تىزىملىك
تىل تاللاش:
34-باب 2672 – 2742-بېيىتلەر (71 بېيىت) بايان قىلغۇچى: ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)

مەخپىيەتلىك كاتىپى (باش خەتتات) نىڭ شەرتلىرى

MexpRunning Katipi (Bash Xettat) ning Shertliri

مەخپىيەتلىك كاتىپى (باش خەتتات) نىڭ شەرتلىرى. قۇتادغۇبىلىكنىڭ 34-بابى، 2672–2742-بېيىتلەر.

🎙️ CD پىلاستىنكىسى: 039 پۈتۈكچى (كاتىپ)نىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ئېيتىلىدۇ — 10:02
مەنبە:
#2672 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاۋاب بەردى ئۆگدۈلمىش، ئېيتتى: ئەلىگ،
بۇ ئىشقا تولا بەك يۈگۈرتسۇن بىلىك.

Ögdülmiş answered, saying: 'May the King penetrate to the profound depths of this matter with keen understanding!'

Öğdülmiş cevap verdi ve : — Hükümdar bu husus hakkında çok düşünmelidir — dedi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش جاۋاب بېرىپ دېدى: ئەلىگ بۇ ئىشنىڭ تەكتىگە چۈشىنىپ يەتكەي!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يانۇت بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئىلىگ بۇ ئىشكە ئىدى كەد يەتۈرسۈ بىلىگ
Yanut berdi ögdülmiş aydı ilig, bu işke idi ked yetürsü bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş cevap verdi ve : — Hükümdar bu husus hakkında çok düşünmelidir — dedi.
🇬🇧 EN Ögdülmiş answered, saying: 'May the King penetrate to the profound depths of this matter with keen understanding!'
#2673 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆتۈنچ بىرلە دېدى ئۆگدۈلمىش: ئەي بەگ،
يېشەي ئۇشبۇ سۆزنى كۆڭۈلدىكىدەك.

Ögdülmiş continued his petition, saying: 'O King, let me expound this truth according to the understanding of my heart.'

Öğdülmiş devamla şunları arzetti :— Ey bey, bu sözü düşündüğüm gibi izah edeyim — dedi —

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆگدۈلمىش مۇراجىئەت قىلىپ دېدى: ئەي بەگ، بۇ سۆزنى كۆڭۈلدىكىدەك يېشىپ بېرەي.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۆتۈگ بەردى ئۆگدۈلمىش ئايدى ئاي بەگ يورايىن بۇ سۆزنى كۆڭۈلتەكى تەگ
Ötüg berdi ögdülmiş aydı ay beg, yorayın bu sözni köñülteki teg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Öğdülmiş devamla şunları arzetti :— Ey bey, bu sözü düşündüğüm gibi izah edeyim — dedi —
🇬🇧 EN Ögdülmiş continued his petition, saying: 'O King, let me expound this truth according to the understanding of my heart.'
#2674 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا خان قانچە ئالىم ئۆزى،
كېرەكتۇر پۈتۈكچى يازارغا سۆزى.

'However vast the knowledge and wisdom of rulers may be, they still stand in need of a scribe to record their words.'

Beyler kendileri ne kadar bilgili olurlarsa-olsunlar, sözlerini yazmak için, onlara yine de kâtip lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەرنىڭ ئۆزى قانچىلىك بىلىملەرنى بىلمىسۇن، سۆزلىرىنى يېزىش ئۈچۈن يەنىلا پۈتۈكچى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە مە بىلىگ بىلسە بەگلەر ئۆزى بىتىگچى كەرەك ئول بىتىسە سۆزى
Neçe me bilig bilse begler özi, bitigçi kerek ol bitise sözi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler kendileri ne kadar bilgili olurlarsa-olsunlar, sözlerini yazmak için, onlara yine de kâtip lâzımdır.
🇬🇧 EN 'However vast the knowledge and wisdom of rulers may be, they still stand in need of a scribe to record their words.'
#2675 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈكچىگە ئېيتماق كېرەك ئىچ سۆزىن،
پۈتۈكچى يوشۇرغاي تولا ھەم ئېزىن.

'The innermost secrets of the heart must be entrusted unto the scribe; and whether they be few or many, the scribe must guard them in strict secrecy.'

Kâtibe sırları söylemek icap edecektir, kâtip, az veya çok olsun, bunları gizli tutmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچىگە كۆڭۈلدىكى سۆزنى ئېيتىشقا توغرا كېلىدۇ، پۈتۈكچى مەيلى ئاز، ياكى كۆپ بولسۇن بۇ سۆزلەرنى مەخپىي تۇتۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچىكە ئايغۇ كەرەك ئىچ سۆزىن كۈدەزسە بىتىگچى ئۈكۈش يا ئازىن
Bitigçike ayğu kerek iç sözin, küdezse bitigçi üküş ya azın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtibe sırları söylemek icap edecektir, kâtip, az veya çok olsun, bunları gizli tutmalıdır.
🇬🇧 EN 'The innermost secrets of the heart must be entrusted unto the scribe; and whether they be few or many, the scribe must guard them in strict secrecy.'
#2676 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سىرنى تۇتۇشقا چىن ئىنسان كېرەك،
ئىشەنچلىك بولۇشقا چىڭ ئىمان كېرەك.

'He who keepeth these inward secrets must be trustworthy and upright; and to be truly trustworthy, he must be firm and complete in faith.'

Bu sırlara vâkıf olan kimse itimat edilir, dürüst bir insan ve itimat kazanmak için de, dini bütün olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ سىرلارنى مەخپىي تۇتقۇچى ئىشەنچلىك، دۇرۇس بولۇشى لازىم، ئىشەنچلىك بولۇشى ئۈچۈن دىنى كامىل بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىچ سۆز تۇتۇغلى بۈتۈن چىن كەرەك بۈتۈنلۈككە ئارتۇق بۈتۈن دىن كەرەك
Bu iç söz tutuğlı bütün çın kerek, bütünlükke artuk bütün din kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu sırlara vâkıf olan kimse itimat edilir, dürüst bir insan ve itimat kazanmak için de, dini bütün olmalıdır.
🇬🇧 EN 'He who keepeth these inward secrets must be trustworthy and upright; and to be truly trustworthy, he must be firm and complete in faith.'
#2677 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر سىر تۇتمىسا پۈتۈكچى سۆزىن،
ئېچىپ بەگ سىرنى يوقتۇر ئۆزىن.

'If the scribe knoweth not how to guard a secret, his lord's hidden designs are laid bare, and the flame returneth to consume the scribe himself.'

