىرىلگىل ئاي ئۈستەڭ ئەلىگ
Yanut berdi ögdülmiş aydı ilig, esen inç tirilgil ay üsteñ elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi ve: — Ey hükümdar, ey üstün el, sağ ol ve huzur içinde yaşa — dedi —
🇬🇧 EN 'Notice that between the word Ruler (*Beg*) and the word Knowledge (*Bilig*), there is but a single letter *lām*;'
#1949 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىككە تەكىتى ئېسىللىق كېرەك،
باتۇرلۇق، قۇۋۋەت - كۈچ، جەسۇرلۇق كېرەك.

'If the letter *lām* is added to *Beg*, it becometh *Bilig*; without knowledge, a ruler cannot sustain his rule!'

Beylik için insanın ilk önce asîl soydan gelmesi gerektir, bey cesur, kahraman, kuvvetli ve pek yürekli olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلىك ئۈچۈن ھەممىدىن ئاۋۋال تېگى ئېسىل كىشى كېرەك، بەگ باتۇر، قورقماس، جەسۇر ۋە قاتتىق قول بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلىككە ئاشنۇ تۈپ ئاسلى كەرەك ئاتىم ئالپ قاتىغ قۇرچ يانا توڭ يۈرەك
Bu beglikke aşnu tüp aslı kerek, atım alp katığ kurç yana toñ yürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylik için insanın ilk önce asîl soydan gelmesi gerektir, bey cesur, kahraman, kuvvetli ve pek yürekli olmalıdır.
🇬🇧 EN 'If the letter *lām* is added to *Beg*, it becometh *Bilig*; without knowledge, a ruler cannot sustain his rule!'
#1950 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاتا يولسا بەگ، تۇغۇلۇر ئوغلى بەگ،
ئوغۇلمۇ بولۇر بەگ ئاتىلىرىدەك.

'A ruler without knowledge is like an archer without an arrow, or a rider without a bridle.'

Babası bey ise, oğul bey doğar, o da babaları gibi, bey olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاتىسى بەگ بولسا، ئوغلىمۇ بەگ بولۇپ تۇغۇلىدۇ، ئۇمۇ ئاتىسىغا ئوخشاش بەگ بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاتاسى بەگ ئەرسە ئوغۇل تۇغدى بەگ ئوغۇل تۇغسا بەگ ھەم ئاتالارى تەگ
Atası beg erse oğul tuğdı beg, oğul tuğsa beg hem ataları teg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Babası bey ise, oğul bey doğar, o da babaları gibi, bey olur.
🇬🇧 EN 'A ruler without knowledge is like an archer without an arrow, or a rider without a bridle.'
#1951 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك كېرەك ھەم بىلىملىك كېرەك،
سېخىيلىق كېرەك ھەم سىلىقلىق كېرەك.

'He must be courageous, stout of heart, and resolute in adversity, fleeing not before the clash of battle.'

Bey bilgili ve akıllı olmalıdır, cömert ve yumuşak huylu olmak da lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقىللىق ھەم بىلىملىك بولۇشى كېرەك، مەرد سېخىي ھەم خۇش يېئىل بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلۇغ كەرەك ھەم بىلىگلىگ كەرەك ئاقىلىق كەرەك ھەم سىلىگلىك كەرەك
Ukuşluğ kerek hem biliglig kerek, akılık kerek hem siliglik kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey bilgili ve akıllı olmalıdır, cömert ve yumuşak huylu olmak da lâzımdır.
🇬🇧 EN 'He must be courageous, stout of heart, and resolute in adversity, fleeing not before the clash of battle.'
#1952 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم بىرلە بەگلەر ئېلىن ياشلىدى،
ئەقىل بىرلە خەلقنىڭ ئىشىن ئىشلىدى.

'He must be truthful in speech, steadfast in covenants, and faithful to every promise he hath made.'

Beyler bilgi ile halka baş oldular ve akıl ile memleket ve halkın işini gördüler.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر بىلىم بىلەن خەلققە يول باشلاپ كەلدى، خەلقنىڭ ئىشىنى ئەقىل بىلەن بېجىردى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ بىرلە بەگلەر بودۇن باشلادى ئۇقۇش بىرلە ئەل كۈن ئىشىن ئىشلەدى
Bilig birle begler bodun başladı, ukuş birle el kün işin işledi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler bilgi ile halka baş oldular ve akıl ile memleket ve halkın işini gördüler.
🇬🇧 EN 'He must be truthful in speech, steadfast in covenants, and faithful to every promise he hath made.'
#1953 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئاتى بىلىك بىرلە باغلىق تۇرۇر،
بىلىك «لامى» كەتسە، بەگ ئاتى قالۇر.

'He must be generous of hand, open-hearted, and free from the disease of stinginess;'

Bey adı bilig kelimesi ile ilgilidir, bilig'in lamı giderse, beg adı kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
”بەگ“ دېگەن نام ”بىلىگ“ سۆزى بىلەن باغلىقتۇر، ”بىلگ“دىن ”لام“نى ئېلىۋەتسە، ”بەگ“ نامى قالىدۇ.①
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگ ئاتى بىلىگ بىرلە باغلىغ-تۇرۇر بىلىگ لامى كىتسە بەگ ئاتى قالۇر
Beg atı bilig birle bağlığ-turur, bilig lâmı kitse beg atı kalur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey adı bilig kelimesi ile ilgilidir, bilig'in lamı giderse, beg adı kalır.
🇬🇧 EN 'He must be generous of hand, open-hearted, and free from the disease of stinginess;'
#1954 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئاقىل بولسۇن ھەم بىلگىنى تولا،
بىلىملىك كىشىنىڭ دۈشمىنى تولا.

'For wealth is meant to be distributed in service of the realm, not hoarded like an idol in secret vaults.'

Bey çok akıllı olmalı ve aklın kıymetini bilmelidir, bilgili insanın düşmanı çok olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ناھايىتى پاراسەتلىك، بىلىملىك، ئەقىللىق بولۇشى كېرەك، بىلىملىك كىشىنىڭ دۈشمىنى كۆپ بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەد ئۆگلۈگ كەرەك ھەم بىلىگلى ئۇقۇش بىلىگلىگ كىشىنىڭ ياغىسى ئۈكۈش
Ked öglüg kerek hem biligli ukuş, biliglig kişiniñ yağısı üküş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey çok akıllı olmalı ve aklın kıymetini bilmelidir, bilgili insanın düşmanı çok olur.
🇬🇧 EN 'For wealth is meant to be distributed in service of the realm, not hoarded like an idol in secret vaults.'
#1955 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشىتكىن، بىلىم تاپقان ئەر،
كۆپ ئىشنى كەچۈرگەن، تولا كەزگەن ئەر.

'He must be just and equitable, weighing all matters in the balances of righteousness;'

Bilgiyi takdir eden, görmüş-geçirmiş ve çok gezmiş insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك، بېشىدىن ئىش ئۆتكەن ۋە كۆپ يەرلەرنى كەزگەن كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بىلىگ بىلمىش ئەر باشىندا كەچۈرمىش ئۈكۈش يىلمىش ئەر
Negü ter eşitgil bilig bilmiş er, başında keçürmiş üküş yilmiş er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgiyi takdir eden, görmüş-geçirmiş ve çok gezmiş insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'He must be just and equitable, weighing all matters in the balances of righteousness;'
#1956 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئە. بەگ ئولسۇن بىلىملىك، ئاقىل ۋە ئويغاق،
ئۇشتۇمتۇت تەگمىگەي دېسە بىر چاتاق.

'He must not incline toward the mighty because of their power, nor despise the lowly because of their poverty.'

Ansızın bir iftiraya uğramaması için, beyin bilgili, akıllı ve uyanık olması lâzımdır,

نەسرىي يەشمىسى:
”بەگ بىلىملىك، ئەقىللىق ۋە سەگەك بولۇشى كېرەك، ئۇنىڭغا كۈتۈلمىگەن پالاكەت تەگمىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ كەرەك بەگ ئۇقۇشلۇغ ئودۇغ ئاڭار تەگمەسە بىر مۈفاجا يودۇغ
Biliglig kerek beg ukuşluğ oduğ, añar tegmese bir müfâcâ yoduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ansızın bir iftiraya uğramaması için, beyin bilgili, akıllı ve uyanık olması lâzımdır,
🇬🇧 EN 'He must not incline toward the mighty because of their power, nor despise the lowly because of their poverty.'
#1957 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەكتۇر ياخشى خۇلق، پەزىل مىڭ تۈمەن،
ئېتىمغا تەگمىسۇن دېسە داغ - بوياق.

'He must be forbearing and slow to anger; for wrath is a raging fire that burneth away reason and justice.'

Adının iyiye çıkması ve boyanın tutması için, iyi tavır ve hareket ile binlerce fazilet lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ياخشى خۇلق مىجەز، مىڭ تۈرلۈك پەزىلەت بولۇشى كېرەككى، بۇنىڭ بىلەن نامى ياخشى بولسۇن، داغ چۈشۈرمىسۇن.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىنچ ئەدگۈ ئەردەم كەرەك مىڭ تۈمەن ئاتى ئەدگۈ بولسا تۇتۇنسا بودۇغ
Kılınç edgü erdem kerek miñ tümen, atı edgü bolsa tutunsa boduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Adının iyiye çıkması ve boyanın tutması için, iyi tavır ve hareket ile binlerce fazilet lâzımdır.
🇬🇧 EN 'He must be forbearing and slow to anger; for wrath is a raging fire that burneth away reason and justice.'
#1958 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئادەم بالىلىرى ھەممە ئەسلى بۈيۈك،
بىلىملە خىللىنىپ بولۇر كۆپ تۈزۈك.

'He must be vigilant and alert, sleeping little and watching over the welfare of his flock by day and night.'

Bütün insan-oğullarının menşei büyüktür, seçkinler ise, bilgi ile temayüz etmiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان بالىسىنىڭ ھەممىسى ئەسلى بۈيۈكتۇر، قارا، پەقەت بىلىم بىلەنلا خىللىرى تاللىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاپا ئوغلانى بارچا ئاچلى بەدۈك بىلىگ بىرلە بولدى كۆر ئۆدرۈم كەد ئۆك
Apa oğlanı barça açlı bedük, bilig birle boldı kör ödrüm ked ök
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün insan-oğullarının menşei büyüktür, seçkinler ise, bilgi ile temayüz etmiştir.
🇬🇧 EN 'He must be vigilant and alert, sleeping little and watching over the welfare of his flock by day and night.'
#1959 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇرۇق ياخشىدىن ياخشى ئەر تۇغۇلار،
كىشى ياخشى بولغاچقا تۆرگە چىقار.

'A shepherd who sleepeth while the wolves prowl hath betrayed the sheep committed to his charge.'

Uyruğu iyi ise, insan iyi olarak doğar ve iyi olduğu için baş-köşeye geçer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇرۇقى ياخشى بولسا، كىشى ياخشى بولۇپ تۇغۇلىدۇ، كىشى ياخشى بولغاندىن كېيىن تۆرگە چىقىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇرۇغ ئەدگۈ بولسا ئەر ئەدگۈ تۇغار ئەر ئەدگۈ بولۇپ ئۆترۈ تۆركە ئاغار
Uruğ edgü bolsa er edgü tuğar, er edgü bolup ötrü törke ağar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Uyruğu iyi ise, insan iyi olarak doğar ve iyi olduğu için baş-köşeye geçer.
🇬🇧 EN 'A shepherd who sleepeth while the wolves prowl hath betrayed the sheep committed to his charge.'
#1960 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك مۇقەددەس، ئېرىغلىق تىلەر،
ئەلدىن ھەم ئېرىغلىق، ھوشيارلىق تىلەر.

'He must surround himself with righteous counselors and shun the flatterer and the talebearer.'

Bu beylik mukaddestir, temizlik ister, halkın da temiz ve uyanık olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك مۇقەددەس، ئۇ پاكلىقنى تىلەيدۇ، ئەلدىنمۇ پاكلىق ۋە ھوشيارلىقنى تەلەپ قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئىدۇق ئول بۇ بەگلىك ئارىغلىق تىلەر ئارىغلىق بىلە ئىلدە ساقلىق تىلەر
Iduk ol bu beglik arığlık tiler, arığlık bile ilde saklık tiler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu beylik mukaddestir, temizlik ister, halkın da temiz ve uyanık olması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'He must surround himself with righteous counselors and shun the flatterer and the talebearer.'
#1961 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئولغاي خەلق ئۈچۈن جەسۇر، قەھرىمان،
بۇنىڭلە قىلىنۇر چوڭ ئىشلار ھامان.

'To lead the people, a ruler must be brave, heroic, and eminent; only with such qualities can he accomplish great deeds.'

Halk için beyin cesur ve kahraman olması iyidir, büyük işleri ancak bu meziyetler ile karşılamak mümkündür.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقنى باشلاش ئۈچۈن بەگ سەرخىل، قەھرىمان بولۇشى كېرەك، شۇنداق بولغاندىلا بۈيۈك ئىشنى ئىشلەشكە يارايدۇ. ① بۇ يەردە ئەرەب يېزىقىدىكى ”بگ“ بەگ سۆزى بىلەن ”بلگ“ بىلگ سۆزىنىڭ يېزىلىشى بىرلا ”لام“ ل ئارقىلىق پەرقلىنىدىغانلىقى كۆزدە تۇتۇلغان.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇنقا تالۇسى كەرەك ئالپ ئاتىم بەدۈك ئىشكە ئۆترۈ بۇ بولسا تىتىم
Bodunka talusı kerek alp atım, bedük işke ötrü bu bolsa titim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halk için beyin cesur ve kahraman olması iyidir, büyük işleri ancak bu meziyetler ile karşılamak mümkündür.
🇬🇧 EN 'To lead the people, a ruler must be brave, heroic, and eminent; only with such qualities can he accomplish great deeds.'
#1962 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىتىكىن، ئۆتۈكەن بېگى نېمە دەر،
سىناپ ھەم سۆزىنى بىلىپ قىلغان ئەر.

Hear what the wise Bey of Ötüken said—he who spoke having weighed his words with ripe intellect and experience:

Tecrübeli, sözünü düşünerek söylemiş olan Ötüken beyi ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆتۈكەن① بېگى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ئۇ سۆزنى زېھىن قويۇپ، سىناپ سۆزلىگەن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۆتۈكەن بەگى سىناپ سۆزلەمىش سۆزنى يەترۈپ ئۆگى
Negü ter eşitgil ötüken begi, sınap sözlemiş sözni yetrüp ögi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tecrübeli, sözünü düşünerek söylemiş olan Ötüken beyi ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the wise Bey of Ötüken said—he who spoke having weighed his words with ripe intellect and experience:
#1963 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەلق بېگى تولىمۇ خىل بولماق كېرەك،
كۆڭۈل، تىل تۈز، خۇلقى ئۆز ئولماق كېرەك.

'The ruler of the people must be chosen and refined; his heart and tongue must be upright, and his character exalted.'

Halk için beyin çok seçkin olması lâzımdır, özü, sözü doğru ve tabiatı güzide olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقنىڭ بېگى نىھايىتى سەرخىل بولۇشى، دىلى ۋە تىلى توغرا، خۇلق مەجەزى ئېسىل بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇنقا بەگى ئارتۇق ئۈدرۈم كەرەك كۆڭۈل تىل كۆنى قىلقى كۆدرۈم كەرەك
Bodunka begi artuk üdrüm kerek, köñül til köni kılkı ködrüm kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halk için beyin çok seçkin olması lâzımdır, özü, sözü doğru ve tabiatı güzide olmalıdır.
🇬🇧 EN 'The ruler of the people must be chosen and refined; his heart and tongue must be upright, and his character exalted.'
#1964 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاقىل ھەم بىلىملىك، ئەل سۆيەر تېخى،
كۆزى توق، دىلى كەڭ، ھەم بولسۇن سېخىي.

'He must be wise, intelligent, the elite of the people, generous, contented of heart, and noble in soul.'

Bilgili, akıllı, halka muamelesi iyi, cömert, gözü tok ve gönülü zengin olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك، ئەقىل پاراسەتلىك، كىشىلەرنىڭ سەرخىلى، سېخىي ھەم كۆزى توق، ئالىيجاناب بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ بودۇنقا تالۇ ئاقى ھەم كۆزى توق نە كۆڭلى تولۇ
Biliglig ukuşluğ bodunka talu, akı hem közi tok ne köñli tolu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili, akıllı, halka muamelesi iyi, cömert, gözü tok ve gönülü zengin olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be wise, intelligent, the elite of the people, generous, contented of heart, and noble in soul.'
#1965 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىشقا ياخشىلىق قول ئولسۇن ئۇزۇن،
ئۇياتچان، سىلىق ھەم قىلىقى تۈزۈن.

'His hand must reach out to every good deed; he must possess modesty, gentle manners, and an upright disposition.'

Her türlü iyiliğe el uzatmalı, haya sahibi, yumuşak huylu ve asil tabiatlı olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قولىدىن كۆپ ياخشىلىقلار كېلىدىغان، ھايالىق، خۇش پېئىل ۋە ئىش ھەرىكىتى توغرا بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەدگۈكە بولسا ئەلگى ئۇزۇن ئۇۋۇتلۇغ سىلىگ ھەم قىلىنچى تۈزۈن
Kamuğ edgüke bolsa elgi uzun, uvutluğ silig hem kılınçı tüzün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her türlü iyiliğe el uzatmalı, haya sahibi, yumuşak huylu ve asil tabiatlı olmalıdır.
🇬🇧 EN 'His hand must reach out to every good deed; he must possess modesty, gentle manners, and an upright disposition.'
#1966 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ شۇنداق بولسا، ئەلگە لايىق ئۈلۈغ،
ئۇنىڭدىن كېلەر ھەم بىر ياخشى ئۇرۇق.

'Such a ruler is worthy to be great over the people, and from him a noble dynasty shall endure through generations.'

Böyle bir bey halka lâyık, büyük bir bey olur ve bu beyden de iyi bir hanedan yetişir.

نەسرىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق بەگ خەلق ئۈچۈن ئۇلۇغ بولىدۇ، ئۇنىڭدىن كېيىنمۇ ياخشى ئەۋلاد قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەزا بەگ بولۇر بۇ بودۇنقا ئۇلۇغ مۇنىڭدىن كەلىر ئۆترۈ ئەدگۈ ئۇرۇغ
Sezâ beg bolur bu bodunka uluğ, munıñdın kelir ötrü edgü uruğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle bir bey halka lâyık, büyük bir bey olur ve bu beyden de iyi bir hanedan yetişir.
🇬🇧 EN 'Such a ruler is worthy to be great over the people, and from him a noble dynasty shall endure through generations.'
#1967 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم بىرلە باشلار ئەر ئىشنىڭ بېشىن،
ئەقىل بىرلە قىلسا ھەم ئوڭلار ئىشىن.

'A man beginneth every enterprise with knowledge, and when he comprehendeth it with intellect, he bringeth it to a successful close.'

insan her işe başlarken, bilgi ile başlar ve akıl ile sona erdirir.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ئىشنىڭ بېشىنى بىلىم بىلەن باشلاپ، ئىدراك قىلىپ چۈشەنسە، ئىشى ئوڭۇشلۇق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ بىرلە باشلار كىشى ئىش باشىن ئۇقۇش بىرلە ئۇقسا ئوڭارۇر ئىشىن
Bilig birle başlar kişi iş başın, ukuş birle uksa oñarur işin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan her işe başlarken, bilgi ile başlar ve akıl ile sona erdirir.
🇬🇧 EN 'A man beginneth every enterprise with knowledge, and when he comprehendeth it with intellect, he bringeth it to a successful close.'
#1968 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم بىرلە تۇتار ئېلىنى بېگى،
بىلىم بولمىسا، ئىشقا يەتمەس ئۆگى.

'A ruler governeth his people through knowledge; if he lacketh knowledge, his intellect cannot avail in affairs.'

Bey halkı bilgi ile elinde tutar, bilgisi olmazsa, aklı işe yaramaz.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر خەلقنى بىلىم بىلەن ئىگىلەيدۇ، بىلىم بولمىسا، ئەقىل ئىشقا يارىمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇنۇغ بىلىگ بىرلە باستى بەگى بىلىگ بولماسا ئىشكە ياقماز ئۆگى
Bodunuğ bilig birle bastı begi, bilig bolmasa işke yakmaz ögi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey halkı bilgi ile elinde tutar, bilgisi olmazsa, aklı işe yaramaz.
🇬🇧 EN 'A ruler governeth his people through knowledge; if he lacketh knowledge, his intellect cannot avail in affairs.'
#1969 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گەر ئىشتا يېڭىلسە بەگلەر، ئەي خاقان،
بۇ بەگلىك كېسەلدۇر، داۋالا شۇ ئان.

'If rulers err in their governance, O blessed King, their rule hath fallen sick, and a remedy must be found.'

Beyler işlerinde yanılırlarsa, ey devletli hükümdar, onların beyliği hastalanmış demektir, tedavi etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دۆلەتمەن ئەلىگ، بەگلەر ئىشلىرىدا يېڭىلسا، بۇ بەگلىك كېسەل بولغان بولىدۇ، ئۇنى داۋالاش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياڭىلسا بۇ بەگلەر ئاي ئىلىگ قۇتى ئانىڭ بەگلىگى ئىگلەر ئىتگۈ ئوتى
Yañılsa bu begler ay ilig kutı, anıñ begligi igler itgü otı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler işlerinde yanılırlarsa, ey devletli hükümdar, onların beyliği hastalanmış demektir, tedavi etmelidir.
🇬🇧 EN 'If rulers err in their governance, O blessed King, their rule hath fallen sick, and a remedy must be found.'
#1970 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
داۋاسى بۇ دەردنىڭ ئەقىل ۋە بىلىم،
داۋالا ئەقىللە، خۇلقى مۇلايىم.

'The medicine for the malady of rule is intellect and knowledge; heal it with intellect, O gentle soul!'

Beylik hastalığının ilâcı akıl ve bilgidir, ey yumuşak huylu, onu akıl ile tedavi et.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلىكنىڭ كېسىلىگە ئەقىل ۋە بىلىم داۋادۇر، ① ئۆتۈكەن قەدىمكى تۈرك ۋە ئۇيغۇرلار ياشىغان بىر ماكاننىڭ ئىسمى، شىمالىي موڭغۇل دالىلىرى دائىرىسىدە. ئۇنى ئەقىل پاراسەت بىلەن داۋالا، ئەي خۇش يېئىل كىشى!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلىك ئىگىڭە ئوتى ئۆگ بىلىگ ئۇقۇش بىرلە ئەملە ئاي قىلقى سىلىگ
Bu beglik igiñe otı ög bilig, ukuş birle emle ay kılkı silig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylik hastalığının ilâcı akıl ve bilgidir, ey yumuşak huylu, onu akıl ile tedavi et.
🇬🇧 EN 'The medicine for the malady of rule is intellect and knowledge; heal it with intellect, O gentle soul!'
#1971 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل ھەم بىلىم بەگكە بەكمۇ كېرەك،
داۋالار كېسەلنى شۇلار بىرلە بەك.

'A ruler must be knowledgeable, intelligent, and discerning; only through these can he provide a cure for the ills of the state.'

Bey bilgili, akıllı ve zeki olmalıdır, beyliğin hastalığına ancak bunlar ile bir çâre bulunabilir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ بىلىملىك، ئەقىللىق ۋە زېرەك بولۇشى كېرەك، ئاندىن كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئالالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ كەرەك بەگ تەتىگ ئانىن قىلسا ئۆترۈ ئىگىڭە ئىتىگ
Biliglig ukuşluğ kerek beg tetig, anın kılsa ötrü igiñe itig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey bilgili, akıllı ve zeki olmalıdır, beyliğin hastalığına ancak bunlar ile bir çâre bulunabilir.
🇬🇧 EN 'A ruler must be knowledgeable, intelligent, and discerning; only through these can he provide a cure for the ills of the state.'
#1972 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك، ئەقىللىك، دانا ئەلچى خان،
بولۇر ياخشى ئورنى ھەر ئىككى جاھان.

'The ruler who is wise, intelligent, and philosophical shall possess an exalted station in both worlds.'

Bilgili, akıllı ve hakîm hükümdarın her iki dünyada da makamı yüksek olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك، ئەقىللىق، دانا ھۆكۈمدار نىڭ ھەر ئىككى دۇنيادا ئورنى ياخشى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ بۈگۈ ئىلچى بەگ ئىكىگۈن ئاجۇندا بولۇر ئورنى يەگ
Biliglig ukuşluğ bügü ilçi beg, ikigün ajunda bolur ornı yeg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili, akıllı ve hakîm hükümdarın her iki dünyada da makamı yüksek olur.
🇬🇧 EN 'The ruler who is wise, intelligent, and philosophical shall possess an exalted station in both worlds.'
#1973 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھەر ئىككى جاھانلىقنى تاپقان كىشى،
بولۇر كۆپ بەختلىك، سائادەت بېشى.

'He who attaineth the good of both worlds is truly blessed, standing at the summit of all fortune.'

Her iki dünyayı bulan insan çok mes'ûd olur ve bütün saadetlerin başında bulunur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىككىلا دۇنيالىقىغا ئېرىشەلگەن كىشى ناھايىتى قۇتلۇق، سائادەتمەن كىشى ھېسابلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كىگۈن ئاجۇنۇغ بۇلۇغلى كىشى ئىدى قۇتلۇغ ئول بۇ تۈكەل قۇت باشى
İkigün ajunuğ buluğlı kişi, idi kutluğ ol bu tükel kut başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her iki dünyayı bulan insan çok mes'ûd olur ve bütün saadetlerin başında bulunur.
🇬🇧 EN 'He who attaineth the good of both worlds is truly blessed, standing at the summit of all fortune.'
#1974 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇڭا ئوخشىتىپ ئېيتتى شائىر بۇ سۆز،
بۇ سۆز مەنسىدۇر بىلىمسىزگە كۆز.

In like manner the poet spoke these fitting words; when thou considerest them, their meaning serveth as eyes for the ignorant:

Şâir şu sözü buna benzeterek söylemiştir, dikkat edersen, mânası bilgisiz için gözdür.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا تەقلىد قىلىپ شائىر مۇنداق بىر سۆز دېگەن، سەپسالساڭ مەنىسى بىلىمسىزگە كۆز بولىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەتۈ ئايدى شاىر بۇ سۆز كۆرۈ بارسا مانى بىلىگسىزكە كۆز
Muñar meñzetü aydı şâir bu söz, körü barsa mani biligsizke köz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şâir şu sözü buna benzeterek söylemiştir, dikkat edersen, mânası bilgisiz için gözdür.
🇬🇧 EN In like manner the poet spoke these fitting words; when thou considerest them, their meaning serveth as eyes for the ignorant:
#1975 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سائادەت نېمىدۇر قېنى ئېيت ماڭا،
كىشى قۇتلۇقى كىم كىشىلەر ئارا.

'Define for me what true happiness is: who among men is the truly blessed?'

Saadet nedir, bana tarif et, insanlar arasında mes'ûd olan kimdir.

نەسرىي يەشمىسى:
”سائادەت نېمىدۇر، قېنى ماڭا تەرىپلىگىنچۇ، كىشىلەر ئىچىدىكى قۇتلۇق كىشى كىم؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مەڭىلىگ قايۇ ئول ماڭا ئاي يورا كىشى قۇتلۇغى كىم كىشىلەر ئارا
Meñilig kayu ol maña ay yora, kişi kutluğı kim kişiler ara
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Saadet nedir, bana tarif et, insanlar arasında mes'ûd olan kimdir.
🇬🇧 EN 'Define for me what true happiness is: who among men is the truly blessed?'
#1976 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېسە، بەرسە دۇنيا، ياشاپ بەختلىك،
ئۇ دۇنيادا بولۇر ھەم تۆردە تۇرا.

'He who partaketh of worldly wealth, shareth it with others, and liveth in righteousness—he shall attain the place of honor in the world to come.'

Kendisi yaşar, başkalarını da yaşatır ve ömrünü saadet içinde geçirirse, böyle bir insan âhirette de baş-köşeyi bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
مال دۇنيادىن بەھرىمەن بولسا، باشقىلارغا بەرسە، بەختىيار ياشىسا، يەنە بىر دۇنيادا ئۇ تۆرگە ئېرىشىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يەسە بەرسە دۈنيا تىرىلسە قۇتۇن تاقى بىر ئاجۇندا بۇ بۇلدى تۆرە
Yese berse dünyâ tirilse kutun, takı bir ajunda bu buldı töre
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kendisi yaşar, başkalarını da yaşatır ve ömrünü saadet içinde geçirirse, böyle bir insan âhirette de baş-köşeyi bulur.
🇬🇧 EN 'He who partaketh of worldly wealth, shareth it with others, and liveth in righteousness—he shall attain the place of honor in the world to come.'
#1977 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇلايىم بولسا خۇلقى. قىلىقى كۈنى،
سۆيۈنچە ئۆتەر ئۇشبۇ بەگنىڭ كۈنى.

'If the ruler's character is gentle and his conduct upright, behold, his days shall be spent in joy and serenity.'

Tabiatı iyi ve hareketi doğru ise, bak, o beyin hayatı sevinç içinde geçer.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلمىشى، خۇلقى مۇلايىم، قىلىقى توغرا بولسا، ئۇ بەگنىڭ كۈنلىرى شادلىق ئىچىدە ئۆتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىنچى ئوڭاي بولسا قىلقى كۆنى سەۋىنچىن كەچەر كۆر ئۇش ئول بەگ كۈنى
Kılınçı oñay bolsa kılkı köni, sevinçin keçer kör uş ol beg küni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tabiatı iyi ve hareketi doğru ise, bak, o beyin hayatı sevinç içinde geçer.
🇬🇧 EN 'If the ruler's character is gentle and his conduct upright, behold, his days shall be spent in joy and serenity.'
#1978 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خۇدا كىمگە يەرسە بۇ ياخشى قىلىق،
ھەم ياخشى قىلىق بىرلە ياخشى تۇرق.

