تىزىملىك
تىل تاللاش:
35-باب 2743 – 2827-بېيىتلەر (85 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

خەزىنىدار (مالىيە ۋەزىرى) نىڭ ئامانەتدارلىقى

Xezinidar (Maliye Weziri) ning Amanetdarliqi

خەزىنىدار (مالىيە ۋەزىرى) نىڭ ئامانەتدارلىقى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 35-بابى، 2743–2827-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 040 خەزىنىچىنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ئېيتىلىدۇ — 12:07
مەنبە:
#2743 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋاب بەردى ئۆگۈلمىش، دېدى خانغا،
كۈمۈش - زەر سۆيۈملۈك، داۋا ھەم جانغا.

Ögdülmiş answered, saying: 'O fortunate King, gold and silver are beloved treasures unto mortals, the very medicine of life.'

Öğdülmiş cevap verdi : — Ey devletli hükümdar, altın ve gümüş sevinilecek şeydir ve cana ilâcdır — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ دېدى: ئەي دۆلەتلىك ئەلىگ، ئالتۇن كۈمۈش سۆيۈملۈك نەرسە، جاننىڭ دەرمانىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئەلىگ قۇتى سەۋۈگ نەڭ بۇ ئالتۇن كۈمۈش جان ئوتى
Yanut berdi ögdülmiş elig kutı, sevüg neñ bu altun kümüş cân otı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi : — Ey devletli hükümdar, altın ve gümüş sevinilecek şeydir ve cana ilâcdır — dedi —
🇬🇧 EN Ögdülmiş answered, saying: 'O fortunate King, gold and silver are beloved treasures unto mortals, the very medicine of life.'
#2744 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك چىن ئىشەنچلىك، دۇرۇس، توغرا ئەر،
كۆڭۈلگە شۈبھىلەر چۈشۈرمىسە گەر.

'For this charge, an exceedingly truthful, upright, and reliable man is required, so that the sovereign's heart may rest without anxiety.'

Beyin gönülüne şüphe girmemesi ve onu hizmette tutması için, hazinedarın çok doğru, itimat edilir, iyi ve dürüst bir insan olması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆڭۈلنى توختىتىپ، ئاندىن ئۇنى ئىشقا قويۇش ئۈچۈن ناھايىتى چىن، ئىشەنچلىك، بەك توغرا بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى چىن بۈتۈن كەد كەرەك ئەر كۆنى كۆڭۈل يايماسا ئۆترۈ تۇتسا مۇنى
İdi çın bütün ked kerek er köni, köñül yaymasa ötrü tutsa munı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyin gönülüne şüphe girmemesi ve onu hizmette tutması için, hazinedarın çok doğru, itimat edilir, iyi ve dürüst bir insan olması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'For this charge, an exceedingly truthful, upright, and reliable man is required, so that the sovereign's heart may rest without anxiety.'
#2745 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەر، ئىشت، بۇ سودىگەر بېشى،
جاھاننى كېزىپ مالنى يىغقان كىشى.

'Hear what the Chief of the Caravan Traders, who hath traversed the world and amassed great wealth, hath said:'

Dünyayı dolaşan ve böylece servet sahibi olan tüccar-başı ne der, dinle,

نەسرىي يەشمىسى:
دۇنيانى كېزىپ مال دۇنياغا ئىگە بولغان سودىگەرلەر باشلىقى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بۇ شارتلار باشى ئاجۇن تەزگىنىپ نەڭەكە تەگمىش كىشى
Negü ter eşitgil bu şartlar başı, ajun tezginip neñeke tegmiş kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyayı dolaşan ve böylece servet sahibi olan tüccar-başı ne der, dinle,
🇬🇧 EN 'Hear what the Chief of the Caravan Traders, who hath traversed the world and amassed great wealth, hath said:'
#2746 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شېرىن جان ۋە لېكىن ئۇنىڭدىن شېرىن،
بۇ ئالتۇن - كۈمۈشتۈركى، جاندىن شېرىن.

''Beloved indeed is life unto man; yet dearer than life itself are gold and silver—they are held more precious than breath!''

Bu can sevilecek bir şeydir, ondan daha çok sevilecek şey, altın ve gümüştür, o candan çok daha kıymetlidir.

نەسرىي يەشمىسى:
جان سۆيۈملۈك نەرسە، جاندىنمۇ ياخشىراقى ئالتۇن كۈمۈش، ئۇ جاندىنمۇ بەكراق سۆيۈملۈكتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋۈگ نەڭە بۇ جان جاندا يەگرەك سەۋۈگ كۈمۈش ئالتۇن ئول جاندا كەدرەك سەۋۈگ
Sevüg neñe bu cân cânda yegrek sevüg, kümüş altun ol cânda kedrek sevüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu can sevilecek bir şeydir, ondan daha çok sevilecek şey, altın ve gümüştür, o candan çok daha kıymetlidir.
🇬🇧 EN ''Beloved indeed is life unto man; yet dearer than life itself are gold and silver—they are held more precious than breath!''
#2747 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېچىلماس كۆڭۈلنى ئاچار بۇ كۈمۈش،
ئېگىلمەس كىشىنى ئېگەر بۇ كۈمۈش.

''Silver unlocketh hearts that were shut fast; silver boweth heads that refused to bend!''

Perişan olan gönülleri bu gümüş huzura kavuşturur, eğilmeyen başları bu gümüş eğer.

نەسرىي يەشمىسى:
كۈمۈش ئېچىلماس كۆڭۈللەرنى ئاچىدۇ، كۈمۈش ئېگىلمەس كىشىنى بوي ئەگدۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇تىلمەز كۆڭۈلۈگ ئىتەر بۇ كۈمۈش ئەگىلمەز كىشىنى ئەگەر بۇ كۈمۈش
İtilmez köñülüg iter bu kümüş, egilmez kişini eger bu kümüş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Perişan olan gönülleri bu gümüş huzura kavuşturur, eğilmeyen başları bu gümüş eğer.
🇬🇧 EN ''Silver unlocketh hearts that were shut fast; silver boweth heads that refused to bend!''
#2748 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۈمۈش كۆرسە ئىنسان، دىلى تارتمىسا،
يارايدۇ ئۇنى چىن پەرىشتە دېسە.

''If a mortal seeth silver and setteth not his heart upon it, he may truly be accounted an angel from heaven!''

insan gümüşü görür ve ona gönül bağlamazsa, ona hakikî bir melek demek daha doğru olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان كۈمۈشنى كۆرۈپ ئۇنىڭغا كۆڭۈل بەرمىسە، ئۇنى چىن پەرىشتە دېسمۇ بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈمۈش كۆرسە يالڭۇق كۆڭۈل تۇتماسا ياراغاي ئانى چىن فىرىشتە تەسە
Kümüş körse yalñuk köñül tutmasa, yarağay anı çın firişte tese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan gümüşü görür ve ona gönül bağlamazsa, ona hakikî bir melek demek daha doğru olur.
🇬🇧 EN ''If a mortal seeth silver and setteth not his heart upon it, he may truly be accounted an angel from heaven!''
#2749 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى كۆرسە ئالتۇن ئۆزى يۈمشىدى،
يىرىك سۆزلۈك ئەرنىڭ سۆزى يۈمشىدى.

''At the sight of glittering gold, even the stern champion melteth; and the tongue of the harsh-spoken man becometh gentle.''

Altın görünce, pek yürekli insanlar bile yumuşar, kaba sözlü insanların da sözü nâzikleşir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالتۇننى كۆرۈش بىلەن جەسۇر ئەرمۇ بوشايدۇ، قوپال سۆزلۈك كىشىنىڭ سۆزىمۇ يۇمشايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈر ئەر كۆردى ئالتۇن ئۆزى يۇمشادى ئىرىگ سۆزلۈگ ئەرنىڭ سۆزى يۇمشادى
Kür er kördi altun özi yumşadı, irig sözlüg erniñ sözi yumşadı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Altın görünce, pek yürekli insanlar bile yumuşar, kaba sözlü insanların da sözü nâzikleşir.
🇬🇧 EN ''At the sight of glittering gold, even the stern champion melteth; and the tongue of the harsh-spoken man becometh gentle.''
#2750 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېپىپ بەخت، كۆپەيسۇن دېسە مال - تاۋار،
كۆزى توق، پەيلى ئۆز بولسۇن خەزىنىدار.

'His eye must be content and his conduct upright, so that the royal revenues may multiply day by day in prosperity.'

Servetin günden-güne ve saadet içinde artmakta devam etmesi için, hazinedarın gözü tok olmalı, tavır ve hareketi de güven telkin etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۈندىن كۈنگە دۆلىتى ئېشىش ئۈچۈن ، كۆزى توق، ئىش ھەرىكىتى ئىشەنچلىك بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق كەرەك ھەم قىلىنچى بۈتۈن بارى ئارتا بارسا كۈنىڭە قۇتۇن
Közi tok kerek hem kılınçı bütün, barı arta barsa küniñe kutun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Servetin günden-güne ve saadet içinde artmakta devam etmesi için, hazinedarın gözü tok olmalı, tavır ve hareketi de güven telkin etmelidir.
🇬🇧 EN 'His eye must be content and his conduct upright, so that the royal revenues may multiply day by day in prosperity.'
#2751 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تولا مال كۆرۈپ بولسا تويغان كۆزى،
يەنە بولسا قورقار خۇدادىن ئۆزى.

'His eyes must be sated through long familiarity with wealth, and in his inward heart there must dwell the fear of God.'

Çok mal görerek, gözü doymuş olmalı ve kalbinde Allah korkusu bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپ مال دۇنيانى كۆرۈپ كۆزى تويغان بولۇشى، يەنە ئۆزى خۇدادىن قورقىدىغان بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈكۈش نەڭە كۆرۈ تودمىش ئەرسە كۆزى يانا قورقار ئەرسە باياتقا ئۆزى
Üküş neñe körü todmış erse közi, yana korkar erse bayatka özi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Çok mal görerek, gözü doymuş olmalı ve kalbinde Allah korkusu bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'His eyes must be sated through long familiarity with wealth, and in his inward heart there must dwell the fear of God.'
#2752 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھالال ھەم ھارامنى ئېچىپ ئايرىسا،
ياراملىق، يارامسىزىى خوپ بايقىسا.

'He must clearly distinguish the lawful (halal) from the forbidden (haram), knowing what is pure and rejecting what is corrupt.'

Helâl ve haramı iyice ayırt etmeli, yarayan ve yaramayanı iyice seçebilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ھالال بىلەن ھارامنى ئوچۇق ئايرىپالىشى، ياراملىق بىلەن يارامسىزنى پەرقلەندۈرۈپ بىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ھالال ھەم ھارام ئادرار ئەرسە ئاچا ياراغلىغ ياراغسىزنى بىلسە سەچە
Halâl hem harâm adrar erse aça, yarağlığ yarağsıznı bilse seçe
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Helâl ve haramı iyice ayırt etmeli, yarayan ve yaramayanı iyice seçebilmelidir.
🇬🇧 EN 'He must clearly distinguish the lawful (halal) from the forbidden (haram), knowing what is pure and rejecting what is corrupt.'
#2753 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزى توق كىشىلەر مېلىڭ كۆزلىمەس،
دۇرۇس، چىن كىشىلەر ئۆزىن بۇلغىماس.

'Men of contented eye covet not another's riches; and men of upright integrity never stain their honor for selfish gain.'