Eğer kâtip sır saklamasını bilmezse, beyinin sırrı fâş olur ve bu da kâtibi yakar, mahveder.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر پۈتۈكچى سۆزنى مەخپىي تۇتمىسا، بەگنىڭ سىرى ئېچىلىدۇ، ئۆزىنى ئۆرتەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قالى تۇتماسا بۇ بىتىگچى سۆزۈگ بەگى سىررى ئاچلۇر بۇ ئۆرتەر ئۆزۈڭ
Kalı tutmasa bu bitigçi sözüg, begi sırrı açlur bu örter özüñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer kâtip sır saklamasını bilmezse, beyinin sırrı fâş olur ve bu da kâtibi yakar, mahveder.
🇬🇧 EN 'If the scribe knoweth not how to guard a secret, his lord's hidden designs are laid bare, and the flame returneth to consume the scribe himself.'
#2678 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلەر يوشۇرسا قانچە سۆزىنى،
كېرەك بۇ ئىككىسىگە دېمەك سىرنى.

'However strictly rulers may conceal their private words, they are compelled to disclose them unto two persons:'

Beyler sözlerini ne kadar gizlerlerse-gizlesinler, onu şu iki kimseye açmak zorundadırlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەر سۆزلىرىنى قانچىلىك يوشۇرسىمۇ، مۇنۇ ئىككى كىشىگە ھامان سۆزلىشى كېرەك:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە مە بۇ بەگلەر سۆزىن كىزلەسە بۇ ئىكى كىشىكە كەرەك سۆزلەسە
Neçe me bu begler sözin kizlese, bu iki kişike kerek sözlese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beyler sözlerini ne kadar gizlerlerse-gizlesinler, onu şu iki kimseye açmak zorundadırlar.
🇬🇧 EN 'However strictly rulers may conceal their private words, they are compelled to disclose them unto two persons:'
#2679 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرىدۇر پۈتۈكچى، بىرىدۇر ۋەزىر،
بۇ ئىككى كىشىگە ئاچار بارچە سىر.

'One is the Royal Scribe, and the other is the Vizier; unto these two officers royal secrets must of necessity be opened.'

Bunlardan biri — kâtip, biri — vezirdir, bu iki şahsa sırrı tevdi etmek icap eder.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى پۈتۈكچى، بىرى ۋەزىر، ئۇ ئىككى كىشىگە سۆز ئېچىشقا تېگىشلىكتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىسى بىتىگچى بىرىسى ۋەزىر بۇ ئىكى كىشىكە سۆز ئاچماق تەگىر
Birisi bitigçi birisi vezir, bu iki kişike söz açmak tegir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunlardan biri — kâtip, biri — vezirdir, bu iki şahsa sırrı tevdi etmek icap eder.
🇬🇧 EN 'One is the Royal Scribe, and the other is the Vizier; unto these two officers royal secrets must of necessity be opened.'
#2680 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى كىشىگە سىر ئاچماق كېرەك،
سىر ئاچسا، نازىنى كۆتۈرمەك كېرەك.

'Unto these two persons secrets must be confided; and when secrets are opened unto them, their caprices and moods must be borne with patience.'

Bu iki kişiye sırrı açmak ve sırrı açınca da nazlarını çekmek lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى كىشىگە سۆز ئېچىش كېرەك، سۆز ئاچقاندا ئۇلارنىڭ نېزىقاشلىرىنى كۆتۈرۈش كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكى كىشىكە سۆز ئاچغۇ كەرەك سۆز ئاچسا ئاۋاغلارى يۈدگۈ كەرەك
Bu iki kişike söz açğu kerek, söz açsa avağları yüdgü kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu iki kişiye sırrı açmak ve sırrı açınca da nazlarını çekmek lâzımdır.
🇬🇧 EN 'Unto these two persons secrets must be confided; and when secrets are opened unto them, their caprices and moods must be borne with patience.'
#2681 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جىمى سىر بۇ ئىككى كىشىدە بولۇر،
ئەگەر سىر ساقلىماس ئۆز ئىشىن بۇزۇر.

'All state secrets reside with these two officers; if they fail to keep confidence, they destroy their own enterprise through their own folly.'

Bütün sırlar bu iki insanda bulunur, bu sırları saklamazlarsa, kendi işlerini kendileri bozmuş olurlar.

نەسرىي يەشمىسى:
بارچە مەخپىي سۆز شۇ ئىككى كىشىدە بولىدۇ، ئۇلار سۆزنى مەخپىي تۇتمىسا، ئۆز ئىشىنى ئۆزى بۇزغان بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكى كىشىدە بولۇر بارچا سۆز بۇ سۆز تۇتماسا ئۆز ئىشىن بۇزدى ئۆز
Bu iki kişide bolur barça söz, bu söz tutmasa öz işin buzdı öz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün sırlar bu iki insanda bulunur, bu sırları saklamazlarsa, kendi işlerini kendileri bozmuş olurlar.
🇬🇧 EN 'All state secrets reside with these two officers; if they fail to keep confidence, they destroy their own enterprise through their own folly.'
#2682 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەجەپ ياخشى ئېيتمىش ئۆتۈكەن بېگى،
تىلى بىرلە ئاچتى بۇ سۆزنىڭ تېگى.

'Wondrously well hath the noble Lord of Ötüken spoken, leaving thee the choicest of words through his eloquent tongue:'

Ötüken beyi çok iyi söylemiş, sözlerin iyisini sana dili ile ulaştırmıştır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۆتۈكەن بېگى ناھايىتى ياخشى ئېيتقان، ئۇ تىلى ئارقىلىق سۆزنىڭ ياخشىسىنى ساڭا قالدۇرغان:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ياقشى ئايمىش ئۆتۈكەن بەگى تىلىن تۇتزۇ بەرمىش ساڭا سۆز يەگى
İdi yakşı aymış ötüken begi, tilin tutzu bermiş saña söz yegi
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ötüken beyi çok iyi söylemiş, sözlerin iyisini sana dili ile ulaştırmıştır.
🇬🇧 EN 'Wondrously well hath the noble Lord of Ötüken spoken, leaving thee the choicest of words through his eloquent tongue:'
#2683 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەي بەگكە ئىشەنچلىك، سۆزۈڭ بەك يوشۇر،
ئەگەر سىر يوشۇرماسسەن، بېشىڭ كېتۇر.

''O confidant of rulers, guard every secret word with iron resolve! If thou failest to conceal the secret, thy head shall swiftly fall!''

Ey beylerin itimâdını kazanan insan, sırrı iyi sakla, sırrı saklayamazsan, derhâl başın gider.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي بەگلەرنىڭ ئىشەنچى، سۆزۈڭنى ناھايىتى مەخپىي تۇت، سۆزۈڭنى مەخپىي تۇتمىساڭ، تېزلا بېشىڭ كېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاي بەگلەر ئىنانچى سۆزۈگ كىزلە بەرك سۆزۈگ كىزلەمەسە باشىڭ بارغا تەرك
Ay begler ınançı sözüg kizle berk, sözüg kizlemese başıñ barğa terk
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey beylerin itimâdını kazanan insan, sırrı iyi sakla, sırrı saklayamazsan, derhâl başın gider.
🇬🇧 EN ''O confidant of rulers, guard every secret word with iron resolve! If thou failest to conceal the secret, thy head shall swiftly fall!''
#2684 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئاغزىڭ مىسالى بىر ئۆڭكۈر ئېرۇر،
سۆزۈڭ چىقسا ئۇندىن تاڭ يېلى بولۇر.