'Whomsoever God hath blessed with a noble disposition and accompanied it with righteous conduct,'

Tanrı kime bu iyi tabiatı ve bu iyi tabiat ile birlikte iyi gidişi kısmet ederse,

نەسرىي يەشمىسى:
خۇرا كىمگە ياخشى خۇلقنى بەرگەن بولسا، بۇ ياخشى خۇلق بىلەن ياخشى ئەمەل ئاتا قىلسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايات كىمكە بەرسە بۇ ئەدگۈ قىلىق بۇ ئەدگۈ قىلىق بىرلە ئەدگۈ يورىق
Bayat kimke berse bu edgü kılık, bu edgü kılık birle edgü yorık
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı kime bu iyi tabiatı ve bu iyi tabiat ile birlikte iyi gidişi kısmet ederse,
🇬🇧 EN 'Whomsoever God hath blessed with a noble disposition and accompanied it with righteous conduct,'
#1979 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان بولدى بار نېمەتىلە ئۇنىڭ،
تىلىسەڭ ئۈلەشتۈر، تىلە، يە ئۆزۈڭ.

'This world with all its bounties belongeth unto him; let him enjoy it himself, or distribute it unto others as he pleaseth.'

Bu dünya, her türlü nimeti ile birlikte, onun olur, isterse, kendisi kullansın, isterse, başkalarına dağıtsın.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ دۇنيا جىمى نېمەتلىرى بىلەن ئۇنىڭ بولىدۇ، خالساڭ ئۆزۈڭ يېگىن، خالساڭ باشقىلارغا ئۈلەشتۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئانىڭ بولدى دۈنيا تۈ نىمەت بىلە تىلەسە ئۆزۈڭ يە تىلەسە ئۈلە
Anıñ boldı dünyâ tü nimet bile, tilese özüñ ye tilese üle
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu dünya, her türlü nimeti ile birlikte, onun olur, isterse, kendisi kullansın, isterse, başkalarına dağıtsın.
🇬🇧 EN 'This world with all its bounties belongeth unto him; let him enjoy it himself, or distribute it unto others as he pleaseth.'
#1980 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خۇدا گەر قۇلىغا پەزل بەخت بېرۇر،
پۈتۈن خۇلقى خۇيى ھەم ياخشى بولۇر.

'When God graciously bestoweth fortune upon His servant, his character becometh noble and his deeds upright.'

Tanrı kuluna saadet ile fazileti nasîp ederse, onun tabiatı iyi ve hareketi mükemmel olur.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇدا رەھمەت قىلىپ قۇلىغا بەخت بەرسە، ئۇنىڭ قىلىقلىرى ياخشى، ھەرىكەتلىرى دۇرۇس بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايات بەرسە فازلى قۇلىڭا قۇتۇن بولۇر قىلقى ئەدگۈ قىلىنچى بۈتۈن
Bayat berse fazlı kulıña kutun, bolur kılkı edgü kılınçı bütün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı kuluna saadet ile fazileti nasîp ederse, onun tabiatı iyi ve hareketi mükemmel olur.
🇬🇧 EN 'When God graciously bestoweth fortune upon His servant, his character becometh noble and his deeds upright.'
#1981 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گۈزەل خۇي، پەزىلەت كېرەك مىڭ تۈمەن،
قىلىپ تىنچ ئەل - يۈرتى، يوقاتسا تۈمەن.

'A ruler must possess a noble nature and ten thousand virtues, that he may govern cities and lands and disperse the dark mists of discord.'

II ve şehirleri idare, sulh ve sükûneti te'min etmek için, hükümdarın iyi tabiat ve binlerce fazilet sahibi olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگدە ياخشى خۇلق ۋە مىڭ خىل ھۈنەر پەزىلەت بولغاندىلا، ئاندىن ئەل يۈرتى باشقۇرۇپ، تۇماننى تارقىتالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىنچ ئەدگۈ ئەردەم كەرەك مىڭ تۈمەن ئانىن تۇتسا ئەل كەند كۆتۈرسە تۇمان
Kılınç edgü erdem kerek miñ tümen, anın tutsa el kend kötürse tuman
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR II ve şehirleri idare, sulh ve sükûneti te'min etmek için, hükümdarın iyi tabiat ve binlerce fazilet sahibi olması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'A ruler must possess a noble nature and ten thousand virtues, that he may govern cities and lands and disperse the dark mists of discord.'
#1982 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ياخشى قىلىق ئۇ ئەجەپ ياخشىدۇر،
كىشىگە يېمەك ھەم كىيىمدەك تۈرۈر.

'How splendid is a noble disposition! A good nature is an inexhaustible treasure for a man.'

Bu iyi tabiat ne güzel şeydir, tabiatı iyi olan insanın hayatı da güzeldir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ياخشى خۇي پېئىل نېمىدېگەن گۈزەل! ياخشى خۇي پېئىل ئەر ئۈچۈن تۈگىمەس نېمەتتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە ئەدغۈ-تۇرۇر بۇ قىلىنچ ئەدگۈسى قىلىنچ ئەدگۈ ئەركە يەگۈ كەدگۈسى
Ne edgü-turur bu kılınç edgüsi, kılınç edgü erke yegü kedgüsi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu iyi tabiat ne güzel şeydir, tabiatı iyi olan insanın hayatı da güzeldir.
🇬🇧 EN 'How splendid is a noble disposition! A good nature is an inexhaustible treasure for a man.'
#1983 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خۇدا قىلسا كىمنىڭ خۇيىنى يامان،
ئۇنى رەتجىتۇر ئوقى بىرلە زامان.

'Unto whomsoever God hath given an obstinate and crooked nature, the arrow of fate shall pierce him with torment.'

Tanrı kime kötü bir tabiat vermiş ise, bu felek oku ona eziyet çektirir.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇدا كىمگە جاھىل خۇي بەرگەن بولسا، زامان ئوقى ئۇنى رەنجىتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايات كىمكە بەرسە قىلىنچ ئارقۇقى ئانى ئەمگەتۈر بۇ زامانە ئوقى
Bayat kimke berse kılınç arkukı, anı emgetür bu zamane okı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı kime kötü bir tabiat vermiş ise, bu felek oku ona eziyet çektirir.
🇬🇧 EN 'Unto whomsoever God hath given an obstinate and crooked nature, the arrow of fate shall pierce him with torment.'
#1984 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا قايسى بەگ خۇلقى ناچار،
سۆيۈنچى بولۇر غەم، ئىش تەتۈر ماڭار.

'Whichever ruler possesseth an obstinate, perverse nature, all his affairs go awry, and his joy turneth into sorrow.'

Hangi bey kötü bir tabiata sahip olursa, her işi ters gider, sevinç yüzü görmez, dâima keder içinde yaşar.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسى بەگدە بۇنداق جاھىل خۇي بولسا، بارچە ئىشى تەتۈرىگە ماڭىدۇ، شادلىقى غەمگە ئايلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ بەگدە بولسا بۇ ئارقۇق قىلىنچ ئىشى بارچا تەترۈ سەۋىنچى ساقىنچ
Kayu begde bolsa bu arkuk kılınç, işi barça tetrü sevinçi sakınç
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi bey kötü bir tabiata sahip olursa, her işi ters gider, sevinç yüzü görmez, dâima keder içinde yaşar.
🇬🇧 EN 'Whichever ruler possesseth an obstinate, perverse nature, all his affairs go awry, and his joy turneth into sorrow.'
#1985 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئولماق كېرەك تەقۋا، دىلى ئېرىغ،
ئېرىغلىق تىلەر دائىم تەسلى ئېرىغ.

'A ruler must be God-fearing and pure of heart; he who is of pure lineage ever striveth after purity.'

Bey takva sahibi ve temiz olmalıdır, aslı temiz olan dâima temizlik ister.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ساپ دىل، مىجەزى ئالىيجاناب بولۇشى كېرەك، ئۇرۇقى تازا بولغانلار دائىم پاكلىقنى خالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىنۇق كەرەك بەگ نە قىلقى ئارىغ ئارىغلىق تىلەر تۇتچى ئۇرغى ئارىغ
Sakınuk kerek beg ne kılkı arığ, arığlık tiler tutçı urğı arığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey takva sahibi ve temiz olmalıdır, aslı temiz olan dâima temizlik ister.
🇬🇧 EN 'A ruler must be God-fearing and pure of heart; he who is of pure lineage ever striveth after purity.'
#1986 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى بولسا تەقۋا، دىل قورققاق بولۇر،
دىلى قورقسا بەگلەر ئىشىن تۈز قىلۇر.

'The God-fearing man is cautious lest he fall into sin; and when rulers fear God, they govern with equity.'

Takva sahibi, hataya düşmemek için, dâima titiz davranır, böyle titiz hareket eden beyler doğru iş görürler.

نەسرىي يەشمىسى:
ساپ دىل تەقۋادار كىشىنىڭ كۆڭلى قورققاق بولىدۇ، كۆڭۈل قورقسا، بەگلەر ئىشنى توغرا قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىنۇق كىشى كۆڭلى قورقلىق بولۇر كۆڭۈل قورقسا بەگلەر ئىشىگ تۈز قىلۇر
Sakınuk kişi köñli korklık bolur, köñül korksa begler işig tüz kılur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Takva sahibi, hataya düşmemek için, dâima titiz davranır, böyle titiz hareket eden beyler doğru iş görürler.
🇬🇧 EN 'The God-fearing man is cautious lest he fall into sin; and when rulers fear God, they govern with equity.'
#1987 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولمىسا بەگ تەقۋادار سۈزۈك،
ئېرىغسىز بولۇر ھەممە قىلىقى ئۈزۈك.

'If a ruler is not God-fearing, pure-hearted, and sincere, all his actions become tainted and his affairs fall into ruin.'

Eğer bey takva sahibi ve temiz kalpli olmazsa, hiç bir vakit temiz ve isabetli hareket edemez.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگ ساپ دىل تەقۋادار، سەمىمىي بولمىسا، بارچە قىلمىشلىرى ناپاڭ، ئىشلىرى چالا بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بولماسا بەگ ساقىنۇق سۈزۈك ئارىغسىز بولۇر بارچا قىلقى ئۈزۈك
Kalı bolmasa beg sakınuk süzük, arığsız bolur barça kılkı üzük
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer bey takva sahibi ve temiz kalpli olmazsa, hiç bir vakit temiz ve isabetli hareket edemez.
🇬🇧 EN 'If a ruler is not God-fearing, pure-hearted, and sincere, all his actions become tainted and his affairs fall into ruin.'
#1988 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بېسىقلىق، سەۋرلىك بەگنىڭ كۆركىدۇر،
بۇ بەگلىك ئىشىغا ئۇ چۈلۈۋۇر بولۇر.

He who feareth not God will not fear to oppress the people; and from the oppressor, blessing departeth.

Sabır ve sükûnet bey için bir ziynettir, bunlar beyliğin başta gelen meziyetleridir.

نەسرىي يەشمىسى:
سەۋرچانلىق، تەمكىنلىك بەگ ئۈچۈن زىننەتتۇر، بۇ بەگلىك ئىشىنىڭ تىزگىنى ۋە يۈگىنى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆرۈگلۈك ئامۇللۇق بولۇر بەگكە كۆرك بۇ بەگلىك ئىشىڭە بۇ ئول باغۇ ئۆرك
Örüglük amulluk bolur begke körk, bu beglik işiñe bu ol bağu örk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sabır ve sükûnet bey için bir ziynettir, bunlar beyliğin başta gelen meziyetleridir.
🇬🇧 EN He who feareth not God will not fear to oppress the people; and from the oppressor, blessing departeth.
#1989 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك كۆپ ئەقىل بەگكە قىلىشقا ئىشىن،
بىلىپ باشلىسا ئۇ ھەر ئىشنىڭ بېشىن.

A ruler must be modest and chaste, guarding himself against all shameful deeds.

J$e bilerek başlamak ve başarı ile tamamlamak için, beyin çok akıllı olması gerektir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ئىشنى ئوڭشاش ئۈچۈن ناھايىتى ئەقىللىق بولۇشى كېرەك، يەنە ئىشنى نېمىدىن باشلاشنى بىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەد ئۆگۈگ كەرەك بەگ ئوڭارسا ئىشىن بىلىپ باشلاسا ئۆترۈ ئىشلەر باشىن
Ked ögüg kerek beg oñarsa işin, bilip başlasa ötrü işler başın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR J$e bilerek başlamak ve başarı ile tamamlamak için, beyin çok akıllı olması gerektir.
🇬🇧 EN A ruler must be modest and chaste, guarding himself against all shameful deeds.
#1990 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك كىشىلەر تۈزەلتۈر ئىشىن،
يىراق تۇتسا ئىشتىن ئەقىلسىز كىشىن.

Modesty is the crown of the ruler; when modesty departeth, authority becometh tyranny.

îşi akıllı insanlar başarırlar, akılsız kimseleri işten uzak tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقىللىق كىشىلەر ئىشنى ئوڭشىيالايدۇ، ئەقىلسىز كىشىلەرنى ئىشتىن يىراقلاشتۇرۇش لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئۆگلۈگ كىشىلەر ئوڭارۇر ئىشىگ يىراق تۇتغۇ ئىشتە بۇ ئۆگسۈز كىشىگ
Bu öglüg kişiler oñarur işig, yırak tutğu işte bu ögsüz kişig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR îşi akıllı insanlar başarırlar, akılsız kimseleri işten uzak tutmalıdır.
🇬🇧 EN Modesty is the crown of the ruler; when modesty departeth, authority becometh tyranny.
#1991 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېرۇر پايسىز كۆز، كۆڭۈل بولمىسا،
كۆڭۈل پايدىسىزدۇر ئەقىل بولمىسا.

He must not lust after the women of his subjects, nor let his eyes wander upon forbidden things.

Gönül olmazsa, insan gözünün faydası yoktur, akıl olmazsa, insan gönülünden layıkı ile istifade edemez.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىنىڭ كۆڭلى بولمىسا، كۆزىنىڭ پايدىسى يوق، ئەقلى بولمىسا، كىشى كۆڭلى تەدبىرسىز قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل بولماسا ئەر كۆزى ئاسغى يوق ئۆگى بولماسا ئەر كۆڭۈل ئوسغى يوق
Köñül bolmasa er közi asğı yok, ögi bolmasa er köñül osğı yok
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gönül olmazsa, insan gözünün faydası yoktur, akıl olmazsa, insan gönülünden layıkı ile istifade edemez.
🇬🇧 EN He must not lust after the women of his subjects, nor let his eyes wander upon forbidden things.
#1992 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشتىكىن، ئەي ئەلنىڭ بېشى،
دىلى كۆپ سەۋرلىك، سىنالغان كىشى.

The ruler who violateth the chastity of his people soweth hatred in their hearts, and his throne shall be overthrown.

Ey hükümdar, dinle, sakin, iyi gönüllü ve tecrübeli insan ne der.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلنىڭ ھۆكۈمدارى، ئاڭلا، سەۋرچان، يۈكسەك كۆڭۈللۈك، تەجرىبىلىك كىشى نېمە دەيدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئاي ئىلچى باشى ئۆرۈگ كەد كۆڭۈللۈگ سىنامىش كىشى
Negü ter eşitgil ay ilçi başı, örüg ked köñüllüg sınamış kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hükümdar, dinle, sakin, iyi gönüllü ve tecrübeli insan ne der.
🇬🇧 EN The ruler who violateth the chastity of his people soweth hatred in their hearts, and his throne shall be overthrown.
#1993 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر كىمدە بولسا ئاڭ - ئىدراك ۋە ئۆگ،
ئۇنى ئەر ساناپ قانچە ئۆگسەڭ سەن ئۆگ.

Hear what the wise philosopher hath taught: the ruler's chastity is the safeguard of the people's honor.

Hangi insanda akıl ve anlayış varsa, ona insan de, onu ne kadar öğersen öğ.

نەسرىي يەشمىسى:
”كىمدە ئەقىل ۋە ئىدراك بولسا، ئۇنى ئەر دەپ ھېسابلا، قانچە ماختىساڭ، ماختا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ ئەردە بولسا ئۇقۇش بىرلە ئۆگ ئانى ئەر ئاتاغىل نەچە ئۆگسە ئۆگ
Kayu erde bolsa ukuş birle ög, anı er atağıl neçe ögse ög
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi insanda akıl ve anlayış varsa, ona insan de, onu ne kadar öğersen öğ.
🇬🇧 EN Hear what the wise philosopher hath taught: the ruler's chastity is the safeguard of the people's honor.
#1994 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىل، ئاڭ، بىلىم كىمدە بولسا تولۇق،
يامان بولسا خوپ دەپ، كىچىك بولسا ئۆگ.

He must be patient and forbearing, not flying into rage at every provocation.

Akıl, anlayış ve bilgi tam olarak kimde bulunursa, kötü ise, onu iyi, küçük ise, büyük bil.

نەسرىي يەشمىسى:
كىمدە ئەقىل ئىدراك، بىلىم جەم بولىدىكەن، ئۇنى يامان بولسا ياخشى، كىچىك بولسا ئۈلۈغ، دەپ بىل.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش ئۆگ بىلىگ كىمدە بولسا تۈكەل ياۋۇز ئەرسە كەد تە كىچىگ ئەرسە ئۆگ
Ukuş ög bilig kimde bolsa tükel, yavuz erse ked te kiçig erse ög
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akıl, anlayış ve bilgi tam olarak kimde bulunursa, kötü ise, onu iyi, küçük ise, büyük bil.
🇬🇧 EN He must be patient and forbearing, not flying into rage at every provocation.
#1995 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىگە نە ياخشى تۈرۈر بۇ ئۆگ،
ئەگەر بولسا ئەقلى، ھېسابلا ئۆگە.

Wrath is a tempest that wrecketh the ship of state; patience is an anchor that holdeth it firm against the storm.

însan için akıl ne iyi şeydir, akıllı insanlara müşavir nazarı ile bakmalı.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ئۈچۈن ئەقىل ئىدراك نېمىدېگەن ياخشى، ئەقىل پاراسىتى بولغاندىلا ئاندىن دانا دەپ ئاتاش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە ئەدغۈ-تۇرۇر بۇ كىشىكە ئۆگە ئۆگى بولسا ئۆترۈ ئاتاغۇ ئۆگە
Ne edgü-turur bu kişike öge, ögi bolsa ötrü atağu öge
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR însan için akıl ne iyi şeydir, akıllı insanlara müşavir nazarı ile bakmalı.
🇬🇧 EN Wrath is a tempest that wrecketh the ship of state; patience is an anchor that holdeth it firm against the storm.
#1996 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شاشماقلىق ئېرۇر خەۋپ، ئومۇمغا ياۋۇز،
بەگ ئولسا بۇ خىل گەر، يۈزى بولدى بوز.

When wrath striketh, let the ruler pause and reflect upon the consequences before he pronounceth judgment.

Acelecilik her kes için fenadır ve derûnî bir korku neticesidir, eğer bu beyde olursa, onun yüzü kül renkli olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالدىراقسانلىق، ۋەھىمە ھەممە ئۈچۈن يامان، بۇ ئادەت ئەگەر بەگدە بولسا، ئۇنىڭ يۈزىنى سارغايتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇ۋەكلىك بەلىڭ ئول قامۇغقا ياۋۇز قالى بولسا بەگكە يۈزى بولدى بوز
İveklik beliñ ol kamuğka yavuz, kalı bolsa begke yüzi boldı boz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Acelecilik her kes için fenadır ve derûnî bir korku neticesidir, eğer bu beyde olursa, onun yüzü kül renkli olur.
🇬🇧 EN When wrath striketh, let the ruler pause and reflect upon the consequences before he pronounceth judgment.
#1997 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شاشماقلىق، غەزەپ بىر قىلىقتۇر يامان،
بۇ ئىشتۈر نادانلىق نىشانى ھامان.

An execution decreed in haste cannot be undone when remorse arriveth on the morrow.

Acelecilik, zevzeklik ve hiddetli mizaç — bunlar bilgisizlik alâmetleridir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالدىراقسان، يەڭگىل كىشىنىڭ خۇي پەيلى غەزەپلىك كېلىدۇ، بۇ ئادەت بىلىمسىزلىكنىڭ بەلگىسىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇ۋەك قۇرغۇ قىلقى قىلىنچى بۇشى بىلىگسىزكە بەلگۈ بولۇر بۇ ئىشى
İvek kurğu kılkı kılınçı buşı, biligsizke belgü bolur bu işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Acelecilik, zevzeklik ve hiddetli mizaç — bunlar bilgisizlik alâmetleridir.
🇬🇧 EN An execution decreed in haste cannot be undone when remorse arriveth on the morrow.
#1998 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئە- ئالدىراپ قىلغان ئىش كۆپ ئاچچىق بولۇر،
ئالدىراپ يېسە ئاش، ئۇ ئاغرىق بولۇر.

Therefore, let the ruler sleep upon a grave sentence, that the coolness of the night may temper the heat of passion.

Acele yapılan işler acı olur, acele yemek-içmek yüzünden hastalık gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالدىراپ قىلىنغان ئىشلار خام بولىدۇ، ئاش تاماقنىمۇ ئالدىراپ يېسە كېسەللىك كەلتۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇ۋە قىلمىش ئىشلەر نەچە يەگ بولۇر ئىۋە يەسە ئاش سۇۋ نەچە ئىگ بولۇر
İve kılmış işler neçe yeg bolur, ive yese aş suv neçe ig bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Acele yapılan işler acı olur, acele yemek-içmek yüzünden hastalık gelir.
🇬🇧 EN Therefore, let the ruler sleep upon a grave sentence, that the coolness of the night may temper the heat of passion.
#1999 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئىشتا بېسىق بول، شۇنى تاللىۋال،
مەگەر كىم ئىبادەت يۈگۈر، بولما گال.

He must be dignified and grave, yet approachable and gentle toward the humble.

Her işte sükûneti tercih et, yalnız ibâdette acele et, çabuk davran.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەرقانداق ئىشتا تەمكىنلىكنى تاللا، پەقەت تائەت ئىبادەتكىلا ئالدىراپ يۈگۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئىش ئىچىندە ئامۇللۇق ئۈدۈر مەگەر تاات ئەرسە ئىۋىڭۈ يۈگۈر
Kamuğ iş içinde amulluk üdür, meger tâat erse iviñü yügür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her işte sükûneti tercih et, yalnız ibâdette acele et, çabuk davran.
🇬🇧 EN He must be dignified and grave, yet approachable and gentle toward the humble.
#2000 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇلايىم، ئۇياتلىق، كۆزى توق كېرەك،
قىلىق، سۆزدە يورۇق - ئوچۇقلۇق كېرەك.

Haughtiness alienateth the hearts of the people, while familiar vulgarity destroyeth the majesty of the throne.

Bey tok gözlü, haya sahibi ve yumuşak tabiatlı olmalı, sözünde ve hareketinde açık ve vazıh davranmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ كۆزى توق، ھايالىق، دۇرۇس بولۇشى، سۆزى ۋە ھەرىكىتىدە ئوچۇق يورۇق بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق كەرەك ھەم ئۇۋۇتلۇغ تۈزۈن ئاچۇق ھەم يارۇق بولسا قىلقىن سۆزۈن
Közi tok kerek hem uvutluğ tüzün, açuk hem yaruk bolsa kılkın sözün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey tok gözlü, haya sahibi ve yumuşak tabiatlı olmalı, sözünde ve hareketinde açık ve vazıh davranmalıdır.
🇬🇧 EN Haughtiness alienateth the hearts of the people, while familiar vulgarity destroyeth the majesty of the throne.
#2001 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇر تويمىغۇر ئول كۆزى ئاچ كىشى،
كۆزى ئاچقا يەتمەس بۇ دۇنيا ئېشى.

He must maintain a balanced path between fear and hope: let the wicked fear his justice, and let the righteous hope for his favor.

Gözü aç adam hiç bir şey ile doymaz, gözü aç olana, bütün dünya nimeti kâfi gelmez.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى ئاچ كىشى تويماس كېلىدۇ، كۆزى ئاچقا پۈتۈن دۇنيانىڭ ئېشىمۇ ئازلىق قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تودۇمسۇز بولۇر ئول كۆزى سۇق كىشى كۆزى سۇققا يەتمەز بۇ دۈنيا ئاشى
Todumsuz bolur ol közi suk kişi, közi sukka yetmez bu dünyâ aşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gözü aç adam hiç bir şey ile doymaz, gözü aç olana, bütün dünya nimeti kâfi gelmez.
🇬🇧 EN He must maintain a balanced path between fear and hope: let the wicked fear his justice, and let the righteous hope for his favor.
#2002 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئاچ كۆزلۈك ئاغرىق، داۋا يوق ئاڭا،
جاھاندا ھېكىم چارە تاپالماس مۇڭا.

If a ruler is only feared, he becometh a tyrant; if he is only loved without awe, his commands are disobeyed.

Aç gözlülük, ilâcı ve devası bulunmayan bir hastalıktır, onu, bütün dünya kâhinleri bir araya gelse, yine tedavi edemezler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاچ كۆزلۈك شۇنداق بىر كېسەلكى، ئۇنىڭغا ھېچ داۋا يوق، ئۇنى بۇ دۇنيانىڭ قاملىرىمۇ داۋالىيالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ سۇقلۇق ئىگ ئول بىر ئوتى يوق ئەمى ئانى ئەملەيۈمەز بۇ دۈنيا قامى
Bu sukluk ig ol bir otı yok emi, anı emleyümez bu dünyâ kamı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aç gözlülük, ilâcı ve devası bulunmayan bir hastalıktır, onu, bütün dünya kâhinleri bir araya gelse, yine tedavi edemezler.
🇬🇧 EN If a ruler is only feared, he becometh a tyrant; if he is only loved without awe, his commands are disobeyed.
#2003 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئاچ يېسە، ئىچسە ئاخىر تويار،
كۆزى ئاچ بۇ ئاچلىقنى ئۆلسە قويار.

A ruler must be truthful in word and deed, for falsehood is the ruin of all authority.

Bütün açlar yer ve içerlerse, nihayet doyarlar, aç gözlü adamın açlığı ancak ölümle nihayete erer.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەرقانداق ئاچ كىشى يېسە، ئىچسە ئاخىر تويىدۇ، كۆزى ئاچ كىشى ئۆلگەندىلا ئاچلىقتىن قۇتۇلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئاچ يەسە ئىچسە ئاھىر تودۇر كۆزى ئاچ كىشى ئۆلسە ئاچلىق قودۇر
Kamuğ aç yese içse âhır todur, közi aç kişi ölse açlık kodur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün açlar yer ve içerlerse, nihayet doyarlar, aç gözlü adamın açlığı ancak ölümle nihayete erer.
🇬🇧 EN A ruler must be truthful in word and deed, for falsehood is the ruin of all authority.
#2004 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزى ئاچ كىشىلەر بولماس مالغا باي،
پۈتۈن بولسا دۇنيا ئۇنىڭ، ئۇ گاداي.

A lying king is an abomination before God, and a laughing-stock in the eyes of his people.

Aç gözlü adamı mal doyurmaz, bütün dünyaya sahip olsa bile,o yine dâima aç gözlü ve fakirdir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى ئاچ كىشى مال دۇنياغا تويۇپ باي بولمايدۇ، نۇرغۇن دۇنياغا ئىگە بولسىمۇ، ئاچ، كەمبەغەل ئۆتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى سۇق كىشى نەڭكە بولماز بۇ باي قامۇغ دۈنيا بۇلسا ئاھىر سۇق چىغاي
Közi suk kişi neñke bolmaz bu bay, kamuğ dünyâ bulsa âhır suk çığay
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aç gözlü adamı mal doyurmaz, bütün dünyaya sahip olsa bile,o yine dâima aç gözlü ve fakirdir.
🇬🇧 EN A lying king is an abomination before God, and a laughing-stock in the eyes of his people.
#2005 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگلەر كۆپ ئۇياتچان، سەرخىل بولغۇلۇق،
ئۇياتچان قىلىقى كېمەيمەس، تولۇق.

When a ruler breaketh his promise, trust vanisheth from the realm, and contracts become worthless paper.

Bey haya sahibi ve insanların seçkini olmalı, haya sahibinin tavır ve hareketi eksilmeyen bir bütündür.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ھايالىق، ئېسىل كىشى بولۇشى كېرەك، ھايالىق كىشىنىڭ ئىشلىرى بۇزۇلمايدۇ، مۇكەممەل بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتلۇغ كەرەك بەگ كىشىدە تالۇ ئۇۋۇتلۇغ قىلىنچى ئىرىلمەز تولۇ
Uvutluğ kerek beg kişide talu, uvutluğ kılınçı irilmez tolu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey haya sahibi ve insanların seçkini olmalı, haya sahibinin tavır ve hareketi eksilmeyen bir bütündür.
🇬🇧 EN When a ruler breaketh his promise, trust vanisheth from the realm, and contracts become worthless paper.
#2006 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇيات كىمدە بولسا، سىلىق خۇيلۇق ئول،
ناچار ئىشقا ھەرگىز ئۇ سۈنئىيدۇ قول.

He must be faithful to his covenants with foreign kings, and keep faith with his own subjects.

Haya sahibi kimse yumuşak tabiatlı olur, kendisine yakışmayan hiç bir işe el sürmez.

نەسرىي يەشمىسى:
كىمدە ھايا بولسا، ھەرىكىتى يېقىملىق بولىدۇ، ھەر خىل نامۇۋاپىق ئىشلارغا قول تەگكۈزمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىمىڭدە ئۇۋۇت بولسا قىلقى سىلىگ قامۇغ تەرسىز ئىشكە تەگۈرمەز ئەلىگ
Kimiñde uvut bolsa kılkı silig, kamuğ tersiz işke tegürmez elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Haya sahibi kimse yumuşak tabiatlı olur, kendisine yakışmayan hiç bir işe el sürmez.
🇬🇧 EN He must be faithful to his covenants with foreign kings, and keep faith with his own subjects.
#2007 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خۇدا كىمگە بەرسە ئۇيات، ياخشى خۇي،
بېرەر دۆلەت بىلەن كۆپ شانۇ ئابرۇي.

Fidelity is the seal of greatness; through fidelity, the ruler's word becometh as binding as the decrees of fate.

Tanrı kime haya ve iz'ân vermişse, ona devlet ile birlikte bütün şerefleri vermiş demektir.