Gözü tok kimseler senin servetini kendi menfaatları için kullanmazlar, doğru ve dürüst insanlar kendilerini lekelemezler.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى توق كىشىلەر مېلىڭغا نەزەر سالمايدۇ، ئادىل ۋە توغرا ئادەملەر ئۆزىنىلا كۆزلىمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق كىشىلەر نەڭىڭ ئەدلەمەز بۈتۈن چىن كىشىلەر ئۆزىن يەگلەمەز
Közi tok kişiler neñiñ edlemez, bütün çın kişiler özin yeglemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gözü tok kimseler senin servetini kendi menfaatları için kullanmazlar, doğru ve dürüst insanlar kendilerini lekelemezler.
🇬🇧 EN 'Men of contented eye covet not another's riches; and men of upright integrity never stain their honor for selfish gain.'
#2754 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىچىكلىكتە كۆرگەن بولسا كۈمۈش - زەر،
ئۇنىڭدا كۆپ ئولماس ھېرىسلىق مەگەر.

'He who was accustomed to behold gold and silver in his youth is not easily overcome by ravenous greed.'

Küçüklüğünde altın ve gümüş görmüş olan kimse kendisini pek fazla mal hırsına kaptırmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
كىچىكىدە ئالتۇن كۈمۈش كۆرۈپ چوڭ بولسا، ئۇنىڭ مال دۇنياغا ئاچكۆزلۈكى كۆپ بولمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىچىگدە كۆرۈ قالسا ئالتۇن كۈمۈش ئانىڭ سۇقلۇقى بولماز ئانچا ئۈكۈش
Kiçigde körü kalsa altun kümüş, anıñ suklukı bolmaz ança üküş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Küçüklüğünde altın ve gümüş görmüş olan kimse kendisini pek fazla mal hırsına kaptırmaz.
🇬🇧 EN 'He who was accustomed to behold gold and silver in his youth is not easily overcome by ravenous greed.'
#2755 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆزى بولسا قورقار خۇدادىن ئەگەر،
تۇتار شۈبھىسىز توغرا يولنى بۇ ئەر.

'If a man truly feareth God Almighty in his soul, beyond doubt he will follow the straight path of righteousness.'

Eğer kendisinde üstelik Allah korkusu da varsa, bu kimse, şüphesiz, doğruluk yolunu tutar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ئۆزى خۇدادىن قورقسا، بۇنداق كىشى، شۈبھىسىز، توغرىلىق يولىنى تۇتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆزى قورقار ئەرسە باياتقا قالى بۇ ئەر تۇتغا شەكسىز كۆنىلىك يولى
Özi korkar erse bayatka kalı, bu er tutğa şeksiz könilik yolı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer kendisinde üstelik Allah korkusu da varsa, bu kimse, şüphesiz, doğruluk yolunu tutar.
🇬🇧 EN 'If a man truly feareth God Almighty in his soul, beyond doubt he will follow the straight path of righteousness.'
#2756 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دۇرۇسلۇق - دەسمايە، نەپئى ياخشىلىق،
بۇنىڭلە تېپىلغاي مەڭگۈ تاتلىقلىق.

'Rectitude is the foundational capital, and every good deed is its profit; through that profit man tasteth eternal sweetness.'

Doğruluk bir sermâyedir ve bütün iyilikler bu sermâyenin kârıdır, bu kâr ile insan ebedî tadı bulmuştur.

نەسرىي يەشمىسى:
توغرىلىق بىر سەرمايە، بارچە ياخشىلىق پايدىدۇر، بۇ پايدا بىلەن مەڭگۈ لەززەتكە ئېرىشكىلى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنىلىك مۈن ئول بارچا ئەدگۈ ئاسىغ بۇ ئاسغى بىلە بۇلدى مەڭۈ تاتىغ
Könilik mün ol barça edgü asığ, bu asğı bile buldı meñü tatığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Doğruluk bir sermâyedir ve bütün iyilikler bu sermâyenin kârıdır, bu kâr ile insan ebedî tadı bulmuştur.
🇬🇧 EN 'Rectitude is the foundational capital, and every good deed is its profit; through that profit man tasteth eternal sweetness.'
#2757 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
دۇرۇس بولسا ئىنسان، كۈنى ئەزگۈدۈر،
كۈنى ياخشى بولسا، قۇتى مەڭگۈدۈر.

'When a man walketh in rectitude, his days are blessed; and when his days are blessed, his felicity is immortal.'

insan doğru olursa, günü iyi olur, günü iyi olursa, ebedî saadete kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنسان توغرا بولسا، كۈنى ياخشى ئۆتىدۇ، كۈنى ياخشى ئۆتسە، بەخت دۆلىتىمۇ مەڭگۈ بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنى بولسا يالڭۇق كۈنى ئەدگۈ ئول كۈنى ئەدگۈ بولسا قۇتى مەڭۈ ئول
Köni bolsa yalñuk küni edgü ol, küni edgü bolsa kutı meñü ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan doğru olursa, günü iyi olur, günü iyi olursa, ebedî saadete kavuşur.
🇬🇧 EN 'When a man walketh in rectitude, his days are blessed; and when his days are blessed, his felicity is immortal.'
#2758 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان تە دەيدۇ، ئىشىتكىن سۆزى،
بۇ سۆزگە ئەمەل قىل، جاھان يىلتىزى.

'Hear what the faithful and sincere counselor hath said; shape thy conduct by this word, O pillar of the world:'

Samimî insan ne der, dinle, ey dünyanın temeli, bu söze göre hareket et.

نەسرىي يەشمىسى:
سادىق سەمىمىي كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ئەي جاھان ئېسىلى، بۇ سۆزگە ئەمەل قىل!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل باغىرساق سۆزى بۇ سۆز ئىشكە تۇتغىل ئاي ئاجۇن تۆزى
Negü ter eşitgil bağırsak sözi, bu söz işke tutğıl ay ajun tözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Samimî insan ne der, dinle, ey dünyanın temeli, bu söze göre hareket et.
🇬🇧 EN 'Hear what the faithful and sincere counselor hath said; shape thy conduct by this word, O pillar of the world:'
#2759 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆڭۈل، تىلنى تۈز تۇت، قىلىقنى پۈتۈن،
كېلۇر ساڭا دۆلەت بۇ دۇنيا پۈتۈن.

''Keep thy heart and tongue upright, and let thy deeds be blameless; then shall fortune and all the abundance of this world flock unto thee!''

Düşüncen ve sözlerin doğru, hareketin güvenilir olsun, saadet ve bütün bu dünya nimetleri sana gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
”دىلىڭ ۋە تىلىڭنى توغرا تۇت، ئىش ھەرىكىتىڭ ئىشەنچلىك بولسۇن، ئىشەنكى، مال دۇنيا، دۆلەت ساڭا كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تىل كۆنى تۇت قىلىنچىڭ بۈتۈن ساڭا كەلگە دەۋلەت بۇ دۈنيا بۈتۈن
Köñül til köni tut kılınçıñ bütün, saña kelge devlet bu dünyâ bütün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Düşüncen ve sözlerin doğru, hareketin güvenilir olsun, saadet ve bütün bu dünya nimetleri sana gelir.
🇬🇧 EN ''Keep thy heart and tongue upright, and let thy deeds be blameless; then shall fortune and all the abundance of this world flock unto thee!''
#2760 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر توغرا بولساڭ قۇتاتقاي كۈنۈڭ،
سالامەت ياشا سەن سۆيۈن ھەم قۇتۇن.

''If thou art upright, thy days shall shine with glory; live in peace, and rejoice in the blessing of health!''

Doğru olursan, günün kutlu olur, sevinç ve saadet içinde, selâmetle ömür sür.

نەسرىي يەشمىسى:
توغرا بولساڭ، كۈنلىرىڭ سائادەتلىك بولىدۇ، خۇشاللىق ۋە بەخت بىلەن سالامەت ياشا.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆنى بولدۇڭ ئەرسە قۇتادغاي كۈنۈڭ سەلامەت تىرىلگىل سەۋىنچىن قۇلۇن
Köni bolduñ erse kutadğay künüñ, selâmet tirilgil sevinçin kulun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Doğru olursan, günün kutlu olur, sevinç ve saadet içinde, selâmetle ömür sür.
🇬🇧 EN ''If thou art upright, thy days shall shine with glory; live in peace, and rejoice in the blessing of health!''
#2761 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان، ساق، ئويغاق، كېرەك تېتىكلىك،
تېتىكلىك يىلەن ئەر قىلۇر مىڭ ئېتىك.

'The Treasurer must be faithful, vigilant, alert, and acute; through intelligence a man accomplisheth a thousand noble deeds.'

Hazinedar gönülden bağlı, uyanık, ihtiyatlı ve zeki olmalıdır, insan zekâ ile her işinde muvaffak olur.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتچى سادىق، سەگەك، ھوشيار، زېرەك بولۇشى كېرەك، زېرەكلىك بىلەن كىشى مىڭ خىل ئىشلارنى قىلالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق كەرەك ھەم ئودۇغ ساق تەتىگ تەتىگلىك بىلە ئەر قىلۇر مىڭ ئىتىگ
Bağırsak kerek hem oduğ sak tetig, tetiglik bile er kılur miñ itig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedar gönülden bağlı, uyanık, ihtiyatlı ve zeki olmalıdır, insan zekâ ile her işinde muvaffak olur.
🇬🇧 EN 'The Treasurer must be faithful, vigilant, alert, and acute; through intelligence a man accomplisheth a thousand noble deeds.'
#2762 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتلىق كېرەك ھەم ئاقىل، كۆڭلى ئاق،
ھاياسىز كىشىدىن يىراق تۇر يىراق.

'He must be modest, prudent, and mindful; turn far away from the shameless man, and have no traffic with him!'

O akıllı ve tedbirli olduğu gibi, haya sahibi de olmalıdır, hayâsız adamdan uzak dur, ondan vaz geç.

نەسرىي يەشمىسى:
ھايالىق ھەم ئەقىل ئىدراكلىق بولۇش كېرەك، ھاياسىز كىشىدىن يىراق تۇر، ئۇنىڭدىن ۋاز كەچكىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇتلۇغ كەرەك ھەم يەمە ئۆگ كۆڭۈل ئۇۋۇتسۇز كىشىدە يىراق تۇر تۈڭۈل
Uvutluğ kerek hem yeme ög köñül, uvutsuz kişide yırak tur tüñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O akıllı ve tedbirli olduğu gibi, haya sahibi de olmalıdır, hayâsız adamdan uzak dur, ondan vaz geç.
🇬🇧 EN 'He must be modest, prudent, and mindful; turn far away from the shameless man, and have no traffic with him!'
#2763 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يامان ئىشتىن توسار ئەرنى بۇ ئۇيات،
ياماننى تۇزىتۇر يەنە شۇ ئۇيات.

'Modesty is that which restraineth from unworthy deeds; and modesty is that which reformeth the corrupt in character.'

İnsanı yakışıksız işlerden alıkoyan hayadır, kötü tabiatlı insanları düzelten de yine hayadır.

نەسرىي يەشمىسى:
ھايا يارىماس ئىشلارنى چەكلىگۈچىدۇر، قىلىقى بۇزۇق كىشىنى تۈزەيدىغانمۇ ھايادۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇۋۇت ئول تىدىغلى ياراغسىز ئىشىگ ئۇۋۇت ئول ئىتەر قىلقى ئارتاق كىشىگ
Uvut ol tıdığlı yarağsız işig, uvut ol iter kılkı artak kişig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanı yakışıksız işlerden alıkoyan hayadır, kötü tabiatlı insanları düzelten de yine hayadır.
🇬🇧 EN 'Modesty is that which restraineth from unworthy deeds; and modesty is that which reformeth the corrupt in character.'
#2764 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مەي ئىچمەي بولسۇن ئۇ ئۆزىن تۇتقۇچى،
ئۆزىن تۇتقۇچى ئۇ بەخت تاپقۇچى.