''Behold, thy mouth is like a deep cave: if thy secret word escapeth from it, it spreadeth swiftly like the morning breeze;''

Bu ağız bir in gibidir, sözün oradan çıkarsa, seher yeli gibi olur;

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئاغزنىڭ مىسالى ئۆڭكۈرگە ئوخشاشتۇر، سۆزۈڭ ئۈنىڭدىن چىقسا، سەھەر شامىلىدەك تېز تارايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئاغزىڭ مىسالى ئۈڭۈر سانى تەگ سۆزۈگ چىقسا ئاندىن سەھار تانى تەگ
Bu ağzıñ misâli üñür sanı teg, sözüg çıksa andın sehar tanı teg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu ağız bir in gibidir, sözün oradan çıkarsa, seher yeli gibi olur;
🇬🇧 EN ''Behold, thy mouth is like a deep cave: if thy secret word escapeth from it, it spreadeth swiftly like the morning breeze;''
#2685 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھانغا تارالسا يىغىپ بولمىغاي،
ئىشتۇر پۈتۈن خەلق، يېپىپ بولمىغاي.

''It scattereth abroad across the world, never to be gathered back; all the people hear it, and it can never again be concealed!''

Dünyaya yayılır ve artık toplanmaz, onu bütün halk duyar ve artık örtülemez.

نەسرىي يەشمىسى:
سۆز دۇنياغا تارالسا، يىغىۋالغىلى بولمايدۇ، ئۇنى ھەممە خەلق ئاڭلايدۇ، توسۇۋالغىلى بولمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يازىلدى ئاجۇنقا ئانى تىرگۈسۈز ئەشىتتى تۈزۈ ھالق ئانى ئۆرتگۈسۈز
Yazıldı ajunka anı tirgüsüz, eşitti tüzü halk anı örtgüsüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dünyaya yayılır ve artık toplanmaz, onu bütün halk duyar ve artık örtülemez.
🇬🇧 EN ''It scattereth abroad across the world, never to be gathered back; all the people hear it, and it can never again be concealed!''
#2686 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئېغىزدىن گاھى ئوت، گاھى سۇ چىقار. تۈزەر بولسا بىرسى،
ئۇ بىرسى بۇزار.

'From the mouth issueth sometimes fire and sometimes cooling water; the one buildeth up, while the other teareth down.'

Ağızdan bâzan ateş, bâzan da su çıkar, bunların biri yapar, biri de yıkar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېغىزدىن بەزىدە ئوت، بەزىدە سۇ چىقىدۇ، بۇلارنىڭ بىرى تۈزەيدۇ، بىرى بۇزىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغىزدىن ئارا ئوت ئارا سۇۋ چىقار بىرىسى ئىتىگلى بىرىسى يىقار
Ağızdın ara ot ara suv çıkar, birisi itigli birisi yıkar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ağızdan bâzan ateş, bâzan da su çıkar, bunların biri yapar, biri de yıkar.
🇬🇧 EN 'From the mouth issueth sometimes fire and sometimes cooling water; the one buildeth up, while the other teareth down.'
#2687 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيەر ئوتقا ئوخشار كېرەكسىز سۆزۈڭ،
ئېغىزدىن چىقارما، كۆيەرسەن ئۆزۈڭ.

'An idle, reckless word is like a blazing fire; suffer it not to escape thy lips, lest thou burn thine own soul!'

Lüzumsuz söz yanan ateş gibidir, onu ağızdan çıkarmamalısın, sonra kendin yanarsın.

نەسرىي يەشمىسى:
كېرەكسىز سۆزۈڭ كۆيۈۋاتقان ئوتقا ئوخشايدۇ، ئۇنى ئېغىزدىن ھەرگىز چىقارما، ئۆزۈڭ كۆيسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈيەر ئوت تەگ ئول بۇ كەرەكسىز سۆزۈگ ئاغىزدىن چىقارماغۇ كۈيگەي ئۆزۈڭ
Küyer ot teg ol bu kereksiz sözüg, ağızdın çıkarmağu küygey özüñ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Lüzumsuz söz yanan ateş gibidir, onu ağızdan çıkarmamalısın, sonra kendin yanarsın.
🇬🇧 EN 'An idle, reckless word is like a blazing fire; suffer it not to escape thy lips, lest thou burn thine own soul!'
#2688 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئاقار سۇدەك ئېرۇر چىقسا ياخشى سۆز،
ئۇ ئاقسا قايانغا چېچەك ئۈنەر يۈز.

'A virtuous word from the tongue is like flowing water; wherever it floweth, fragrant flowers blossom in its track.'

Dilin söylediği iyi söz ise, akar su gibidir, nereye akarsa, orada çiçek açar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېغىزدىن چىققان باخشى سۆز ئاقار سۇغا ئوخشايدۇ، ئۇ قاياققا ئاقسا، شۇ يەردىن گۈل چېچەك ئېچىلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاقار سۇۋ تەگ ئول بۇ تىلىن ئەدگۈ سۆز قايۇقا بۇ ئاقسا چەچەك ئۆندى تۈز
Akar suv teg ol bu tilin edgü söz, kayuka bu aksa çeçek öndi tüz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Dilin söylediği iyi söz ise, akar su gibidir, nereye akarsa, orada çiçek açar.
🇬🇧 EN 'A virtuous word from the tongue is like flowing water; wherever it floweth, fragrant flowers blossom in its track.'
#2689 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئايا ئەي ئاتانغان بىلىملىك ھېكىم،
سىرىڭنى يوشۇر چىڭ، ئۇقمىسۇن ھېچكىم.

'O renowned and learned sage, guard the secret of the heart with supreme vigilance!'

Ey merd tanınmış bilgili hakîm, gönül sırrını çok sıkı saklamalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي مەرد ئاتالغان بىلىملىك دانا، كۆڭۈل سىرىنى ناھايىتى چىڭ ساقلا!
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايا ئەر ئاتانمىش بىلىگلىگ بۈگۈ كۆڭۈل سىررى ئارتۇق قاتىغ كىزلەگۈ
Ayâ er atanmış biliglig bügü, köñül sırrı artuk katığ kizlegü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey merd tanınmış bilgili hakîm, gönül sırrını çok sıkı saklamalıdır.
🇬🇧 EN 'O renowned and learned sage, guard the secret of the heart with supreme vigilance!'
#2690 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تېمە دەيدۇ ئاڭلا، بۇ بېيىتنى ئوقى،
يوشۇرغىن سىرىڭنى، ئەي كۆڭلۈم توقى.