نەسرىي يەشمىسى:
خۇدا كىمگە نومۇس، ھايا بەرگەن بولسا، ئۇنىڭغا دۆلەت ۋە چوڭ ئىناۋەت بەرگەن بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بايات كىمكە بەرسە ئۇۋۇت كۆز سۇۋى ئاڭار بەردى دەۋلەت تۈكەل يۈز سۇۋى
Bayat kimke berse uvut köz suvı, añar berdi devlet tükel yüz suvı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrı kime haya ve iz'ân vermişse, ona devlet ile birlikte bütün şerefleri vermiş demektir.
🇬🇧 EN Fidelity is the seal of greatness; through fidelity, the ruler's word becometh as binding as the decrees of fate.
#2008 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇيات بارچە يامان ئىشتىن توسقۇچى،
پۈتۈن ياخشى ئىشقا ئۇلاشتۇرغۇچى.

He must be generous and open-handed, rewarding merit wherever it is found.

Bütün uygunsuz işlere mânı olan hayadır, bütün iyi işlere ulaştıran da hayadır.

نەسرىي يەشمىسى:
بارلىق نامۇۋاپىق ئىشلاردىن توسقۇچى ھايادۇر، بارلىق ياخشى ئىشلارغا ئۇلاشتۇرغۇچىمۇ ھايادۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ تەڭسىز ئىشتىن يىغىغلى ئۇۋۇت قامۇغ ئەدگۈ ئىشكە ئۇلاغلى ئۇۋۇت
Kamuğ teñsiz iştin yığığlı uvut, kamuğ edgü işke ulağlı uvut
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün uygunsuz işlere mânı olan hayadır, bütün iyi işlere ulaştıran da hayadır.
🇬🇧 EN He must be generous and open-handed, rewarding merit wherever it is found.
#2009 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتتۇر نە ياخشى زىننەت، ئەرگە خاس،
ئۇياتتۇر پۈتۈن ياخشى ئىشقا ئاساس.

A miserly ruler can never win the hearts of soldiers, nor will warriors hazard their lives for a prince who hoardeth his coin.

Bu haya ne kadar iyi şeydir ve insan için ne büyük bir zînettir, haya insanı her iyi işe sevkeden bir vâsıtadır.

نەسرىي يەشمىسى:
ھايا نېمىدېگەن ياخشى نەرسە، ئۇ ئەرنىڭ كۆركى! ھايا كىشىنى نۇرغۇن ياخشىلىققا يېتەكلىگۈچى چۈلۈۋردۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نە ئەدگۈ نەڭ ئول بۇ ئۇۋۇت ئەركە كۆرك قامۇغ ئەدگۈ ئىشكە ئۇۋۇت بولدى ئۆرك
Ne edgü neñ ol bu uvut erke körk, kamuğ edgü işke uvut boldı örk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu haya ne kadar iyi şeydir ve insan için ne büyük bir zînettir, haya insanı her iyi işe sevkeden bir vâsıtadır.
🇬🇧 EN A miserly ruler can never win the hearts of soldiers, nor will warriors hazard their lives for a prince who hoardeth his coin.
#2010 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلى چىن كېرەك، كۆڭلى بولسۇن كۆنى،
بېرىپ پايدا خەلقىگە، تۇغسا كۈنى.

'The ruler's speech must be truthful and his heart upright, that he may bring benefit to the people and cause their sun to rise.'

Beyin dili dürüst ve kalbi doğru olmalı ki, halka faydalı olsun ve güneşi doğsun.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگنىڭ سۆزى چىن، دىلى توغرا بولسۇنكى، بۇنىڭ بىلەن خەلققە پايدا كەلتۈرىدۇ، كۈنى تۇغىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلى چىن كەرەك بولسا كۆڭلى كۆنى بودۇنقا ئاسىغ قىلسا تۇغسا كۈنى
Tili çın kerek bolsa köñli köni, bodunka asığ kılsa tuğsa küni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyin dili dürüst ve kalbi doğru olmalı ki, halka faydalı olsun ve güneşi doğsun.
🇬🇧 EN 'The ruler's speech must be truthful and his heart upright, that he may bring benefit to the people and cause their sun to rise.'
#2011 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا بەگلەر يامان دىللىق ئۇ،
ئېرۇر پايدىسىز خەلققە، قولۇڭنى يۇ.

'If treachery abideth in the heart of rulers, they can bring no benefit to the people—abandon all hope of them!'

Eğer beylerin gönülünde hiyânet bulunursa, halka faydaları dokunmaz, onlardan vaz geç.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگلەرنىڭ كۆڭلىدە خىيانەت بولسا، خەلققە پايدىسى تەگمەس، ئۇنىڭدىن ۋاز كەچ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بولسا بەگلەر ھىيانەت كۆڭۈل بودىنقا ئاسىغ بولماز ئاندىن تۈڭۈل
Kalı bolsa begler hiyânet köñül, bodınka asığ bolmaz andın tüñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer beylerin gönülünde hiyânet bulunursa, halka faydaları dokunmaz, onlardan vaz geç.
🇬🇧 EN 'If treachery abideth in the heart of rulers, they can bring no benefit to the people—abandon all hope of them!'
#2012 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گۈزەل بولمىسا بەگدە خۇي، سۆز ۋە تىل،
ئۇ ئەلدە تۇرالماي قاچار بەخت، بىل.

'If the ruler's heart, tongue, and conduct are not steadfast in truth, fortune fleeth from that realm and findeth no resting place.'

Beyin gönülü, dili ve tabiatı düzgün olmazsa, saadet o memlekette dolaşamaz, kaçar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگنىڭ كۆڭلى، تىلى ۋە قىلىقلىرى چىن ئىشەنچلىك بولمىسا، ئۇ ئەلدىن بەخت قاچىدۇ، ئۇ يەردە بەختكە ئورۇن بولمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تىل ئوڭاي بولماسا كۆر قىلىق ئول ئىلدىن قاچار قۇت تاپۇلماز يورىق
Köñül til oñay bolmasa kör kılık, ol ildin kaçar kut tapulmaz yorık
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyin gönülü, dili ve tabiatı düzgün olmazsa, saadet o memlekette dolaşamaz, kaçar.
🇬🇧 EN 'If the ruler's heart, tongue, and conduct are not steadfast in truth, fortune fleeth from that realm and findeth no resting place.'
#2013 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزىدە تۇرماس بەگكە قويما ئۈمىد،
ھاياتناڭ كېتەر بوش، قىلۇر نائۇمىد.

'Place no hope in a ruler who breaketh his word; thy life will be wasted in vain, and thou shalt reap only regret.'

Sözünde durmayan beye ümit bağlama, ömrün boşuna geçer ve peşiman olursun.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆزىدە تۇرمايدىغان بەگكە ئۈمىد باغلىما، ئۆمرۈڭ زايە كېتىدۇ ۋە ئۆكۈنسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزىن قىيغۇچى بەگكە تۇتما ئۇمۇنچ تىرىگلىك ياۋا بولغا قىلغاي ئۆكۈنچ
Sözin kıyğuçı begke tutma umunç, tiriglik yava bolğa kılğay ökünç
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözünde durmayan beye ümit bağlama, ömrün boşuna geçer ve peşiman olursun.
🇬🇧 EN 'Place no hope in a ruler who breaketh his word; thy life will be wasted in vain, and thou shalt reap only regret.'
#2014 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئولماق كېرەك ساق، يەنە بەك ھوشيار،
غاپىل بولسا بەگلەر، كۆپ پىتنە قوپار.

'A ruler must be exceedingly cautious and ever vigilant; if rulers be negligent, the calamity falleth upon the innocent.'

Bey çok ihtiyatlı ve çok da uyanık olmalı, beyler ihmalkâr olurlarsa, bunun cezasını başkaları çeker.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ناھايىتى ھوشيار ۋە سەگەك بولۇشى كېرەك، بەگ بىخۇد بولسا، پالاكەت باسىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ساق كەرەك بەگ يانا كەد ئودۇغ ئۇسات بولسا بەگلەر توقىنۇر يودۇغ
İdi sak kerek beg yana ked oduğ, usat bolsa begler tokınur yoduğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey çok ihtiyatlı ve çok da uyanık olmalı, beyler ihmalkâr olurlarsa, bunun cezasını başkaları çeker.
🇬🇧 EN 'A ruler must be exceedingly cautious and ever vigilant; if rulers be negligent, the calamity falleth upon the innocent.'
#2015 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىككى نەرسە ئەلگە باغ، ئاچقۇچ ئۆزى،
ھوشيارلىق ۋە قانۇن - ئەلناڭ يىلتىزى.

'The halter and lock of a realm consist of two things: one is vigilance, and the other is just law, which is the root of the state.'

Bir memleketin bağı ve kilidi iki şeyden ibarettir, biri— ihtiyatlılık, biri — kanun, bunlar esastır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلنىڭ نوختىسى ۋە قۇلۇپى ئىككى نەرسىدۇر، بىرى ھوشيارلىق، يەنە بىرى مەملىكەتنىڭ ئاساسى بولغان قانۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كى نەڭ تۇىۇر ئىلكە باغى بەكى بىرى ساقلىق ئول بىر تۆرۈ ئەل كۆكى
İki neñ tuıur ilke bağı beki, biri saklık ol bir törü el köki
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir memleketin bağı ve kilidi iki şeyden ibarettir, biri— ihtiyatlılık, biri — kanun, bunlar esastır.
🇬🇧 EN 'The halter and lock of a realm consist of two things: one is vigilance, and the other is just law, which is the root of the state.'
#2016 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قايۇ بەگ ساق ئولسا ئېلىن ساقلىدى،
ياۋ بوينىن يانجىدى ۋە يا باغلىدى.

'Whichever ruler is vigilant guardeth his country, subdueth the foe, and holdeth him firmly under the rein.'

Hangi bey ihtiyatlı ise, o memleketini muhafaza eder, düşmana boyun eğdirir ve onu sım-sıkı bağlar.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسى بەگ ھوشيار بولسا، ئېلىنى مۇستەھكەملىيەلەيدۇ، دۈشمەننى بويۇن ئەگدۈرۈپ، ئۇنى يۈگەنلىيەلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ بەگ ساق ئەرسە ئىلىن بەكلەدى ياغى بوينى يەنچتى ئۆزە ئىركلەدى
Kayu beg sak erse ilin bekledi, yağı boynı yençti öze irkledi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi bey ihtiyatlı ise, o memleketini muhafaza eder, düşmana boyun eğdirir ve onu sım-sıkı bağlar.
🇬🇧 EN 'Whichever ruler is vigilant guardeth his country, subdueth the foe, and holdeth him firmly under the rein.'
#2017 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قايۇ بەگ يورۇتسا قانۇننى كۆنى،
تۈزەتتى ئۇ ئەلنى، تۇغۇلدى كۈنى.

'Whichever ruler enacteth just laws in his realm ordereth his land and maketh his days radiant.'

Hangi bey memlekette doğru kanun koydu ise, o memleketini tanzim etmiş ve gününü aydınlatmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسى بەگ ئەلدە توغرا قانۇن يولغا قويسا، ئېلىنى روناق تاپقۇزىدۇ ۋە يورۇق كۈنگە يەتكۈزىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ بەگ تۆرۈ بەرسە ئەلدە كۆنى ئىلىن ئىتتى قودتى يارۇتتى كۈنى
Kayu beg törü berse elde köni, ilin itti kodtı yaruttı küni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi bey memlekette doğru kanun koydu ise, o memleketini tanzim etmiş ve gününü aydınlatmıştır.
🇬🇧 EN 'Whichever ruler enacteth just laws in his realm ordereth his land and maketh his days radiant.'
#2018 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلىك ئاساسى شۇ ئىككى ئېرۇر،
بۇ ئىككى تولۇق بولسا، بەگلىك قىلۇر.

'Behold, these two are the master reins of rule; when both are complete, the ruler truly ruleth.'

Beyliğin başı işte bu iki şeydir, bu ikisi tam olursa, bey beylik yapar.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، بەگلىكنىڭ نوختىسى بۇ ئىككى نەرسە دۇر، بۇ ئىككىسى تولۇق بولسا، بەگ بەگلىك قىلالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلىك باغى كۆر بۇ ئىكى بولۇر بۇ ئىكى تۈكەل بولسا بەگلىك تۇرۇر
Bu beglik bağı kör bu iki bolur, bu iki tükel bolsa beglik turur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyliğin başı işte bu iki şeydir, bu ikisi tam olursa, bey beylik yapar.
🇬🇧 EN 'Behold, these two are the master reins of rule; when both are complete, the ruler truly ruleth.'
#2019 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا بىر كۈرەشچان ئەر،
بولۇپ ھوشيار، ياۋنى يەكسان قىلغان ئەر.

Hear what the brave warrior who vanquisheth his foe through vigilance hath said:

İhtiyat ile hareket edip, düşmanını yenen, cesur muharip ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
ھوشيارلىق بىلەن ئۆز دۈشمىنىنى يەڭگەن، جەڭگىۋار، جەسۇر ئەر نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ياغىچى كۈر ئەر بۇ ساقلىق بىلە ئۆز ياغىسىن ئۇرار
Negü ter eşitgil yağıçı kür er, bu saklık bile öz yağısın urar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İhtiyat ile hareket edip, düşmanını yenen, cesur muharip ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the brave warrior who vanquisheth his foe through vigilance hath said:
#2020 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئايا ئەل بەگلىرى، ئەل ساقلاي دېسەڭ،
سەگەك بول، ھەر ياقتىن كۆزەت ئەلنى تەڭ.

'O ruler of the land, if thou desirest the preservation of thy country, keep watch over every corner of thy realm with vigilance!'

Ey ülke beyi, memleketin korunmasını istersen, memleketin her tarafında ihtiyat tedbirleri al.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەل باشقۇرغۇچى بەگ، ئەلنىڭ ئامانلىقىنى تىلسەڭ، ئېلىڭنىڭ ھەممە تەرىپىنى ھوشيارلىق بىلەن كۆزەتكىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايا ئىلچى بەگلەر ئىلىگ قولسا ساق بۇ ساقلىق بىلە سەن تۈزۈ ئىلكە باق
Ayâ ilçi begler ilig kolsa sak, bu saklık bile sen tüzü ilke bak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey ülke beyi, memleketin korunmasını istersen, memleketin her tarafında ihtiyat tedbirleri al.
🇬🇧 EN 'O ruler of the land, if thou desirest the preservation of thy country, keep watch over every corner of thy realm with vigilance!'
#2021 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سەگەكلىك بىلەن ئارتتى بەگلەر ئېلى،
بىيەرۋا بولۇش بۇزدى بەگلىك ئۇلى.

'Through vigilance the realm of rulers expandeth; through negligence, the foundations of rule are visibly shattered.'

Ihtiyatlılık beylerin ülkesini genişletir, ihmalkârlık ise, beyliğin temelini göz göre-göre sarsar.

نەسرىي يەشمىسى:
ھوشيارلىق بىلەن بەگنىڭ ئېلى كۈچىيىدۇ، بىخۇدلۇق بەگلىكنىڭ ئۇلىنى بۇزىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ساقلىق بىلە ئارتتى بەگلەر ئەلى ئوساللىق كۆرۈ بۇزدى بەگلىك ئۇلى
Bu saklık bile arttı begler eli, osallık körü buzdı beglik ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ihtiyatlılık beylerin ülkesini genişletir, ihmalkârlık ise, beyliğin temelini göz göre-göre sarsar.
🇬🇧 EN 'Through vigilance the realm of rulers expandeth; through negligence, the foundations of rule are visibly shattered.'
#2022 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھوشيارلىق بىلە يانجى ياۋ بوينىنى،
سوراپ ئەل، كەڭرۈ قىل ھايات قوينىنى.

'Through vigilance, bow the neck of the foe; administer justice to the people, and live in wide tranquility and ease.'

Bu ihtiyat ile sen düşmanın boynunu vur, halka hüküm et, rahat ve huzur içinde yaşa.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن ھوشيارلىق بىلەن دۈشمەننى بويۇن ئەگدۈر، خەلققە قانۇن يۈرگۈزۈپ، ھالاۋەتتە ئازادە ياشا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ساقلىق بىلە سەن ياغى بوينى يەنچ بودۇنقا تۆرۈ قىل تىرىل كەڭرۈ ئىنچ
Bu saklık bile sen yağı boynı yenç, bodunka törü kıl tiril keñrü inç
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu ihtiyat ile sen düşmanın boynunu vur, halka hüküm et, rahat ve huzur içinde yaşa.
🇬🇧 EN 'Through vigilance, bow the neck of the foe; administer justice to the people, and live in wide tranquility and ease.'
#2023 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئىككى نېمە بىرلە بەگلىك بۇزار،
كىرىپ ئەگرى يولغا، رۇس يولدىن ئازار.

'By two vices a ruler ruineth his own sovereignty, entering upon a crooked path and straying from rectitude:'

Bey iki şey ile kendi beyliğini bozar, eğri yola girer ve doğru yoldan şaşar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىككى نەرسە بىلەن ئەل باشقۇرغۇچى بەگلىكىنى بۇزىدۇ، ئەگرى يولغا كىرىپ، توغرىلىقتىن ئازىدۇ؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇كى نەڭ بىلە ئىلچى بەگلىك بۇزار كىرۈر ئەگرى يولقا كۆنىدىن ئازار
İki neñ bile ilçi beglik buzar, kirür egri yolka könidin azar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey iki şey ile kendi beyliğini bozar, eğri yola girer ve doğru yoldan şaşar.
🇬🇧 EN 'By two vices a ruler ruineth his own sovereignty, entering upon a crooked path and straying from rectitude:'
#2024 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرى غايىل ئولماق، بىرىدۇر زۇلۇم،
بۇلار بىرلە ئەلنى بۇزار بەگ چوقۇم.

'The one is tyranny, and the other is negligence; through these two, a ruler layeth waste his realm.'

Bunlardan biri zulüm, biri ihmalkârlıktır, bu ikisi ile bey memleketini harap eder.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى زۇلۇم، يەنە بىرى بىخۇدلۇق قىلىش، بۇ ئىككىسى بىلەن بەگ ئېلىنى خاراب قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرى كۈچ بىرىسى ئوساللىق قىلۇر بۇ ئىكى بىلە بەگ ئىلىن ئارتاتۇر
Biri küç birisi osallık kılur, bu iki bile beg ilin artatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan biri zulüm, biri ihmalkârlıktır, bu ikisi ile bey memleketini harap eder.
🇬🇧 EN 'The one is tyranny, and the other is negligence; through these two, a ruler layeth waste his realm.'
#2025 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر ئىستىسەڭ يېغى بوينىن ئۈزۈش،
كېرەك كۆز - قۇلاق بىرلە ھوشيار تۇرۇش.

'If thou desirest to break the neck of the enemy, thou must keep both ear and eye constantly alert.'

Düşmanın boynunu kırmak istersen, gözünü, kulağını tetikte bulundurmalısın.

نەسرىي يەشمىسى:
سەن دۈشمەننى بويۇن ئەگدۈرىمەن دېسەڭ، قۇلاق ۋە كۆزۈڭنى ھوشيار تۇتۇشۇڭ كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى بوينى يەنچمەك تىلەر ئەرسە سەن قۇلاق كۆز كەرەك ساق قىلىپ تۇرسا سەن
Yağı boynı yençmek tiler erse sen, kulak köz kerek sak kılıp tursa sen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmanın boynunu kırmak istersen, gözünü, kulağını tetikte bulundurmalısın.
🇬🇧 EN 'If thou desirest to break the neck of the enemy, thou must keep both ear and eye constantly alert.'
#2026 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سەگەكلىك بىلەن بەگ يوقاتتى يېغى،
بىپەرۋا بولۇپ بۇزدى بەگلىك يېغى.

'Through vigilance rulers have vanquished their foes, and through negligence they have severed the bonds of their sovereignty.'

Beyler düşmanı ihtiyat ile vurmuşlar ve ihmalkârlık ile beyliğin bağlarını çözmüşlerdir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر ھوشيارلىق بىلەن دۈشمىنىنى مەغلۇب قىلغان، بىخۇدلۇق بىلەن بەگلىكىنىڭ بېغىنى ئۈزگەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ساقلىق بىلە سانچتى بەگلەر ياغى ئوساللىق بىلە بۇزدى بەگلىك باغى
Bu saklık bile sançtı begler yağı, osallık bile buzdı beglik bağı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler düşmanı ihtiyat ile vurmuşlar ve ihmalkârlık ile beyliğin bağlarını çözmüşlerdir.
🇬🇧 EN 'Through vigilance rulers have vanquished their foes, and through negligence they have severed the bonds of their sovereignty.'
#2027 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
غايىل بولسا بەگلەر ئىش ئولماس تامام،
غايىل بەگدە بەگلىك ئۇ قىلماس داۋام.

'If rulers be negligent, they cannot accomplish their duties; know with certainty that a negligent prince cannot sustain his rule.'

Beyler ihmalkâr olurlarsa, işlerini başaramazlar, bey iyice bilmelidir ki, ihmalkârlık ederse, beyliği devam edemez.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر بىخۇد بولسا، ئىشلىرىنى پۈتتۈرەلمەيدۇ، ئىشىنىش، بىلىش كېرەككى، بىخۇد بەگ بەگلىك قىلالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوسال بولسا بەگلەر ئىشىن بۈترۈمەز ئوسال بەگ بۈتۈن بىلگۈ بەگلىك يەمەز
Osal bolsa begler işin bütrümez, osal beg bütün bilgü beglik yemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler ihmalkâr olurlarsa, işlerini başaramazlar, bey iyice bilmelidir ki, ihmalkârlık ederse, beyliği devam edemez.
🇬🇧 EN 'If rulers be negligent, they cannot accomplish their duties; know with certainty that a negligent prince cannot sustain his rule.'
#2028 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىپەرۋانى دائىم باسار سەگەك ئەر،
غايىل بولمىسا ياۋ، ئۇنى كىم يېڭەر.

'The vigilant warrior is ever prepared, laying an ambush for the negligent; unless the enemy be negligent, who could ever conquer him?'

ihtiyatlı insan dâima hazırlıklı bulunur ve ıhmâlkâre pusu kurar.

نەسرىي يەشمىسى:
ھوشيار ئەر دائىم تەييار تۈرۈپ، بىخۇدلارنى قاپقانغا چۈشۈرىدۇ، ئەگەر دۈشمەن بىخۇد بولمىسا، ئۇنى كىم يېڭەلەيدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساق ئەر تۇتچى ئىتنىپ ئوسالىغ بۇسار ئوسال بولماغىنچا ياغىغ كىم باسار
Sak er tutçı itnip osalığ busar, osal bolmağınça yağığ kim basar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ihtiyatlı insan dâima hazırlıklı bulunur ve ıhmâlkâre pusu kurar.
🇬🇧 EN 'The vigilant warrior is ever prepared, laying an ambush for the negligent; unless the enemy be negligent, who could ever conquer him?'
#2029 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ساق ئولسا بېگى، ئەلگە تەگمەس ئېلىگ،
ئەگەر تەگسە، چارە تاپار ئاڭ - بىلىك.

'If the ruler be vigilant, no hostile hand can touch his realm; and if any dare to touch it, he repelleth the assault with intellect and wisdom.'

Bey ihtiyatlı olursa, memleketine el dokundurmaz, eğer dokunursa, o bu tecâvüzü akıl, fikir ve bilgisi ile karşılar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ھوشيار بولسا، ئەلگە ھېچكىم قول تەگكۈزەلمەيدۇ، قول تەگكۈزسە، ئەقىل پاراسەت، بىلىم بىلەن تەدبىر كۆرىدۇ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساق ئەرسە بەگى ئىلكە تەگمەز ئەلىگ قالى تەگسە يەترۈر ئۇقۇش ئۆگ بىلىگ
Sak erse begi ilke tegmez elig, kalı tegse yetrür ukuş ög bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey ihtiyatlı olursa, memleketine el dokundurmaz, eğer dokunursa, o bu tecâvüzü akıl, fikir ve bilgisi ile karşılar.
🇬🇧 EN 'If the ruler be vigilant, no hostile hand can touch his realm; and if any dare to touch it, he repelleth the assault with intellect and wisdom.'
#2030 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۈرەلمەس زالىم بەگ بەگلىك دەۋرىنى،
كۆتۈرمەيدۇ خەلقى ئۇنىڭ زۇلمىنى.

'The tyrant cannot long enjoy his rule, for the people cannot endure the heavy yoke of tyranny forever.'

Zâlim adam üzün müddet beyliğe sahip olamaz, zâlimin zulmüne halk uzun müddet dayanamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
زوراۋان زالىم كىشى ئۆزىمۇ ئۈزۈن بەگلىك قىلالمايدۇ، چۈنكى زالىمنىڭ زۈلمىنى خەلق كۆتۈرەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ كۈچكەي كىشى كەندۈ بەگلىك يەمەز بۇ كۈچكەي كۈچىنى بودۇن كۆترۈمەز
Bu küçkey kişi kendü beglik yemez, bu küçkey küçini bodun kötrümez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Zâlim adam üzün müddet beyliğe sahip olamaz, zâlimin zulmüne halk uzun müddet dayanamaz.
🇬🇧 EN 'The tyrant cannot long enjoy his rule, for the people cannot endure the heavy yoke of tyranny forever.'
#2031 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا بىلىملىك سۆزىن،
بولالمايدۇ زالىم ھۆكۈمران ئۇزۇن.

Hear how the wise man expresseth this truth: a tyrant cannot hold sway over his land for any length of time.

Bilgili bunu nasıl ifâde eder, dinle, zâlim memleketine uzun müddet hüküm edemez.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشى نېمە دەيدۇ، سۆزىنى ئاڭلا: زالىم ئۆز ئېلىنى ئۈزۈن مۇددەت سورىيالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بىلىگلىگ سۆزۈن يەيۈمەدى كۈچكەي ئىلىن كەچ ئۇزۇن
Negü ter eşitgil biliglig sözün, yeyümedi küçkey ilin keç uzun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili bunu nasıl ifâde eder, dinle, zâlim memleketine uzun müddet hüküm edemez.
🇬🇧 EN Hear how the wise man expresseth this truth: a tyrant cannot hold sway over his land for any length of time.
#2032 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
زۇلۇم ئوت، يېقىنلاشسا، ئۇ كۆيدۈرەر،
قانۇن سۇ، ئۇ ئاقسا، نېمەتلەر ئۈنەر.

'Tyranny is a consuming fire that burneth whoever approacheth it; just law is living water—wherever it floweth, bounties flourish.'

Zulüm yanar âteştir, yaklaşanı yakar, kanun— sudur, akarsa, nimet yetişir.

نەسرىي يەشمىسى:
زۈلۈم زورلۇق كۆيەر ئوتتۇركى، يېقىنلاشسا، ئادەم كۆيىدۇ، قانۇن بىر سۇدۇركى، ئۇ ئاقسا نېمەت ئۈنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆيەر ئوت-تۇرۇر كۈچ ياغۇسا كۈيەر تۆرۈ سۇۋ-تۇرۇر ئاقسا نىمەت ئۆنەر
Köyer ot-turur küç yağusa küyer, törü suv-turur aksa nimet öner
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Zulüm yanar âteştir, yaklaşanı yakar, kanun— sudur, akarsa, nimet yetişir.
🇬🇧 EN 'Tyranny is a consuming fire that burneth whoever approacheth it; just law is living water—wherever it floweth, bounties flourish.'
#2033 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولاي دېسەڭ ئەلگە ئۇزۇن ھۆكۈمران،
قانۇن تۈز، يۈرۈت، خەلقنى ئاسرا ھامان.

'If thou desirest to reign long over thy realm, O sage, administer the law with justice, and protect the people!'

Ey hakîm, memlekette uzun müddet hüküm sürmek istersen, kanunu doğru yürütmeli ve halkı korumalısın.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دانا، ئۇزۇنراق ئەل سوراش ئۈچۈن توغرا قانۇن يۈرگۈزۈش، خەلقنى قوغداش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇزۇن ئەل يىيەيىن تەسە ئاي بۈگۈ تۆرۈ تۈز يورىتغۇ بودۇنۇغ كۆگۈ
Uzun el yiyeyin tese ay bügü, törü tüz yorıtğu bodunuğ kögü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hakîm, memlekette uzun müddet hüküm sürmek istersen, kanunu doğru yürütmeli ve halkı korumalısın.
🇬🇧 EN 'If thou desirest to reign long over thy realm, O sage, administer the law with justice, and protect the people!'
#2034 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەل ئارتار قانۇن بىرلە، تۈزىلۈر جاھان،
زۈلۈم بىرلە كېمىپ ئەل، بۇزۇلۇر جاھان.

'Through law the realm expandeth and the world is set in order; through tyranny the country dwindleth and the world is ruined.'

Kanun ile ülke genişler ve dünya düzene girer, zulüm ile ülke eksilir ve dünya bozulur.

نەسرىي يەشمىسى:
قانۇن بىلەن ئەل روناق تاپىدۇ، دۇنيا تۈزىلىدۇ، زۈلۈم بىلەن ئەل خارابلىشىدۇ، دۇنيا بۇزۇلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەل ئارتار تۆرۈ بىرلە ئىتلۈر ئاجۇن ئەل ئەكسۈر بۇ كۈچ بىرلە بۇزلۇر ئاجۇن
El artar törü birle itlür ajun, el eksür bu küç birle buzlur ajun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kanun ile ülke genişler ve dünya düzene girer, zulüm ile ülke eksilir ve dünya bozulur.
🇬🇧 EN 'Through law the realm expandeth and the world is set in order; through tyranny the country dwindleth and the world is ruined.'
#2035 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆپ ئوردا بۇزدى زالىم زۈلۈم بىلە،
تىرىك ئۆلدى ئاخىر ئۇ ئاچلىق ئىلە.

'Many are the palaces that tyrants have destroyed through oppression, only to perish themselves of hunger in the end.'

Zâlim zulmü ile bir çok sarayları harap etmiş ve sonunda kendisi açlıktan ölmüştür.