'He must drink no wine, but maintain strict mastery over himself; for he who mastereth his desires attaineth royal felicity.'

O içki içmemeli ve nefsine hâkim olmalıdır, nefsine hâkim olan insan saadeti bulur.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى مەي ئىچمەسلىكى ھەم ئۆزىنى تۇتقان بولۇشى كېرەك، ئۆزىنى تۇتقۇچى ئەر بەخت تاپقۇچى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بور ئىچمەز كەرەك ھەم ئۆزىن تۇتغۇچى ئۆزىن تۇتغۇچى ئەر قۇتۇغ تاپغۇچى
Bor içmez kerek hem özin tutğuçı, özin tutğuçı er kutuğ tapğuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O içki içmemeli ve nefsine hâkim olmalıdır, nefsine hâkim olan insan saadeti bulur.
🇬🇧 EN 'He must drink no wine, but maintain strict mastery over himself; for he who mastereth his desires attaineth royal felicity.'
#2765 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مەي ئىچسە مېلىغا سېخىيلىق قىلۇر،
كىشىگە بېرىپ مال ئالالماي قالۇر.

'If he drinketh wine, he will foolishly display generosity with royal goods, distributing wealth without receiving its equivalent.'

içki içerse, mal ile cömertliğe kalkışır, malı etrafına dağıtır, fakat karşılığını alamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
مەي ئىچسە مال دۇنياغا سېخىيلىق قىلىدۇ، كىشىلەرگە مالنى ئۈلەشتۈرىدۇ، ھەققىنى ئالالمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بور ئىچسە ئاقىلىق قىلۇر ئول نەڭىن كىشىكە ئۈلەر نەڭ ئالۇماز تەڭىن
Bor içse akılık kılur ol neñin, kişike üler neñ alumaz teñin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR içki içerse, mal ile cömertliğe kalkışır, malı etrafına dağıtır, fakat karşılığını alamaz.
🇬🇧 EN 'If he drinketh wine, he will foolishly display generosity with royal goods, distributing wealth without receiving its equivalent.'
#2766 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەزىنە ئىشىغا بېخىل ياخشىراق،
بېخىللىقلە مالنى كېرەك ساقلىماق.

'For this office, a close-fisted Treasurer is far better; with frugality and watchfulness must the wealth of the treasury be guarded.'

Bu iş için eli sıkı bir hazinedar daha iyidir, hazinenin malı hasisçe gözetilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىشتا خەزىنىچى بېخىلراق بولغىنى ياخشى، مال دۇنيانى بېخىللىق بىلەن ساقلاش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىشكە ئاغىچى ساران ئەدگۈرەك سارانلىق بىلە نەڭ كۈدەزگۈ كەرەك
Bu işke ağıçı saran edgürek, saranlık bile neñ küdezgü kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu iş için eli sıkı bir hazinedar daha iyidir, hazinenin malı hasisçe gözetilmelidir.
🇬🇧 EN 'For this office, a close-fisted Treasurer is far better; with frugality and watchfulness must the wealth of the treasury be guarded.'
#2767 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان خىزمەتچى ۋاپالىق بولۇر،
ۋاپالىق خىزمەتچى بېگىن باي قىلۇر.

'The devoted servant is loyal to the core; and the loyal servant maketh his sovereign rich and prosperous.'

Sâdık hizmetkâr sâdık olur, sâdık hizmetkâr beyini zengin eder.

نەسرىي يەشمىسى:
قارا، سادىق خىزمەتچى ۋاپادار بولىدۇ، ۋاپادار خىزمەتچى بېگىنى باي قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق تاپۇغچى كۆر ئۆزكەي بولۇر بۇ ئۆزكەي تاپۇغچى بەگىن باي قىلۇر
Bağırsak tapuğçı kör özkey bolur, bu özkey tapuğçı begin bay kılur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sâdık hizmetkâr sâdık olur, sâdık hizmetkâr beyini zengin eder.
🇬🇧 EN 'The devoted servant is loyal to the core; and the loyal servant maketh his sovereign rich and prosperous.'
#2768 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىنىڭ خىلى ئۇ كۆيۈمچان كىشى،
كۆيۈمچاننى چىڭ توت، ئەي ئوبدان كىشى.

'The faithful servant is the choice flower of mankind; hold fast the faithful man, O noble prince!'

içten bağlı kimse insanların seçkinidir, içten bağlı olan kimseyi sıkı tut, ey insanların ileri geleni.

نەسرىي يەشمىسى:
سادىق خىزمەتچى كىشىلەرنىڭ سەرخىلىدۇر، سادىق خىزمەتچىنى چىڭ تۇت، ئەي ئېسىل كىشى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق كىشى ئول كىشى ئۈدرۈمى باغىرساقنى بەك تۇت ئاي ئەر كۆدرۈمى
Bağırsak kişi ol kişi üdrümi, bağırsaknı bek tut ay er ködrümi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR içten bağlı kimse insanların seçkinidir, içten bağlı olan kimseyi sıkı tut, ey insanların ileri geleni.
🇬🇧 EN 'The faithful servant is the choice flower of mankind; hold fast the faithful man, O noble prince!'
#2769 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئويغاق خەزىنىچى ئىشنى بۇزماي قىلار،
ئۆزىن ئۆرتىمەس، مال ھېسابلىق تۇتار.

'If the Treasurer be alert, the state's affairs never fall into ruin; he keepeth account of all goods and saveth himself from peril.'

Hazinedar uyanık olursa, işler bozulmaz, malı hesaplı tutar ve kendisini de yakmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى ھوشيار بولسا، ئىشلار بۇزۇلمايدۇ، مالنى ھېسابلىق تۇتىدۇ ھەم ئۆزىنىمۇ ئۆرتىمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغىچى ئودۇغ بولسا ئىش ئارتاماز ساقىشلىغ تۇتار نەڭ ئۆزىن ئۆرتەمەز
Ağıçı oduğ bolsa iş artamaz, sakışlığ tutar neñ özin örtemez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedar uyanık olursa, işler bozulmaz, malı hesaplı tutar ve kendisini de yakmaz.
🇬🇧 EN 'If the Treasurer be alert, the state's affairs never fall into ruin; he keepeth account of all goods and saveth himself from peril.'
#2770 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەقىللىك كىشىلەر ئۇنتۇماس بولۇر،
ھېسابلاپ قىلۇر ئىش يېڭىلمەس بولۇر.

'When a man possesseth intellect, he is never forgetful; he calculateth, weigheth, and never falleth into error.'

Akıllı olan insan hiç bir şeyi unutmaz, işini hesaplı ve düşünerek görür ve hiç bir vakit yanılmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەقلى بولسا ئىنسان ئۇنتۇماس بولىدۇ، ساناپ، ھېسابلىق ئىشلەيدۇ، يېڭىلىشمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆگى بولسا يالڭۇق ئۇنىتماز بولۇر سانۇ ساقنۇ ئىشلەر ياڭىلماز بولۇر
Ögi bolsa yalñuk unıtmaz bolur, sanu saknu işler yañılmaz bolur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akıllı olan insan hiç bir şeyi unutmaz, işini hesaplı ve düşünerek görür ve hiç bir vakit yanılmaz.
🇬🇧 EN 'When a man possesseth intellect, he is never forgetful; he calculateth, weigheth, and never falleth into error.'
#2771 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇنۇتقاق بولۇرلار ئەقىلسىز كىشى،
ئەقىلسىز خەزىنىچى بۇزار ئۆز ئىشى.

'He who lacketh intellect is ever prone to forgetfulness; and the foolish Treasurer ruineth his own trust.'

Akılsız adam, dikkat edersen, unutkan olur, akılsız hazinedar kendi işini bozar.

نەسرىي يەشمىسى:
دىققەت قىلساڭ، ئەقىلسىز كىشىلەر ئۇنتۇغاق كېلىدۇ، ئەقىلسىز خەزىنىچى ئۆز ئىشىنى بۇزىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇنىتغان بولۇر كۆرسە ئۆگسۈز كىشى بۇ ئۆگسۈز ئاغىچى بۇزار ئۆز ئىشى
Unıtğan bolur körse ögsüz kişi, bu ögsüz ağıçı buzar öz işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akılsız adam, dikkat edersen, unutkan olur, akılsız hazinedar kendi işini bozar.
🇬🇧 EN 'He who lacketh intellect is ever prone to forgetfulness; and the foolish Treasurer ruineth his own trust.'
#2772 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
زەكىلىك كېرەكتۇر قىلىشقا ساقىش،
زەكى بولمىسا گەر بۇزۇلۇر كۆپ ئىش.

'Keen intelligence is required to govern diverse accounts; without intelligence, how could a man disentangle intricate calculations?'

Her türlü hesabı yapmak için, zekâ lâzımdır, zekâ olmayınca, insan hesap işlerini karıştırır.

نەسرىي يەشمىسى:
تۈرلۈك ھېسابنى قىلىشتا زېرەكلىك لازىم، زېرەك بولمىسا ئىشنى قانداق ئېدىتلىق قىلالايدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تەتىگلىك كەرەك قىلسا تۆرلۈگ ساقىش تەتىگ بولماغىنچا قالى ئادرار ئىش
Tetiglik kerek kılsa törlüg sakış, tetig bolmağınça kalı adrar iş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her türlü hesabı yapmak için, zekâ lâzımdır, zekâ olmayınca, insan hesap işlerini karıştırır.
🇬🇧 EN 'Keen intelligence is required to govern diverse accounts; without intelligence, how could a man disentangle intricate calculations?'
#2773 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ بولسۇن يېزىش ھەم سىزىش ماھىرى،
ھېسابات تۇتۇشقا بولسۇن ھۈنىرى.

'He must be accompanied by an expert scribe skilled in all scripts, so that by written record every calculation is preserved.'

Onun usta bir muhasebeci olması ve her çeşit kaydı bilmesi lâzımdır, hesabın iyice tutulması için, dikkatle kayda geçmesi gerektir.

نەسرىي يەشمىسى:
تۈرلۈك خەتنى بىلىدىغان بىر ئۇز پۈتۈكچىمۇ كېرەك. ھېسابنى خەت بىلەن خاتىرىلىسە، ئەستە قالىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچى كەرەك ئۇز قامۇغ ھات بىلىر ساقىشىغ بىتىگىن كۈدەزسە قالىر
Bitigçi kerek uz kamuğ hat bilir, sakışığ bitigin küdezse kalır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Onun usta bir muhasebeci olması ve her çeşit kaydı bilmesi lâzımdır, hesabın iyice tutulması için, dikkatle kayda geçmesi gerektir.
🇬🇧 EN 'He must be accompanied by an expert scribe skilled in all scripts, so that by written record every calculation is preserved.'
#2774 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىتىكچى كۆزەتسۇن كىرىش ھەم چىقىش،
يېزىپ ھەم كۆزەتسۇن پۈتۈن تۈرلۈك ئىش.

'The scribe must record all receipts and expenditures, entering every transaction faithfully into the ledger.'