'Read this verse and heed its counsel—O delight of my soul, keep thy heart's secret strictly sealed:'

Şu beyti oku, bak, ne der, ey gönülümü doyuran, gönül sırrını gizli tut.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ بېيىتنى ئوقۇۋە نېمە دەيدۇ، ئاڭلا، ئەي كۆڭلۈمنىڭ توقى، كۆڭۈل سىرىڭنى يوشۇرۇن تۇت:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل بۇ بەيتىگ ئوقى كۆڭۈل سىررى كىزلە ئاي كۆڭلۈم توقى
Negü ter eşitgil bu beytig okı, köñül sırrı kizle ay köñlüm tokı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şu beyti oku, bak, ne der, ey gönülümü doyuran, gönül sırrını gizli tut.
🇬🇧 EN 'Read this verse and heed its counsel—O delight of my soul, keep thy heart's secret strictly sealed:'
#2691 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
سىرىڭنى ساقلا چىڭ، دېمە ھېچقاچان،
دېسەڭ گەر چېكەرسەن يىللار پۇشايمان.

''Hold fast the secret of thy heart and utter it not with thy tongue; for if thou revealest it, remorse shall be thy companion through long years!''

Gönül sırrını iyi muhafaza et, sen onu söyleme, eğer söylersen, peşimanlığı yıllarca sürer.

نەسرىي يەشمىسى:
”كۆڭۈل سىرىڭنى چىڭ تۇت، ئۇنى سۆزلىمە، ئەگەر سۆزلىسەڭ، يىللار بويى پۇشايمەن يەيسەن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆڭۈل سىررى بەرك تۇت سەن ئايما تىلىن قالى ئايدىڭ ئەرسە ئۆكۈنچى يىلىن
Köñül sırrı berk tut sen ayma tilin, kalı aydıñ erse ökünçi yılın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gönül sırrını iyi muhafaza et, sen onu söyleme, eğer söylersen, peşimanlığı yıllarca sürer.
🇬🇧 EN ''Hold fast the secret of thy heart and utter it not with thy tongue; for if thou revealest it, remorse shall be thy companion through long years!''
#2692 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىزىل تىل قارا باشقا دۈشمەن يامان،
ئۇنىڭدىن ھەزەر قىل، ياشارسەن ئامان.

''The scarlet tongue is the deadly foe of the dark head; bridle this treacherous foe, and live out thy days in tranquility!''

Kırmızı dil kara başın amansız düşmanıdır, bu kötü düşmanı sıkı tut ve huzur içinde yaşa.

نەسرىي يەشمىسى:
قىزىل تىل قارا باشنىڭ يامان دۈشمىنى، بۇ يامان دۈشمەننى باغلا، ھۇزۇر ئىچىدە ياشا.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىزىل تىل قارا باشقا ياۋلاق ياغى بۇ ياۋلاق ياغىغ بەكلە ئىنچىن سالىن
Kızıl til kara başka yavlak yağı, bu yavlak yağığ bekle inçin salın
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kırmızı dil kara başın amansız düşmanıdır, bu kötü düşmanı sıkı tut ve huzur içinde yaşa.
🇬🇧 EN ''The scarlet tongue is the deadly foe of the dark head; bridle this treacherous foe, and live out thy days in tranquility!''
#2693 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى بىلىملىك بولسۇن ئەقىللىك،
خېتى ئۇز، بالاغەتتە بەك يېقىملىق.

'The Royal Scribe must be wise, discerning, gifted with exquisite handwriting, and endowed with supreme eloquence.'

Kâtip bilgili ve akıllı olmalı, güzel bir hatta ve üstün bir belâgate sahip bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى ئىدراكلىق، بىلىملىك بولۇشى كېرەك، خېتى ئۇز، سۆز ماھارىتى تېخىمۇ ياخشىراق بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچى بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ كەرەك ھاتى ئۇز بەلاغات تاقى ئەدگۈرەك
Bitigçi biliglig ukuşluğ kerek, hatı uz belâğat takı edgürek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtip bilgili ve akıllı olmalı, güzel bir hatta ve üstün bir belâgate sahip bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'The Royal Scribe must be wise, discerning, gifted with exquisite handwriting, and endowed with supreme eloquence.'
#2694 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خېتى ئۇز يېزىلسا، كۆڭۈل ئېچىلۇر،
ئوقۇغانچە ئاندىن كۆڭۈل ئاۋۇنۇر.

'When the script of a letter is beautiful, the heart of the reader openeth with joy; he yearneth to read it, and his soul findeth solace.'

Mektubun hattı güzel olursa, gönül açılır, onu görünce, insan okumak ister, gönül avunur.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكتە خەت ئۇز بولسا، كۆڭۈل ئېچىلىدۇ، ئۇنىڭغا قاراپ كىشىنىڭ ئوقۇغۇسى كېلىدۇ، كۆڭۈل ئاۋۇنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگدە ھات ئۇز بولسا ئاچلۇر كۆڭۈل ئوقىغۇ كەلىر باقسا ئاۋنۇر كۆڭۈل
Bitigde hat uz bolsa açlur köñül, okığu kelir baksa avnur köñül
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Mektubun hattı güzel olursa, gönül açılır, onu görünce, insan okumak ister, gönül avunur.
🇬🇧 EN 'When the script of a letter is beautiful, the heart of the reader openeth with joy; he yearneth to read it, and his soul findeth solace.'
#2695 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بالاغەت يىلەن خەت ئەگەر تەڭ يۈرۈر،
بۇ خەتنىڭ تىلى ياخشى بىر تىل بولۇر.

'When beauty of penmanship is united with sublime eloquence, the written word reacheth the highest perfection of expression.'

Hattın güzelliği eğer belagat ile de bırleşırse, yazılı söz mükemmel bir ifâde bulmuş olur.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر خەت سۆز ماھارىتى بىلەن بىرلەشسە، بۇ خەت ۋە تىلنىڭ ياخشى ئىپادىسى بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بەلاغات بىلە ھات تەڭەشسە قالى ئىدى ئەدگۈ تىل بۇ بىتىگ سۆز تىلى
Belâğat bile hat teñeşse kalı, idi edgü til bu bitig söz tili
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hattın güzelliği eğer belagat ile de bırleşırse, yazılı söz mükemmel bir ifâde bulmuş olur.
🇬🇧 EN 'When beauty of penmanship is united with sublime eloquence, the written word reacheth the highest perfection of expression.'
#2696 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئىشىتكىن، ئېمە دەر ئىلى كاتىپى،
ئەجەبمۇ ياخشىدۇر يېزىش ئۇسلۇبى.

'Hear what the wise scribe of the realm hath said: the art of the written word is a wondrous and noble accomplishment.'

ila kâtibi ne der, dinle, yazılı söz usûlü mükemmel bir usûldür.