نەسرىي يەشمىسى:
زالىملار زۈلۈم بىلەن تالاي ئوردىلارنى بۇزدى، ۋە ئاخىر بۇ زالىملار ئاچلىقتىن ئۆلدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەلىم ئوردۇلار بۇزدى كۈچكەي كۈچىن تورۇ ئۆلدى ئاھىر بۇ كۈچكەي ئاچىن
Telim ordular buzdı küçkey küçin, toru öldi âhır bu küçkey açın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Zâlim zulmü ile bir çok sarayları harap etmiş ve sonunda kendisi açlıktan ölmüştür.
🇬🇧 EN 'Many are the palaces that tyrants have destroyed through oppression, only to perish themselves of hunger in the end.'
#2036 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۈزەپ بەگ كۆڭۈلنى يۈرۈتسە قانۇن،
بۇ بەگلىك بۇزۇلماس، تۇرار بەك ئۇزۇن.

'If rulers keep their hearts upright and enforce the law, their sovereignty shall never be broken, but shall stand firm for ages.'

Beyler gönüllerini temiz tutar ve kanunu tatbik ederlerse, beylik bozulmaz ve uzun müddet ayakta durur.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر كۆڭلىنى دۇرۇس تۇتۇپ، قانۇننى يولغا قويسا، بۇ بەگلىك بۇزۇلمايدۇ، ئۇزۇن مۇددەت ئۆرە تۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تۈزسە بەگلەر يورىتسا تۆرۈ بۇ بەگلىك بۇزۇلماز تۇرۇر كەچ ئۆرۈ
Köñül tüzse begler yorıtsa törü, bu beglik buzulmaz turur keç örü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler gönüllerini temiz tutar ve kanunu tatbik ederlerse, beylik bozulmaz ve uzun müddet ayakta durur.
🇬🇧 EN 'If rulers keep their hearts upright and enforce the law, their sovereignty shall never be broken, but shall stand firm for ages.'
#2037 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ياماندىن ياماندۇر، ئەي ساھىبقىران،
ئەگەر ئاتىلىپ قالسا يالغانچى خان.

'Worst of all vices, O blessed King, is for rulers to be branded with the name of liar.'

Ey devletli hükümdar, en kötüsü beylerin adının yalancıya çıkmasıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دۆلەتمەن ئەلىگ، ھەممىدىن يامىنى بەگلەرنىڭ يالغانچى دەپ ئاتىلىپ قېلىشىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغدا ياراسىز ئاي ئىلىگ قۇتى بۇ بەگلەر ئۆزە قوپسا يالغان ئاتى
Kamuğda yarasız ay ilig kutı, bu begler öze kopsa yalğan atı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey devletli hükümdar, en kötüsü beylerin adının yalancıya çıkmasıdır.
🇬🇧 EN 'Worst of all vices, O blessed King, is for rulers to be branded with the name of liar.'
#2038 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆزى چىن ئولسا بەگنىڭ، خۇلقى گۈزەل،
ئىشەنگەي، ياخشى كۈن كۆرۈپ ئاڭا ئەل.

'The ruler's word must be true and his conduct trustworthy, that the people may place their faith in him and live in peace.'

Beyin sözü doğru olmalı, tavır ve hareketi itimat telkin etmelidir ki, halk ona inansın ve huzur içinde yaşasın.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگنىڭ سۆزى توغرا، قىلقلىرى ئىشەنچلىك بولسۇنكى، خەلق ئۇنىڭغا ئىشەنسۇن ۋە بەختىيار ياشىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزى چىن كەرەك بەگ نە قىلقى بۈتۈن ئىنانسا ئاڭار ھالق تىرىلسە قۇتۇن
Sözi çın kerek beg ne kılkı bütün, ınansa añar halk tirilse kutun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyin sözü doğru olmalı, tavır ve hareketi itimat telkin etmelidir ki, halk ona inansın ve huzur içinde yaşasın.
🇬🇧 EN 'The ruler's word must be true and his conduct trustworthy, that the people may place their faith in him and live in peace.'
#2039 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يالغانچى كىشىلەر ۋاپاسىز بولۇر،
ۋاپاسىزلار خەلققە ئوساللىق قىلۇر.

'Lying men are devoid of fidelity; and faithless men perform deeds that bring ruin upon the people.'

Yalancı insanlar vefasız olur, vefasız kimseler halkın hayrına uygun olmayan işler yaparlar.

نەسرىي يەشمىسى:
يالغانچى كىشلەر ۋاپاسىز بولىدۇ، ۋاپاسىز كىشى خەلققە نالايىق ئىشلارنى قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ يالغان كىشىلەر ۋەفاسىز بولۇر ۋەفاسىز كىشى ھالققا تەڭسىز قىلۇر
Bu yalğan kişiler vefâsız bolur, vefâsız kişi halkka teñsiz kılur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yalancı insanlar vefasız olur, vefasız kimseler halkın hayrına uygun olmayan işler yaparlar.
🇬🇧 EN 'Lying men are devoid of fidelity; and faithless men perform deeds that bring ruin upon the people.'
#2040 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىنېمە دەر، ئىشتىكىن، ۋاپالىق كىشى،
ۋاپادۇر كىشىگە كىشىلىك بېشى.

Hear what the faithful man saith; fidelity is the very foundation of true humanity:

Vefalı insan ne der, dinle, insan için insanlığın başı vefadır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋاپادار كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: ۋاپا كىشى ئۈچۈن ئادەملىكنىڭ بېشىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ۋەفالىغ كىشى ۋەفا ئول كىشىكە كىشىلىك باشى
Negü ter eşitgil vefâlığ kişi, vefâ ol kişike kişilik başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vefalı insan ne der, dinle, insan için insanlığın başı vefadır.
🇬🇧 EN Hear what the faithful man saith; fidelity is the very foundation of true humanity:
#2041 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلى يالغان ئەرنىڭ جاپا قىلقى ئول،
جاپا كىمدە بولسا ئېرۇر يىلقى ئول.

'He whose speech is false dealeth only in treachery; and he who dealeth in treachery is no better than a beast.'

Sözü yalan olan kimsenin tavır ve hareketi cefâdır, cefâ kimde ise, o kimse hayvandır.

نەسرىي يەشمىسى:
”سۆزى يالغاننىڭ قىلمىشى جاپادۇر، كىم بىراۋغا جاپا قىلسا ئۇ ھايۋاندۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلى يالغان ئەرنىڭ جەفا قىلقى ئول جەفا كىمدە ئەرسە ئۇش ئول يىلقى ئول
Tili yalğan erniñ cefâ kılkı ol, cefâ kimde erse uş ol yılkı ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sözü yalan olan kimsenin tavır ve hareketi cefâdır, cefâ kimde ise, o kimse hayvandır.
🇬🇧 EN 'He whose speech is false dealeth only in treachery; and he who dealeth in treachery is no better than a beast.'
#2042 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەلەپ قىلما ۋاپا يالغانچىلاردىن،
بۇ سۆزلەر سىنالغان ئۇزۇن يىلقى ئول.

'Expect no fidelity from a liar; this is a truth tested through long years and ages.'

Yalancı adamdan vefa bekleme, bu uzun yıllardan beri tecrübe edilmiş bir sözdür.

نەسرىي يەشمىسى:
يالغانچى كىشىدىن ۋاپا كۈتمە، بۇ، كۆپ يىللار مابەينىدە سىنالغان سۆزدۇر.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى يالغانمدا تىلەمە ۋەفا بۇ بىر سۆز سىنانمىش ئۈكۈش يىلقى ئول
Kişi yalğanmda tileme vefâ, bu bir söz sınanmış üküş yılkı ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yalancı adamdan vefa bekleme, bu uzun yıllardan beri tecrübe edilmiş bir sözdür.
🇬🇧 EN 'Expect no fidelity from a liar; this is a truth tested through long years and ages.'
#2043 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگلەرگە يۈرەكلىك، جەسۇرلۇق كېرەك،
تېتىغاي ئۇ ياۋغا يۈرەك بىرلە بەك.

'A ruler must be courageous, heroic, and intrepid; with a stout heart, he standeth firm against every foe.'

Bey cesur, kahraman ve atılgan olmalı, bey cesareti ile düşmana karşı koyar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ يۈرەكلىك ھەمدە قورقماس، باتۇر بولسۇن، يۈرەك بىلەن دۈشمەنگە تېتىغىلى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈرەكلىگ كەرەك بەگ يەمە ئالپ ئاتىم يۈرەك بىرلە بولدى ياغىقا تىتىم
Yüreklig kerek beg yeme alp atım, yürek birle boldı yağıka titim
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey cesur, kahraman ve atılgan olmalı, bey cesareti ile düşmana karşı koyar.
🇬🇧 EN 'A ruler must be courageous, heroic, and intrepid; with a stout heart, he standeth firm against every foe.'
#2044 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئەسكەر بېشى بەك يۈرەكلىك كېرەك،
يۈرەكسىز كىشى ئۇندىن ئالسۇن يۈرەك.

'The commander of an army must be brave and valiant, that fearful soldiers may draw courage from his example.'

Korkak askerin cesaret alması için, kumandanın kahraman ve cesur olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەر قوماندانى جەسۇر، يۈرەكلىك بولۇشى كېرەككى، يۈرەكسىز ئەسكەرلەر ئۇنىڭدىن جاسارەت ئۆگەنسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈ باشلار ئەرەن كۈر يۈرەكلىگ كەرەك يۈرەكسىز ئەر ئات ئالسا ئاندىن يۈرەك
Sü başlar eren kür yüreklig kerek, yüreksiz er at alsa andın yürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Korkak askerin cesaret alması için, kumandanın kahraman ve cesur olması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'The commander of an army must be brave and valiant, that fearful soldiers may draw courage from his example.'
#2045 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يۈرەكلىك يۈرەكسىزنىڭ ئولسا بېشى،
يۈرەكلىك بولۇر ئاندا ھەممە كىشى.

'When a brave warrior standeth at the head of the faint-hearted, every soldier becometh bold through him.'

Cesur insan korkakların başına geçer ve her kes ondan cesaret alır.

نەسرىي يەشمىسى:
يۈرەكلىك كىشى يۈرەكسىزلەرگە باشلىق بولسا، ئاندىن ھەممە كىشى يۈرەكلىك بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈرەكلىگ يۈرەكسىزكە بولسا باشى يۈرەكلىگ بولۇر ئۆترۈ تەگمە كىشى
Yüreklig yüreksizke bolsa başı, yüreklig bolur ötrü tegme kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cesur insan korkakların başına geçer ve her kes ondan cesaret alır.
🇬🇧 EN 'When a brave warrior standeth at the head of the faint-hearted, every soldier becometh bold through him.'
#2046 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆزنىڭ گۇۋاھى بۇ بېيىت ئوقى،
بۇ سۆزنى كۆڭۈلدە ساقلاپ تۇت تېخى.

Read this verse that testifieth to this truth; prepare thy heart and mind to receive its wisdom:

Bu söze şahit olarak, şu beyti oku, bu sözü gönülüne al ve aklına koy.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ سۆزگە شاھىت بولغان شۇ بېيتنى ئوقۇ، بۇ سۆزنى دىلىڭ، ئەقلىڭ بىلەن چۈشىنىشكە تەييارلان:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ سۆزكە تانۇقى بۇ بەيتىگ ئوقى بۇ سۆزكە ئانۇق تۇت كۆڭۈل ئۆگ تاقى
Bu sözke tanukı bu beytig okı, bu sözke anuk tut köñül ög takı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu söze şahit olarak, şu beyti oku, bu sözü gönülüne al ve aklına koy.
🇬🇧 EN Read this verse that testifieth to this truth; prepare thy heart and mind to receive its wisdom:
#2047 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولسۇن سە ئىتقا، كۆر، باش ئارسلان،
بولۇر ئىتلار ھەممە ئارسلانسىمان.

'If a lion becometh the leader of dogs, behold, every dog becometh like a lion against its foe;'

Arslan köpeklere baş olursa, köpeklerin her biri kendi karşısındakine arslan kesilir.

نەسرىي يەشمىسى:
”قارا، ئارسلان ئىتلارغا باش بولسا، بارچە ئىتلار ئارسلاندەك بولىدۇ،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈر ئارسلان بولۇ بەرسە ئىتقا باشى بۇ ئىت بارچا ئارسلان بولۇر ئۆز تۇشى
Kür arslan bolu berse ıtka başı, bu ıt barça arslan bolur öz tuşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Arslan köpeklere baş olursa, köpeklerin her biri kendi karşısındakine arslan kesilir.
🇬🇧 EN 'If a lion becometh the leader of dogs, behold, every dog becometh like a lion against its foe;'
#2048 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا ئىت ئۇ ئارسلانغا باش،
بولۇر ئارسلانلار ھەم ئىتتەك ھامان.

'Yet if a dog becometh the leader of lions, all those lions take upon themselves the cowardly nature of dogs!'

Eğer arslanlara köpek baş olursa, o arslanların hepsi köpek gibi olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ئارسلانغا ئىت باشچىلىق قىلسا، بارچە ئارسلانلار ئىت سىياقىغا كىرىپ قالىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بولسۇ ئارسلانقا ئىت باشچىسى ئول ئارسلان بولۇر بارچا ئىت ساقىشى
Kalı bolsu arslanka ıt başçısı, ol arslan bolur barça ıt sakışı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer arslanlara köpek baş olursa, o arslanların hepsi köpek gibi olur.
🇬🇧 EN 'Yet if a dog becometh the leader of lions, all those lions take upon themselves the cowardly nature of dogs!'
#2049 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە بەگ كىچىك دىل، سېخىي بولغۇلۇق،
بۇنىڭ بىرلە قىلىقىن بېسىق تۇتقۇلۇق.

'A ruler must possess generosity and humility, accompanied by a tranquil and forbearing nature.'

Beye cömertlik ve alçak gönüllülük lâzımdır, alçak gönllülük ile birlikte tabiatı da sakin olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ئۈچۈن سېخىيلىق ۋە كەمتەرلىك كېرەك، كەمتەرلىك بىلەن مەجەزى مۇلايىم بولىدۇ .
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقىلىق كەرەك بەگكە قودقى كۆڭۈل بۇ قودقى كۆڭۈل بىرلە قىلقى ئامۇل
Akılık kerek begke kodkı köñül, bu kodkı köñül birle kılkı amul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beye cömertlik ve alçak gönüllülük lâzımdır, alçak gönllülük ile birlikte tabiatı da sakin olmalıdır.
🇬🇧 EN 'A ruler must possess generosity and humility, accompanied by a tranquil and forbearing nature.'
#2050 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېخىي بولسا بەگلەر ئېتى تارىلۇر،
ئېتى ۋە شۆھرىتىلە جاھان قوغدىلۇر.

'When rulers are generous, their renown spreadeth across the world, and through their good name the realm is preserved.'

Beyler cömert olursa, adları dünyaya yayılır, bunların nâm ve şöhretim üc dünya korunur.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر سېخىي بولسا، نامى مەشھۇر بولىدۇ، نام شۆھرىتى بىلەن دۇنيانى ئىگىلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقى بولسا بەگلەر ئاتى چاۋلانۇر ئاتى چاۋى بىرلە ئاجۇن بەكلەنۈر
Akı bolsa begler atı çavlanur, atı çavı birle ajun beklenür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler cömert olursa, adları dünyaya yayılır, bunların nâm ve şöhretim üc dünya korunur.
🇬🇧 EN 'When rulers are generous, their renown spreadeth across the world, and through their good name the realm is preserved.'
#2051 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەر، ئات تۈپلىنىپ ئاڭا، لەشكەر بولۇر،
بۇ لەشكەر بىلەن ئەر تىلىكىن تاپۇر.

'Soldiers assemble in throngs and form a mighty army; through soldiers and the army, man attaineth his desired goal.'

Etrafına üşüşerek, asker toplanır ve ordu olur, asker ve ordu ile insan dileğine kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
تۈركۈملەپ ئەسكەر يىغىلىپ، قوشۇن تەشكىل بولىدۇ، ئەسكەر ۋە قوشۇن بىلەن كىشى تىلىكىگە ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاۋا يىغلۇ تىرلۈر ئەر ئات سۈ بولۇر ئەر ئات سۈ بىلە ئەر تىلەكىن بۇلۇر
Ava yığlu tirlür er at sü bolur, er at sü bile er tilekin bulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Etrafına üşüşerek, asker toplanır ve ordu olur, asker ve ordu ile insan dileğine kavuşur.
🇬🇧 EN 'Soldiers assemble in throngs and form a mighty army; through soldiers and the army, man attaineth his desired goal.'
#2052 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشىت، چەڭ بىلەن ئۆتكەن ئەر،
ئۇرۇپ ئال، ئەي باتۇر، يەنە ئەرگە بەر.

'Hear what the victorious warrior who fighteth for his livelihood saith: O hero, strike and take, and give what thou hast taken unto thy warriors!'

Harp eden ve hayatını bununla kazanan insan ne der, dinle : ey kahraman, vur al ve aldıklarını tekrar yiğitlere ver.

نەسرىي يەشمىسى:
يىغىپ توپلاپ يېگۈچى كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: ئەي قەھرىمان، يىغىپ توپلا ھەم يىگىتلىرىڭگە بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۇرۇپ يەگلى ئەر ئۇرۇپ ئال ئاي ئالپ ئەر يانا ئەركە بەر
Negü ter eşitgil urup yegli er, urup al ay alp er yana erke ber
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Harp eden ve hayatını bununla kazanan insan ne der, dinle : ey kahraman, vur al ve aldıklarını tekrar yiğitlere ver.
🇬🇧 EN 'Hear what the victorious warrior who fighteth for his livelihood saith: O hero, strike and take, and give what thou hast taken unto thy warriors!'
#2053 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېخىي بول. بېغىشلا، ئىچۈر ھەم يېگۈز،
يەنە سەن ئۇرۇپ ئال، كېمەيسە ئەگەر.

'Be generous, bestow gifts, feed and give drink; if thy wealth diminisheth, strike again, gather more, and replenish what was spent!'

Cömert ol, bağışla, yedir ve içir, eğer malın eksilirse, tekrar vur, al ve eksileni tamamla.

نەسرىي يەشمىسى:
سېخىي بول، ئىنئام قىل، يېگۈز ھەم ئىچكۈز، ئەگەر مېلىڭ ئۆكسۈپ قالسا، يەنە يىغىپ توپلا، يېگۈز.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقى بول باغىشلا ئىچۈر ھەم يەتۈر قالى ئەكسۈسە ئۇر يانا ئال يەتۈر
Akı bol bağışla içür hem yetür, kalı eksüse ur yana al yetür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cömert ol, bağışla, yedir ve içir, eğer malın eksilirse, tekrar vur, al ve eksileni tamamla.
🇬🇧 EN 'Be generous, bestow gifts, feed and give drink; if thy wealth diminisheth, strike again, gather more, and replenish what was spent!'
#2054 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جەسۇر، كۆزى ئۆتكۈرگە مال ئۆكسۈمەس،
ئالغۇر ئاق لاچىنغا يېمەك كەملىمەس.

'Unto the bold and resolute hero, wealth is never lacking, just as grain is never wanting for the hunting white falcon.'

Cesur, gözü pek olan insan için mal eksik olmaz, ak doğan için derem eksik olmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
جەسۇر، باتۇر ئەرگە مال ئۆكسۈمەيدۇ، ئالغۇر ئاق قۇش ئۈچۈن يەم ئۆكسۈمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئازىغلىغ كۈر ئەركە بۇ نەڭ ئەكسۈمەز تۇتۇغلى ئۈرۈڭ قۇشقا مەڭ ئەكسۈمەز
Azığlığ kür erke bu neñ eksümez, tutuğlı ürüñ kuşka meñ eksümez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cesur, gözü pek olan insan için mal eksik olmaz, ak doğan için derem eksik olmaz.
🇬🇧 EN 'Unto the bold and resolute hero, wealth is never lacking, just as grain is never wanting for the hunting white falcon.'
#2055 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ، پالتا، ئوقيا بىلەن كۈچ،
يۈرەك بار ئولسا، باتۇر مالدىن قورقماس كېرەك.

'As long as sword, axe, bow, and arrow are wielded with stout heart and strength, a brave man need never worry over wealth.'

Kılıç, balta, ok, yay ile kuvvet ve cesaret varken, yiğit adam mal için endişe etmemelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىچ، پالتا، ئوقيا، كۈچ جاسارەت ۋە يۈرەك بولىدىكەن، يىگىت كىشى مال ئۈچۈن ئەندىشە قىلماسلىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بالدۇ ئوق يا قاۋى كۈچ يۈرەك بار ئەركەن كەد ئەر نەڭكە قورقماز كەرەك
Kılıç baldu ok ya kavi küç yürek, bar erken ked er neñke korkmaz kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kılıç, balta, ok, yay ile kuvvet ve cesaret varken, yiğit adam mal için endişe etmemelidir.
🇬🇧 EN 'As long as sword, axe, bow, and arrow are wielded with stout heart and strength, a brave man need never worry over wealth.'
#2056 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھاندار، ئاقىل بەگ نېچۈك گەنج يىغۇر،
ئەر، ئات قايدا بولسا، ئېنىق گەنج ئالۇر.

'How doth the wise ruler of the world gather his treasure? Wherever his army marcheth, he findeth a ready treasure-house.'

Dünya hâkimi hakîm bey niçin hazîne toplar, asker nerede ise, oradan hazır hazîne alır.

نەسرىي يەشمىسى:
جاھاننى ئىگىلىگەن دانا بەگ خەزىنىنى قانداق توپلىدى؟ قوشۇن قەيەرگە بارسا شژ يەردىن تەييار خەزىنە ئالدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇنچى بۈگۈ بەگ نەلۈك كەنچ ئۇرۇر ئەر ئات قايدا بولسا ئانۇق كەنچ ئالۇر
Ajunçı bügü beg nelük kenç urur, er at kayda bolsa anuk kenç alur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya hâkimi hakîm bey niçin hazîne toplar, asker nerede ise, oradan hazır hazîne alır.
🇬🇧 EN 'How doth the wise ruler of the world gather his treasure? Wherever his army marcheth, he findeth a ready treasure-house.'
#2057 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۇتۇشقا جاھان لەشكەر، ئات،
ئەر كېرەك، ئەر، ئات تۇتقىلى تولا ماللار كېرەك.

'To hold a realm, one must have a mighty army and valiant warriors; to maintain the army, abundant wealth and revenue are needed;'

Memleket tutmak için, çok asker ve ordu lâzımdır, askeri beslemek için de çok mal ve servete ihtiyaç vardır.

نەسرىي يەشمىسى:
مەملىكەتنى باشقۇرۇش ئۈچۈن كۆپ ئەسكەر ۋە قوشۇن كېرەك، قوشۇننى تۇتۇپ تۇرماق ئۈچۈن كۆپ مال دۇنيا كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئەل تۇتغۇقا كۆپ ئەر ئات سۈ كەرەك ئەر ئات تۇتغۇقا نەڭ تاۋار تۈ كەرەك
Bu el tutğuka köp er at sü kerek, er at tutğuka neñ tavar tü kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleket tutmak için, çok asker ve ordu lâzımdır, askeri beslemek için de çok mal ve servete ihtiyaç vardır.
🇬🇧 EN 'To hold a realm, one must have a mighty army and valiant warriors; to maintain the army, abundant wealth and revenue are needed;'
#2058 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ مال يىغقىلى بىر باي بودۇن كېرەك،
بېيىسۇن دېسەڭ ئەل، تۈز قانۇن كېرەك.

'To obtain this wealth, the people must be prosperous; and for the people to become prosperous, equitable laws must be enacted!'

Bu malı elde etmek için, halkın zengin olması gerektir, halkın zengin olması için de, doğru kanunlar konulmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
مال دۇنيا ئېلىشقا خەلق باي بولۇشى كېرەك، خەلقنىڭ باي بولۇشى ئۈچۈن توغرا قانۇن يولغا قويۇلسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ نەڭ ئالغۇقا بىر كەرەك باي بودۇن بودۇن بايلىقىڭا تۆرۈ تۈز قودۇن
Bu neñ alğuka bir kerek bay bodun, bodun baylıkıña törü tüz kodun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu malı elde etmek için, halkın zengin olması gerektir, halkın zengin olması için de, doğru kanunlar konulmalıdır.
🇬🇧 EN 'To obtain this wealth, the people must be prosperous; and for the people to become prosperous, equitable laws must be enacted!'
#2059 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلاردىن بىرى قالسا، تۆتى قالۇر،
بۇ تۆتى يوقالسا، بەگلىكمۇ ئۆلۈر.

'If even one of these four is neglected, the other three fall away; and if all four are neglected, the foundation of sovereignty perisheth!'

Bunlardan bin ihmâl edilirse, dördü de kalır, dördü birden ihmâl edilirse, beylik çözülmeğe yüz tutar

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلاردىن بىرسىلا بولمىسا، قالغان تۆتىمۇ بولمايدۇ، بۇ تۆتىلىسى بولمىسا، بەگلىك بەربات بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇلاردا بىرى قالسا تۆرتى قالۇر بۇ تۆرتى يەمە قالسا بەگلىك ئۇلۇر
Bularda biri kalsa törti kalur, bu törti yeme kalsa beglik ulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan bin ihmâl edilirse, dördü de kalır, dördü birden ihmâl edilirse, beylik çözülmeğe yüz tutar
🇬🇧 EN 'If even one of these four is neglected, the other three fall away; and if all four are neglected, the foundation of sovereignty perisheth!'
#2060 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئالاي دېسە بەگ ياخشى شۆھرەت ۋە نام،
بۇ بەشتىن يىراقتا تۇرغۇلۇق تامام.

'If a ruler desireth his name to spread with good renown and glory, he must also keep himself far removed from these five vices:'

iyi nâm ve şöhretle adının yayılmasını isterse, bey bir de şu beş şeyi kendinden uzak tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇندىن باشقا، بەگ بۇ بەش نەرسىدىن يىراق بولسۇن، نەتىجىدە بەگ نامى ياخشى بولۇپ، شۆھرىتىمۇ يېيىلىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئادىن ما بۇ بەش نەڭ يىراق تۇتغۇ بەگ ئاتى ئەدگۈ بولسا كۈ چاۋ بولغۇ تەگ
Adın ma bu beş neñ yırak tutğu beg, atı edgü bolsa kü çav bolğu teg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR iyi nâm ve şöhretle adının yayılmasını isterse, bey bir de şu beş şeyi kendinden uzak tutmalıdır.
🇬🇧 EN 'If a ruler desireth his name to spread with good renown and glory, he must also keep himself far removed from these five vices:'
#2061 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئە... بىرى شاشماق ئېرۇر،
بېخىللىق بىرى، ئۈچىنچى، غەزەپ، قىل سەۋر، قاچ نېرى.

'The first is haste; the second is stinginess; the third is wrath—resist these three and be not overcome!'

Biri acelecilik, ikincisi cimrilik ve üçüncüsü hiddettir, bunlara karşı mukavemet et, mağlûp olma.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرسى ئالدىراڭغۇلۇق، بىرسى بېخىللىق، ئۈچىنچىسى قەھرىلىنىش؛ سەۋرلىك بول، ئۆزۈڭنى تۇت،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىسى ئىۋەكلىك بىرىسى ساران ئۈچۈنچى بۇشىلىق سەرىن ئۆز تىرەن
Birisi iveklik birisi saran, üçünçi buşılık serin öz tiren
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri acelecilik, ikincisi cimrilik ve üçüncüsü hiddettir, bunlara karşı mukavemet et, mağlûp olma.
🇬🇧 EN 'The first is haste; the second is stinginess; the third is wrath—resist these three and be not overcome!'
#2062 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزۈمچىل، جاھىللىق بۇ تۆتىنچىسى،
بىشەك يالغان ئېيتماق، بۇ بەشىنچىسى.

'The fourth vice unfitting for a ruler is stubborn obstinacy; and the fifth, most unseemly of all, is falsehood!'

Bir bey için fena olan şeylerin dördüncüsü inatçılıktır, yakışmayan bu şeylerin beşincisi, şüphesiz, yalancılıktır.

نەسرىي يەشمىسى:
تۆتىنچىسى جاھىللىق بەگ ئۈچۈن يامان ئادەتتۇر، بەشىنچىسى ئەلۋەتتە، يالغانچىلىق ياراشمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ تۆرتۈنچ ياۋۇز بەگكە ئارقۇق قىلىنچ بەشىنچى ياراغسىز بۇ يالغان ئەرىنچ
Bu törtünç yavuz begke arkuk kılınç, beşinçi yarağsız bu yalğan erinç
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir bey için fena olan şeylerin dördüncüsü inatçılıktır, yakışmayan bu şeylerin beşincisi, şüphesiz, yalancılıktır.
🇬🇧 EN 'The fourth vice unfitting for a ruler is stubborn obstinacy; and the fifth, most unseemly of all, is falsehood!'
#2063 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلاردىن يىراق تۇرغۇلۇق بەگ ئۆزى،
بۇزۇلماي ئېتى، ئۆتسۇن دېسە سۆزى.

'Rulers must keep themselves far from these vices, lest their reputation be stained and their words lose their authority.'

Adının kötüye çıkmaması ve sözünün itibârını kaybetmemesi için, beyler bunlardan kendilerini uzak tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ بىرقانچە نەرسىدىن بەگلەر ئۆزىنى يىراق تۇتسۇنكى، نامى بۇلغانمىسۇن، سۆزىنىڭ ئېتىبارى بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ قاچ نەڭدە بەگلەر يىراق تۇتغۇ ئۆز ئاتى ئارتاماسا يورىق بولسا سۆز
Bu kaç neñde begler yırak tutğu öz, atı artamasa yorık bolsa söz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Adının kötüye çıkmaması ve sözünün itibârını kaybetmemesi için, beyler bunlardan kendilerini uzak tutmalıdır.
🇬🇧 EN 'Rulers must keep themselves far from these vices, lest their reputation be stained and their words lose their authority.'
#2064 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلاردىن ئۆزۈمچىل قىلىق ئەڭ يامان،
چوقۇم قىيىنلار كۆپ ئۆزۈمچىل نادان.

'Worst among these five is stinginess; for the miser amasseth wealth only to leave it behind for others, while he dieth in shame.'