Muhasebeci gelir ve giderleri yazı ile tesbit etmeli, her türlü muamele kayda geçirilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى كىرىم ھەم چىقىمنى كۆزىتىشى لازىم، ھەر تۈرلۈك ئىشنى يېزىپ ساقلىشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچى كۈدەزگۈ كىرىش ھەم چىقىش بىتىگىن كۈدەزگۈ قامۇغ تۆرلۈگ ئىش
Bitigçi küdezgü kiriş hem çıkış, bitigin küdezgü kamuğ törlüg iş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Muhasebeci gelir ve giderleri yazı ile tesbit etmeli, her türlü muamele kayda geçirilmelidir.
🇬🇧 EN 'The scribe must record all receipts and expenditures, entering every transaction faithfully into the ledger.'
#2775 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يىل، ئاي، كۈن يېزىلسا ۋاقىت ھەم ئېنىق،
بىلىنگەي رەقەم سان ئايرىم ۋە ئوچۇق.

'When year, month, and day are recorded, the date is certain, and the figures stand clear and unmistakable.'

Yıl, ay ve günü yazılırsa, tarihi belli olur ve sayılar açık ve vazıh olarak bilinir.

نەسرىي يەشمىسى:
يىل، ئاي، زامان خاتىرىلەنسە، كۈنلەر بەلگىلىك، ئوچۇق، ئېدىتلىق، سانلار ئېنىق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يىل ئاي ئۆد بىتىسە كۈنى بەلگۈلۈگ ئاچۇقلۇغ ئادىرتلىغ سانى بەلگۈلۈگ
Yıl ay öd bitise küni belgülüg, açukluğ adırtlığ sanı belgülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yıl, ay ve günü yazılırsa, tarihi belli olur ve sayılar açık ve vazıh olarak bilinir.
🇬🇧 EN 'When year, month, and day are recorded, the date is certain, and the figures stand clear and unmistakable.'
#2776 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېساب ساقلىقى چىن يېزىق بىرلە ئول،
ھېسابات يېزىلسا، كەڭ ئېچىلۇر يول.

'The true security of reckoning resideth in writing; when accounts are recorded in books, all gates and pathways are opened wide.'

Hesapta emniyet, şüphesiz, kaydetmekle temin edilir, hesap muntazam kaydedilirse, işler aksamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ھېسابنىڭ ساقلىقى، ھەققەتەن يېزىق بىلەندۇر، پۈتۈپ قويسا، ھېساب نىڭ ئىشىكى، يولى ئېچىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىش ساقلىقى چىن بىتىگ بىرلە ئول بىتىپ قودسا ساقىش قاپۇغ ئاچتى يول
Sakış saklıkı çın bitig birle ol, bitip kodsa sakış kapuğ açtı yol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hesapta emniyet, şüphesiz, kaydetmekle temin edilir, hesap muntazam kaydedilirse, işler aksamaz.
🇬🇧 EN 'The true security of reckoning resideth in writing; when accounts are recorded in books, all gates and pathways are opened wide.'
#2777 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، كۆيۈمچان كىشى،
ھېساب بىرلە خادىم چىڭ تۈتسۇن ئىشى.

'Hear what the faithful sage hath said: let the officer govern his work with the firm discipline of accounts!'

Candan bağlı insan ne der, dinle, hizmetkâr işinin hesabını sağlam tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
سادىق كىشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: خىزمەتچىلەر ئىشنى ھېساب بىلەن چىڭ تۇتۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل باغىرساق كىشى ساقىش بىرلە بەك تۇتغۇ ئىشچى ئىشى
Negü ter eşitgil bağırsak kişi, sakış birle bek tutğu işçi işi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Candan bağlı insan ne der, dinle, hizmetkâr işinin hesabını sağlam tutmalıdır.
🇬🇧 EN 'Hear what the faithful sage hath said: let the officer govern his work with the firm discipline of accounts!'
#2778 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈلمىسە ئىشنى تۇتالماس كۆڭۈل،
كۆڭۈلگە ئىشەنمە، پۈتۈ ئەي ئوغۇل.

''Unwritten affairs can never be retained securely in the heart; trust not unto memory alone, but write it down, O my son!''

Kayda geçmeyen işleri insan gönlünde iyice tatamaz, gönüle inanma, yaz, ey oğul.

نەسرىي يەشمىسى:
يېزىلمىغان ئىشنى كۆڭلىدە چىڭ ساقلىغىلى بولمايدۇ، كۆڭۈلگە ئىشەنمە، ئەي ئوغۇل، يېزىپ قوي.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگسىز ئىشىگ بەك تۇتۇماز كۆڭۈل كۆڭۈلكە ئىشانما بىتى ئاي ئوغۇل
Bitigsiz işig bek tutumaz köñül, köñülke ışanma biti ay oğul
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kayda geçmeyen işleri insan gönlünde iyice tatamaz, gönüle inanma, yaz, ey oğul.
🇬🇧 EN ''Unwritten affairs can never be retained securely in the heart; trust not unto memory alone, but write it down, O my son!''
#2779 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈلسە، قالۇر سۆز، غەپلەتتە كېتەر،
ھېساباتتا غاپىل ئازابلار چېكەر.

''When written down, a word endureth; but if neglected, it vanisheth; and the careless officer waileth when the day of reckoning arriveth!''

Söz yazılırsa, kalır, ihmâl edilirse, gider, ihmalci hizmetkâr hesap verirken, çok zahmet çeker.

نەسرىي يەشمىسى:
يېزىپ قويسا، سۆز ساقلىنىدۇ، بىخۇد بولسا يوقىلىدۇ. خىزمەتچى بىخۇد بولسا، ھېساب بېرىشتە زارلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىسە قالىر سۆز ئۇسانسا بارىر ئوسال بولسا ئىشچى ساقىشتا ئۇلىر
Bitise kalır söz usansa barır, osal bolsa işçi sakışta ulır
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Söz yazılırsa, kalır, ihmâl edilirse, gider, ihmalci hizmetkâr hesap verirken, çok zahmet çeker.
🇬🇧 EN ''When written down, a word endureth; but if neglected, it vanisheth; and the careless officer waileth when the day of reckoning arriveth!''
#2780 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەزىتىچى بىلسۇن ئۇ تۈرلۈك بىتىك،
ئۇنى ساقلىسۇن ھەم ئۇ قىلسۇن ئېتىك.

'He must understand all forms of bookkeeping, that by keeping them diligently he may order every state transaction.'

Hazinedar bütün bu çeşit kayıt usûllerini bilmeli ve böylece işini emniyetle tanzim etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى ھەر تۈرلۈك خەت، ھېسابلارنى بىلىدىغان بولسا، ئۇنى ساق تۇتۇپ، ئاندىن ئىشلىرىنى قىلالايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىر بولسا تەگمە بۇ تۆرلۈگ بىتىگ ئانىن ساقلاسا ئۆترۈ قىلسا ئىتىگ
Bilir bolsa tegme bu törlüg bitig, anın saklasa ötrü kılsa itig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedar bütün bu çeşit kayıt usûllerini bilmeli ve böylece işini emniyetle tanzim etmelidir.
🇬🇧 EN 'He must understand all forms of bookkeeping, that by keeping them diligently he may order every state transaction.'
#2781 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خىزمەتچى ھېسابتا غاپىل بولسا گەر،
ھېسابات ۋاقتىدا باش ئۇرۇپ ئىڭرار.

'Whichever officer is careless in keeping accounts shall lament and smite his head when he is called upon to render his reckoning.'

Hangi hizmetkâr hesapta ihmalkâr davranırsa, hesap verirken inler ve başını yerden-yere vurur.

نەسرىي يەشمىسى:
قايسىبىر خىزمەتچى ھېسابتا بىخۇدلۇق قىلسا، ھېساب بېرىشتە زارلاپ، بېشىنى يەرگە ئۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساقىشتا ئۇسانسا قايۇ ئىشچىلەر ساقىش بەردۈكىندە ئۇلىر باش چالار
Sakışta usansa kayu işçiler, sakış berdükinde ulır baş çalar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hangi hizmetkâr hesapta ihmalkâr davranırsa, hesap verirken inler ve başını yerden-yere vurur.
🇬🇧 EN 'Whichever officer is careless in keeping accounts shall lament and smite his head when he is called upon to render his reckoning.'
#2782 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىگىلەپ تۆت ئەمەلنى چىڭ، خەزىنىدار،
ھېسابتا كۆڭۈلنى تۈتسۇن بەرقارار.

'He must master mental arithmetic thoroughly, training his mind and heart in the science of numbers.'

Hazinedarın kara-cümlesi çok iyi olmalı, aklını ve gönlünü hesap tutmağa iyice alıştırmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى قول ھېسابىنى تولۇق، يېتەرلىك بىلىشى، ئەقلى ۋە ھوشىنى ھېسابتا پىشۇرۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ساقىشىن بىلسە ئارتۇق يەتە بىشۇرسا ئۆگى كۆڭلى ساقىش تۇتا
Elig sakışın bilse artuk yete, bışursa ögi köñli sakış tuta
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedarın kara-cümlesi çok iyi olmalı, aklını ve gönlünü hesap tutmağa iyice alıştırmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must master mental arithmetic thoroughly, training his mind and heart in the science of numbers.'
#2783 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېسابتا تۆت ئەمەل ئۇققاچ، كېيىن سەن،
شۇغۇللان يەنە ئۇ ھەندىسە بىلەن.

'When thou hast mastered common arithmetic, thou must also grasp the science of geometry and mensuration (hendese).'

Kara-cümleden sonra, hendese hesabını ele alması lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
قول ھېسابىدا يېتىشكەن بولساڭ، يەنە ھەندەسە ھېسابىنىمۇ ئىگىلىشىڭ كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ساقىشىندا كەچەر ئەرسە سەن كەرەك ھەندەسە ساقىشى تۇتسا سەن
Elig sakışında keçer erse sen, kerek hendese sakışı tutsa sen
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kara-cümleden sonra, hendese hesabını ele alması lâzımdır.
🇬🇧 EN 'When thou hast mastered common arithmetic, thou must also grasp the science of geometry and mensuration (hendese).'
#2784 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىلمى ھەندىسە ئىنچىكە ئىشتۇر،
يەر - ئاسمان ھېسابى شۇ بىلەن بولۇر.

'If thou inspectest it closely, geometry is a subtle and profound science; through it the dimensions of earth and heaven are calculated.'

Dikkat edersen, hendese ince hesaptır, bununla yer ve gök hesapları yapılabilir.

نەسرىي يەشمىسى:
دىققەت قىلىنسا، ھەندەسە ئىنچىكە ھېسابتۇر، بۇنىڭ بىلەن يەر ئاسماننىڭ ھېسابىنى چىقارغىلى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆرۈ بارسا يىنچگە ساقىش ھەندەسە مۇنى بىرلە يەر كۆك بولۇر ئول ساسا
Körü barsa yinçge sakış hendese, munı birle yer kök bolur ol sasa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dikkat edersen, hendese ince hesaptır, bununla yer ve gök hesapları yapılabilir.
🇬🇧 EN 'If thou inspectest it closely, geometry is a subtle and profound science; through it the dimensions of earth and heaven are calculated.'
#2785 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نە دەر ئالىم ھېكىم، ئىشتىكىن تولۇق،
بىلىملىك سۆزى ئاش كەبى بىر ئوزۇق.

'Hear what the learned philosopher hath said—and let the words of the wise be received like life-giving nourishment:'

Alim hakîm insan ne der, dinle, bilgili insanın sözü yemek gibi yenilmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
دانا ھەكىم نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، بىلىملىكنىڭ سۆزىنى غىزا دەپ يېيىش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئاي بىلگە بۈگۈ بىلىگلىگ سۆزى بولسا ئاش تەگ يەگۈ
Negü ter eşitgil ay bilge bügü, biliglig sözi bolsa aş teg yegü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alim hakîm insan ne der, dinle, bilgili insanın sözü yemek gibi yenilmelidir.
🇬🇧 EN 'Hear what the learned philosopher hath said—and let the words of the wise be received like life-giving nourishment:'
#2786 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىلمى ھەندىسە ئېرۇر بەك چوڭقۇر،
ئۇنىڭدا ھېكىملەر بېشىمۇ قايۇر.