نەسرىي يەشمىسى:
ئېلىنىڭ ھېكمەتلىك پۈتۈكچىسى نېمە دەيدۇ، ئاڭلا: سۆز پۈتۈش قائىدىسى بەك ياخشى قائىدىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەگۈ تەر ئەشىتگىل ئىلا سىر تەڭى ئىدى ئەدگۈ ياڭ بۇ بىتىگ سۆز ياڭى
Negü ter eşitgil ıla sır teñi, idi edgü yañ bu bitig söz yañı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ila kâtibi ne der, dinle, yazılı söz usûlü mükemmel bir usûldür.
🇬🇧 EN 'Hear what the wise scribe of the realm hath said: the art of the written word is a wondrous and noble accomplishment.'
#2697 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ياخشى سۆزلەر پۈتۈكتە بولۇر،
پۈتۈلگەن ئۈچۈن سۆز ئۈنتۈلماي قالۇر.

'All excellent and enduring words are preserved in written books; because they are inscribed, words never perish from memory.'

Her türlü iyi söz kitaplarda bulunur, yazılmış olan söz unutulmaz, kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپلىگەن ياخشى سۆزلەر پۈتۈكتە يېزىلىدۇ، پۈتۈلگەنلىكى ئۈچۈن سۆزلەر ئۇنتۇلمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەدگۈ سۆزلەر بىتىگدە بولۇر بىتىنمىش ئۈچۈن سۆز ئۇنىتماز قالۇر
Kamuğ edgü sözler bitigde bolur, bitinmiş üçün söz unıtmaz kalur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Her türlü iyi söz kitaplarda bulunur, yazılmış olan söz unutulmaz, kalır.
🇬🇧 EN 'All excellent and enduring words are preserved in written books; because they are inscribed, words never perish from memory.'
#2698 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەرچە پۈتۈكچى پۈتمىسە بىتىك،
نېچۈك بىلگەي ئەردىڭ بۇ ھېكمەت بىلىك.

'Had scribes not written down their books of wisdom, how couldst thou have learned these ancient truths and sciences?'

Yazanlar kitapları yazmamış olsalar idi, bu hikmet ve bilgileri biz nasıl öğrenebilecektik.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچىلەر پۈتۈك يازمىغان بولسا ئىدى، بۇ ھېكمەت، بىلىملەرنى قانداق بىلگەن بولاتتىڭ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىمەدى ئەرسە بىتىگلى بىتىگ نەگۈ بىلگەي ئەردىڭە بۇ ھىكمەت بىلىگ
Bitimedi erse bitigli bitig, negü bilgey erdiñe bu hikmet bilig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yazanlar kitapları yazmamış olsalar idi, bu hikmet ve bilgileri biz nasıl öğrenebilecektik.
🇬🇧 EN 'Had scribes not written down their books of wisdom, how couldst thou have learned these ancient truths and sciences?'
#2699 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۆتۈپ قويمىغان بولسا ئالىم ھېكىم،
بۇرۇنقىنى بىزدىن ئېيتار ئىدى كىم.

'Had sages and philosophers not inscribed and bequeathed their treatises, who could have told us of the deeds of those who went before?'

Alim ve hakimler yazıp bırakmamış olsalardı, bizden evvel gelenlerden kim bahsedebilirdi.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالىم ۋە دانالار پۈتۈك يېزىپ قويمىغان بولسا ئىدى، بىزگە ئۆتكەن ئىشلار نى كىمۇ ئېيتىپ بېرەلەيتتى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىپ قودماسا ئەردى بىلگە بۈگۈ بىزىڭدە ئوزاقىغ كىم ئەردى تىگۈ
Bitip kodmasa erdi bilge bügü, biziñde ozakığ kim erdi tigü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Alim ve hakimler yazıp bırakmamış olsalardı, bizden evvel gelenlerden kim bahsedebilirdi.
🇬🇧 EN 'Had sages and philosophers not inscribed and bequeathed their treatises, who could have told us of the deeds of those who went before?'
#2700 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېزىق بولمىسا ئەردى ئىنسان ئارا،
دېيىلگەن سۆزگە كىم پۈتەتتى، قارا.

'If writing did not exist among humankind, who would place faith in words merely spoken by mouth?'

İnsanlar arasında yazı olmasa idi, dille söylenen söze kim inanırdı.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەر ئارىسىدا يېزىق بولمىغان بولسا، ئېغىزدا سۆزلىگەنگە كىمۇ ئىشنەتتى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يوق ئەرسە بىتىگ بۇ كىشىلەر ئارا تىلىن سۆزكە كىم بۈتگەي ئەردى كۆر ئە
Yok erse bitig bu kişiler ara, tilin sözke kim bütgey erdi kör e
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanlar arasında yazı olmasa idi, dille söylenen söze kim inanırdı.
🇬🇧 EN 'If writing did not exist among humankind, who would place faith in words merely spoken by mouth?'
#2701 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كىشى ئەلدىن ئەلگە ئەۋەتۇر خەۋەر،
يېزىق بولمىسا سۆز نېچۈك سۆزلىنەر.

'Men send messages and dispatches from realm to realm; were there no writing, how could thoughts be communicated across distant lands?'

İnsan bir yerden başka bir yere her vakit haber gönderir, yazı olmasa, fikrini nasıl ifâde eder.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەر ئەلدىن ئەلگە سۆز خەۋەر ئەۋەتىدۇ، يېزىق بولمىسا، سۆزنى قانداق ئۇقتۇراتتى؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئىلدىن ئىلكە سۆز ئىدغۇ بولۇر بىتىگ بولماسا سۆز نەچە سۆزلەيۈر
Kişi ildin ilke söz ıdğu bolur, bitig bolmasa söz neçe sözleyür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan bir yerden başka bir yere her vakit haber gönderir, yazı olmasa, fikrini nasıl ifâde eder.
🇬🇧 EN 'Men send messages and dispatches from realm to realm; were there no writing, how could thoughts be communicated across distant lands?'
#2702 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېزىق ئۇ ناھايەت كېرەكلىك ئېرۇر،
يېزىق بىرلە بەگ ئەل ئىشىنى قىلۇر.

'Writing is an indispensable instrument of governance; through the written word, rulers order the affairs of their realms.'

Yazı çok lüzumlu bir şeydir, beyler memleket işlerini yazı ile tanzim ederler.

نەسرىي يەشمىسى:
يېزىق ناھايىتى كېرەكلىك بىرنەرسىدۇر، بەگلەر ئەل ئىشنى يېزىق بىلەن بېجىرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى كەد قەرەقلىغ-تۇرۇر بۇ بىتىگ بىتىگ بىرلە بەگلەر ئىتەر ئەل ئىتىگ
İdi ked kereklig-turur bu bitig, bitig birle begler iter el itig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yazı çok lüzumlu bir şeydir, beyler memleket işlerini yazı ile tanzim ederler.
🇬🇧 EN 'Writing is an indispensable instrument of governance; through the written word, rulers order the affairs of their realms.'
#2703 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ بەگلەر ئىشىغا ياراملىق كىشى،
ئېرۇر ئۇ ئۈچ خىل، ئەي ئەل - يۇرت بېشى.