Bunların en kötüsü bu inatçılıktır, inatçı kimse, hiç şüphesiz, çok sıkıntı çeker.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلاردىن ئەڭ پەسكەش قىلىق جاھىللىقتۇر، جاھىل مىجەز كىشى نېمىدېگەن بىچارە ۋە يىرگىنىچلىك بولىدۇ ھە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇلاردا ئەڭ ئىنغا بۇ ئارقۇق قىلىنچ بۇ ئارقۇق قىلىنچلىغ نە مۇڭلۇغ ئەرىنچ
Bularda eñ ınğa bu arkuk kılınç, bu arkuk kılınçlığ ne muñluğ erinç
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunların en kötüsü bu inatçılıktır, inatçı kimse, hiç şüphesiz, çok sıkıntı çeker.
🇬🇧 EN 'Worst among these five is stinginess; for the miser amasseth wealth only to leave it behind for others, while he dieth in shame.'
#2065 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ياڭلىغ سۆزنىكىم بىر شائىر ئېيتۇر،
بۇ شائىر سۆزىن تۇتسا سۆزگە بېيىۋر.

'The second worst is wrath; for wrath blindeth the eye of reason and destroyeth the fruit of patience.'

Şâir buna benzer bir söz söylemiştir, şâir sözüne değer veren insanın ifâdesi zenginleşir.

نەسرىي يەشمىسى:
شائىر بۇنىڭغا تەقلىدتەن بىر سۆز ئېيتقانكى، كىشى شائىرنىڭ بۇ سۆزنى ئېسىدە تۇتسا، سۆزگە باي بولىدۇ:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەتۈ سۆزنى شاىر ئايۇر بۇ شاىر سۆزى تۇتسا سۆزكە بايۇر
Muñar meñzetü sözni şâir ayur, bu şâir sözi tutsa sözke bayur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şâir buna benzer bir söz söylemiştir, şâir sözüne değer veren insanın ifâdesi zenginleşir.
🇬🇧 EN 'The second worst is wrath; for wrath blindeth the eye of reason and destroyeth the fruit of patience.'
#2066 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېغىر يۈك كىشىگە ئۆزۈمچىل قىلىق،
ئۆزۈمچىل قىلىققا ئوق ئات، قارشى چىق.

'The third is haste; for he who acteth in haste stumbleth on level ground, and remorse is his only companion.'

İnatçılık insan ıçm ağır bir yüktür, inatçılıktan kendini kurtar ve onunla savaş.

نەسرىي يەشمىسى:
”جاھىللىق كىشى ئۈچۈن ئېغىر بىر يۈكتۈر، جاھىل قىلىققا ئەسىر بولغان بولساڭ، ئۇنىڭغا ئوق ئات.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغىر يۈك كىشىكە قىلىنچ ئارقۇقى قىلىنچ ئارقۇق ئەرسە بۇلۇن ئات ئوقى
Ağır yük kişike kılınç arkukı, kılınç arkuk erse bulun at okı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnatçılık insan ıçm ağır bir yüktür, inatçılıktan kendini kurtar ve onunla savaş.
🇬🇧 EN 'The third is haste; for he who acteth in haste stumbleth on level ground, and remorse is his only companion.'
#2067 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى قىلمىغاننى شۇ قىلىق قىلار،
يېغىدىن بۇ يېغى نېچۈك پەرقلىق.

'The fourth is obstinacy; for the stubborn man rejecteth good counsel and walketh blindly into the pit.'

Düşmanın yapamadığı fenalığı onun kendi hareketi kendisine yapar, bunun düşmandan farkı nedir, bu da düşmandır.

نەسرىي يەشمىسى:
دۈشمەن قىلمىغاننى ئۆزىنىڭ خۇي پەيلى قىلىدۇ، ئۇ دۈشمەننىڭ بۇ دۈشمەندىن نېمە پەرقى بار؟“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى قىلماغۇسىن قىلىنچى قىلۇر ياغى بۇ ياغىدا نەگۈ ئادرۇقى
Yağı kılmağusın kılınçı kılur, yağı bu yağıda negü adrukı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmanın yapamadığı fenalığı onun kendi hareketi kendisine yapar, bunun düşmandan farkı nedir, bu da düşmandır.
🇬🇧 EN 'The fourth is obstinacy; for the stubborn man rejecteth good counsel and walketh blindly into the pit.'
#2068 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تولا ئەل تۇتايمەن دېسەڭ، ئەي ئەلىگ،
بۇ ئۈچ ئىشنى قىلغىن گەر يەتسە ئېلىگ.

'The fifth is lying; for truth is the foundation of trust, and without trust, no realm can stand.'

Ey hükümdar, bir çok memleketleri elde etmek istersen, yapabilirden, şu üç işi yap.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي، ئەلگ، كۆپ ئەللەرنى باشقۇراي دېسەڭ، قولۇڭدىن كەلسە، مۇنۇ ئۈچ ئىشنى قىلغىن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش ئەل تۇتايىن تەسە ئاي ئىلىگ ئۈچ ئىش قىلغۇ ئۆترۈ يەتىلسە ئەلىگ
Üküş el tutayın tese ay ilig, üç iş kılğu ötrü yetilse elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hükümdar, bir çok memleketleri elde etmek istersen, yapabilirden, şu üç işi yap.
🇬🇧 EN 'The fifth is lying; for truth is the foundation of trust, and without trust, no realm can stand.'
#2069 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ تۇتسا، ئۇرسا، سېنىڭ ئوڭ قولۇڭ،
سول ئېلكىڭ بىلە سەن ئۈلەشتۈر پۈلۈڭ.

Hear what the wise philosopher hath said: the virtues of a king are the walls of the city; if the walls crumble, the enemy entereth.

Sağ elin ile kılıç sallar ve vururken, sol elin ile mal dağıt.

نەسرىي يەشمىسى:
ئوڭ قولۇڭدا قىلىچ تۇتۇپ، شىلتىپ ئۇرساڭ، سول قولۇڭ بىلەن مال دۇنيا ئۈلەشتۈر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوڭ ئەلگىن قىلىچ تۇتسا ئۇرسا سالىپ سول ئەلگى بىلە نەڭ ئۈلەسە ئالىپ
Oñ elgin kılıç tutsa ursa salıp, sol elgi bile neñ ülese alıp
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sağ elin ile kılıç sallar ve vururken, sol elin ile mal dağıt.
🇬🇧 EN Hear what the wise philosopher hath said: the virtues of a king are the walls of the city; if the walls crumble, the enemy entereth.
#2070 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلىڭ سۆزلىسە سۆز شېكەردەك چۈچۈك،
ئىگەر بويۇن قۇل، يەگ، ئۈلۈغ ھەم كىچىك.

A king must be temperate in eating and drinking, not giving himself over to gluttony or excess.

Ağzından çıkan sözler şekerden daha tatlı olsun, böylece bey-kul, büyük-küçük, hepsi sana boyun eğer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاغزىڭدىن چىققان سۆزلەر شېكەردىنمۇ شېرىن بولسا، بەگ، قۇل، ئۇلۇغ ۋە كىچىكنىڭ ھەممىسى ساڭا بويسۇنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلىن سۆزلەسە سۆز شەكەردە سۈچىگ بويۇن بەردى بەگ قۇل ئۇلۇغ يا كىچىگ
Tilin sözlese söz şekerde süçig, boyun berdi beg kul uluğ ya kiçig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ağzından çıkan sözler şekerden daha tatlı olsun, böylece bey-kul, büyük-küçük, hepsi sana boyun eğer.
🇬🇧 EN A king must be temperate in eating and drinking, not giving himself over to gluttony or excess.
#2071 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەي ئەلىگ، بەگكە بۇ نەرسىلەر زۆرۈر،
ئۇنى خەلق سۆيسە گەر، ئورنى تۆر بولۇر.

Gluttony dulls the intellect and maketh the body heavy and sluggish in the performance of duty.

Halk tarafından sevilmesi ve itibar görmesi için, ey hükümdar, beyin şu bir şeye sahip olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلگ، قارا، بەگكە بۇ بىرقانچە نەرسە كېرەككى، شۇ ئارقىلىق ئۇ خەلققە سۆيۈملۈك بولۇپ، تۆردىن ئورۇن ئالسۇن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاي ئىلىگ بۇ قاچ نەر كەرەك بەگكە كۆر بودۇنقا سەۋۈلسە ئورۇن بولسا تۆر
Ay ilig bu kaç ner kerek begke kör, bodunka sevülse orun bolsa tör
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halk tarafından sevilmesi ve itibar görmesi için, ey hükümdar, beyin şu bir şeye sahip olması lâzımdır.
🇬🇧 EN Gluttony dulls the intellect and maketh the body heavy and sluggish in the performance of duty.
#2072 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۈلەر يۈز، چۈچۈك سۆز، خۇلق ئۈز كېرەك،
قىلىقى بۇلارغا ئۇيغۇن، تۈز كېرەك.

He must not spend his nights in revelry, sleeping through the morning hours when state affairs demand his attention.

O güler yüzlü, tatlı sözlü, yumuşak huylu olmalı ve bütün hareketlerinde de bunkra uygun davranmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ خۇش چىراي، سۆزى شېرىن، ئۆزى مۇلايىم بولۇشى، ئىش ھەرىكىتىمۇ تامامەن شۇنىڭغا مۇناسىپ بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈلەر يۈز سۈچىگ سۆز سىلىگ ئۆز كەرەك قىلىنچى بۇلارقا تۈكەل تۈز كەرەك
Küler yüz süçig söz silig öz kerek, kılınçı bularka tükel tüz kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O güler yüzlü, tatlı sözlü, yumuşak huylu olmalı ve bütün hareketlerinde de bunkra uygun davranmalıdır.
🇬🇧 EN He must not spend his nights in revelry, sleeping through the morning hours when state affairs demand his attention.
#2073 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆڭۈلنى تۆۋەن تۇتسا، قولىن سېخىي،
بۇنىڭغا يارىشا كۆيۈمچانلىقى.

The morning hours are the golden season of governance; he who sleepeth then loseth the day.

Bey gönülünü alçak tutrralı, eli açık olmalı, merhameti de bunlarla mütenâsip bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆڭلىنى كەمتەر تۇتسا ، قولى ئوچۇق سېخىي بولسا، بۇلارغا يارىشا، سادىق كۆيۈمچان بولسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تۇتسا قودقى ھەم ئەلگى ئاقى بۇلارقا ياراشى باغىرساقلىقى
Köñül tutsa kodkı hem elgi akı, bularka yaraşı bağırsaklıkı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey gönülünü alçak tutrralı, eli açık olmalı, merhameti de bunlarla mütenâsip bulunmalıdır.
🇬🇧 EN The morning hours are the golden season of governance; he who sleepeth then loseth the day.
#2074 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن تۈرلۈك ئەردەم بۇ بىلسە تۈگەل،
يىراق بولسا ئاندىن يارامسىز مۇھال.

He must dress in robes that befit his royal majesty, yet avoid frivolous vanity and excessive ostentation.

Her türlü fazileti tam olarak elde etmeli, uygunsuz ve olmayacak şeylerden uzak durmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەر خىل پەزىلەتلەرنى تۈگەل بىلسە، يارىماس ئەھۋاللاردىن يىراق تۇرسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ تۆرلۈگ ئەردەم بۇ بىلسە تۈكەل يىراق ئەرسە ئاندىن ياراغسىز مۇھال
Kamuğ törlüg erdem bu bilse tükel, yırak erse andın yarağsız muhâl
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her türlü fazileti tam olarak elde etmeli, uygunsuz ve olmayacak şeylerden uzak durmalıdır.
🇬🇧 EN He must dress in robes that befit his royal majesty, yet avoid frivolous vanity and excessive ostentation.
#2075 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىلەر خىلى ھەم ياخشىسى شۇ خان،
تولۇن ئاي كەبى ئۆز، كېمەيمەيدىغان.

True majesty resideth in the king's justice and character, not in the threads of his garment.

Böyle bir bey insanların seçkini ve halkın iyisidir, seçkin ve iyi olan kimse eksilmeyen bir aya benzer.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنداق كىشى ، خەلق ئىچىدىن تاللانغان سەر خىل كىشىدۇر، تاللانغان سەر خىل كىشى كەمتۈكسىز تولۇن بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئۈدرۈمى بۇ بودۇندا تالۇ تالۇ ئۈدرۈم ئول بۇ ئىرۈكسۈز تولۇ
Kişi üdrümi bu bodunda talu, talu üdrüm ol bu irüksüz tolu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle bir bey insanların seçkini ve halkın iyisidir, seçkin ve iyi olan kimse eksilmeyen bir aya benzer.
🇬🇧 EN True majesty resideth in the king's justice and character, not in the threads of his garment.
#2076 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان خەلقى بارچە ئاڭا قۇل بولۇر،
جاھانغا بولۇر خان، تىلىكىن تاپۇر.

A golden crown upon a foolish head is like a jewel in the snout of a swine.

Bütün dünya halkı ona kul olur, bu gibi beyler dünyaya hâkim olurlar ve bütün dileklerine kavuşurlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇنىڭغا جاھان خەلقنىڭ ھەممىسى قول قويىدۇ، بۇنداق بەگلەر جاھاننى سوراپ، تىلىكىگە يېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاجۇن بودنى بارچا ئاڭار قۇل بولۇر ئاجۇن يەر بۇ بەگلەر تىلەكىن بۇلۇر
Ajun bodnı barça añar kul bolur, ajun yer bu begler tilekin bulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün dünya halkı ona kul olur, bu gibi beyler dünyaya hâkim olurlar ve bütün dileklerine kavuşurlar.
🇬🇧 EN A golden crown upon a foolish head is like a jewel in the snout of a swine.
#2077 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆرۈن يۈز، يىرىك سۆز، تەكەببۇر كىشى،
كىشىن يىرگەندۈرەر، يۈرۈشمەس ئىشى.

He must possess a dignified and commanding appearance, that his presence may inspire respect.

Asık suratlı, kaba sözlü, kibirli ve mağrur insan her keşi kendisinden nefret ettirir ve işini yoluna koyamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
قاپىقى يامان، سۆزى قوپال، تەكەببۇر مەجەزلىك ئادەم كىشىنى تەزدۈرىدۇ، يۈرۈش تۇرۇشنى تۈزىتەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈگۈك يۈز ئىرىگ سۆز كۈۋەز كۈر قىلىق كىشىگ يىرگۈرۈر كۆندرۈ بىلمەز يورىق
Tügük yüz irig söz küvez kür kılık, kişig yirgürür köndrü bilmez yorık
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Asık suratlı, kaba sözlü, kibirli ve mağrur insan her keşi kendisinden nefret ettirir ve işini yoluna koyamaz.
🇬🇧 EN He must possess a dignified and commanding appearance, that his presence may inspire respect.
#2078 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېنىك ھەم ئالدىراقسان، قوپال ۋە شاللاق،
بولماقلىق ئاۋامنىڭ خۇلقى، قاچ يىراق.

His stature should neither be excessively tall nor excessively short, for extremes in form are unseemly.

Küstahlık, acelecilik, zevzeklik, bunlar avam tabiatıdır, bey bunlardan uzak bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قوپاللىق، ئالدىراڭغۇلۇق، يېنىكلىك ۋە شاللاقلىق ئاۋامنىڭ قىلىقىدۇر، بۇنىڭدىن يىراق تۇرۇش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوتۇنلۇق ئىۋەكلىك يىنىك قۇرغۇلۇق قارا قىلقى ئول بۇ يىراق تۇرغۇلۇق
Otunluk iveklik yinik kurğuluk, kara kılkı ol bu yırak turğuluk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Küstahlık, acelecilik, zevzeklik, bunlar avam tabiatıdır, bey bunlardan uzak bulunmalıdır.
🇬🇧 EN His stature should neither be excessively tall nor excessively short, for extremes in form are unseemly.
#2079 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋام خۇلقى بەگلەرگە لايىق ئەمەس،
ئەگەر يۇقسا بەگكە، كېتەر قەدرى، بەس.

If he be exceedingly tall, he may appear awkward and sluggish in movement;

Avam tabiatının beye yakın olması uygun düşmez, bu tabiat yaklaşırsa, bey itibârını derhâl kaybeder.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ قىلىقى بەگكە يېقىنلاشمىسۇن، يېقىنلىشىدىكەن، بەگ قەدىرسىز بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قىلقى بەگكە كەرەكسىز ياغۇق ياغۇق بولسا بەگكە ئۇچۇزلۇق ئانۇق
Kara kılkı begke kereksiz yağuk, yağuk bolsa begke uçuzluk anuk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Avam tabiatının beye yakın olması uygun düşmez, bu tabiat yaklaşırsa, bey itibârını derhâl kaybeder.
🇬🇧 EN If he be exceedingly tall, he may appear awkward and sluggish in movement;
#2080 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قۇل رەڭگى قارىدۇر، بەگلەر بولۇر ئاق،
قارا - ئاق شۇ خىلدا ئايرىلغانغا باق.

If he be exceedingly short, he may fail to inspire awe in the eyes of the beholder.

Siyah — kul rengidir, bey — beyaz olur, siyah ve beyaz renkleri ayırt edilmiştir.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا قۇلنىڭ رەڭگىدۇر، بەگ بولسا ئاق، بىلگىنكى، خۇدا قارا بىلەن ئاقنى پەرقلەندۈرگەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا قۇل قاراسى بولۇر بەگ ئۈرۈڭ قارالى ئۈرۈڭلى ئادىرتتى كۆرۈڭ
Kara kul karası bolur beg ürüñ, karalı ürüñli adırttı körüñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Siyah — kul rengidir, bey — beyaz olur, siyah ve beyaz renkleri ayırt edilmiştir.
🇬🇧 EN If he be exceedingly short, he may fail to inspire awe in the eyes of the beholder.
#2081 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تولغان بەگ بولاي مەن دېسە، بەلگىلىك،
ئەي مەشھۇر، پەزلىنى تولۇق تۇتقۇلۇق.

Hear what the physiognomist hath said: character is reflected in the outward vessel that containeth the soul.

Seçkin bir bey olabilmek için, fazilete kıymet verilmelidir, ey namlı meşhur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېسىل بىر بەگ بولاي دېسەڭ، ئېنىقكى، ئەي شۆھرەتلىك زات، پەزىلىتىڭمۇ ئېسىل بولسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تالۇ بەگ بولايىن تەسە بەلگۈلۈگ تالۇ تۇتغۇ ئەردەم ئاي ئاتلىغ كۈلۈگ
Talu beg bolayın tese belgülüg, talu tutğu erdem ay atlığ külüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Seçkin bir bey olabilmek için, fazilete kıymet verilmelidir, ey namlı meşhur.
🇬🇧 EN Hear what the physiognomist hath said: character is reflected in the outward vessel that containeth the soul.
#2082 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېيتى بەگ بولۇپ خۇلقى بولسا قارا،
بولۇر قارىدىنمۇ يامان خەلق ئارا.

A well-proportioned frame is an ornament to an upright spirit, and symmetry of form delighteth the eye.

Bir kimsenin adı bey, fakat tabiatı avamınki gibi olursa, o halk arasında avamdan daha aşağı görülür.

نەسرىي يەشمىسى:
نامدا بەگ بولۇپ، قىلىقى ئاۋامدەك بولسا، ئۇ خەلق ئارىسىدا ئاۋامدىنمۇ پەس بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاتى بەگ بولۇر بولسا قىلقى قارا قارادا بۇ ئىنغا بولۇر ھالق ئارا
Atı beg bolur bolsa kılkı kara, karada bu ınğa bolur halk ara
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bir kimsenin adı bey, fakat tabiatı avamınki gibi olursa, o halk arasında avamdan daha aşağı görülür.
🇬🇧 EN A well-proportioned frame is an ornament to an upright spirit, and symmetry of form delighteth the eye.
#2083 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئولسۇن چىرايلىق، كېلىشكەن ساقال،
بويى ئورتا، شۆھرەتتە ئۇ بەركامال.

Yet physical perfection without virtue is like a painted pavilion with no foundation.

Bey güzel yüzlü, saçı-sakalı düzgün, yakışıklı ve orta boylu olmalı, aynı zamanda nâm ve şöhret sahibi bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ھۆسنى جامالى كۆركەم، چاچ ساقىلى ياسالغان، ئوتتۇرا بويلۇق ۋە نام شۆھرەت قازانغان بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۈزى كۆركى كۆركلۈگ كەرەك بەگ يۈلۈگ بودى ئورتۇ بولسا نە چاۋلۇغ كۈلۈگ
Yüzi körki körklüg kerek beg yülüg, bodı ortu bolsa ne çavluğ külüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey güzel yüzlü, saçı-sakalı düzgün, yakışıklı ve orta boylu olmalı, aynı zamanda nâm ve şöhret sahibi bulunmalıdır.
🇬🇧 EN Yet physical perfection without virtue is like a painted pavilion with no foundation.
#2084 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
چىرايلىق يۈزىن كۆرسە، سۆيسە كۆرۈپ،
پەخىرلەنسە ئېلى، خەلقلىرى تۈزۈپ.

Therefore, let the ruler cultivate the inner beauty of the soul above all outward ornaments.

Yüzünü gören her kes, bakınca, onu sevmeli, memleketi ve halkı ona bakıp, güvenle yaşamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
يۈزىگە باققانلار كۆرۈپلا ياقتۇرسا، خەلقى ئۇنىڭغا قاراپ، مەغرۇرلانسا؛
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭلى يۈزىن كۆرسە سەۋسە كۆرۈپ ئەلى بودنى باقسا كۈۋەنسە تۇرۇپ
Köñli yüzin körse sevse körüp, eli bodnı baksa küvense turup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yüzünü gören her kes, bakınca, onu sevmeli, memleketi ve halkı ona bakıp, güvenle yaşamalıdır.
🇬🇧 EN Therefore, let the ruler cultivate the inner beauty of the soul above all outward ornaments.
#2085 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ ياۋغا ھەم قاتتىق، ھەم بولسا جەسۇر،
كۆرەر كۆزگە بەرسە چىرايى ھۇزۇر.

The beauty of the soul is righteousness, mercy, and knowledge; these are robes that never fade.

Düşmana karşı cesur ve mert olmalı, güzelliği bakan gözü sevgi ile parlatmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ جەسۇرلۇقتا ياۋغا نىسبەتەن قاتتىق قول بولسا، ھۆسنى كۆرەر كۆزگە ھۇزۇر بەرسە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغىقا قاتىغ بولسا ئەرسىگلىكى كۆرۈر كۆزكە سۇۋ بەرسە كۆركلۈگلۈكى
Yağıka katığ bolsa ersigliki, körür közke suv berse körklüglüki
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşmana karşı cesur ve mert olmalı, güzelliği bakan gözü sevgi ile parlatmalıdır.
🇬🇧 EN The beauty of the soul is righteousness, mercy, and knowledge; these are robes that never fade.
#2086 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بويى بەك ئۈزۈننى خوپ كۆرمەس بىلىم،
تولا قىسقا بولسا، بولماس خۇش پىچىم.

If a ruler be too tall, people look not upon him with favor; if he be too short, he appeareth not comely.

Bilgi nazarında boyunun çok uzun olması makbul değildir, onun çok bodur olması da güzel düşmez.

نەسرىي يەشمىسى:
بويىنىڭ ئېگىز بولۇشىنى بىلىم خوپ كۆرمەيدۇ، بەك پاكار بولسىمۇ، چىرايلىق كۆرۈنمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايى بود ئۇزۇن بولسا ئۆگمەز بىلىگ ئايى ما چۆكۈت بولسا بولماز سىلىگ
Ayı bod uzun bolsa ögmez bilig, ayı ma çöküt bolsa bolmaz silig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgi nazarında boyunun çok uzun olması makbul değildir, onun çok bodur olması da güzel düşmez.
🇬🇧 EN If a ruler be too tall, people look not upon him with favor; if he be too short, he appeareth not comely.
#2087 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق ئىكەن، ئورتا بويلۇق كېرەك،
بويى ئورتا بولسا بولۇر تۈزۈكرەك.

'Therefore, a middle stature is most desirable for a ruler; if his stature be of middle height, it is far better.'

Onun için bey orta boylu olmalıdır, orta boylu olması daha iyidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋاھالەنكى شۇنداق ئىكەن، ئوتتۇرا بوي بولۇشى كېرەك، بويى ئوتتۇرا بولسا، ئەڭ ياخشى بولغىنى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى مۇنداغ ئەرسە بود ئورتۇ كەرەك بودى ئورتۇ بولسا بولۇر ئەدگۈرەك
Kalı mundağ erse bod ortu kerek, bodı ortu bolsa bolur edgürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onun için bey orta boylu olmalıdır, orta boylu olması daha iyidir.
🇬🇧 EN 'Therefore, a middle stature is most desirable for a ruler; if his stature be of middle height, it is far better.'
#2088 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشتىكىن، نېمە دەر سىنىغان كىشى،
بېشىدىن كەچۈرگەن، ياشىغان كىشى.

Hear what the experienced elder of ripe years who hath tested all things saith:

Çok yaşamış ve başından çok şeyler geçirmiş, tecrübeli insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
بېشىدىن كۆپ ئىشلارنى كەچۈرگەن، ئۇزۇن ياشىغان، ھەممىنى سىنىغان كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل سىنامىش كىشى باشىندا كەچۈرمىش ياشامىش كىشى
Negü ter eşitgil sınamış kişi, başında keçürmiş yaşamış kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok yaşamış ve başından çok şeyler geçirmiş, tecrübeli insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the experienced elder of ripe years who hath tested all things saith:
#2089 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پاكار، ئۆزى ئاجىز، ئاچچىقى يامان،
بۇ ئاچچىق نەدە، شۇندا جاڭجال ھامان.

'Those of very short stature are often irritable and quick to anger; and wherever wrath abideth, strife and discord break forth.'

Kısa boylu, bodur kimseler hırçın tabiatlı olurlar, hırçın nereye giderse, orada kavga başlar.

نەسرىي يەشمىسى:
”بويى پاكارنىڭ تېنى ئاجىز، قىلىقى غەزەپلىك بولىدۇ، قەيەردە غەزەپ بولسا، شۇ يەردە جاڭجال چىقىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودى قىسغا يۇنچىغ قىلىنچى بۇشى بۇشى قايدا بولسا تۈتۈشكە باشى
Bodı kısğa yunçığ kılınçı buşı, buşı kayda bolsa tütüşke başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kısa boylu, bodur kimseler hırçın tabiatlı olurlar, hırçın nereye giderse, orada kavga başlar.
🇬🇧 EN 'Those of very short stature are often irritable and quick to anger; and wherever wrath abideth, strife and discord break forth.'
#2090 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بويى ئورتا بولسا لايىق ئۆزىگە،
ئەي ئالىم ھەر ئىشنى ئورتا تۈت ھەر ئان.

'Let the stature be of middle height and fittingly proportioned; O wise man, maintain moderation in every affair!'

Boy orta ve her şey bununla mütenâsip olmalı, ey bilgili insan, her işte itidalden ayrılma.

نەسرىي يەشمىسى:
بوي ئۆزىگە يارىشىملىق، ئوتتۇرا بولغىنى ياخشى، ئەي بىلىملىك كىشى، ھەر ئىشتا ئوتتۇرا ھال بول.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بود ئورتۇ كەرەك ھەم تەڭىنچە ياراغ ئىشىڭ ئورتۇ تۇت ئاي بىلىگلىگ كىشى
Bod ortu kerek hem teñinçe yarağ, işiñ ortu tut ay biliglig kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Boy orta ve her şey bununla mütenâsip olmalı, ey bilgili insan, her işte itidalden ayrılma.
🇬🇧 EN 'Let the stature be of middle height and fittingly proportioned; O wise man, maintain moderation in every affair!'
#2091 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پاساتچى بولمىغاي بەگ، يەنە مەي ئىچەر،
بۇ ئىككى قىلىقتىن قاچار بەخت، كېتەر.

'A ruler must not drink wine nor indulge in debauchery and intrigue; because of these two vices, fortune fleeth away in the end.'

Bey içki içmemeli ve fesatlık yapmamalıdır, bu iki hareket yüzünden, sonunda ikbâl elden gider.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ مەي ئىچمەسلىكى، پىتنە پاسات قىلماسلىقى كېرەك، بۇ ئىككى قىلىقتىن ئاقىۋەت بەخت قاچىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بور ئىچمەز كەرەك بەگ فەساد قىلماسا بۇ ئىكى قىلىقتىن قاچار قۇت باسا
Bor içmez kerek beg fesâd kılmasa, bu iki kılıktın kaçar kut basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey içki içmemeli ve fesatlık yapmamalıdır, bu iki hareket yüzünden, sonunda ikbâl elden gider.
🇬🇧 EN 'A ruler must not drink wine nor indulge in debauchery and intrigue; because of these two vices, fortune fleeth away in the end.'
#2092 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شارابقا ئۆگەنسە جاھان خانلىرى،
چېكەر كۆپ زىياننى ئېلى - خەلقلىرى.

'If the rulers of the world become addicted to the sweetness of wine, the suffering of their realm and people becometh exceeding bitter.'

Dünya beyleri şarabın tadına alışırlarsa, memleketin ve halkın bundan çekeceği zahmet çok acı olur.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيا بەگلىرى شاراب تەمىگە بېرىلىپ كەتسە، ئەل ۋە خەلقنىڭ دەرد ئازابى تېخىمۇ ئاچچىق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۈچىگكە سۈچىنسە ئاجۇن بەگلەرى ئاچىغ بولدى ئەل كۈن بودۇن ئىگلەرى
Süçigke süçinse ajun begleri, açığ boldı el kün bodun igleri
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya beyleri şarabın tadına alışırlarsa, memleketin ve halkın bundan çekeceği zahmet çok acı olur.
🇬🇧 EN 'If the rulers of the world become addicted to the sweetness of wine, the suffering of their realm and people becometh exceeding bitter.'
#2093 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئويۇنغا بېرىلسە جاھان تۇتقۇچى،
بولۇر موھتاج ئول ھەم ئېلىن بۇزغۇچى.

'If the sovereign of the world abandoneth himself to gambling and frivolous games, he ruineth his realm and falleth into destitution.'

Dünyaya sahip olan vaktini kumara verirse, memleketin bozar ve kendisi de muhtaç duruma düşer.

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيا سورىغۇچى بەگ ئويۇنغا بېرىلسە، ئېلىنى بۇزىدۇ ۋە ئۆزى موھتاجلىققا چۈشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئويۇنقا ئاۋىنسا ئاجۇن تۇتغۇچى ئىلىن بۇزدى بولدى ئۆزى قولتغۇچى
Oyunka avınsa ajun tutğuçı, ilin buzdı boldı özi koltğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyaya sahip olan vaktini kumara verirse, memleketin bozar ve kendisi de muhtaç duruma düşer.
🇬🇧 EN 'If the sovereign of the world abandoneth himself to gambling and frivolous games, he ruineth his realm and falleth into destitution.'
#2094 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ خانلىق ئىشىن ۋاقتىدا قىلمىسا،
تۇتالماس ئۇنى، قۇش سېلىپ قوغلىسا.