''Exceedingly profound is the science of geometry; behold, it maketh even the heads of philosophers spin in wonder!''

Hendese hesabı çok derin bir hesaptır, bu hesap hakimlerin bile başını döndürür.

نەسرىي يەشمىسى:
”ھەندەسە بەكمۇ چوڭقۇر ھېسابتۇر، ئۇ ھەتتا ھەكىملەرنىڭمۇ بېشىنى ئايلاندۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى مە باتىغ ھەندەسە ساقىشى ئانىن تەزگىنۈر كۆر ھاقىملەر باشى
İdi me batığ hendese sakışı, anın tezginür kör hakimler başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hendese hesabı çok derin bir hesaptır, bu hesap hakimlerin bile başını döndürür.
🇬🇧 EN ''Exceedingly profound is the science of geometry; behold, it maketh even the heads of philosophers spin in wonder!''
#2787 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يارار ئۇ يەتتە قات كۆكنى دانىدەك،
چوڭقۇر - دۆڭنى ئۇششاق قىلىپ ئاجرىتۇر.

''It cleaveth the seven heavens into distinct measures like grains of corn, and divideth the plains and hills into precise boundaries!''

O yedi kat göğü bir tane gibi yarar, ova ve tepeleri ise, saçma tanesi gibi, birbirinden ayırır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۇ يەتتە قات ئاسماننى دانە دانە قىلىپ يارىدۇ، يەر ۋە تۆپىلىكلەرنى تىلىمدەك ئايرىيدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەۋىن تەگ يارىر بۇ يەتى قات كۆكۈگ ئادىرتتى بىچىم تەگ يەر ئەرسە قاشى
Evin teg yarır bu yeti kat köküg, adırttı biçim teg yer erse kaşı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O yedi kat göğü bir tane gibi yarar, ova ve tepeleri ise, saçma tanesi gibi, birbirinden ayırır.
🇬🇧 EN ''It cleaveth the seven heavens into distinct measures like grains of corn, and divideth the plains and hills into precise boundaries!''
#2788 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى بول بىلىملىك، ئاقىل، كۆڭلى تۈز،
ئەقىللىك كىشىلەر ئىشى بارچە ئۆز.

'The Treasurer must be wise, discerning, and upright in character; for the work of the intelligent man is ever finished with excellence.'

Bilgili, akıllı, tavır ve hareketi doğru olmalıdır, akıllı insanların işi dâima iyi olur.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى ئىدراكلىق، خۇلق مىجەزى توغرا بولۇشى لازىم. ئىدراكلىق كىشىلەرنىڭ ھەممە ئىشى ئۇز بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ كەرەك قىلقى تۈز ئۇقۇشلۇغ كىشىلەر ئىشى بارچا ئۇز
Biliglig ukuşluğ kerek kılkı tüz, ukuşluğ kişiler işi barça uz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili, akıllı, tavır ve hareketi doğru olmalıdır, akıllı insanların işi dâima iyi olur.
🇬🇧 EN 'The Treasurer must be wise, discerning, and upright in character; for the work of the intelligent man is ever finished with excellence.'
#2789 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشىلەر بولۇر چىن كۆتى،
دۇرۇس قايدا بولسا يورۇيدۇ كۈتى.

'Men of knowledge are truthful and honest; and wherever an honest man goeth, the sun of his fortune shineth bright.'

Bilgili insanlar doğru ve dürüst olurlar, doğru insanın her yerde güneşi parlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشىلەر دۇرۇس ۋە توغرا كېلىدۇ، توغرا ئادەم قەيەردە بولسا كۈنى يورۇق بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگلىگ كىشىلەر بولۇر چىن كۆنى كۆنى قايدا بولسا يارۇيۇر كۈنى
Biliglig kişiler bolur çın köni, köni kayda bolsa yaruyur küni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili insanlar doğru ve dürüst olurlar, doğru insanın her yerde güneşi parlar.
🇬🇧 EN 'Men of knowledge are truthful and honest; and wherever an honest man goeth, the sun of his fortune shineth bright.'
#2790 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۇتالماس ئۆزنى ئەر ئەقىل بولمىسا،
قىلالماس ئەر ئىشنى بىلىم بولمىسا.

'Without intellect, a man cannot govern his own appetites; and without knowledge, he cannot bring his tasks to completion.'

Akıl olmazsa, insan kendisim tutamaz, bilgi olmazsa, insan işini yapamaz.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىدراك بولمىسا، ئادەم ئۆزىنى تۇتالمايدۇ، بىلىم بولمىسا، ئادەم ئىشىنى يۈرگۈزەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇش بولماسا ئەر ئۆزىن تۇتنۇماز بىلىگ بولماسا ئەر ئىشىن ئىتنۈمەز
Ukuş bolmasa er özin tutnumaz, bilig bolmasa er işin itnümez
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Akıl olmazsa, insan kendisim tutamaz, bilgi olmazsa, insan işini yapamaz.
🇬🇧 EN 'Without intellect, a man cannot govern his own appetites; and without knowledge, he cannot bring his tasks to completion.'
#2791 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سارايدا بولۇر بۇ خەزىنىچى ئىشى،
ئۆزىن ساقلىغاي بەك بۇ ياڭلىغ كىشى.

'The duty of the Treasurer lieth within the palace itself; he who serveth so close unto the sovereign must watch over himself with double care.'

Hazinedarın işi saray içinde olur, hükümdarın yakınında çalışan kimseler kendilerine çok dikkat etmelidirler.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچىنىڭ ئىشى ساراي ئىچىدە بولىدۇ، بۇ خىل كىشى ئۆزىنى بەك كۆزىتىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بولۇر قارشى ئىچرە ئاغىچى ئىشى ئۆزىن كەد كۈدەزگۈ بۇ ياڭلىغ كىشى
Bolur karşı içre ağıçı işi, özin ked küdezgü bu yañlığ kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedarın işi saray içinde olur, hükümdarın yakınında çalışan kimseler kendilerine çok dikkat etmelidirler.
🇬🇧 EN 'The duty of the Treasurer lieth within the palace itself; he who serveth so close unto the sovereign must watch over himself with double care.'
#2792 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۈز ئولسۇن كۆڭۈل - تىل، قىلىقى پۈتۈن،
دېسە تەگمىسۇن ئوت يالىنى - تۈتۈن.

'Let his heart and tongue be straight and his deeds beyond reproach, lest the flame and smoke of royal wrath scorch his soul.'

Ateşin alevi ve dumanı dokunmaması için, onun gönülü ve dili doğru, hareketi ve tabiatı uygun olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
دىلى بىلەن تىلىنى توغرا تۇتۇشى، ھەرىكەتلىرى ئىشەنچلىك بولۇشى لازىمكى، ئۇنىڭغا ئوت يالقۇنى ۋە تۈتۈنى تەگىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل تىل كۆنى تۇتسا قىلقى بۈتۈن ئاڭار تەگمەسە ئوت يالىنى تۈتۈن
Köñül til köni tutsa kılkı bütün, añar tegmese ot yalını tütün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ateşin alevi ve dumanı dokunmaması için, onun gönülü ve dili doğru, hareketi ve tabiatı uygun olmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let his heart and tongue be straight and his deeds beyond reproach, lest the flame and smoke of royal wrath scorch his soul.'
#2793 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزىنى كۆزىتىپ، تىلىن ساقلىسۇن،
ھەۋەسنى ئەقىل بىرلە تىزگىنلىسۇن.

'Let him guard his eyes with care and bridle his tongue, restraining his desires and passions with the reins of intellect.'

Gözünü iyi gözetmeli ve dilini muhafaza etmeli, aklı ile arzu ve heveslerine gem vurmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزىگە بەك ئېھتىيات قىلسۇن، تىلىنى چىڭ تۇتسۇن، ئارزۇ ھەۋەسلىرىنى ئىدراك بىلەن يۈگەنلىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزىن كەد كۈدەزسە تىلىن بەكلەسە ئۇقۇش بىرلە ئارزۇ ھاۋاغ ئۆركلەسە
Közin ked küdezse tilin beklese, ukuş birle ârzû havâğ örklese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gözünü iyi gözetmeli ve dilini muhafaza etmeli, aklı ile arzu ve heveslerine gem vurmalıdır.
🇬🇧 EN 'Let him guard his eyes with care and bridle his tongue, restraining his desires and passions with the reins of intellect.'
#2794 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزۈڭ كۆرسە كۆڭلۈڭ ئۇنى ئارزۇلار،
كۆڭۈل ئەتسە ئارزۇ ئۇنى كىم توسار.

'When the eye beholdeth a desirable thing, the heart craveth it; and when the heart craveth, who can easily restrain it?'

Gözün gördüğü şeyi gönül arzular, gönül arzu edince, ona kim karşı koyabilir.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆز كۆرگەندىن كېيىن كۆڭۈل ئارزۇ قىلىدۇ، كۆڭۈل ئارزۇ قىلسا ئۇنى كىم يىغالايدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزۈن كۆرسە ئۆترۈ كۆڭۈل ئارزۇلار كۆڭۈل ئارزۇ قولسا ئانى كىم يىغار
Közün körse ötrü köñül ârzûlar, köñül ârzû kolsa anı kim yığar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gözün gördüğü şeyi gönül arzular, gönül arzu edince, ona kim karşı koyabilir.
🇬🇧 EN 'When the eye beholdeth a desirable thing, the heart craveth it; and when the heart craveth, who can easily restrain it?'
#2795 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆڭۈل يەتتە ئەزا ئۈزە ھۆكۈمران،
يۈگۈرەر ئەل چوقۇم، باشلاپ ماڭسا خان.

'The heart is the sovereign prince over the seven bodily limbs; when the king commandeth, all his subjects hasten to obey.'

Gönül yedi endam üzerine beydir, bey yol gösterince, halk tereddütsüz onu takip eder.

نەسرىي يەشمىسى:
يەتتە ئەزا ئىچىدە كۆڭۈل بەگدۇر، بېگى باشلىسا خەلقى تامامەن ئەگىشىپ يۈگۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل بەغ-تۇرۇر يەتى ئەندام ئۆزە بەگى باشلاسا بودنى يۈگرۈر تۈزە
Köñül beg-turur yeti endam öze, begi başlasa bodnı yügrür tüze
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gönül yedi endam üzerine beydir, bey yol gösterince, halk tereddütsüz onu takip eder.
🇬🇧 EN 'The heart is the sovereign prince over the seven bodily limbs; when the king commandeth, all his subjects hasten to obey.'
#2796 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەجەپ ياخشى دەپتۇ بىلىملىك بۇ سۆز،
ئەي باتۇر، كۆزەتكىن كۆڭۈل بىرلە كۆز.

'Wondrously well hath the sage spoken: O brave youth, guard thy heart and thine eye with ceaseless vigil!'

Bilgili çok yerinde bir söz söylemiştir, ey yiğit, gönülü ve gözü gözet.