'O sovereign of the world, three classes of men are indispensable for the governance of kingdoms:'

Beylerin işine yarayan kimseler şu üç türlü insanlardır, ey hükümdar.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگلەرنىڭ ئىشىغا پايدىسى تېگىدىغان كىشى ئۈچ تۈرلۈك بولىدۇ، ئەي ھۆكۈمدار:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ بەگلەر ئىشىڭە تۇسۇلۇر كىشى بۇ ئۈچ تۆرلۈگ ئول كۆر ئاي ئىلچى باشى
Bu begler işiñe tusulur kişi, bu üç törlüg ol kör ay ilçi başı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Beylerin işine yarayan kimseler şu üç türlü insanlardır, ey hükümdar.
🇬🇧 EN 'O sovereign of the world, three classes of men are indispensable for the governance of kingdoms:'
#2704 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىملىك، ئەقىللىك، ھېكىمدۇر بىرى،
بىرى خەتچى، بەگنىڭ سۆزلىنەر سۆزى.

'First is the wise and learned philosopher; second is the faithful scribe who recordeth the sovereign's words;'

Biri — bilgili, akıllı ve hakîm kimse, biri — kendisine sırlar tevdi edilen kâtip,

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى بىلىملىك ۋە ئىدراكلىق دانالار، يەنە بىرى سۆزلىگەننى يازغۇچى پۈتۈكچى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىسى بىلىگلىگ ئۇقۇشلۇغ بۈگۈ تاقى بىر بىتىغچى-تۇرۇر سۆزلەگۈ
Birisi biliglig ukuşluğ bügü, takı bir bitigçi-turur sözlegü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri — bilgili, akıllı ve hakîm kimse, biri — kendisine sırlar tevdi edilen kâtip,
🇬🇧 EN 'First is the wise and learned philosopher; second is the faithful scribe who recordeth the sovereign's words;'
#2705 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئۈچىنچى، جەسۇر ئەر يىگىت تاغ يۈرەك،
يېغى، بۆرىلەرگە بۇ باتۇر كېرەك.

'Third is the bold and valiant hero of iron resolve; against foreign enemies and predatory wolves, such champions are required.'

Üçüncüsü cesur, merd ve pek yürekli yiğittir, düşmana ve kurda karşı böyle bir yiğit lâzımdır.

نەسرىي يەشمىسى:
ئۈچىنچىسى جەسۇر، مەرد ۋە يۈرەكلىك يىگىتلەركى، دۈشمەنگە ۋە بۆرىگە بۇنداق باتۇرلار لازىم بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۈچۈنچى كۈر ئەرسىگ ئەر ئول توڭ يۈرەك ياغىقا بۆرىكە بۇ ئەرسىگ كەرەك
Üçünçi kür ersig er ol toñ yürek, yağıka börike bu ersig kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Üçüncüsü cesur, merd ve pek yürekli yiğittir, düşmana ve kurda karşı böyle bir yiğit lâzımdır.
🇬🇧 EN 'Third is the bold and valiant hero of iron resolve; against foreign enemies and predatory wolves, such champions are required.'
#2706 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ھېكىم ۋە بىلىملىك، ئاڭلىق، ئەقىللىك،
كېڭەشمەككە سۆزسىز ئېرۇر پايدىلىق.

'The wise and discerning philosopher is invaluable in royal counsel; concerning his worth, no praise can suffice.'

Anlayışlı, bilgili, akıllı ve hakîm kimse istişare için faydalı olur, ona söz yok.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىدراكلىق، بىلىملىك ۋە ئەقىللىق دانالار كېڭىشىشكە پايدىلىق بولىدۇ، بۇنىڭدا سۆز يوق.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئۇقۇشلۇغ بىلىگلىگ بۇ ئۆگلۈگ بۈگۈ كەڭەشكە تۇسۇلۇر ئاڭار نە تىگۈ
Ukuşluğ biliglig bu öglüg bügü, keñeşke tusulur añar ne tigü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Anlayışlı, bilgili, akıllı ve hakîm kimse istişare için faydalı olur, ona söz yok.
🇬🇧 EN 'The wise and discerning philosopher is invaluable in royal counsel; concerning his worth, no praise can suffice.'
#2707 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈن ئەل ئىشىنى تۈزەيدۇ بىتىك،
تۇتار ئەل كىرىمىن خەت بىلەن تېتىك.

'All state affairs are ordered through the written word; through the pen the intelligent minister recordeth and controlleth the revenues of the realm.'

Bütün memleket işlerini tanzim eden hep yazıdır, zeki insan memleketin gelirini yazı ile zapteder.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەل ئىشنىڭ ھەممىسىنى تۈزىگەن پۈتۈكتۇر، زېرەك كىشىلەر ئەل دارامىتىنى يېزىق بىلەن ئىگىلەپ تۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قامۇغ ئەل ئىشىن بارچا ئىتگەن بىتىگ بىتىگىن تۇتار ئەل كىرىشىن تەتىگ
Kamuğ el işin barça itgen bitig, bitigin tutar el kirişin tetig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bütün memleket işlerini tanzim eden hep yazıdır, zeki insan memleketin gelirini yazı ile zapteder.
🇬🇧 EN 'All state affairs are ordered through the written word; through the pen the intelligent minister recordeth and controlleth the revenues of the realm.'
#2708 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جەسۇر ئەر قولىغا قىلىچنى ئېلىپ،
كېسەر ياۋ بوينىنى دەسسەپ ۋە ئېزىپ.

'When valiant heroes unsheathe the sword and wield it in battle, they crush the neck of the foe and tread him underfoot.'

Yiğit adam ise, eline kılıç alır ve onu kullanarak, düşmanın boynunu vurur ve onu ayak altına alır.

نەسرىي يەشمىسى:
مەرد باتۇرلار قىلىپ ئېلىپ ئۇنى ئىشقا سالسا، دۈشمەننىڭ بويىنى يانجىپ، چەيلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ ئالسا ئەرسىگ ئەرەن ئىشلەسە ياغى بوينى يەنچسە ئۆزە ئىگلەسە
Kılıç alsa ersig eren işlese, yağı boynı yençse öze iglese
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Yiğit adam ise, eline kılıç alır ve onu kullanarak, düşmanın boynunu vurur ve onu ayak altına alır.
🇬🇧 EN 'When valiant heroes unsheathe the sword and wield it in battle, they crush the neck of the foe and tread him underfoot.'
#2709 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يىغىلسا قەيەردە بۇ ئۈچ تۈرلۈك ئەر،
كىشى ھەممە ئارزۇ - تىلەككە يېتەر.