'If affairs of state are neglected and not performed at their appointed hour, though thou pursue them with hunting falcons, thou canst never overtake them.'

Devlet işleri ihmâl edilir ve vakfında yapılmazsa, arkasından avcı kuşla takip etsen bile, bir daha ele geçmez.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلىك ئىشنى ۋاقتىدا بېجىرمىسە، قۇش سېلىپ قوغلىسىمۇ، ئۇنىڭغا يېتىشەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈدىندە كەچۈرسە بۇ بەگلىك ئىشىن ئانى يەتسە بولماز ئەدەرسە قۇشىن
Üdinde keçürse bu beglik işin, anı yetse bolmaz ederse kuşın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Devlet işleri ihmâl edilir ve vakfında yapılmazsa, arkasından avcı kuşla takip etsen bile, bir daha ele geçmez.
🇬🇧 EN 'If affairs of state are neglected and not performed at their appointed hour, though thou pursue them with hunting falcons, thou canst never overtake them.'
#2095 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا بىلىم بەرگۈچى،
بىلىمسىزنى مەيدىن سۆكۈپ توسقۇچى.

Hear what the wise instructor saith—he who reproveth the ignorant and restraineth them from wine:

Bilgi veren ve bilgisizi yererek, içkiden men'eden insan ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىم بەرگۈچى، بىلىمسىزنى مەيدىن تىيىپ تەنبىھ بەرگۈچى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بىلىگ بەرگۈچى بىلىگسىزنى بوردىن سۆكۈپ تىدغۇچى
Negü ter eşitgil bilig bergüçi, biligsizni bordın söküp tıdğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgi veren ve bilgisizi yererek, içkiden men'eden insan ne der, dinle.
🇬🇧 EN Hear what the wise instructor saith—he who reproveth the ignorant and restraineth them from wine:
#2096 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مەي ئىچىم، ھاراقكەش، ئەي گالنىڭ قۇلى،
مەي ئىچىم ئېچىلدى پېقىرلىق يولى.

'Drink no wine, O slave of thy belly and wine-bibber! If thou drinkest wine, the path of poverty is opened wide before thee.'

Ey içki düşkünü, boğazının esiri, içki içme, içki içersen, sana fakirlik yolu açıldı demektir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي بوغۇزىنىڭ قۇلى مەيخور، مەي ئىچمە! مەي ئىچسەڭ، كەمبەغەللىك يولى ئېچىلىدۇ،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بور ئىچمە ئايا بورچى بوغۇزى قۇلى بور ئىچسە ئاچىلدى چىغايلىق يولى
Bor içme ayâ borçı boğuzı kulı, bor içse açıldı çığaylık yolı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey içki düşkünü, boğazının esiri, içki içme, içki içersen, sana fakirlik yolu açıldı demektir.
🇬🇧 EN 'Drink no wine, O slave of thy belly and wine-bibber! If thou drinkest wine, the path of poverty is opened wide before thee.'
#2097 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھاراق ئىچىم، خەلق، يەلگە كەتكەي مېلى،
خان ئولسا ھاراقكەش، تۇرامدۇ ئېلى.

'When the common man becometh a drunkard, his goods fly away like the wind; but if the ruler becometh a drunkard, how can the realm survive?'

Avam içkiye müptelâ oldu, malı rüzgâr gibi uçtu, bey içkiye müptelâ olursa, memleketi nasıl durur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋام مەيخور بولسا، مال دۇنياسى شامالدەك ئۇچۇپ كېتىدۇ، بەگ مەيخور بولسا، ئېلىنى قانداق تۇتۇپ تۇرالايدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا بورچى بولدى نەڭى بولدى يەل بەگى بورچى بولسا قاچان تۇرغا ئەل
Kara borçı boldı neñi boldı yel, begi borçı bolsa kaçan turğa el
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Avam içkiye müptelâ oldu, malı rüzgâr gibi uçtu, bey içkiye müptelâ olursa, memleketi nasıl durur.
🇬🇧 EN 'When the common man becometh a drunkard, his goods fly away like the wind; but if the ruler becometh a drunkard, how can the realm survive?'
#2098 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېغى، مەي ۋە مەيچى ئالۇرلار كۈمۈش،
قىلىشقى جېدەل بولدى، پەيلى ئۇرۇش.

'Wine and the tavern-keeper are treacherous foes: they take thy silver, and leave thee quarrelsome, violent, and disgraced.'

Bu içki ve meyhaneci düşmandır, insanın parasını alır, içki içen hırçın ve kavgacı olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ مەي ۋە مەي ساتقۇچى دۈشمەندۇر، كۈمۈش ئالىدۇ، مىجەز خۇلقى ئورۇشقاق، جاڭجالچى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياغى ئول بۇ بور تىمچى ئەلتۈر كۈمۈش قىلىنچى تۈتۈش بولدى قىلقى ئۇرۇش
Yağı ol bu bor timçi eltür kümüş, kılınçı tütüş boldı kılkı uruş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu içki ve meyhaneci düşmandır, insanın parasını alır, içki içen hırçın ve kavgacı olur.
🇬🇧 EN 'Wine and the tavern-keeper are treacherous foes: they take thy silver, and leave thee quarrelsome, violent, and disgraced.'
#2099 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مەست ئولسا كىشى تەلۋە، ئاڭسىز بولۇر،
ئىشى تەلۋىنىڭ، كۆر، قاچان تۈز بولۇر.

'When a man becometh intoxicated, he is senseless and mad; and how can a madman ever manage affairs with equity?'

insan sarhoş olursa, deli olur ve aklını kaybeder, deli hiç doğru iş yapar mı.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى مەست بولسا، گالۋاڭ ۋە تەلۋە بولىدۇ، تەلۋە كىشىلەر قاچانمۇ تۈزۈلىدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەسۈرسە كىشى تەلۋە مۇندۇز بولۇر بۇ تەلۋە ئىشى كۆر قاچان تۈز بولۇر
Esürse kişi telve munduz bolur, bu telve işi kör kaçan tüz bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan sarhoş olursa, deli olur ve aklını kaybeder, deli hiç doğru iş yapar mı.
🇬🇧 EN 'When a man becometh intoxicated, he is senseless and mad; and how can a madman ever manage affairs with equity?'
#2100 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر ئىشىتكىن، ھوشيارنىڭ تىلى،
ئەمەل قىل يۈ سۆزگە، ئەي گالنىڭ قۇلى.

Hear what the God-fearing man saith; O slave of the throat, order thy conduct according to these words:

Takva sahibi insan ne der, dinle, ey boğazının kulu, bu söze göre hareket et.

نەسرىي يەشمىسى:
ساپ دىل كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ئەي گېلىنىڭ قۇلى، بۇ سۆزگە ئەمەل قىل:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ساقىنۇق تىلى بۇ سۆز ئىشكە تۇتغىل ئاي بوغۇزى قۇلى
Negü ter eşitgil sakınuk tili, bu söz işke tutğıl ay boğuzı kulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Takva sahibi insan ne der, dinle, ey boğazının kulu, bu söze göre hareket et.
🇬🇧 EN Hear what the God-fearing man saith; O slave of the throat, order thy conduct according to these words:
#2101 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچە قىلغۇلۇق ئىش مەي ئىچىم قالۇر،
نەچە قىلمىغۇر ئىشىنى مەستلەر قىلۇر.

'Many essential duties are left undone because of wine; many forbidden deeds are committed in the madness of drunkenness.'

Yapılacak nice işler içki yüzünden yapılamaz, yapılmaması gereken nice işler de sarhoşken yapılır.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىشقا تېگىشلىك نى نى ئىشلار مەي ئىچسە قىلىنماي قالىدۇ، قىلىشقا بولمايدىغان قانچىلىغان ئىشلار مەستلىكتىن كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە قىلغۇ ئىشلەر بور ئىچسە قالۇر نەچە قىلماغۇ ئىش ئەسۈرسە كەلۈر
Neçe kılğu işler bor içse kalur, neçe kılmağu iş esürse kelür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yapılacak nice işler içki yüzünden yapılamaz, yapılmaması gereken nice işler de sarhoşken yapılır.
🇬🇧 EN 'Many essential duties are left undone because of wine; many forbidden deeds are committed in the madness of drunkenness.'
#2102 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مەي ئىچىم بولمىغۇر نە ئىشلار بولۇر،
مەست ئولسا نەچە ياخشى ئىشلار قالۇر.

'Countless shameful acts occur when wine is drunk, and countless noble deeds are neglected when intoxication reigneth.'

Nice uygunsuz işler içki yüzünden işlenir, nice iyi işler sarhoşluk yüzünden geri kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
قانچىلىغان نالايىق ئىشلار مەي ئىچكەندە بولىدۇ، كۆپلىگەن ياخشى ئىشلار مەستلىكتىن قىلىنماي قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە تەڭسىز ئىشلەر بور ئىچسە بولۇر نەچە ئەدگۈ ئىشلەر ئەسۈرسە قالۇر
Neçe teñsiz işler bor içse bolur, neçe edgü işler esürse kalur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Nice uygunsuz işler içki yüzünden işlenir, nice iyi işler sarhoşluk yüzünden geri kalır.
🇬🇧 EN 'Countless shameful acts occur when wine is drunk, and countless noble deeds are neglected when intoxication reigneth.'
#2103 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىچىپ مەي، ئويۇنغا بېرىلگەندە خان،
ئېڭى دۆلەت ئىشىغا يەتكەي قاچان.

'If a ruler drinketh wine and delighteth in frivolous amusement, when shall he find time to contemplate the welfare of his people?'

Bey içki içer ve oyunla vakit geçirirse, memleket işini düşünmeğe ne zaman fırsat bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ مەي ئىچىپ ئويۇن بىلەن ئاۋۇنسا، خەلق ئىشىنى ئويلاشقا قانداقمۇ ۋاقتى يېتىدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بور ئىچسە ئويۇنقا ئاۋىنسا بەگى قاچان يەتگەي ئەل كۈن ئىشىڭە ئۆگى
Bor içse oyunka avınsa begi, kaçan yetgey el kün işiñe ögi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey içki içer ve oyunla vakit geçirirse, memleket işini düşünmeğe ne zaman fırsat bulur.
🇬🇧 EN 'If a ruler drinketh wine and delighteth in frivolous amusement, when shall he find time to contemplate the welfare of his people?'
#2104 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پاسات قايدا بولسا، قاچار بەخت تۈزۈپ،
پاسات دائىم يۈرەر بەگلىكىنى بۇزۇپ.

'Wherever corruption and debauchery appear, fortune fleeth in haste; intrigue and vice ever bring ruin upon sovereignty.'

Nerede fesat olursa, oradan saadet kaçar, gider, fesat, şüphesiz, her yerde dâima beyliğe halel getirir.

نەسرىي يەشمىسى:
قەيەردە پىتنە پاسات بولسا، ئۇ يەردىن بەخت تېزىپ كېتىدۇ، پىتنە پاسات ھەققەتەن، دائىم بەگلىكىنى خاراب قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
فەساد قايدا بولسا قاچار قۇت تەزە فەساد چىن يورىر تۇتچى بەگلىك بۇزا
Fesâd kayda bolsa kaçar kut teze, fesâd çın yorır tutçı beglik buza
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Nerede fesat olursa, oradan saadet kaçar, gider, fesat, şüphesiz, her yerde dâima beyliğe halel getirir.
🇬🇧 EN 'Wherever corruption and debauchery appear, fortune fleeth in haste; intrigue and vice ever bring ruin upon sovereignty.'
#2105 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېرىغدۇر بۇ بەخت، ئۇ ئېرىغلىق تىلەر،
سۈزۈكتۇر بۇ دۆلەت، سۈزۈكىنى يۆلەر.

'Fortune and high station are pure and demand purity; sovereignty is clear, and lendeth its aid only to the pure-hearted.'

Saadet ve ikbâl temizdir, her yerde temizlik arar, bu saadet durudur ve ancak saf olanı destekler.

نەسرىي يەشمىسى:
بەخت ئىقبال پاك نەرسە ، پاكلىقنى تەلەپ قىلىدۇ، دۆلەت ساپ، تازا نەرسە ، ئۇ ساپ تازىلارنى يۆلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارىغ ئول بۇ قۇت قىۋ ئارىغلىق تىلەر سۈزۈك ئول بۇ دەۋلەت سۈزۈكنى يۈلەر
Arığ ol bu kut kıv arığlık tiler, süzük ol bu devlet süzükni yüler
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Saadet ve ikbâl temizdir, her yerde temizlik arar, bu saadet durudur ve ancak saf olanı destekler.
🇬🇧 EN 'Fortune and high station are pure and demand purity; sovereignty is clear, and lendeth its aid only to the pure-hearted.'
#2106 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بېگى بولسا مەيخور، قوپال ھەم بۇزۇق،
ھاراقكەش بولۇر ھەممە خەلقى تولۇق.

'If the ruler be a drunkard, a quarrelsome schemer, and harsh, his subjects will likewise become a nation of drunkards.'

Bey içkiye müptelâ, müfsit ve kaba: olursa, onun bütün halkı da ayyaş olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ئىچەرمەن، جېدەلچى، تەرسا بولسا، پۈتۈن خەلقىمۇ تامامەن ئىچەرمەن بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگى ئىچگۈچى بولسا مۇفسىد ئوتۇن قامۇغ ئىچگۈچى بولدى بودنى بۈتۈن
Begi içgüçi bolsa mufsid otun, kamuğ içgüçi boldı bodnı bütün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey içkiye müptelâ, müfsit ve kaba: olursa, onun bütün halkı da ayyaş olur.
🇬🇧 EN 'If the ruler be a drunkard, a quarrelsome schemer, and harsh, his subjects will likewise become a nation of drunkards.'
#2107 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ ياراقسىز ئىشىن بەگ تۈزەر،
بەگ ئولسا ئاچار، كىم ئاڭا تەڭ كېلەر.

'The ruler correcteth the faults of the common people; but if the ruler himself committeth unseemly deeds, who shall guide him aright?'

Halkın bütün uygunsuzluklarını beyler düzeltir, bey uygunsuzluk ederse, onu kim yola getirir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئاۋامنىڭ نالايىق ئىشلىرىنى بەگلەر تۈزەيدۇ، بېگى نالايىق ئىشنى قىلسا، ئۇنى كىم يېتەكلەيدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قارا تەڭسىزىن بارچا بەگلەر ئىتەر بەگى قىلسا تەرنسىز ئانى كىم يەتەر
Kara teñsizin barça begler iter, begi kılsa ternsiz anı kim yeter
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halkın bütün uygunsuzluklarını beyler düzeltir, bey uygunsuzluk ederse, onu kim yola getirir.
🇬🇧 EN 'The ruler correcteth the faults of the common people; but if the ruler himself committeth unseemly deeds, who shall guide him aright?'
#2108 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېرىغسىزنى ئادەم يۈيۈر سۇ بىلەن،
سۇ بۇلغانسا يۈيۈپ بولۇر نە بىلەن.

'Impure things are washed and cleansed with water; but if the water itself becometh fouled, with what can it be cleansed?'

insan temiz olmayan şeyleri su ile yıkayıp, temizler, eğer su kirlenirse, o ne ile ve nasıl temizlenir.

نەسرىي يەشمىسى:
تازا بولمىغان نەرسىنى ئىنسان سۇ بىلەن يۇيۇپ تازىلايدۇ، ئەگەر سۇ بۇلغانسا، نېمە بىلەن يۇيۇپ تازىلايدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارىغسىزنى يالڭۇق سۇۋۇن يۇپ ئارىر قالى ئارتاسا سۇۋ نەگۈن يۇپ ئارىر
Arığsıznı yalñuk suvun yup arır, kalı artasa suv negün yup arır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan temiz olmayan şeyleri su ile yıkayıp, temizler, eğer su kirlenirse, o ne ile ve nasıl temizlenir.
🇬🇧 EN 'Impure things are washed and cleansed with water; but if the water itself becometh fouled, with what can it be cleansed?'
#2109 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېكىم دورا بېرەر بىركىم ئاغرىسا،
قىلۇر كىم داۋا، گەر ھېكىم ئاغرىسا.

'When a man falleth sick, the physician prescribeth the remedy; but if the physician himself falleth sick, who shall heal him?'

İnsan hastalanırsa, tabip bunun ilâcını verir, eğer tabip hastalanırsa, onu kim tedavi eder.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى ئاغرىسا تېۋىپ دورا بېرىدۇ، تېۋىپنىڭ ئاغرىقىغا كىممۇ داۋا تاپىدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئىگلەسە ئوت ئوتاچى بەرۈر ئوتاچى ئىگىڭە ئوتىن كىم قىلۇر
Kişi iglese ot otaçı berür, otaçı igiñe otın kim kılur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan hastalanırsa, tabip bunun ilâcını verir, eğer tabip hastalanırsa, onu kim tedavi eder.
🇬🇧 EN 'When a man falleth sick, the physician prescribeth the remedy; but if the physician himself falleth sick, who shall heal him?'
#2110 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دېمەك، بەگ خۇلقى ساپ - توغرا بولغۇلۇق،
بولۇر ئەلگە بەگنىڭ خۇلقى يوليورۇق.

'Rulers must keep their character pure and their conduct upright, that the people may look to the ruler's path and straighten their own course.'

Beyler tavır ve hareketlerini temiz ve doğru tutmalıdırlar, halk yolunu ve gidişini beyin yoluna uydurur.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەرنىڭ مىجەزى توغرا، ئىش ھەرىكىتى پاك بولۇشى كېرەككى، خەلق بەگ نىڭ يولىغا قاراپ، يۈرۈش تۇرۇشىنى تۈزسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئارىغ تۇتغۇ بەگلەر كۆنى قىلق قىلىق بودۇن بەگ يولىندىن تۈزەر يول يورىق
Arığ tutğu begler köni kılk kılık, bodun beg yolındın tüzer yol yorık
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler tavır ve hareketlerini temiz ve doğru tutmalıdırlar, halk yolunu ve gidişini beyin yoluna uydurur.
🇬🇧 EN 'Rulers must keep their character pure and their conduct upright, that the people may look to the ruler's path and straighten their own course.'
#2111 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېچۈك تۈتسا ئادەت ۋە قانۇننى خان،
بولۇر خەلقمۇ شۇنداق، شۇ ئادەتسىمان.

'Whatever customs and laws the rulers observe, the people likewise observe and follow those same customs.'

Beyler örf ve kanuna nasıl riâyet ederlerse, halk da aynı şekilde örf ve kanuna itaat eder.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەرنىڭ قائىدە يوسۇنى قانداق بولسا، خەلقمۇ بۇ يوسۇننى كۆرۈپ، شۇنداق قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەتەگ تۇتسا بەگلەر كۆر ئۆڭدى تۆرۈ بودۇن بولدى ئانداغ ئول ئۆڭدى كۆرۈ
Neteg tutsa begler kör öñdi törü, bodun boldı andağ ol öñdi körü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler örf ve kanuna nasıl riâyet ederlerse, halk da aynı şekilde örf ve kanuna itaat eder.
🇬🇧 EN 'Whatever customs and laws the rulers observe, the people likewise observe and follow those same customs.'
#2112 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆزگە گۇۋاھتۇر مۇنۇ سۆز مانا،
قاراپ كۆرسە ئۇيغۇن مەنىسى ئاڭا.

Behold, these words bear testimony to this truth; when thou reflectest upon them, their meaning is just and true:

İşte şu söz de buna şahittir, bu sözün, dikkat edersen, mânası buna uygundur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ گەپلەرنىڭ شاھىتى مانا بۇ سۆزكى، بۇ سۆزگە سەپسالساڭ، مەنىسى توغرا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ سۆزكە تانۇقى مۇنۇ بۇ سۆز ئول سۆزىڭە باقا كۆرسە مانى تۇز ئول
Bu sözke tanukı munu bu söz ol, söziñe baka körse mani tuz ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İşte şu söz de buna şahittir, bu sözün, dikkat edersen, mânası buna uygundur.
🇬🇧 EN Behold, these words bear testimony to this truth; when thou reflectest upon them, their meaning is just and true:
#2113 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر قايسى يول بولسا بەگنىڭ يولى،
شۇ بەگنىڭ يۈرگىنى قۇلىنىڭ يولى.

'Whichever road the rulers traverse, that very road becometh the path walked by their servants.'

Beyler hangi yoldan giderlerse, beylerin bu gidişi kulun da yoludur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بۇ بەگلەر قانداق يولغا ماڭسا، شۇ يول قۇلنىڭمۇ ماڭغان يولى بولىدۇ،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلەر نە يولچا يورىسا قالى ئۇش ئول بەگ يورىقى بۇ قۇلنۇڭ يولى
Bu begler ne yolça yorısa kalı, uş ol beg yorıkı bu kulnuñ yolı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler hangi yoldan giderlerse, beylerin bu gidişi kulun da yoludur.
🇬🇧 EN 'Whichever road the rulers traverse, that very road becometh the path walked by their servants.'
#2114 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بېگى ياخشى بولسا، دۇرۇس ھەرىكىتى،
تېخىمۇ قىلۇر ياخشى ھەرىكەت قۇلى.

'If the ruler be good and his conduct just, his servants shall walk in an even better and more upright path.'

Beyi iyi ve gidişi doğru ise, kulu da daha iyi yürüyecektir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ ياخشى، ئىش ھەرىكىتى ئادىل بولسا، ئۇنىڭ قۇلى تېخىمۇ ياخشى ئىش ھەرىكەت قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگى ئەدگۈ بولسا يورىقى كۆنى تاقى ئارتۇق ئەدگۈ يورىغاي قۇلى
Begi edgü bolsa yorıkı köni, takı artuk edgü yorığay kulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyi iyi ve gidişi doğru ise, kulu da daha iyi yürüyecektir.
🇬🇧 EN 'If the ruler be good and his conduct just, his servants shall walk in an even better and more upright path.'
#2115 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەكەببۇر بولۇش بەگكە لايىق ئەمەس،
تەكەببۇرلۇق بۇزار دۇرۇس يولنى، بەس.

'A ruler must not be covetous of worldly riches, for greed is an incurable disease in the soul of kings.'

Bey mağrur, kabadayı ve kibirli olmamalı, gurur insanı doğru yoldan çıkarır.

نەسرىي يەشمىسى:
مەغرۇرلۇق، تەكەببۇرلۇق بەگكە لايىق ئەمەس، مەغرۇرلۇق كىشىنى توغرا يولدىن ئازدۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈۋەز كۈر كەرەكسىز نە كۆڭلى ئۇلۇغ كۈۋەزلىك ئازىتۇر كۆنىلىك يولۇغ
Küvez kür kereksiz ne köñli uluğ, küvezlik azıtur könilik yoluğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey mağrur, kabadayı ve kibirli olmamalı, gurur insanı doğru yoldan çıkarır.
🇬🇧 EN 'A ruler must not be covetous of worldly riches, for greed is an incurable disease in the soul of kings.'
#2116 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سائادەت بىلەن بولدى بەگلەر ئۇلۇغ،
ئېلىشقا نەسىپ، دىل كىچىك تۇتقۇلۇق.

'The greedy king fleeceth his flock, turning his sheep into carcasses to fill his own belly.'

Beyler, şüphesiz, saadetle büyük olurlar, bundan nasip alabilmeleri için gönüllerini küçük tutmalıdırlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېنىقكى، بەگلەر دۆلەت بىلەن ئۇلۇغ بولدى، تېگىشلىكىنى ئېلىش ئۈچۈن كىچىك كۆڭۈل بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغ بولدى بەگلەر قۇتۇن بەلگۈلۈگ كىچىگ تۇتغۇ كۆڭلىن كۆتۈرسە ئۈلۈگ
Uluğ boldı begler kutun belgülüg, kiçig tutğu köñlin kötürse ülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler, şüphesiz, saadetle büyük olurlar, bundan nasip alabilmeleri için gönüllerini küçük tutmalıdırlar.
🇬🇧 EN 'The greedy king fleeceth his flock, turning his sheep into carcasses to fill his own belly.'
#2117 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا، ئاقىل ياخشى ئەر،
بىلىملىك، ئۆزى بەگ، ئەلنىڭ خىلى ئەر.

'He levyeth extortionate taxes and confiscates the goods of the merchant and the husbandman.'

Akıllı, insanların iyisi, halk arasında seçkin ve bilgili bey ne der, dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقتىن تاللانغان، بىلىملىك، ئەقىللىق ياخشى بەگ نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۇقۇشلۇغ يەگ ئەر بودۇندا تالۇسى بىلىگلىگ بەگ ئەر
Negü ter eşitgil ukuşluğ yeg er, bodunda talusı biliglig beg er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akıllı, insanların iyisi, halk arasında seçkin ve bilgili bey ne der, dinle.
🇬🇧 EN 'He levyeth extortionate taxes and confiscates the goods of the merchant and the husbandman.'
#2118 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يوغانلىق قىلىپ بەگ، چوڭ تۇتسا كۆڭۈل،
مۇقەررەر كۆرۈر ئۇ خارلىق، ئەي ئوغۇل.

'Then the land becometh desolate, the villages are deserted, and the revenue of the crown drieth up at its source.'

Beyler büyüklük taslar ve kibirli olurlarsa, ey oğul, onlar, şüphesiz, itibar görmezler.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر ئۆزىنى ئۇلۇغ كۆرسىتىپ چوڭچىلىق قىلسا، ئەي ئوغۇل، شۇبھىسىزكى ئۇ خارلىق كۆرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇلۇغسىغ بەدۈك تۇتسا بەگلەر كۆڭۈل سەزىكسىز ئۇچۇزلۇق كۆرۈر ئاي ئوغۇل
Uluğsığ bedük tutsa begler köñül, seziksiz uçuzluk körür ay oğul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler büyüklük taslar ve kibirli olurlarsa, ey oğul, onlar, şüphesiz, itibar görmezler.
🇬🇧 EN 'Then the land becometh desolate, the villages are deserted, and the revenue of the crown drieth up at its source.'
#2119 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەكەببۇرلۇق ئىلە كۆككە چىقماس كىشى،
كىچىك دىل بولۇش ئىلە بۇزۇلماس ئىشى.

'Hear what the sage hath said: an empty treasury in a flourishing land is better than a full treasury in a ruined realm.'

Gurur ile insan göğe yükselmez, alçak gönüllü olmakla da işi bozulmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
تەكەببۇرلۇق بىلەن كۆككە ئۆرلىگىلى بولمايدۇ، ئەگەر كەمتەر بولسا، ئىشى بۇزۇلمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈۋەزلىك بىلە كۆككە ئاغماز كىشى قالى قودقى بولسا بۇزۇلماز ئىشى
Küvezlik bile kökke ağmaz kişi, kalı kodkı bolsa buzulmaz işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gurur ile insan göğe yükselmez, alçak gönüllü olmakla da işi bozulmaz.
🇬🇧 EN 'Hear what the sage hath said: an empty treasury in a flourishing land is better than a full treasury in a ruined realm.'
#2120 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىبىرلىك بىپايدا، كۆڭۈل توڭلىتۇر،
كىشىنى كىچىك دىللىق ئۈستۈنلىتۇر.

'For in a flourishing land, wealth can be gathered whenever necessity ariseth; but in a ruined realm, gold cannot buy food.'

Gurur faydasızdır, o insanları kendinden soğutur, alçak gönüllülük insanı yükseltir.

نەسرىي يەشمىسى:
تەكەببۇرلۇق پايدىسىز، كۆڭۈلنى سوۋۇتىدۇ، كەمتەرلىك كىشىنى يۇقىرى ئۆرلىتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈۋەزلىك ئاسىغسىز كۆڭۈل تۇملىتۇر كۆڭۈل قودقى بولسا كىشىگ يوقلاتۇر
Küvezlik asığsız köñül tumlıtur, köñül kodkı bolsa kişig yoklatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gurur faydasızdır, o insanları kendinden soğutur, alçak gönüllülük insanı yükseltir.
🇬🇧 EN 'For in a flourishing land, wealth can be gathered whenever necessity ariseth; but in a ruined realm, gold cannot buy food.'
#2121 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇلايىم ۋە كەمتەر كېرەكتۇر بۇ خان،
ئۇ خىلدا ئەمەسكەن، قاچ ئۇندىن ھامان.

'A ruler must love justice above all earthly treasures, and make the law his supreme companion.'

Bey mütevazı ve alçak gönüllü olmalıdır, eğer böyle değil ise, sen ondan elini çek.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ كەمتەر، مۇلايىم بولۇشى كېرەك، ئەگەر ئۇنداق بولمىسا، سەن ئۇنىڭدىن ۋاز كەچ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگ ئالچاق كەرەك بولسا قودقى كۆڭۈل مۇنى تەگ يوق ئەرسە سەن ئاندىن تۈڭۈل
Beg alçak kerek bolsa kodkı köñül, munı teg yok erse sen andın tüñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey mütevazı ve alçak gönüllü olmalıdır, eğer böyle değil ise, sen ondan elini çek.
🇬🇧 EN 'A ruler must love justice above all earthly treasures, and make the law his supreme companion.'
#2122 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئولسا مۇلايىم ۋە كۆڭلى ئوچۇق،
گۇناھلىق كىشىدىن كەچۈرسە يازۇق.

'Justice is the sun that warmeth all creatures without partiality; under its rays, both the cedar and the bramble receive their share.'

Bey mütevazı ve alçak gönüllü olmalı, suçlu kimselerin de suçunu affetmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ كەمتەر ۋە قورسىقى كەڭ بولۇپ، خاتا قىلغانلارنىڭ خاتالىقىنى كەچۈرسە،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەگ ئالچاق كەرەك بولسا كۆڭلى ئاچۇق يازۇقلۇغ كىشىدىن كەچۈرسە يازۇق
Beg alçak kerek bolsa köñli açuk, yazukluğ kişidin keçürse yazuk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey mütevazı ve alçak gönüllü olmalı, suçlu kimselerin de suçunu affetmelidir.
🇬🇧 EN 'Justice is the sun that warmeth all creatures without partiality; under its rays, both the cedar and the bramble receive their share.'
#2123 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىسسىنىپ قوشۇن ئەل، كۆيۈمچان بولۇر،
كۆيۈمچان كىشىلەر ئۇ، ئىشچان بولۇر.