نەسرىي يەشمىسى:
بىلىملىك كىشى بۇ سۆزنى بەك ياخشى ئېيتقان، ئەي يىگىت، كۆڭۈل ۋە كۆزۈڭگە ئېھتىيات بول:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ياقشى ئايمىش بىلىگلىگ سۆزۈگ ئاي ئەرسىگ كۈدەزگىل كۆڭۈلۈگ كۆزۈگ
İdi yakşı aymış biliglig sözüg, ay ersig küdezgil köñülüg közüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bilgili çok yerinde bir söz söylemiştir, ey yiğit, gönülü ve gözü gözet.
🇬🇧 EN 'Wondrously well hath the sage spoken: O brave youth, guard thy heart and thine eye with ceaseless vigil!'
#2797 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ۋۇجۇد، يەتتە ئەزا كۆڭۈلگە باقار،
كۆڭۈل بىرلە ئىنسان ئېغىر يۈك ئالار.

''The physical body and its seven limbs follow the bidding of the heart; and through the heart man beareth heavy burdens.''

Vücût, yedi endam, gönüle uyar, insan gönülü ile ağır yük yüklenir.

نەسرىي يەشمىسى:
”ۋۇجۇد، يەتتە ئەزا كۆڭۈلگە ئەگىشىدۇ، ئىنسان كۆڭۈل بىلەن ئېغىر يۈكنى كۆتۈرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەت ئۆز يەتى ئەندام كۆڭۈلكە ئۇدار كۆڭۈل بىرلە يالڭۇق ئاغىر يۈك يۈدەر
Et öz yeti endâm köñülke udar, köñül birle yalñuk ağır yük yüder
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vücût, yedi endam, gönüle uyar, insan gönülü ile ağır yük yüklenir.
🇬🇧 EN ''The physical body and its seven limbs follow the bidding of the heart; and through the heart man beareth heavy burdens.''
#2798 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تامام بىر سۈرەتتۇر كۆڭۈلسىز كىشى،
كۆڭۈلسىز كىشى ئىلىم ئاتىن بۇزار.

''A man devoid of feeling heart is but a painted mannequin; and the heartless man forfeiteth the noble name of sage.''

Gönülsüz insan yalnız bir şekil ve kalıptan ibarettir, gönülsüz insan âlim adını kaybeder.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆڭۈل تۇيغۇسىز كىشى تامامەن بىر سۈرەت بېزەكتۇر، كۆڭۈل تۇيغۇسىز كىشى دانا دېگەن نامنى يوقىتىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تۈكەل سىر بەدىز ئول كۆڭۈلسۈز كىشى كۆڭۈلسۈز كىشى بىلگە ئاتىن يودار
Tükel sır bediz ol köñülsüz kişi, köñülsüz kişi bilge atın yodar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gönülsüz insan yalnız bir şekil ve kalıptan ibarettir, gönülsüz insan âlim adını kaybeder.
🇬🇧 EN ''A man devoid of feeling heart is but a painted mannequin; and the heartless man forfeiteth the noble name of sage.''
#2799 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قولى چىڭ، ساق ئۆلسۇن ئۇ بولماي سېخىي،
خەزىنە مېلىنى چاچمىسۇن تېخى.

'His hand must be firm and tight, not lavish; let him not squander the treasures of the state before their time.'

بۇ ئىشقا قاتتىق قوللۇق، ساقلىق كېرەك، سېخىيلىقنىڭ ھاجىتى يوق. شۇندىلا، خەزىنە، مال دۇنيا چېچىلىپ كەتمەيدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىشقا قاتتىق قوللۇق، ساقلىق كېرەك، سېخىيلىقنىڭ ھاجىتى يوق. شۇندىلا، خەزىنە، مال دۇنيا چېچىلىپ كەتمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قولى چىڭ، ساق ئۆلسۇن ئۇ بولماي سېخىي، خەزىنە مېلىنى چاچمىسۇن تېخى.
قولى چىڭ، ساق ئۆلسۇن ئۇ بولماي سېخىي، / خەزىنە مېلىنى چاچمىسۇن تېخى.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR بۇ ئىشقا قاتتىق قوللۇق، ساقلىق كېرەك، سېخىيلىقنىڭ ھاجىتى يوق. شۇندىلا، خەزىنە، مال دۇنيا چېچىلىپ كەتمەيدۇ.
🇬🇧 EN 'His hand must be firm and tight, not lavish; let him not squander the treasures of the state before their time.'
#2800 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سېخىيلىق بەك ياخشى، تاشلىماس كېرەك،
لېكىن خەلق مېلى بىرلە قىلماس كېرەك.

'His hand must be tight-fisted and cautious, not lavish; for generous spending belongeth not unto the guardian of the treasury.'

Hazine ve servetin israf edilmemesi için, hazinedar eli sıkı ve ihtiyatlı olmalıdır, cömertliğe lüzum yoktur.

نەسرىي يەشمىسى:
سېخىيلىق بەك ياخشى، ئۇنى تاشلىماسلىق كېرەك، لېكىن بىراۋنىڭ مېلى بىلەن سېخىي بولماسلىق كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك ئەلگى بەرك ساق كەرەكسىز ئاقى ساچىلماسا ئۆترۈ ئاغى قازناقى
Kerek elgi berk sak kereksiz akı, saçılmasa ötrü ağı kaznakı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazine ve servetin israf edilmemesi için, hazinedar eli sıkı ve ihtiyatlı olmalıdır, cömertliğe lüzum yoktur.
🇬🇧 EN 'His hand must be tight-fisted and cautious, not lavish; for generous spending belongeth not unto the guardian of the treasury.'
#2801 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ بىلسۇن تىجارەت يولىنى ھامان،
ئۇنى گەر بىلەلمەس، تاپالماس ھايان.

'He must understand commerce and trade; for unless a man understandeth trade, he cannot produce profit for the realm.'

O tüccar olmalı ve her türlü ticâretten anlamalıdır, insan ticâretten anlamazsa, kâr edemez.

نەسرىي يەشمىسى:
تۈرلۈك سودىنى بىلىدىغان سودىگەر بولۇشى كېرەك، سودىنى بىلمىسە، كىشى پايدا كەلتۈرەلمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساتىغچى كەرەك بىلسە تۆرلۈگ ساتىغ ساتىغ بىلمەسە ئەر قىلۇماز ئاسىغ
Satığçı kerek bilse törlüg satığ, satığ bilmese er kılumaz asığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR O tüccar olmalı ve her türlü ticâretten anlamalıdır, insan ticâretten anlamazsa, kâr edemez.
🇬🇧 EN 'He must understand commerce and trade; for unless a man understandeth trade, he cannot produce profit for the realm.'
#2802 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن مال تاۋارنى ئۇ بىلمەك كېرەك،
باھالىق، باھاسىزنى ئۇقماق كېرەك.

'He must be a connoisseur of all goods and merchandise, distinguishing the costly from the cheap and the genuine from the counterfeit.'

Bütün eşya ve malları bilen, her şeyin pahalısını ucuzunu tanıyan bir insan olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ھەر خىل مال تاۋارلارنى تونۇيدىغان، قىممىتى ۋە ئەرزىنىنى بىلەلەيدىغان بولۇش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ نەڭ تاۋارىغ بىلىگلى كەرەك ئاغىرىن ئۇچۇزۇن ئۇقۇغلى كەرەك
Kamuğ neñ tavarığ biligli kerek, ağırın uçuzun ukuğlı kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün eşya ve malları bilen, her şeyin pahalısını ucuzunu tanıyan bir insan olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be a connoisseur of all goods and merchandise, distinguishing the costly from the cheap and the genuine from the counterfeit.'
#2803 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
باھانى ئۇ بىلسۇن ۋە ئالدانمىسۇن،
ئېلىپ مال ساتاردا زىيان تارتمىسۇن.

'Knowing true values, he will not be deceived, nor suffer the royal wealth to be defrauded in buying or selling.'

Her şeyin değerini bilmeli, alış-verişte malca zararlı çıkmamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
مالنىڭ باھا قىممىتىنى بىلىشى ۋە ئالدانماسلىقى، ئېلىپ سېتىشتا مالنى ئوغرىلاتماسلىقى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىر بولسا قىيمەت ئول ئارسىقماسا ساتىغدا تاۋىغدا نەڭ ئالسىقماسا
Bilir bolsa kıymet ol arsıkmasa, satığda tavığda neñ alsıkmasa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her şeyin değerini bilmeli, alış-verişte malca zararlı çıkmamalıdır.
🇬🇧 EN 'Knowing true values, he will not be deceived, nor suffer the royal wealth to be defrauded in buying or selling.'
#2804 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېلىم ھەم يېرىمدە بولسۇن مۇلايىم،
ئۇلۇغ ھەم كىچىككە چۈچۈك سۆز دائىم.

'He must be fair and courteous in buying and selling, speaking sweet words unto the great and the small alike.'

Alış-verişte muamelesi mülayim olmalı, büyüğüe, küçüğe karşı tatlı dil kullanmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلىم بېرىمدە مۇلايىم بولۇشى، چوڭ كىچىككە شېرىن سۆز قىلىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئالىمقا بەرىمكە ئوڭاي بولسا ئۆز ئۇلۇغقا كىچىگكە سۈچىگ تۇتسا سۆز
Alımka berimke oñay bolsa öz, uluğka kiçigke süçig tutsa söz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alış-verişte muamelesi mülayim olmalı, büyüğüe, küçüğe karşı tatlı dil kullanmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must be fair and courteous in buying and selling, speaking sweet words unto the great and the small alike.'
#2805 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە ئۆتنە ئالسا، ئۇنى بەرسە تېز،
ئۇ سورىسا ئۆزگىلەر بېرەر شۈبھىسىز.

'Whatever he borroweth, let him repay promptly; then whenever he requireth goods again, men will hasten to supply him.'

Ödünç aldığı şeyleri zamanında öderse, ona da istediği malı derhâl verirler.

نەسرىي يەشمىسى:
نېمىنى ئۆتنە ئالسا، ئۇنى ۋاقتىدا قايتۇرسا، ئۇنىڭمۇ سورىغان نەرسىسىنى دەرھال بېرىشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ ئۆتنۈ ئالسا يانا بەرسە تەرك ئاڭار بەرگەلەر نەڭ قاچان قولسا تەرك
Negü ötnü alsa yana berse terk, añar bergeler neñ kaçan kolsa terk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ödünç aldığı şeyleri zamanında öderse, ona da istediği malı derhâl verirler.
🇬🇧 EN 'Whatever he borroweth, let him repay promptly; then whenever he requireth goods again, men will hasten to supply him.'
#2806 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇ بولسا ئال ساتتا مۇلايىم كۈنى،
كېمەيمەس ئۇڭا مال كېرەكلىك كۈنى.

'If he be fair and honest in trade, the state will never lack necessary provisions in the hour of need.'

Ticârette mülayim, tavır ve hareketi doğru olursa, lâzım olduğu vakit onun için mal eksik olmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
سودىدا مۇلايىم، قىلىقلىرى توغرا بولسا، زۆرۈر بولغان كۈنى ئۇنىڭغا مال ئۆكسىمەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ساتىغقا ئوڭاي بولسا قىلقى كۆنى ئاڭار ئەكسۈمەز نەڭ كەرەكلىگ كۈنى
Satığka oñay bolsa kılkı köni, añar eksümez neñ kereklig küni
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ticârette mülayim, tavır ve hareketi doğru olursa, lâzım olduğu vakit onun için mal eksik olmaz.
🇬🇧 EN 'If he be fair and honest in trade, the state will never lack necessary provisions in the hour of need.'
#2807 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر قىلسا ئىنئام ئەسكەرلەرگە خان،
ئوچۇق يۈز بىلەن ئۇ يەرسۇن شۇ زامان.