'Wherever these three classes of men are assembled together, man attaineth his desired goal and all his aspirations are fulfilled.'

Bu üçü nerede bir araya gelirse, insan orada dileğine kavuşur ve bütünarzularına nâıl olur.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇ ئۈچ تۈرلۈك كىشى قەيەردە جەم بولسا، كىشى تىلىكىگە ئېرىشىدۇ ۋە ھەممە ئارزۇلىرىغا يېتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
يۇمىتسا قايۇدا بۇ ئۈچ تۆرلۈگ ئەر تىلەكىن بۇلۇر ئەر تۈمەن ئارزۇ يەر
Yumıtsa kayuda bu üç törlüg er, tilekin bulur er tümen ârzû yer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bu üçü nerede bir araya gelirse, insan orada dileğine kavuşur ve bütünarzularına nâıl olur.
🇬🇧 EN 'Wherever these three classes of men are assembled together, man attaineth his desired goal and all his aspirations are fulfilled.'
#2710 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇلاردىن بۆلەك كۆپ نەسىللەر بىراق،
بۇ ئۈچكە ئەگىشىپ ماڭغان بوتىلاق.

'All the other multitudes of mankind are like young camels following in the footsteps of these three.'

Bunların dışında kalan bir sürü insan, bu üçüne uyarak yürüyen köşeklerdir.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇلاردىن باشقا كۆپلىگەن گۇرۇھ قاتلاملارنىڭ ھەممىسى بۇ ئۈچىگە ئەگىشىپ بارغۇچى بوتىلاقتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇلاردا نارۇقى قالىن بۇ قوتۇ بۇ ئۈچكە ئۇدۇ بارداچى ئول بوتۇ
Bularda narukı kalın bu kotu, bu üçke udu bardaçı ol botu
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bunların dışında kalan bir sürü insan, bu üçüne uyarak yürüyen köşeklerdir.
🇬🇧 EN 'All the other multitudes of mankind are like young camels following in the footsteps of these three.'
#2711 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەل - يۇرتنى تۇتماقلىق قىلىچلە بولۇر،
بۇ ئەلدە ھۆكۈملەر قەلەملە يۈرۈر.

'If a realm is to be seized, it is seized with the Sword; and if a realm is to be ruled, it is governed with the Pen.'

Eğer memleket tutulursa, kılıç ile tutulur, eğer memlekete hüküm etmek icap ederse, kalem ile edilir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەگەر ئەل ئېلىنسا، قىلىپ بىلەن ئېلىنىدۇ، ئەگەر ئەل ئىدارە قىلىنسا، قەلەم بىلەن ئىدارە قىلىنىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بىرلە تۇتلۇر قالى تۇتسا ئەل قالەم بىرلە باسلۇر قالى باسسا ئەل
Kılıç birle tutlur kalı tutsa el, kalem birle baslur kalı bassa el
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Eğer memleket tutulursa, kılıç ile tutulur, eğer memlekete hüküm etmek icap ederse, kalem ile edilir.
🇬🇧 EN 'If a realm is to be seized, it is seized with the Sword; and if a realm is to be ruled, it is governed with the Pen.'
#2712 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم ھەم ئەقىل بىرلە ئەر ئەل تۈزەر،
بۇ ئۈچ نەرسە بىرلە جاھاننى سۈزەر.

'Through wisdom and intellect man ordereth the state; with these three instruments, a leader bringeth peace and clarity unto the world.'

İnsan bilgi ve akıl ile memleketi tanzim eder, bu üç şey ile insan dünyayı duru bir hâle getirir.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشى بىلىمى ۋە ئەقلىنى ئىشلىتىپ ئەلنى تۈزەيدۇ، بۇ ئۈچ نەرسە بىلەن كىشى دۇنيانى تىنچلاندۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگىن ئۇقۇشۇن تەگىپ ئەل تۈزەر بۇ ئۈچ نەڭ بىلە ئەر ئاجۇنۇغ سۈزەر
Biligin ukuşun tegip el tüzer, bu üç neñ bile er ajunuğ süzer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsan bilgi ve akıl ile memleketi tanzim eder, bu üç şey ile insan dünyayı duru bir hâle getirir.
🇬🇧 EN 'Through wisdom and intellect man ordereth the state; with these three instruments, a leader bringeth peace and clarity unto the world.'
#2713 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىلىم بىرلە باشلار بەگ ئەلدە قانۇن،
ئەقىل بىرلە ئىشلەر ئىشىنى پۈتۈن.

'With wisdom the ruler governeth his people and dispenseth law; and with intellect he accomplisheth every great work.'

Bey memleket ve kanunları bilgi ile ele alır, bütün işleri akıl ile görür.

نەسرىي يەشمىسى:
بەگ بىلىم بىلەن ئەلنى باشلاپ، قانۇن يۈرگۈزىدۇ، بارلىق ئىشلارنى ئىدراك بىلەن ئىشلەيدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىلىگ بىرلە باشلار بەگى ئەل تۆرۈ ئۇقۇش بىرلە ئىشلەر قامۇغ ئىش كۆرۈ
Bilig birle başlar begi el törü, ukuş birle işler kamuğ iş körü
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bey memleket ve kanunları bilgi ile ele alır, bütün işleri akıl ile görür.
🇬🇧 EN 'With wisdom the ruler governeth his people and dispenseth law; and with intellect he accomplisheth every great work.'
#2714 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ مەملىكەتنى ئېلىپ ئەل تۇتار،
قەلەم مەملىكەتنى تۈزەپ، مال يىغار.

'The Sword conquereth realms and winneth nations; while the Pen ordereth the state and filleth the royal treasury.'

Kılıç memleket zapteder ve zafer kazanır, kalem de memleket tanzim eder ve hazine toplar.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىپ ئەل تۇتىدۇ ھەم خەلقنى قولغا كەلتۈرىدۇ، قەلەم ئەل تۈزەيدۇ ھەم خەزىنە توپلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ ئەل تۇتار ھەم بودۇن قازغانۇر قالەم ئەل تۈزەر ھەم ھازىنە ئۇرۇر
Kılıç el tutar hem bodun kazğanur, kalem el tüzer hem hazine urur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kılıç memleket zapteder ve zafer kazanır, kalem de memleket tanzim eder ve hazine toplar.
🇬🇧 EN 'The Sword conquereth realms and winneth nations; while the Pen ordereth the state and filleth the royal treasury.'
#2715 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
قىلىچ قان تېمىتسا، بېگى ئەل ئالار،
قەلەمدىن سىياھ تامسا، ئالتۇن يىغار.

'When the Sword sheddeth crimson blood, the ruler gaineth territory; and when black ink drippeth from the Pen, gold and silver pour into the treasury.'