'He must appoint judges who fear God, who can neither be bought with bribes nor swayed by fear or favor.'

Hizmetinde bulunanlar ona çabuk ısınırlar ve gönülden bağlı olurlar, gönülden bağlı olan, candan adamlar severek hizmet ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەسكەر خىزمەتچىلەر ئۇنىڭدىن تېزلا مەمنۇن بولۇپ ساداقەت كۆرسىتىدۇ، سادىق سەمىمىي كىشىلەر ئەستايىدىل خىزمەت قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىنۈر ئەر ئات تەرك باغىرساق بولۇر باغىرساق كىشىلەر تاپۇغساق بولۇر
İsinür er at terk bağırsak bolur, bağırsak kişiler tapuğsak bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetinde bulunanlar ona çabuk ısınırlar ve gönülden bağlı olurlar, gönülden bağlı olan, candan adamlar severek hizmet ederler.
🇬🇧 EN 'He must appoint judges who fear God, who can neither be bought with bribes nor swayed by fear or favor.'
#2124 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەلق باشچىسى بەگكە ھىممەت كېرەك،
شۇ ھىممەت بىلەن تەڭ، مۇرۇۋۇەت كېرەك.

'A corrupt judge is a traitor to the king and a plague unto the people; he perverteth the law and selleth righteousness for silver.'

Halka baş olan beye himmet lâzımdır, bu himmet ile birlikte mürüvvet de bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقنى باشلىغۇچى بەگ ئۈچۈن تىرىشچانلىق كېرەك، تىرىشچانلىق بىلەن بىللە مەردلىكمۇ كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇن باشچى بەگكە بۇ ھىممەت كەرەك بۇ ھىممەت بىلە ھەم مۈرۈۋۋەت كەرەك
Bodun başçı begke bu himmet kerek, bu himmet bile hem mürüvvet kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halka baş olan beye himmet lâzımdır, bu himmet ile birlikte mürüvvet de bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'A corrupt judge is a traitor to the king and a plague unto the people; he perverteth the law and selleth righteousness for silver.'
#2125 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېيىلغاي شۇنىڭلە ئۇنىڭ شۆھرىتى،
كېلىپ ئوق ئۇدۇل، ھەل بولۇر مەقسىتى.

'The ruler must hear the appeals of the oppressed in person, setting aside a day when every subject may approach the throne.'

Bey himmet ve mürüvvet ile şöhret bulursa, dileğine erişir ve av ayağına gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنداق تىرىشچانلىق ۋە مەردلىك بىلەن داڭ چىقارسا، تىلىكىگە يېتىدۇ ۋە ئولجىسى ئالدىدا بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ھىممەت مۈرۈۋۋەت بىلە بارسا چاۋ بولۇر بەگ تىلەكى يورىر ئۆترۈ ئاۋ
Bu himmet mürüvvet bile barsa çav, bolur beg tileki yorır ötrü av
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey himmet ve mürüvvet ile şöhret bulursa, dileğine erişir ve av ayağına gelir.
🇬🇧 EN 'The ruler must hear the appeals of the oppressed in person, setting aside a day when every subject may approach the throne.'
#2126 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىدە يوق ئەرسە ھىممەت، ئۇ ئۆلۈك،
ھەر ئىككى جاھاندا بولالماس بۈيۈك.

'Let no chamberlain bar the gate against the cry of the wronged, for the king's ear must be open to all.'

Himmet sahibi olmayan kimse ölüdür, o her iki dünyada da mahrum kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
كىمنىڭ تىرىشچانلىقى بولمىسا، ئۇ ئۆلۈكتۇر، ھەر ئىككى دۇنيادا ئۆز ئۈلۈشىگە ئېرىشەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىمىڭ ھىممەتى بولماسا ئول ئۆلۈگ ئىكىگۈن ئاجۇندا بۇ بۇلماز ئۈلۈگ
Kimiñ himmeti bolmasa ol ölüg, ikigün ajunda bu bulmaz ülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Himmet sahibi olmayan kimse ölüdür, o her iki dünyada da mahrum kalır.
🇬🇧 EN 'Let no chamberlain bar the gate against the cry of the wronged, for the king's ear must be open to all.'
#2127 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ھىممەت بىلەن ھەم سىياسەت كېرەك،
سىياسەتكە بەگلىك رىياسەت كېرەك.

'When the oppressed man seeth that his sovereign heareth his complaint, his heart is comforted and his loyalty is doubled.'

Himmeti ile beraber, bir de siyâset lâzımdır, siyâset için de beylik şartlarını hâiz bir beyin riyaseti lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
تىرىشچانلىق بىلەن بىللە سىياسەتمۇ كېرەك، سىياسەتكە بەگ يېتەكچىلىك قىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ھىممەت بىلە ھەم سىياسەت كەرەك سىياسەتقا بەگلىك رىياسەت كەرەك
Bu himmet bile hem siyâset kerek, siyâsetka beglik riyâset kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Himmeti ile beraber, bir de siyâset lâzımdır, siyâset için de beylik şartlarını hâiz bir beyin riyaseti lâzımdır.
🇬🇧 EN 'When the oppressed man seeth that his sovereign heareth his complaint, his heart is comforted and his loyalty is doubled.'
#2128 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۈزەر ئەلنى قانۇن، سىياسەتلە خان،
ئاۋام خۇلقىنى ھەم ئېلىتەر شۇ تامان.

'He must maintain his army in strength, providing weapons, armor, and generous pay for every warrior.'

Bey memleket ve kanunu siyâset ile düzene koyar, halk hareketini onun siyâsetine bakarak, tanzim eder.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ سىياسەت بىلەن قانۇن ۋە ئەلنى تۈزەيدۇ. خەلق ئۆز قىلىقىنى سىياسەتكە قاراپ ئوڭشايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سىياسەت بىلە بەگ تۈزەر ئەل تۆرۈ قارا قىلقى ئىتلۈر سىياسەت كۆرۈ
Siyâset bile beg tüzer el törü, kara kılkı itlür siyâset körü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey memleket ve kanunu siyâset ile düzene koyar, halk hareketini onun siyâsetine bakarak, tanzim eder.
🇬🇧 EN 'He must maintain his army in strength, providing weapons, armor, and generous pay for every warrior.'
#2129 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆزگە جاۋاب ھەم گۇۋاھ بۇ بېيىت،
گۇۋاھ قايدا بولسا، شۇ ھۆججەت، ئىشىت.

'A soldier who is neglected in peace will not stand firm in the day of battle.'

Şu beyitler bu söze cevap ve şahittir, şahit nerede ise, hüccet de oradadır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ سۆزگە مۇنۇ بېيىت جاۋاب ۋە شاھىتدوركى، قەيەردە شاھىت بولسا، ئۇ ئېنىق ھۆججەتتۇر:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ سۆزكە يانۇتى بۇ بەيت ئول تانۇق تانۇق قايدا بولسا بۇ ھۇججەت ئانۇق
Bu sözke yanutı bu beyt ol tanuk, tanuk kayda bolsa bu huccet anuk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şu beyitler bu söze cevap ve şahittir, şahit nerede ise, hüccet de oradadır.
🇬🇧 EN 'A soldier who is neglected in peace will not stand firm in the day of battle.'
#2130 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلەر ئىشىكىن سىياسەت يېزەر،
سىياسەت بىلە بەگ ئېلىنى تۈزەر.

'Pay the troops their wages before their sweat drieth, and reward the valiant with land and honors.'

Beylerin kapısını siyâset süsler, bey siyâset ile memleketini düzene koyar.

نەسرىي يەشمىسى:
”بەگلەرنىڭ ئىشىكىنى سىياسەت بېزەيدۇ، بەگ سىياسەت بىلەن ئېلىنى تۈزەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلەر قاپۇغىن سىياسەت بەزەر سىياسەت بىلە بەگ ئىلىنى تۈزەر
Bu begler kapuğın siyâset bezer, siyâset bile beg ilini tüzer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylerin kapısını siyâset süsler, bey siyâset ile memleketini düzene koyar.
🇬🇧 EN 'Pay the troops their wages before their sweat drieth, and reward the valiant with land and honors.'
#2131 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامانغا سىياسەت يۈرۈتمەك كېرەك،
بۇلغانسا خەلق گەر، سىياسەت سۈزەر.

'Let the commander of the army be a man of proven valor and military skill, not a pampered favorite of the court.'

Kötü insanlara karşı siyâset yürütmeli, halk arasında kargaşalığı siyâset yatıştırır.

نەسرىي يەشمىسى:
يامانلارغا سىياسەت يۈرگۈزۈش كېرەك، خەلقنىڭ مالىمانىنى سىياسەت باسىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇سىزكە سىياسەت يورىتغۇ كەرەك بودۇن بۇلغانۇقىن سىياسەت سۈزەر
İsizke siyâset yorıtğu kerek, bodun bulğanukın siyâset süzer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kötü insanlara karşı siyâset yürütmeli, halk arasında kargaşalığı siyâset yatıştırır.
🇬🇧 EN 'Let the commander of the army be a man of proven valor and military skill, not a pampered favorite of the court.'
#2132 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ دۆلەت تىرىكى، ئۇلى، بەگلىكى،
بۇ ئىككى نەرسىدۇر يىلتىزى - كۆكى.

'Warfare is not a game of dice; one blunder by an incompetent general costeth thousands of lives and may lose the realm.'

Memleketin direği, temeli, sağlamlığı, esâsı ve kökü iki şeye bağlıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلنىڭ تىرىكى، ئۇلى ۋە مۇستەھكەملىكى، ئاساسى، نېگىز يىلتىزى ئىككى نەرسىدۇر:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئەل تۇترۇقى ھەم تۈپى بەكلىكى ئىكى نەڭ-تۇرۇر ئاسلى يىلدىز كۆكى
Bu el tutrukı hem tüpi bekliki, iki neñ-turur aslı yıldız köki
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketin direği, temeli, sağlamlığı, esâsı ve kökü iki şeye bağlıdır.
🇬🇧 EN 'Warfare is not a game of dice; one blunder by an incompetent general costeth thousands of lives and may lose the realm.'
#2133 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرى، خەلققە بەرمەك قانۇندىن ئۈلۈش،
بىرى، خىزمەت ئەتكەنگە بەرمەك كۈمۈش.

'Keep watch over foreign frontiers, and maintain spies to learn the designs of neighboring kings.'

Bunlardan biri halkın hakkı olan kanun, diğeri de hizmette bulunanlara dağıtılan gümüştür.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرسى خەلقنىڭ ئۈلۈشى بولغان قانۇن، يەنە بىرسى ئەسكەر خىزمەتچىلەرگە كۈمۈش تارقىتىش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىسى بودۇنقا تۆرۈ ئول ئۈلۈش بىرىسى ئەر ئاتقا ئۈلەسە كۈمۈش
Birisi bodunka törü ol ülüş, birisi er atka ülese kümüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan biri halkın hakkı olan kanun, diğeri de hizmette bulunanlara dağıtılan gümüştür.
🇬🇧 EN 'Keep watch over foreign frontiers, and maintain spies to learn the designs of neighboring kings.'
#2134 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قانۇن بىرلە خەلقى سۆيۈنسە تۇرۇپ،
كۈمۈش بولسا خىزمەتچى كۈلەر كۆرۈپ.

'Be prepared for war even in the days of peace, for an unexpected attack findeth the unprepared prince helpless.'

Kanun himayesinde halk sevinç içinde yaşamalı ve parayı görerek, hizmet edenlerin de yüzleri gülmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
قانۇن بىلەن خەلقى خۇشال ياشىسا، كۈمۈشنى كۆرۈپ، ئەسكەر خىزمەتچىلەرنىڭ چىرايى ئېچىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۆرۈ بىرلە بودنى سەۋىنسە تۇرۇپ كۈمۈش بولسا ئەر ئات يارۇنسا كۆرۈپ
Törü birle bodnı sevinse turup, kümüş bolsa er at yarunsa körüp
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kanun himayesinde halk sevinç içinde yaşamalı ve parayı görerek, hizmet edenlerin de yüzleri gülmelidir.
🇬🇧 EN 'Be prepared for war even in the days of peace, for an unexpected attack findeth the unprepared prince helpless.'
#2135 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شۇ ئىككىسى بەگدىن خوش ئولغان زامان،
ئەل رەتكە چۈشۈپ، بەگ ئاۋۇتۇر شۇ ئان.

'Yet seek not war for the sake of conquest, nor shed blood out of vainglory; for peace is a noble blessing.'

Bu iki zümre beyden memnun olursa, memleketi ve idaresi düzene girer, bey huzura kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى قاتلام بەگدىن سۆيۈنسە، ئېلى، ئوردىسى تۈزىلىدۇ، بەگ ھالاۋەتكە ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكى قوتۇ بۇلسا بەگدىن سەۋىنچ ئەلى قاپى ئىتلۈر بۇلۇر بەگ ئاۋىنچ
Bu iki kotu bulsa begdin sevinç, eli kapı itlür bulur beg avınç
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu iki zümre beyden memnun olursa, memleketi ve idaresi düzene girer, bey huzura kavuşur.
🇬🇧 EN 'Yet seek not war for the sake of conquest, nor shed blood out of vainglory; for peace is a noble blessing.'
#2136 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گەر قايسى بەگ خەلققە قانۇن بەرمىسە،
خەلقنى كۆزەتمەي، يېگەنلەر يېسە.

'If a ruler faileth to administer just laws, protecteth not his people, and alloweth them to be plundered by violent men,'

Her hangi bir bey halka kanun vermez, halkı korumaz ve halkın serveti kapanın elinde kalırsa,

نەسرىي يەشمىسى:
قايسىبىر بەگ خەلققە قانۇن يۈرگۈزمىسە، خەتقى قوغدىمىسا، تالان تاراج قىلسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ بەگ بودۇنقا تۆرۈ بەرمەسە كۈدەزمەسە بودنىن يەگۈچى يەسە
Kayu beg bodunka törü bermese, küdezmese bodnın yegüçi yese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her hangi bir bey halka kanun vermez, halkı korumaz ve halkın serveti kapanın elinde kalırsa,
🇬🇧 EN 'If a ruler faileth to administer just laws, protecteth not his people, and alloweth them to be plundered by violent men,'
#2137 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇزۇلۇپ ئېلى، ئۇ خەلققە چاچار ئوت،
بۇ بەگلىك ئۇلى بولغاي شەكسىز نابۇت.

'He hath cast fire into the midst of his subjects; his realm is ruined, and the pillars of his rule shall surely crumble.'

O halkın içine ateş atmış olur, memleketi bozulur ve hiç şüphesiz, beyliğin temeli yıkılır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ خەلقنى ئوتقا تىققانلىق، ئېلىنى بۇزغانلىق بولىدۇ، بەگلىكىنىڭ ئۇلىمۇ شۈبھىسىز يىقىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئوت ئىدتى بودۇنقا بۇزۇلدى ئەلى يىقىلدى سەزىكسىز بۇ بەگلىك ئۇلى
Ot ıdtı bodunka buzuldı eli, yıkıldı seziksiz bu beglik ulı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O halkın içine ateş atmış olur, memleketi bozulur ve hiç şüphesiz, beyliğin temeli yıkılır.
🇬🇧 EN 'He hath cast fire into the midst of his subjects; his realm is ruined, and the pillars of his rule shall surely crumble.'
#2138 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيۈندۈرمىسە ئەسكىرىنى خاقان،
قىنىدىن چىقمىغاي قىلىچ ھېچقاچان.

'Whichever ruler faileth to satisfy his soldiers, their swords will not readily leap from their scabbards in the hour of need.'

Hangi bey askerini memnun etmezse, kılıç da kınından çıkmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسىبىر بەگ ئەسكەر خىزمەتچىلىرىنى سۆيۈندۈرمىسە، شۇنىڭ بىلەن قىلىپلار قىنىدىن چىقمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ بەگ ئەر ئاتنى سەۋىندۈرمەسە قىلىچ قىندا چىقماز ئانۇڭدا باسا
Kayu beg er atnı sevindürmese, kılıç kında çıkmaz anuñda basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi bey askerini memnun etmezse, kılıç da kınından çıkmaz.
🇬🇧 EN 'Whichever ruler faileth to satisfy his soldiers, their swords will not readily leap from their scabbards in the hour of need.'
#2139 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ بىرلە بەگلەر ئۈزىتار قولىن،
قىلىچسىز غايىل بەگ تۈتالماس ئېلىن.

'Through the sword alone do rulers hold sway over their lands; a careless ruler without a sword cannot protect his realm.'

Beyler kılıç ile memleketlerine hâkim olurlar, kılıçsız, gafil bey memleketine sahip olamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر قىلىپ بىلەنلا ھۆكۈمرانلىق قىلالايدۇ، قىلىپچىسىز بىخۇد بەگ ئېلىنى باشقۇرالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بىرلە بەگلەر ئۇزاتۇر ئەلىگ قىلىچسىز ئوسال بەگ باسۇماز ئىلىگ
Kılıç birle begler uzatur elig, kılıçsız osal beg basumaz ilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler kılıç ile memleketlerine hâkim olurlar, kılıçsız, gafil bey memleketine sahip olamaz.
🇬🇧 EN 'Through the sword alone do rulers hold sway over their lands; a careless ruler without a sword cannot protect his realm.'
#2140 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ بىرلە پالتا بۇ ئەل ساقچىسى،
قىلىچ بىرلە ئالار ئەل خەلق باشچىسى.

'The sword and the axe are the guardians of the country; through the sword, the leader of the people winneth realms.'

Kılıç ile balta memleketin bekçisidir, halkın başında bulunan, kılıç sayesinde memleketler ele geçirir.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىپچ، پالتا ئەلنىڭ قوغدىغۇچىسىدۇر، خەلق باشچىسى قىلىپچ بىلەن ئەل ئالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بالدۇ بولدى بۇ ئەل ساقچىسى قىلىچىن ئالىر ئەل بودۇن باشچىسى
Kılıç baldu boldı bu el sakçısı, kılıçın alır el bodun başçısı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kılıç ile balta memleketin bekçisidir, halkın başında bulunan, kılıç sayesinde memleketler ele geçirir.
🇬🇧 EN 'The sword and the axe are the guardians of the country; through the sword, the leader of the people winneth realms.'
#2141 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا جاھان تۈتقۈچى،
قىلىچ، پالتا بىرلە ياۋنى ئۈتقۈچى.

Hear what the sovereign who conquered his foes with sword and battle-axe hath said:

Dünyayı elinde tutan, kılıç ve balta ile düşmanını yenmiş olan ne der, dinle :

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىپچ، پالتا بىلەن دۈشمەننى يېڭىپ، دۇنيانى سورىغان ئەر نېمە دەيدۇ، ئاڭلا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئاجۇن تۇتغۇچى قىلىچ بالدۇ بىرلە ياغىغ ئۇتغۇچى
Negü ter eşitgil ajun tutğuçı, kılıç baldu birle yağığ utğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyayı elinde tutan, kılıç ve balta ile düşmanını yenmiş olan ne der, dinle :
🇬🇧 EN Hear what the sovereign who conquered his foes with sword and battle-axe hath said:
#2142 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك ئەلنى ساقلاش، ئەي ئەل تۈتقان ئەر،
غەپلەتتە بولغانلار چوقۇم زەھەر يەر.

'O ruler of the land, the realm must be guarded; he who swalloweth poison swalloweth it out of negligence.'

Ey memlekete hâkim olan, onu muhafaza etmeli, zehir yiyen kimse bunu gaflet yüzünden yer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي، ئەل سورىغۇچى، ئەلنى قوغداش كېرەك، ئوغا يېگەنلەرمۇ بىخۇدلۇقتىن يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايا ئەل تۇتۇغلى ئىلىگ ساقلاغۇ ئوساللىق بىلە يەر يەگۈچى ئاغۇ
Ayâ el tutuğlı ilig saklağu, osallık bile yer yegüçi ağu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey memlekete hâkim olan, onu muhafaza etmeli, zehir yiyen kimse bunu gaflet yüzünden yer.
🇬🇧 EN 'O ruler of the land, the realm must be guarded; he who swalloweth poison swalloweth it out of negligence.'
#2143 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچلە پالتىنى ساقچى قىل، ئەي ئەر،
قىلىچ ساقچى بولسا، بەگلەر تىنچ ئۆتەر.

'O mighty one, take the sword and battle-axe as thy guardians; when the sword standeth guard, the ruler dwelleth in peace.'

Ey kudretli, kılıç ve baltayı kendine muhafız yap, kılıç bekçi olursa, bey rahata kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي قۇدرەتلىك، قىلىپچ ۋە پالتىنى ئۆزۈڭگە ساقچى قىل، قىلىپچ ساقچى بولسا، بەگ ئامانلىق تاپىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بالدۇ ساقچى تۇتۇن ئاي ئۇنۇر قىلىچ ساقچى بولسا بەگ ئىنچلىك بۇلۇر
Kılıç baldu sakçı tutun ay unur, kılıç sakçı bolsa beg inçlik bulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey kudretli, kılıç ve baltayı kendine muhafız yap, kılıç bekçi olursa, bey rahata kavuşur.
🇬🇧 EN 'O mighty one, take the sword and battle-axe as thy guardians; when the sword standeth guard, the ruler dwelleth in peace.'
#2144 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ تەۋرەر ئىكەن، يېغى تەۋرەنمەس،
قىلىچ قىنىغا كىرسە، بەگ تىنچىيالماس.

'As long as the sword is brandished, the enemy dareth not move; if the sword sleepeth in its scabbard, the ruler's peace vanisheth.'

Kılıç kımıldadığı müddetçe düşman kımıldayamaz, kılıç kınına girerse, beyin huzuru kaçar.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىپچ تەۋرەيدىكەن، دۈشمەن تەۋرىمەيدۇ، قىلىپچ قىنىغا كىرىدىكەن، بەگكە ئامانلىق بولمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ تەپرەر ئەركەن ياغى تەپرەمەز قىلىچ قىنقا كىرسە بەگ ئىنچلىك يەمەز
Kılıç teprer erken yağı tepremez, kılıç kınka kirse beg inçlik yemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kılıç kımıldadığı müddetçe düşman kımıldayamaz, kılıç kınına girerse, beyin huzuru kaçar.
🇬🇧 EN 'As long as the sword is brandished, the enemy dareth not move; if the sword sleepeth in its scabbard, the ruler's peace vanisheth.'
#2145 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ ئۆرغۈچىنى سۆيۈندۈر، ئەي خان،
ياشا خۇش، ھامان كۆرمە ئاچچىق، زىيان.

'Gladden ever the hearts of those who wield the sword, O King; live in continuous joy, and never taste the bitterness of defeat!'

Ey bey, kılıç kullananı her vakit memnun et ve böylece kendin de dâima sevinç içinde yaşa ve zahmet yüzü görme.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي بەگ، قىلىپچ تۇتقۇچىلارنى سۆيۈندۈرگىن، دائىم خۇشال خۇرام ياشا، زەخمەت چەكمە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋىنچلىگ تۇت ئاي بەگ قىلىچ ئۇرغۇچىغ سەۋىنچىن تىرىل تۇتچى كۆرمە ئاچىغ
Sevinçlig tut ay beg kılıç urğuçığ, sevinçin tiril tutçı körme açığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey bey, kılıç kullananı her vakit memnun et ve böylece kendin de dâima sevinç içinde yaşa ve zahmet yüzü görme.
🇬🇧 EN 'Gladden ever the hearts of those who wield the sword, O King; live in continuous joy, and never taste the bitterness of defeat!'
#2146 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە ئېيتتى ئۆگدۈلمىش: ئەلىگ قۇتى،
قىيىندۇر ئەل ئىشى، ئۈلۈغدۈر ئېتى.

Ögdülmiş spoke again: 'O blessed King, the affairs of state are heavy and difficult, yet their glory is magnificent!'

Öğdülmiş tekrar dedi : — Ey devletli hükümdar, memleket işleri çok ağır, fakat şerefi büyüktür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش يەنە دېدى: ئەي دۆلەتمەن ئەلىگ، بۇ ئەل ئىشلىرى قىيىن، ئەمما نامى ئۇلۇغدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانا ئايدى ئۆگدۈلمىش ئىلىگ قۇتى بۇ ئەل ئىشلەرى تەرس ئۇلۇغ كۆر ئاتى
Yana aydı ögdülmiş ilig kutı, bu el işleri ters uluğ kör atı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş tekrar dedi : — Ey devletli hükümdar, memleket işleri çok ağır, fakat şerefi büyüktür.
🇬🇧 EN Ögdülmiş spoke again: 'O blessed King, the affairs of state are heavy and difficult, yet their glory is magnificent!'
#2147 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەلققە باش ئولماق ئېغىر ئىش ئېرۈر،
ھەمىشە باش ئاغرىق ۋە مېھتەت تېگۈر.

'To lead a nation is a vast and burdensome task; it bringeth perpetual headaches, toil, and anxiety.'

Halka baş olmak büyük ve ağır bir iştir, o dâima başa dert olur ve insana eziyet verir.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلقنى باشلىماق بۈيۈك ۋە ئېغىر ئىشتۇر، دائىم باش ئاغرىقى، مۇشەققەت كەلتۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەدۈك ئىش بودۇن باشلاماقى ئاغىر باش ئاغرىغ بىلە تۇتچى ئەمگەك تەگىر
Bedük iş bodun başlamakı ağır, baş ağrığ bile tutçı emgek tegir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halka baş olmak büyük ve ağır bir iştir, o dâima başa dert olur ve insana eziyet verir.
🇬🇧 EN 'To lead a nation is a vast and burdensome task; it bringeth perpetual headaches, toil, and anxiety.'
#2148 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيۈنچى ئاز ئېرۇر، قايغۇسى تولا،
ماختاۋچى ئاز بولۇر، سۆككۈچى تولا.

'If thou lookest closely, its joy is little and its grief is great; those who praise the ruler are few, while those who revile him are many.'

Dikkat edersen, sevinci az, kaygısı çoktur, öğeni az, fakat söğeni daha çoktur.

نەسرىي يەشمىسى:
نەزەر سالساڭ، خۇشاللىقى ئاز، قايغۇسى كۆپ، ماختىغۇچى ئاز، سۆككۈچىلەر كۆپ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋىنچى ئاز ئول كۆرسە قادغۇ ئۈكۈش ئاز ئول ئۆگگۈچىسى تەلىمرەك سۆكۈش
Sevinçi az ol körse kadğu üküş, az ol öggüçisi telimrek söküş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dikkat edersen, sevinci az, kaygısı çoktur, öğeni az, fakat söğeni daha çoktur.
🇬🇧 EN 'If thou lookest closely, its joy is little and its grief is great; those who praise the ruler are few, while those who revile him are many.'
#2149 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قايانغا قارىسا قورقۇنچلۇقتۇر،
سوراپ كۆرسە، خۇشلۇقى ئازراق ئېرۇر.

'Whithersoever thou gazest, danger lurketh; if thou inquirest after its joys, they are fleeting and small.'

Nereye bakarsan, orada bir tehlike vardır, sevincini sorarsan, o daha azdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قاياققىلا قارىساڭ قورقۇنچ باسىدۇ، بۇنىڭ شادلىقىنى سورىساڭ، تېخىمۇ ئاز.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇقا باقا كۆرسە قورقىنچ-تۇرۇر سەۋىنچىن سورا كۆرسە ئازراق ئەرۈر
Kayuka baka körse korkınç-turur, sevinçin sora körse azrak erür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Nereye bakarsan, orada bir tehlike vardır, sevincini sorarsan, o daha azdır.
🇬🇧 EN 'Whithersoever thou gazest, danger lurketh; if thou inquirest after its joys, they are fleeting and small.'
#2150 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سۆيمەسلەر ئېرۇر كۆپ، سۆيەرلىرى ئاز،
جاپاسى تولاراق، ھۇزۇرلىرى ئاز.

'Those who hate the ruler are many, while those who truly love him are rare; his toil is unending, and his rest is brief.'

Sevmeyeni çok, seveni nâdirdir, didinmesi çok, rahatı azdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇنى سۆيمىگۈچىلەر كۆپ، سۆيىدىغانلار ئاز، غوۋغاسى كۆپرەك، راھىتى ئاز.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش سەۋمەگۈچى سەۋەرى ئاز ئول كەرىشى تەلىمرەك ئەرەجى ئاز ئول
Üküş sevmegüçi severi az ol, kerişi telimrek ereji az ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sevmeyeni çok, seveni nâdirdir, didinmesi çok, rahatı azdır.
🇬🇧 EN 'Those who hate the ruler are many, while those who truly love him are rare; his toil is unending, and his rest is brief.'
#2151 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئارامسىز بولۇر ھەممە يەردە كۆڭۈل،
ئارامسىز كۆڭۈل ئەرگە بىر قايغۇ ئول.

'His heart can find no tranquil security in any place; and the lack of tranquility in the heart is the greatest torment for a man.'

Hiç bir yerde gönülü emin olmaz, gönülün emin olmaması, insan için, büyük bir ıstıraptır.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەممە يەردە كۆڭۈل خاتىرجەم بولمايدۇ، كۆڭۈل خاتىرجەمسىزلىكى چوڭ ئازابتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۈتۈنسۈز بولۇر تەگمە يەردە كۆڭۈل كۆڭۈل بۈتمەسە ئەركە ئارتۇق مۇڭ ئول
Bütünsüz bolur tegme yerde köñül, köñül bütmese erke artuk muñ ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hiç bir yerde gönülü emin olmaz, gönülün emin olmaması, insan için, büyük bir ıstıraptır.
🇬🇧 EN 'His heart can find no tranquil security in any place; and the lack of tranquility in the heart is the greatest torment for a man.'
#2152 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قاراپ كۆرسە، ھەممە ئىشىدا خەتەر،
خەتەر ئىشنى كۆرسە، لەزەتمۇ كېتەر.

'Examine every affair: in each there is a hidden peril; and when an enterprise is beset with peril, its pleasure fleeth away.'