'When rulers grant stipends or gifts unto warriors and servants, let the Treasurer pay them out without souring his countenance.'

Eğer beyler askere ihsanda bulunurlarsa, o bunu, yüzünü ekşitmeden, verine getirmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگلەر ئەسكەر خىزمەتچىلەرگە ئىنئام قىلىدىغان بولسا، ئۇنى چىرايىنى تۈرمەستىن بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى بەرسە بەگلەر ئەر ئاتقا ئاچىغ تەگۈرسە ئانى بولماسا يۈز ئاچىغ
Kalı berse begler er atka açığ, tegürse anı bolmasa yüz açığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer beyler askere ihsanda bulunurlarsa, o bunu, yüzünü ekşitmeden, verine getirmelidir.
🇬🇧 EN 'When rulers grant stipends or gifts unto warriors and servants, let the Treasurer pay them out without souring his countenance.'
#2808 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گەر ئېھسان توسالسا، قوشۇن دىل بۇزار،
قوشۇن كۆڭلى سۇنسا، بەگكە داغ يۇقار.

'If the Treasurer withholdeth grants, the hearts of the warriors are broken; and when the hearts of soldiers break, the King's reputation is stained.'

Hizmetkâr ihsana mâni olursa, askerin gönülü kırılır, askerin gönülü kınhrsa, beyin adı lekelenir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىنئامنى تۇتۇپ قالسا، خىزمەتچى، ئەسكەرلەرنىڭ كۆڭلى سۇنىدۇ، ئەسكەرلەرنىڭ كۆڭلى سۇنسا، بەگ نامىغا داغ چۈشىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاچىغ تىدسا ئىشچى ئەر ئات كۆڭلى سىر ئەر ئات كۆڭلى سىنسا ئالىر بەگكە كىر
Açığ tıdsa işçi er at köñli sır, er at köñli sınsa alır begke kir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkâr ihsana mâni olursa, askerin gönülü kırılır, askerin gönülü kınhrsa, beyin adı lekelenir.
🇬🇧 EN 'If the Treasurer withholdeth grants, the hearts of the warriors are broken; and when the hearts of soldiers break, the King's reputation is stained.'
#2809 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، سېخىيلار بېشى،
بۇنى تۇت دىلىڭدا، ئەي يوقسۇل كىشى.

'Hear what the chief of generous souls hath said; engrave it upon thy heart, O prudent man:'

Cömertlerin başı ne der, dinle, ey cimri insan, bunu hatırında tut.

نەسرىي يەشمىسى:
سېخىيلەر بېشى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ئەي پېقىر ئادەم، بۇنى ئېسىڭدە تۇت:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئاقىلار باشى كۆڭۈلكە ئالىڭىل ئاي چىرغۇي كىشى
Negü ter eşitgil akılar başı, köñülke alıñıl ay çırğuy kişi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Cömertlerin başı ne der, dinle, ey cimri insan, bunu hatırında tut.
🇬🇧 EN 'Hear what the chief of generous souls hath said; engrave it upon thy heart, O prudent man:'
#2810 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر دوستنى دۈشمەن قىلايىن دېسەڭ،
كۇپايە، سورالغان نەرسىن بەرمىسەڭ.

''If thou desirest to turn those who love thee into bitter foes, thou needest only promise gifts and then withhold them!''

Sevilen kimseyi gözden düşürmek ve onu sevimsiz yapmak istenilirse, va'd edilen şeye mâni olmak ve vermemek kâfidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كىم ئۆزىنى ياخشى كۆرگەنلەرنى ئۆزىگە ئۆچ قىلىمەن دېسە، ۋەدە قىلغان نەرسىسىنى بەرمىسىلا كۈپايە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەۋەرىگ سەۋۈگسۈز قىلايىن تەسە تىلىن ئايغۇ نەڭنى تىدىپ بەرمەسە
Severig sevügsüz kılayın tese, tilin ayğu neñni tıdıp bermese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sevilen kimseyi gözden düşürmek ve onu sevimsiz yapmak istenilirse, va'd edilen şeye mâni olmak ve vermemek kâfidir.
🇬🇧 EN ''If thou desirest to turn those who love thee into bitter foes, thou needest only promise gifts and then withhold them!''
#2811 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بېرىلمەس نېمىنى دېمىسۇن تىلىڭ،
خىلاپلىق قىلما سەن نېمىكى دېدىڭ.

''Promise not that which thou intendest not to bestow; but if thy tongue hath promised it, withhold it not from the hand!''

Verilmeyecek şeyi va'd etmemeli, bir kerre de va'd edıldımı, ona mânı olmamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ۋەدە قىلىپ بەرمەيدىغان نەرسىگە ۋەدە قىلمىغۇلۇق، ۋەدە قىلغان بولساڭ، ئۇنى تۇتۇپ قالمىغۇلۇق.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايىپ بەرمەگۈ نەڭ تىلىن ئايماغۇ تىلىن ئايدىڭ ئەرسە ئانى تىدماغۇ
Ayıp bermegü neñ tilin aymağu, tilin aydıñ erse anı tıdmağu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Verilmeyecek şeyi va'd etmemeli, bir kerre de va'd edıldımı, ona mânı olmamalıdır.
🇬🇧 EN ''Promise not that which thou intendest not to bestow; but if thy tongue hath promised it, withhold it not from the hand!''
#2812 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بەگ سۆزىدە ئۇ تۇرماس بولۇر،
ئىشەنچسىز بولۇر، ئۇ، مالمۇ يوقىلۇر.

'If rulers break their promises, trust vanisheth; and when trust is lost, worldly wealth also slippeth away.'

Beyler sözlerinde durmazlarsa, itimâdı kaybederler, itimat kaybolunca, mal da gider.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر سۆزىدە تۇرمىسا، ئىشەنچ كۆتۈرۈلىدۇ، ئىشەنچ يوقالسا، مالمۇ قولدىن كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۆزىن قىيسا بەگلەر ئۇمىنچ كۆترۈلۈر ئۇمىنچ كىتتى ئەرسە نەڭىڭ قوترۇلۇر
Sözin kıysa begler umınç kötrülür, umınç kitti erse neñiñ kotrulur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler sözlerinde durmazlarsa, itimâdı kaybederler, itimat kaybolunca, mal da gider.
🇬🇧 EN 'If rulers break their promises, trust vanisheth; and when trust is lost, worldly wealth also slippeth away.'
#2813 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بوشاڭلىق كېرەكمەس، ساق - ئويغاق كېرەك،
بوشاڭ بولسا ئىشچى ئىش ئاقسار، دېمەك.

'The Treasurer must be alert and swift, never dilatory; if an officer procrastinateth, affairs are dragged into endless delay.'

Hazinedar çok uyanık ve dikkatli olmalıdır, savsaklamağa lüzum yoktur, hizmetkâr savsaklayıcı olursa, işler sürüncemede kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى بەك ھوشيار، ئازمايدىغان بولۇشى كېرەك، خىزمەتچى ئازغاق بولسا، ئىش سوزۇلۇپ كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئودۇغ ساق كەرەك كەد كەرەكسىز ئازاق ئازاق بولسا ئىشچى بولۇر ئىش ئۇزاق
Oduğ sak kerek ked kereksiz azak, azak bolsa işçi bolur iş uzak
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedar çok uyanık ve dikkatli olmalıdır, savsaklamağa lüzum yoktur, hizmetkâr savsaklayıcı olursa, işler sürüncemede kalır.
🇬🇧 EN 'The Treasurer must be alert and swift, never dilatory; if an officer procrastinateth, affairs are dragged into endless delay.'
#2814 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلار بەگكە خىزمەتنى خادىم پۈتۈن،
كېلىپ تۇردى ئىشىكتە ھاجەت ئۈچۈن.

'All who serve at the court of kings come because of need; it was poverty that brought them unto the royal gate.'

İdlerin yanındaki bütün bu hizmetkârlar, ihtiyaçlarından dolayı girmiş ve kapılanmışlardır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەرگە خىزمەت قىلىۋاتقان بارلىق خىزمەتچىلەر موھتاجلىقتىن بەگ ئىشىكىگە كېلىپ خىزمەت قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلەركە تاپنۇر تاپۇغچى قامۇغ مۇڭادىپ كەلىپ تۇتتى تاپغۇن قاپۇغ
Bu beglerke tapnur tapuğçı kamuğ, muñadıp kelip tuttı tapğun kapuğ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İdlerin yanındaki bütün bu hizmetkârlar, ihtiyaçlarından dolayı girmiş ve kapılanmışlardır.
🇬🇧 EN 'All who serve at the court of kings come because of need; it was poverty that brought them unto the royal gate.'
#2815 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خىزمەتچى ھاجەتمەن بولسا، قىسىلىپ،
ئاڭا بەگ ئېھسان ئەتسە يارلىق قىلىپ.

'When a royal servant falleth into hardship, and the King heareth of it and issueth a decree of bounty:'

Hizmetkâr darlıkta kalır ve muhtaç duruma düşerse, onun sıkıntısını duyan bey ihsan fermanını göndermelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
خىزمەتچى قولى قىسقىلىقتىن ھاجەتمەن بولسا، بېگى ئاڭلاپ ئېھسان قىلىش ھەققىدە يارلىق بېرىشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭادسا تاپۇغچى ئەلىگ تارلىقىن بەگى ئەشتىپ ئىدسا ئاچىغ يارلىغىن
Muñadsa tapuğçı elig tarlıkın, begi eştip ıdsa açığ yarlığın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hizmetkâr darlıkta kalır ve muhtaç duruma düşerse, onun sıkıntısını duyan bey ihsan fermanını göndermelidir.
🇬🇧 EN 'When a royal servant falleth into hardship, and the King heareth of it and issueth a decree of bounty:'
#2816 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇنى خەزىنىچى گەر يەرمىسە سوزۇپ،
ئۇ موھتاج خىزمەتچى كېتەر يۈز ئۆرۈپ.

'If the Treasurer delayeth and withholdeth the gift, the needy servant will turn away in despair.'

Hazinedar işi uzatır ve ihsan edileni vermezse, muhtaç duruma düşen hizmetkâr sonra ondan yüz çevirir.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىچى ئىشىنى ئۇزارتىپ ئېھسان قىلىنغان نەرسىنى بەرمىسە، نەتىجىدە ھاجەتمەن خىزمەتچى يۈز ئۆرۈيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇزاتسا ئاغىچى بۇ نەڭ بەرمەسە مۇڭادمىش تاپۇغچى تۈڭۈلگەي باسا
Uzatsa ağıçı bu neñ bermese, muñadmış tapuğçı tüñülgey basa
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinedar işi uzatır ve ihsan edileni vermezse, muhtaç duruma düşen hizmetkâr sonra ondan yüz çevirir.
🇬🇧 EN 'If the Treasurer delayeth and withholdeth the gift, the needy servant will turn away in despair.'
#2817 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشىگە تېپىلسا دەل كېرەك نېمە،
بىلىنگەي پىل كەبى ئۇ خەستەك نېمە.

'When a man receiveth what he needeth in his hour of distress, though it be a mere straw, it appeareth in his eyes as mighty as an elephant!'

insan muhtaç olduğu şeyi zamanında bulursa, bu çöp olsa dahi, ona fil kadar gözükür.

نەسرىي يەشمىسى:
كېرەك پەيتىدە كىشى ئۆزى ھاجەت بولغان نەرسىگە ئېرىشسە، ئۇ خەس بولسىمۇ، پىلگە تەڭ بىلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەكىندە بۇلسا كىشى ئۆز مۇڭى يام ئەرسە ياڭانچا بولۇر ئول تەڭى
Kerekinde bulsa kişi öz muñı, yam erse yañança bolur ol teñi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan muhtaç olduğu şeyi zamanında bulursa, bu çöp olsa dahi, ona fil kadar gözükür.
🇬🇧 EN 'When a man receiveth what he needeth in his hour of distress, though it be a mere straw, it appeareth in his eyes as mighty as an elephant!'
#2818 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىتكىن، نېمە دەر ئاق چاچلىق ساڭا،
ھاجەتمەن مۇڭغا يارا، ئەي توڭا.

'Hear what the venerable gray-beard hath said unto thee: relieve the distress of the needy in their hour of crisis, O hero!'

Bu ak saçlı sana ne der, dinle, ey kahraman, muhtaç olanın ihtiyâcını karşılamağa çalış.

نەسرىي يەشمىسى:
مويسىپىت ساڭا نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ھاجەتمەننىڭ ھاجىتىگە يارا، ئەي قەھرىمان:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بۇ كۆكچىن ساڭا مۇڭادمىش مۇڭىڭا يارا ئاي توڭا
Negü ter eşitgil bu kökçin saña, muñadmış muñıña yara ay toña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu ak saçlı sana ne der, dinle, ey kahraman, muhtaç olanın ihtiyâcını karşılamağa çalış.
🇬🇧 EN 'Hear what the venerable gray-beard hath said unto thee: relieve the distress of the needy in their hour of crisis, O hero!'
#2819 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلىگەنگە تېپىلسا تىلىكى ئەگەر،
جاۋابىغا جانىن ئۇ پىدا ئېتەر.

''When a petitioner receiveth what he sought in the moment of need, he will gladly offer up his very life in return!''

isteyen istediğini zamanında bulursa, buna karşılık icâbında canını feda eder.

نەسرىي يەشمىسى:
” كىشى ئىستىگەندە، تىلىگەن نەرسىگە ئېرىشسە، ئۇنىڭ بەدىلىگە جېنىنىمۇ پىدا قىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
تىلەمىشتە بۇلسا تىلەگلى نەڭىن يانۇت قىلسا بولماز جانىندا ئۆڭىن
Tilemişte bulsa tilegli neñin, yanut kılsa bolmaz cânında öñin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR isteyen istediğini zamanında bulursa, buna karşılık icâbında canını feda eder.
🇬🇧 EN ''When a petitioner receiveth what he sought in the moment of need, he will gladly offer up his very life in return!''
#2820 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كېرەك ۋاقتا بىر خەس بولۇر پىلغا تەڭ،
جىمى نەرسىگە بۇ ئوخشىشىپ كېتەر.

''In the hour of urgent need, a blade of grass is prized as a towering elephant; apply this measure unto all human affairs!''

Lâzım olduğu zaman bir çöp fil kadar olur, her şey bunun gibidir.

نەسرىي يەشمىسى:
كېرەك ۋاقتىدا بىر تال خەسمۇ پىلدەك بىلىنىدۇ، بۇ تەقلىدنى ھەممە نەرسىگە ئوخشىتىش مۇمكىن.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كەرەك ئۈدتە بىر يام ياڭانچا بولۇر قامۇغ نەڭكە ياڭزاغ مۇنۇ بۇ تەڭىن
Kerek üdte bir yam yañança bolur, kamuğ neñke yañzağ munu bu teñin
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Lâzım olduğu zaman bir çöp fil kadar olur, her şey bunun gibidir.
🇬🇧 EN ''In the hour of urgent need, a blade of grass is prized as a towering elephant; apply this measure unto all human affairs!''
#2821 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۇياتچان، مۇلايىم، ئاقىل، بىلىملىك،
كىشىنى ئەگەرچە تاپقاندا ئەلىگ.

'If the King findeth such an officer—intelligent, learned, modest, and refined:'

işte hükümdar böyle akıllı, bilgili, haya sahibi ve yumuşak huylu bir insan bulursa,

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ مۇشۇنداق بىر ئەقىللىق، بىلىملىك، ھايالىق ۋە مۇلايىم كىشىگە ئېرىشسە،
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ كىشى بۇلسا ئەمدى ئەلىگ ئۇقۇشلۇغ بىلىگلىگ ئۇۋۇتلۇغ سىلىگ
Bu yañlığ kişi bulsa emdi elig, ukuşluğ biliglig uvutluğ silig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR işte hükümdar böyle akıllı, bilgili, haya sahibi ve yumuşak huylu bir insan bulursa,
🇬🇧 EN 'If the King findeth such an officer—intelligent, learned, modest, and refined:'
#2822 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولۇر ئاڭا تۇتقۇزسا مال - خەزىنىنى،
ئىشەنسە ئاڭا ھەم ئۆتەپ ھەققىنى.

'Unto him the royal treasury and wealth may safely be committed; for he is worthy of trust and will render each man his rightful due.'

خەزىنىنى ۋە بايلىقنى شۇنىڭغا بەرسە بولىدۇ، ئۇ ئىشەنچكە ۋە ھەق تۆلەشكە يارايدۇ.

نەسرىي يەشمىسى:
خەزىنىنى ۋە بايلىقنى شۇنىڭغا بەرسە بولىدۇ، ئۇ ئىشەنچكە ۋە ھەق تۆلەشكە يارايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بولۇر ئاڭا تۇتقۇزسا مال خەزىنىنى، ئىشەنسە ئاڭا ھەم ئۆتەپ ھەققىنى. ئەستىك توغدۇرىشكە بۇڭار
بولۇر ئاڭا تۇتقۇزسا مال خەزىنىنى، / ئىشەنسە ئاڭا ھەم ئۆتەپ ھەققىنى. ئەستىك توغدۇرىشكە بۇڭار
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR خەزىنىنى ۋە بايلىقنى شۇنىڭغا بەرسە بولىدۇ، ئۇ ئىشەنچكە ۋە ھەق تۆلەشكە يارايدۇ.
🇬🇧 EN 'Unto him the royal treasury and wealth may safely be committed; for he is worthy of trust and will render each man his rightful due.'
#2823 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم، يورۇتتۇڭ بۇنى،
يەنە بىر سۆزۈم بار، دېگىن سەن ئۇنى.

The King said: 'I have understood; thou hast illumined my soul! Yet another question remaineth unto me, answer this also:'

Hükümdar: — Anladım, beni aydınlattın—dedi—daha bir sözüm var, onu da söyleyiver.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: چۈشەندىم، كۆڭلۈمنى يورۇتتۇڭ، يەنە بىر سۆزۈم بار، ئۈنىمۇ ئېيتىپ بەرگىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ئايدى ئۇقتۇم يارۇتتۇڭ مەنى تاقى بىر سۆزۈم بار ئايۇ بەر ئانى
Elig aydı uktum yaruttuñ meni, takı bir sözüm bar ayu ber anı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar: — Anladım, beni aydınlattın—dedi—daha bir sözüm var, onu da söyleyiver.
🇬🇧 EN The King said: 'I have understood; thou hast illumined my soul! Yet another question remaineth unto me, answer this also:'
#2824 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
باش ئاشپەز سارايدا داسخان باشقۇرار،
مىشۇنى ئېيت، نېچۈك ئەر بۇنىڭغا يارار.

'Tell me of the Chief Cook and Master of the Table (Aş başçısı): what manner of man must he be to oversee the royal dishes?'

Aşçı-başı kaplan ve sofrayı idare eder, bu aşçı-başı nasıl olmalıdır ki,

نەسرىي يەشمىسى:
ئېيتقىنچۇ، يېمەك ئىچمەك، داستىخان باشقۇردىغان ئاشپەز خادىملار ۋە ئاشپەز باشلىقى قانداق بولۇشى كېرەك؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاياق تىركى باشلار بۇ ئاش باشچىسى نەگۈ تەگ كەرەك ئايغىل ئاش ئىشچىسى
Ayak tirki başlar bu aş başçısı, negü teg kerek ayğıl aş işçisi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Aşçı-başı kaplan ve sofrayı idare eder, bu aşçı-başı nasıl olmalıdır ki,
🇬🇧 EN 'Tell me of the Chief Cook and Master of the Table (Aş başçısı): what manner of man must he be to oversee the royal dishes?'
#2825 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
گۇمانسىز ئۇنىڭدىن يېسە ئاشنى خان،
ئىشەنسە ئاڭا، باش ساقلانسا ئامان.

'So that the King may partake of his food without suspicion, trusting him fully and preserving his royal life from danger?'

Bey, şüphe etmeden, onun elinden yemeğini yesin, ona itimat etsin ve hayatı tehlikeye düşmesin.

نەسرىي يەشمىسى:
تاكى بەگ ئۇنىڭ قولدىن شۈبھىلەنمەي غىزا يېسۇن، ئىشەنسۇن ۋە بېشىنى ئامان ساقلىسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سەزىكسىز يەسە بەگ ئانىڭدىن ئاشىغ ئىنانسا ئاڭار بەگ كۈدەزسە باشىغ
Seziksiz yese beg anıñdın aşığ, ınansa añar beg küdezse başığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey, şüphe etmeden, onun elinden yemeğini yesin, ona itimat etsin ve hayatı tehlikeye düşmesin.
🇬🇧 EN 'So that the King may partake of his food without suspicion, trusting him fully and preserving his royal life from danger?'
#2826 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەي دانا، ئىشەنچسىز قولىدىن يېمەك،
يا ئىچمەك تولا تەس بىر ئىشتۇر، دېمەك.

'For exceedingly perilous is the affair of food and drink, if a King eateth from the hands of a suspicious man, O sage!'

Ey hakîm, şüpheli insanın elinde bulunursa, bu yemek-içmek işi çok güç bir mesele hâlini alır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي دانا، ئەگەر غىزا شۈبھىلىك ئادەم قولدىن يېيىلسە غىزالىنىش بەك خەۋپلىك بىر ئىشتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى تەرس-تۇرۇر بۇ ئاش ئىچگۈ يەگۈ سىزىكلىگ كىشىدىن يەسە ئاي بۈگۈ
İdi ters-turur bu aş içgü yegü, siziklig kişidin yese ay bügü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hakîm, şüpheli insanın elinde bulunursa, bu yemek-içmek işi çok güç bir mesele hâlini alır.
🇬🇧 EN 'For exceedingly perilous is the affair of food and drink, if a King eateth from the hands of a suspicious man, O sage!'
#2827 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇنى بەرگىن ئېيتىپ سەن ئەمدى ماڭا،
بىلەي مەن، ئۇقاي مەن، ئەي جەسۇر توڭا.

'Expound this also unto me now, that I may comprehend and know it, O brave and heroic champion!'

Şimdi bana bunu da söyleyiver, ey merd kahraman, bunu da bileyim ve anlayayım.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەمدى ماڭا بۇنىمۇ سۆزلەپ بەرگىن، بۇنىمۇ بىلىۋالاي، چۈشىنەي، ئەي مەرد قەھرىمان.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇنى ما ئايۇ بەرگىل ئەمدى ماڭا بىلەيىن ئۇقايىن ئاي ئەرسىگ توڭا
Munı ma ayu bergil emdi maña, bileyin ukayın ay ersig toña
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi bana bunu da söyleyiver, ey merd kahraman, bunu da bileyim ve anlayayım.
🇬🇧 EN 'Expound this also unto me now, that I may comprehend and know it, O brave and heroic champion!'
ئاۋازلىق كىتاب
35-باب: خەزىنىدار (مالىيە ۋەزىرى) نىڭ ئامانەتدارلىقى
100%
00:00 --:--