Dikkat edersen, onun her işinde bir tehlike vardır, tehlikeli işin tadı kaçar.

نەسرىي يەشمىسى:
نەزەر سالساڭ، ھەممە ئىشىدا بىر خەتەر بار، خەتەرلىك ئىش كىشىنىڭ لەززىتىنى قاچۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ بارسا تەگمە ئىشىندە ھاتار ھاتارلىغ ئىشىگ كۆرسە تاتىغ كىتەر
Körü barsa tegme işinde hatar, hatarlığ işig körse tatığ kiter
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dikkat edersen, onun her işinde bir tehlike vardır, tehlikeli işin tadı kaçar.
🇬🇧 EN 'Examine every affair: in each there is a hidden peril; and when an enterprise is beset with peril, its pleasure fleeth away.'
#2153 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ ئاڭلا ئەقىللىك سۆزى،
ئەقىللىك سۆزىدۇر گۆھەرنىڭ ئۆزى.

Hear what the wise philosopher saith; the words of the wise are in truth like pearls of great price:

Dinle, akıllı sözü ne der, akıllının sözü, dikkat edersen, tamamen bir inciye benzer.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقىل ئىدراكلىق كىشىنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلا، ئەقىل_ئىدراكلىق كىشىنىڭ سۆزى تامامەن ئۈنچىگە ئوخشايدۇ :
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئۇقۇشلۇغ سۆزى ئۇقۇشلۇغ سۆزى كۆرسە يىنچۈ تۆزى
Negü ter eşitgil ukuşluğ sözi, ukuşluğ sözi körse yinçü tözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dinle, akıllı sözü ne der, akıllının sözü, dikkat edersen, tamamen bir inciye benzer.
🇬🇧 EN Hear what the wise philosopher saith; the words of the wise are in truth like pearls of great price:
#2154 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگنىڭ بوينى قىلدەك، مۇناردەك بېشى،
ئاڭا بەك ئىشەنمەس ئەقىللىك كىشى.

'The neck of the ruler is slender as a hair, while the crown upon his head is heavy as a fortress tower; the wise man placeth not undue reliance upon it.'

Hükümdarın boynu kıl gibi, başı ise, burç kadardır, akıllı insan ona pek inanmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
”ئەلىگىنىڭ بوينى گويا قىلدەك، بېشى گۈمبەزدەك، ئەقىللىق كىشى ئۇنىڭغا بەك ئىشىنىپ كەتمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ بوينى قىلچا ئۈكەكچە باشى ئاڭار كەد ئىنانماز ئۇقۇشلۇغ كىشى
İlig boynı kılça ükekçe başı, añar ked ınanmaz ukuşluğ kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdarın boynu kıl gibi, başı ise, burç kadardır, akıllı insan ona pek inanmaz.
🇬🇧 EN 'The neck of the ruler is slender as a hair, while the crown upon his head is heavy as a fortress tower; the wise man placeth not undue reliance upon it.'
#2155 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ خانلىق مىسالى باش ئۈزرە قىلىچ،
كۈنىگە ئاڭا مىڭ خەتەرلىك ئىشى.

'Sovereignty is like a sharp sword suspended above one's head; every day it bringeth a thousand perilous encounters.'

Beylik baş üzerinde bir kılıç gibidir, her gün onun için tehlikeli bin iş vardır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلىك مىسالى قىلىپ ئاستىدىكى باشتۇركى، كۈندە ئۇنىڭغا مىڭلارچە خەتەر كېلىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ باش ئۆزەلە مەسەل بەگلىك ئول كۈنىڭە ئاڭار مىڭ ھافارلىغ ئىشى
Kılıç baş özele mesel beglik ol, küniñe añar miñ hafarlığ işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylik baş üzerinde bir kılıç gibidir, her gün onun için tehlikeli bin iş vardır.
🇬🇧 EN 'Sovereignty is like a sharp sword suspended above one's head; every day it bringeth a thousand perilous encounters.'
#2156 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ياڭلىغ ئېرۇر ھەممە بەگلىك ئىشى،
بىرى كۆرسە ھۇزۇر، بىرى يەر بېشى.

'Such is the nature of all royal governance: some attain peace and joy, while others devour their own heads in ruin.'

Her beylik işi böyledir, bazısı huzura kavuşur, bâzısı ise, kendi başını yer.

نەسرىي يەشمىسى:
بارچە بەگلەرنىڭ ئىشى ئەنە شۇنداق بولىدۇ، بەزىسى ھالاۋەت كۆرىدۇ، بەزىسى بېشىنى يەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ-تۇرۇر بارچا بەگلىك ئىشى قايۇسى ئەرەج يەر قايۇ ئۆز باشى
Bu yañlığ-turur barça beglik işi, kayusı erej yer kayu öz başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her beylik işi böyledir, bazısı huzura kavuşur, bâzısı ise, kendi başını yer.
🇬🇧 EN 'Such is the nature of all royal governance: some attain peace and joy, while others devour their own heads in ruin.'
#2157 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تاپاي مەن دېسەڭ ھەر ئىككى دۈنيالىق،
كېرەكتۇر بۇ نەچچە ئىشنى قىلماقلىق.

'If thou desirest to attain the blessed fruits of both this world and the hereafter, abandon not these few duties, but strive with all thy might:'

Dünya ve âhireti, bunların her ikisini birden bulmak istersen, şu bir kaç ışı bırakma, muktedirsen, bunları yerine getir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ دۇنياغىمۇ، ئاخىرەتكىمۇ ئېرىشەي دېسەڭ، مۇنۇ بىرقانچە ئىشنى تاشلىما، ئىمكانقەدەر تىرىشقىن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزۈڭ دۈنيا ئۇقبى بۇلايىن تەسە بۇ قاچ ئىشنى قودما قاتىغلان ئۇسا
Özüñ dünyâ ukbi bulayın tese, bu kaç işni kodma katığlan usa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya ve âhireti, bunların her ikisini birden bulmak istersen, şu bir kaç ışı bırakma, muktedirsen, bunları yerine getir.
🇬🇧 EN 'If thou desirest to attain the blessed fruits of both this world and the hereafter, abandon not these few duties, but strive with all thy might:'
#2158 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆڭۈل، تىلنى تۈز تۆت، خۇداغا سىغىن،
خۇدانىڭ بۇيرۇقىن مۇھىم بىل، تېۋىن.

'Keep thy heart and tongue upright, seek refuge in God, revere the commandments of the Lord, and worship Him with devotion.'

Gönül ve dilini doğru tut, Tanrıya sığın, Allanın emrine itaatsizlik etme.

نەسرىي يەشمىسى:
دىلىڭ ۋە تىلىڭنى توغرا تۇت، خۇداغا سىغىن، ئىگەم يارلىقىنى قەدىرلە، ئۇنىڭغا ئىبادەت قىل.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تىل كۆنى تۇت باياتقا سىغىن ئىدى يارلىغىن سەن ئاغىر تۇت تاپىن
Köñül til köni tut bayatka sığın, idi yarlığın sen ağır tut tapın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gönül ve dilini doğru tut, Tanrıya sığın, Allanın emrine itaatsizlik etme.
🇬🇧 EN 'Keep thy heart and tongue upright, seek refuge in God, revere the commandments of the Lord, and worship Him with devotion.'
#2159 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
رىزا بول خۇدادىن ئە كەلسە ساڭا،
رىزا ۋە رىزالىق - قۇللۇقۇڭ ئاڭا.

'Be content with whatever cometh upon thee from thy Lord; contentment and submission are the essence of true servitude.'

Tanrıdan ne gelirse, ona razı ol, her şeye razı olmak kulluk icâbıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
رەببىمدىن بېشىڭغا نېمە كەلسە تامامەن رازى بول، قانائەت قىلغىنىڭ ۋە رازى بولغىنىڭ قۇللۇق قىلغىنىڭدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ كەلسە رابدىن تاپى بول تاپى ئۆزۈڭ قۇللۇقى ئول تاپىلىق تۈپى
Negü kelse rabdın tapı bol tapı, özüñ kullukı ol tapılık tüpi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tanrıdan ne gelirse, ona razı ol, her şeye razı olmak kulluk icâbıdır.
🇬🇧 EN 'Be content with whatever cometh upon thee from thy Lord; contentment and submission are the essence of true servitude.'
#2160 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەلققە دىلىڭدىن بول سەن كۆيۈمچان،
بول ياخشى ھەم ئىستە ياخشىلىق ھامان.

'Show heartfelt compassion toward all the people; continually perform good deeds, that thou mayest reap goodness in return.'

Bütün halka içten gelen bir merhamet göster, dâima iyilik yap ve kendin iyilik bul.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈن خەلققە چىن دىلىڭدىن كۆيۈمچان بول، دائىم ياخشىلىق قىل، ئۆزۈڭمۇ ياخشىلىققا ئېرىش.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈزۈ ھالققا كۆڭلۈن باغىرساق بۇلۇن تۇچى ئەدگۈلۈك قىل سەن ئەدگۈ بۇلۇن
Tüzü halkka köñlün bağırsak bulun, tuçı edgülük kıl sen edgü bulun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün halka içten gelen bir merhamet göster, dâima iyilik yap ve kendin iyilik bul.
🇬🇧 EN 'Show heartfelt compassion toward all the people; continually perform good deeds, that thou mayest reap goodness in return.'
#2161 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
زىيان قىلما خەلققە، يەتكۈز مەنپەئەت،
بولۇپ خوپ، ياماننىڭ زىيىنىن يوق ئەت.

'Bring benefit and succor to the people, and do them no harm; let thy deeds be upright, and suppress the malice of the wicked.'

Halka faydalı ol, ona zarar verme, ıyı hareket et, kötülerin zararlarını ortadan kaldır.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلققە ياردەم بېرىپ، پايدا كەلتۈر، زىيان سالما، ئىش ھەرىكىتىڭ ياخشى بولسۇن، يامانلارنىڭ زىيىنىنى يوقات.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇنقا ئاسىغ قىل يۇلىپ قىلما ياس قىلىنچ ئەدگۈ تۇتغىل ئىسىز ياسى باس
Bodunka asığ kıl yulıp kılma yas, kılınç edgü tutğıl isiz yası bas
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halka faydalı ol, ona zarar verme, ıyı hareket et, kötülerin zararlarını ortadan kaldır.
🇬🇧 EN 'Bring benefit and succor to the people, and do them no harm; let thy deeds be upright, and suppress the malice of the wicked.'
#2162 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېنىڭ بولدى دۇنيا تىرىكلىك بىلە،
ھاياتلىكى بولساڭ، يېتىپ يە، كۈلە.

'Dominion and life have been granted unto thee; while life remaineth, partake of its bounties with joy and thanksgiving.'

Dünya ve hayat senin oldu, hayatta iken, ondan sevinçle istifâde et.

نەسرىي يەشمىسى:
تىرىكلىك ۋە مال دۇنيا سېنىڭ بولدى، تىرىكلىككە ئېرىشكەن ئىكەنسەن، كۈلۈپ تۇرۇپ مەشئەل ياق،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەنىڭ بولدى دۈنيا تىڭلىك بىلە تىڭلىك بۇلۇنسا ياتىپ يە كۈلە
Seniñ boldı dünyâ tiñlik bile, tiñlik bulunsa yatıp ye küle
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünya ve hayat senin oldu, hayatta iken, ondan sevinçle istifâde et.
🇬🇧 EN 'Dominion and life have been granted unto thee; while life remaineth, partake of its bounties with joy and thanksgiving.'
#2163 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جېنىڭ چىقسىمۇ تۆت ئۈمىدىڭنى زور،
خۇدا ياخشىغا ياخشى يولنى بېرۇر.

'Even when the soul departeth from the body, maintain high hope; know with certainty that God granteth a blessed path unto the righteous.'

Can çıksa dahi, ümidini kesme, inan ki, Tanrı iyiye iyi yol gösterir.

نەسرىي يەشمىسى:
جېنىڭ چىقسىمۇ چوڭ ئۈمىدتە بول، ئىشەنگىنكى، خۇدا ياخشىغا ياخشى يول نېسىپ قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۈتۈن جان ئۈزۈلسە ئۇمۇنچ تۇت ئۇلۇغ بايات بىرگە ئەدگۈكە ئەدگۈ يولۇغ
Bütün cân üzülse umunç tut uluğ, bayat birge edgüke edgü yoluğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Can çıksa dahi, ümidini kesme, inan ki, Tanrı iyiye iyi yol gösterir.
🇬🇧 EN 'Even when the soul departeth from the body, maintain high hope; know with certainty that God granteth a blessed path unto the righteous.'
#2164 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلارنى مەن ئېيتتىم، ئىشتىتى ئەلىگ،
كېرەك بەگكە شۇنداق پەزىلەت، بىلىك.

'Behold, I have spoken these words and the King hath heard them; such are the virtues and wisdom required of a ruler.'

İşte benim bu söylediklerimi hükümdar işitti, bey için böyle bir fazilet ve bilgi lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلارنى مەن ئېيتتىم، ئەلىگ ئاڭلىدى، بەگ ئۈچۈن مۇشۇنداق پەزىلەت، بىلىملەر كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇنۇقى مەن ئايدىم ئەشىتتى ئىلىگ بۇ ياڭلىغ كەرەك بەگكە ئەردەم بىلىگ
Munukı men aydım eşitti ilig, bu yañlığ kerek begke erdem bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İşte benim bu söylediklerimi hükümdar işitti, bey için böyle bir fazilet ve bilgi lâzımdır.
🇬🇧 EN 'Behold, I have spoken these words and the King hath heard them; such are the virtues and wisdom required of a ruler.'
#2165 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قايۇ ئەردە بولسا بۇ ئەردەم يوسۇن،
بولۇر بەگ ئاتاپ، بەرسە ئۈستۈن ئورۇن.

'In whichever ruler these noble virtues are found united, he shall be elevated over all, and attain all righteous desires.'

Hangi insanda bu fazilet ve bu terbiye bulunursa, onu, bey olarak, memlekette yükseltmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
پەزىلەت، قائىدە يوسۇن قانداق كىشىدە بولسا، ئۇنى بەگ دەپ ئاتاپ، ئەلدە يۇقىرى ئورۇنغا قويۇش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ ئەردە بولسا بۇ ئەردەم تۆرۈ ئانى بەگ ئاتاپ ئىلكە تىكگۈ ئۆرۈ
Kayu erde bolsa bu erdem törü, anı beg atap ilke tikgü örü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi insanda bu fazilet ve bu terbiye bulunursa, onu, bey olarak, memlekette yükseltmelidir.
🇬🇧 EN 'In whichever ruler these noble virtues are found united, he shall be elevated over all, and attain all righteous desires.'
#2166 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇر ئۇ تولۇق بەگ ھەم ئەلنىڭ بېشى،
ئۇنىڭدىن تاپار تۈرلۈك خوۋلۇق كىشى.

He shall rule in justice and prosperity, and his name shall be inscribed among the great monarchs of history.

Böylesi mükemmel bir bey ve halka baş olur, insan ondan her türlü iyilik bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنداقلار مۇكەممەل بەگ بولۇپ، خەلقنى باشلايدۇ، كىشى ئۇنىڭدىن ھەممە ياخشىلىقلارغا ئېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈكەل بەگ بولۇر بۇ بودۇنقا باشى ئانىڭدىن بۇلۇر تەگمە ئەدگۈ كىشى
Tükel beg bolur bu bodunka başı, anıñdın bulur tegme edgü kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böylesi mükemmel bir bey ve halka baş olur, insan ondan her türlü iyilik bulur.
🇬🇧 EN He shall rule in justice and prosperity, and his name shall be inscribed among the great monarchs of history.
#2167 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشتىكىن، نېمە دەر بىلىملىك، زېرەك،
ئۇنىڭ ئىلمى ئەلگە بولۇرلار بېزەك.

Hear what the discerning and knowledgeable sage saith; the wisdom of the sage is the ornament of the realm:

Bilgili ve zeki insan ne der, dinle, bilgili ve zeki insanın bilgisi memleket için bir zînettir.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك، زېرەك كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، بىلىملىك، زېرەكنىڭ بىلىمى ئەل ئۈچۈن زىننەتتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بىلىگلىگ تەتىگ بىلىگلىگ تەتىگ بىلگى ئىلكە ئىتىگ
Negü ter eşitgil biliglig tetig, biliglig tetig bilgi ilke itig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili ve zeki insan ne der, dinle, bilgili ve zeki insanın bilgisi memleket için bir zînettir.
🇬🇧 EN Hear what the discerning and knowledgeable sage saith; the wisdom of the sage is the ornament of the realm:
#2168 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك ھەم ئالىم، توغرا بولغاي خان،
ئاشۇرسۇن شۆھرىتىن بولۇپ قەھرىمان.

'A ruler must be knowledgeable, intelligent, and upright; he must be courageous and prudent, that his renown may increase.'

Bey bilgili, akıllı ve âdil olmalı, şöhretinin yayılması için de cesur ve tedbirli davranmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ بىلىملىك، ئىدراكلىق، توغرا بولۇشى، يۈرەكلىك ۋە ئەقىللىق بولۇپ، شۆھرىتىنى يۈكسەلدۈرۈشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ كەرەك بەگ ئۇقۇشلۇغ كۆنى يۈرەكلىگ ھەم ئۆگلۈگ بەدۈسە ئۈنى
Biliglig kerek beg ukuşluğ köni, yüreklig hem öglüg bedüse üni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey bilgili, akıllı ve âdil olmalı, şöhretinin yayılması için de cesur ve tedbirli davranmalıdır.
🇬🇧 EN 'A ruler must be knowledgeable, intelligent, and upright; he must be courageous and prudent, that his renown may increase.'
#2169 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېخىي ھەم، ئېسىل ھەم ھايالىق، سىلىق،
كۆيۈمچان بولۇپ، بەك كۆزەتسۇن خەلق.

'He must be generous, noble, modest, courteous, and compassionate, guarding his realm with vigilant care.'

Bey, memleketini iyice koruyabilmesi için, bir de asıl, haya sahibi, yumuşak huylu ve merhametli olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
سېخىي ھەم دۇرۇس، ھايالىق ۋە سىلىق، كۆيۈمچان بولۇپ، ئېلىنى پۇختا قوغدىشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقى ھەم تۈزۈن ھەم ئۇۋۇتلۇغ سىلىگ باغىرساق بولۇپ كەد كۈدەزسە ئىلىگ
Akı hem tüzün hem uvutluğ silig, bağırsak bolup ked küdezse ilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey, memleketini iyice koruyabilmesi için, bir de asıl, haya sahibi, yumuşak huylu ve merhametli olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be generous, noble, modest, courteous, and compassionate, guarding his realm with vigilant care.'
#2170 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزى توق، سەۋرلىك ھەمدە مۇلايىم،
ئەپۇچان، ئۆز خۇلقى بولسۇن ئۇ دائىم.

'He must be contented of heart, patient, humble in spirit, forgiving, merciful, and gentle in nature.'

O gözü tok, sabırlı, alçak gönüllü, şefkatli ve sakin tabiatlı olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى توق، سەۋرچان ۋە كەمتەر، شەپقەتلىك، ئەپۇچان ۋە مۇلايىم بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق سەرىملىگ نە قودقى كۆڭۈل سۇيۇرقاپ كەچۈرگەن نە قىلقى ئامۇل
Közi tok serimlig ne kodkı köñül, suyurkap keçürgen ne kılkı amul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O gözü tok, sabırlı, alçak gönüllü, şefkatli ve sakin tabiatlı olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be contented of heart, patient, humble in spirit, forgiving, merciful, and gentle in nature.'
#2171 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن پەزلى بولسا جىمىدىن ئۈستۈن،
بېرەلىسۇن ئەلگە ئۇ ياخشى قانۇن.

'He must surpass all others in every virtue, and administer righteous laws unto his people.'

Bütün faziletlerde her keşten üstün olmalı, halka karşı adaletle muamele etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈن پەزىلەتلەردە ھەركىمدىن ئۈستۈن تۇرۇشى، خەلققە ياخشى قانۇن يۈرگۈزۈشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەردەمى بولسا ئەردە ئۆرۈ بودۇنقا بەرۈر بولسا ئەدگۈ تۆرۈ
Kamuğ erdemi bolsa erde örü, bodunka berür bolsa edgü törü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün faziletlerde her keşten üstün olmalı, halka karşı adaletle muamele etmelidir.
🇬🇧 EN 'He must surpass all others in every virtue, and administer righteous laws unto his people.'
#2172 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق بولسا قايسى ئەلنىڭ خانى،
تۈگەپ دەرد، قۇتۇلار ئېلى، ۋەتىنى.

'Whichever country possesseth such a ruler, its people are saved from distress and delivered from all affliction.'

Hangi memleketin beyi böyle olursa, o memleket halkı kurtulur, derdi kalmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسىبىر ئەلنىڭ مۇشۇنداق بېگى بولسا، ئۇ ئەل خەلقى نىجات تاپىدۇ، دەردتىن خالاس بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قايۇ ئىلكە بولسا بۇ ياڭلىغ بەگى قۇتۇلدى ئول ئەل بودنى كىتتى ئىگى
Kayu ilke bolsa bu yañlığ begi, kutuldı ol el bodnı kitti igi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi memleketin beyi böyle olursa, o memleket halkı kurtulur, derdi kalmaz.
🇬🇧 EN 'Whichever country possesseth such a ruler, its people are saved from distress and delivered from all affliction.'
#2173 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۇغار بەخت كۈنى، ئەلگە تىنچلىق بولۇر،
ئىستىكىم، بۇ ياڭلىغ كىشىلەر ئۆلۈر.

'The sun of fortune dawneth over that realm and peace reigneth; yet alas, that even such noble men must one day die!'

Orada saadet güneşi doğar ve memleket huzura kavuşur, fakat ne yazık ki, bu gibi insanlar çok yaşamazlar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلدە بەخت قۇياشى تۇغىدۇ، ئاسايىشلىق بولىدۇ، كۆپ ئەپسۇسكى، مۇشۇنداق كىشىلەرمۇ ئۆلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۇغار قۇت كۈنى ئىلكە ئىنچلىك بولۇر دىرىغا بۇ ياڭلىغ كىشىلەر ئۆلۈر
Tuğar kut küni ilke inçlik bolur, diriğa bu yañlığ kişiler ölür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Orada saadet güneşi doğar ve memleket huzura kavuşur, fakat ne yazık ki, bu gibi insanlar çok yaşamazlar.
🇬🇧 EN 'The sun of fortune dawneth over that realm and peace reigneth; yet alas, that even such noble men must one day die!'
#2174 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئەردى، ئەي ئەلىگ، مېتىڭ بىلىمىشىم،
ساڭا ئېيتتىم ئەمدى مانا ئۇقمىشىم.

'This, O King, is the sum of my knowledge; behold, I have submitted unto thee what my intellect hath comprehended.'

ئەي ئەلىگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم مۇشۇ، مانا، ئەقلىم يەتكەننى ساڭا تەۋسىيە قىلدىم.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلىگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم مۇشۇ، مانا، ئەقلىم يەتكەننى ساڭا تەۋسىيە قىلدىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئەردى، ئەي ئەلىگ، مېتىڭ بىلىمىشىم، ساڭا ئېيتتىم ئەمدى مانا ئۇقمىشىم.
بۇ ئەردى، ئەي ئەلىگ، مېتىڭ بىلىمىشىم، / ساڭا ئېيتتىم ئەمدى مانا ئۇقمىشىم.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەي ئەلىگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم مۇشۇ، مانا، ئەقلىم يەتكەننى ساڭا تەۋسىيە قىلدىم.
🇬🇧 EN 'This, O King, is the sum of my knowledge; behold, I have submitted unto thee what my intellect hath comprehended.'
#2175 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم، دۇرۇس سۆزلىدىڭ،
كېرەك ئىدى شۇ، بىلىمدە ئازمىدىڭ.

The King said: 'I understand; thou hast spoken the truth! These were the very things I needed to know, and thou hast not erred in wisdom.'

Hükümdar : — Anladım, doğru söyledin, bana lâzım olan bunlar idi, bilgide yanılmadın— dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ دېدى: چۈشەندىم، توغرا سۆزلىدىڭ، ماڭا كېرىكىمۇ شۇ ئىدى، بىلىمدە يېڭىلىمىدىڭ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىگ ئايدى ئۇقتۇم كۆنى سۆزلەدىڭ كەرەكى بۇ ئەردى بىلىگ يازمادىڭ
İlig aydı uktum köni sözlediñ, kereki bu erdi bilig yazmadıñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar : — Anladım, doğru söyledin, bana lâzım olan bunlar idi, bilgide yanılmadın— dedi —
🇬🇧 EN The King said: 'I understand; thou hast spoken the truth! These were the very things I needed to know, and thou hast not erred in wisdom.'
#2176 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يەنە دەيدىغان بىر سۆزۈم بار ساڭا،
ئۈنى ھەم ئوچۇقلاپ دېگىن سەن ماڭا.

'Yet I have another question to ask of thee; expound this also unto me with clarity:'

Sana soracak bir sözüm daha var, onu aa bana açık olarak, söyle.

نەسرىي يەشمىسى:
سەندىن سورايدىغان يەنە بىر سۆزۈم بار، ئۇنىمۇ ماڭا ئېنىق ئېيتىپ بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تاقى بىر ئايىتغۇ سۆزۈم بار ساڭا ئانى ما ئاچۇقلۇغ ئايۇ بەر ماڭا
Takı bir ayıtğu sözüm bar saña, anı ma açukluğ ayu ber maña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sana soracak bir sözüm daha var, onu aa bana açık olarak, söyle.
🇬🇧 EN 'Yet I have another question to ask of thee; expound this also unto me with clarity:'
#2177 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بەگ ئولسا مۇشۇنداق سەرە، پەزلىلىك،
كېرەكتۈر ۋەزىر بولسا ئۇ قانچىلىك.

'If the ruler be thus endowed with every virtue, O chosen sage, what manner of man must his Vizier be?'

Beyi böyle her türlü fazilet sahibi olursa, ey seçkin insan, veziri nasıl olmalıdır ki,

نەسرىي يەشمىسى:
بېگى پەزىلەتتە ئەنە شۇنداق تولۇق بولسا، ئەي كامىل، ئۇنىڭ ۋەزىرى قانداق بولۇشى كېرەك؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ بەگى بولسا ئەردەم تولۇ ۋەزىرى نەگۈ تەگ كەرەك ئاي تالۇ
Bu yañlığ begi bolsa erdem tolu, veziri negü teg kerek ay talu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyi böyle her türlü fazilet sahibi olursa, ey seçkin insan, veziri nasıl olmalıdır ki,
🇬🇧 EN 'If the ruler be thus endowed with every virtue, O chosen sage, what manner of man must his Vizier be?'
#2178 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تولا قىلسا ئالتۇن كۈمۈش خەزىنىنى،
تۈزەپ ئەل، ئارتتۇرسا ئۇ كەنت شەھرىنى.

'How must he be, that he may fill the treasuries with gold and silver, order the state, and cause cities and towns to multiply?'

Altın ve gümüşten zengin bir hazine toplasın, memleket düzene konsun, şehir ve eyâletler çoğalsın.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەزىر ئالتۇن كۈمۈش بىلەن خەزىنىنى توشقۇزسا، ئەل تۈزىلىپ شەھەر كەنتلەر كۆپەيسە،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالىن قازناق ئۇرسا بۇ ئالتۇن كۈمۈش ئىتىلسە ئەلى ئارتسا ئول كەند ئۇلۇش
Kalın kaznak ursa bu altun kümüş, itilse eli artsa ol kend uluş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Altın ve gümüşten zengin bir hazine toplasın, memleket düzene konsun, şehir ve eyâletler çoğalsın.
🇬🇧 EN 'How must he be, that he may fill the treasuries with gold and silver, order the state, and cause cities and towns to multiply?'
#2179 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلىن سورىسا توغرا قانۇن بىلە،
ئىسسىنسا قوشۇن كۆڭلى خۇشلۇق ئىلە.

'How shall he administer the realm under just laws, winning the hearts of warriors and servants with goodness and equity?'

Memleketi tanzim eyleyerek, doğru kanun ile idare etsin, hizme tinde bulunanlar iyilik görerek, ona ısınsın,

نەسرىي يەشمىسى:
توغرا قانۇن تۈزۈپ، ئەلنى ئوڭشاپ باشقۇرسا، ئەسكەر خىزمەتچىلەر ياخشىلىققا ئېرىشىپ مەمنۇن بولسا،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇لىن ئىتسە باسسا تۈز ئۆڭدى ئۇرۇپ ئىسىنسە ئەر ئات كۆڭلى ئەدگۈ بۇلۇپ
İlin itse bassa tüz öñdi urup, isinse er at köñli edgü bulup
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Memleketi tanzim eyleyerek, doğru kanun ile idare etsin, hizme tinde bulunanlar iyilik görerek, ona ısınsın,
🇬🇧 EN 'How shall he administer the realm under just laws, winning the hearts of warriors and servants with goodness and equity?'
#2180 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەلق تىنچ بولۇپ، ئاڭا قول تەگمىسە،
بېگىنىڭ نامى ياخشى بولۇپ ئۆچمىسە.

'How shall the people dwell in tranquility, protected from hostile hands, that the ruler's good renown may spread throughout the world?'

Halk huzura kavuşsun, kimse ona el uzatmasın, beyin adı iyilik ile dünyaya yayılsın.

نەسرىي يەشمىسى:
خەلق ئاسايىشلىققا ئېرىشسە ئۇنىڭغا يات قول تەگمىسە، شۇنىڭ بىلەن بېگىنىڭ ياخشى نامى يېيىلسا.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بودۇن ئىنچكە تەگسە ئىلىگ تەگمەسە بەگى ئاتى ئەدگۈن يادىلسا باسا
Bodun inçke tegse ilig tegmese, begi atı edgün yadılsa basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Halk huzura kavuşsun, kimse ona el uzatmasın, beyin adı iyilik ile dünyaya yayılsın.
🇬🇧 EN 'How shall the people dwell in tranquility, protected from hostile hands, that the ruler's good renown may spread throughout the world?'
ئاۋازلىق كىتاب
28-باب: بەگلىككە لايىق ھۆكۈمدارنىڭ پەزىلەتلىرى بايانى
100%
00:00 --:--