Kılıç kan damlatırsa, memleket alır, kalemden mürekkep damlarsa, altın gelir.

نەسرىي يەشمىسى:
قىلىپ قان تامغۇزسا، بەگ ئەل ئالىدۇ، قەلەمدىن سىياھ تامسا، ئالتۇن كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ قان تامۇزسا بەگى ئەل ئالىر قالەمدە قارا تامسا ئالتۇن كەلىر
Kılıç kan tamuzsa begi el alır, kalemde kara tamsa altun kelir
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kılıç kan damlatırsa, memleket alır, kalemden mürekkep damlarsa, altın gelir.
🇬🇧 EN 'When the Sword sheddeth crimson blood, the ruler gaineth territory; and when black ink drippeth from the Pen, gold and silver pour into the treasury.'
#2716 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
جاھان تۈۋرۈكىدۇر مۇشۇ ئىككىسى،
كى مەيلى ئۆتمۈشتە، مەيلى كەلگۈسى.

'These two are the enduring pillars of the world, both in the ages that have passed and in all the ages to come.'

Gerek geçmişte, gerek gelecekte bu dünyanın bize verip-vereceği bu iki şeydir.

نەسرىي يەشمىسى:
مەيلى ئۆتكەن ئىشلاردا بولسۇن، ياكى كەلگۈسىدە بولسۇن، بۇ دۇنيانىڭ تايانچىسى مۇشۇ ئىككى نەرسىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىقى-تۇرۇر بۇ ئاجۇن تۇترۇقى ئوزا كەچمىش ئىش ھەم كەلىر ئۇترۇقى
Bu iki-turur bu ajun tutrukı, oza keçmiş iş hem kelir utrukı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gerek geçmişte, gerek gelecekte bu dünyanın bize verip-vereceği bu iki şeydir.
🇬🇧 EN 'These two are the enduring pillars of the world, both in the ages that have passed and in all the ages to come.'
#2717 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئايا بەگ، بۇ ئىككى ئۇلۇغ پەزل ئول،
جاھاندار ھېكىم بەگ ئۇنى قىلسا يول.

'O King, these two are supreme virtues; let wise rulers take them as their steadfast path in statecraft.'

Ey bey, bu iki şey büyük bir fazilettir, hakîm hükümdarlar bunu kendilerine düstûr edinmelidirler.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي بەگ، بۇ ئىككى نەرسە چوڭ پەزىلەتتۇر، ئەل سورىغۇچى دانا بەگلەر بۇ يولنى تۇتۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئايا بەگ بۇ ئىكى ئۇلۇغ ئەردەم ئول بۈگۈ ئىلچى بەگلەر مۇنى تۇتغۇ يول
Ayâ beg bu iki uluğ erdem ol, bügü ilçi begler munı tutğu yol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey bey, bu iki şey büyük bir fazilettir, hakîm hükümdarlar bunu kendilerine düstûr edinmelidirler.
🇬🇧 EN 'O King, these two are supreme virtues; let wise rulers take them as their steadfast path in statecraft.'
#2718 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ سۆز كەلدى ئەمدى بۇنىڭغا مىسال،
ئەي ياخشى بۇنىڭغا قۇلىقىڭنى سال.

'Resembling this truth, the proverb hath been spoken; listen unto it, O noble and upright soul:'

Şimdi buna benzer bir söz vardır, ey iyi insan, sen bunu dinle.

نەسرىي يەشمىسى:
بۇنىڭغا تەقلىدتەن بۇ سۆز كەلدىكى، ئەي ياخشى كىشى، بۇنى سەن ئاڭلىغىن:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
مۇڭار مەڭزەتۈ كەلدى ئەمدى بۇ سۆز ئەشىتگىل مۇنى سەن ئايا ئەدگۈ ئۆز
Muñar meñzetü keldi emdi bu söz, eşitgil munı sen ayâ edgü öz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Şimdi buna benzer bir söz vardır, ey iyi insan, sen bunu dinle.
🇬🇧 EN 'Resembling this truth, the proverb hath been spoken; listen unto it, O noble and upright soul:'
#2719 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بولا ياخشى پەزىلەت بىلىم بىلسە ئەر،
تېخى ئارتۇق پەزىلەت قىلىچ ئۇرسا ئەر.

''It is an excellent virtue when a man is endowed with wisdom; and it is an even more exalted virtue when he wieldeth the sword!''

insanın bilgili olması çok iyi bir fazilettir, insanın kılıç kullanması daha üstün bir fazilettir.

نەسرىي يەشمىسى:
”كىشىنىڭ بىلىم بىلىشى بەك ياخشى پەزىلەتتۇر، ئۇ قىلىپ ئۇرالسا، بۇ تېخىمۇ ئارتۇق خىسلەتتۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئى̇دى ئەدگۈ ئەردەم بىلىگ بىلسە ئەر تاقى ئارتۇق ئەردەم قىلىچ ئۇرسا ئەر
İdi edgü erdem bilig bilse er, takı artuk erdem kılıç ursa er
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insanın bilgili olması çok iyi bir fazilettir, insanın kılıç kullanması daha üstün bir fazilettir.
🇬🇧 EN ''It is an excellent virtue when a man is endowed with wisdom; and it is an even more exalted virtue when he wieldeth the sword!''
#2720 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تۇتۇلغاي قىلىچلە تولا ياخشى ئەل،
قەلەم بىرلە تۈزەپ، تىلەككە يېتەر.

''Through the sword a choice realm is conquered; and through the pen it is ordered, so that every subject attaineth his desire!''

Güzel ve iyi bir memleket kılıç ile zapt ve kalem ile tanzim edilir, her kes dilek ve arzusuna kavuşur.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆپلىگەن ياخشى ئەللەر قىلىپ بىلەن ئېلىنىدۇ، قەلەم بىلەن تۈزىلىپ تىلەك ئارزۇلىرىغا يېتىدۇ.“
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
قىلىچ بىرلە تۇتلۇر تالۇ ئەدگۈ ئەل قالەم بىرلە ئىتلۈر تىلەك ئارزۇ يەر
Kılıç birle tutlur talu edgü el, kalem birle itlür tilek ârzû yer
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Güzel ve iyi bir memleket kılıç ile zapt ve kalem ile tanzim edilir, her kes dilek ve arzusuna kavuşur.
🇬🇧 EN ''Through the sword a choice realm is conquered; and through the pen it is ordered, so that every subject attaineth his desire!''
#2721 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۈيۈكچى تەمسىز بولسۇن كۆزى توق،
كۆيۈمچان، ساپ كۆڭۈل، موھتاجلىقى يوق.

'The Scribe must be contented of eye, free from covetousness, sincere, devoted, and wholly devoid of greed.'

Kâtibin gözü tok olmalı ve tamahkâr olmamalıdır, doğru, içten bağlı ve gönülü gani olmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى كۆزى توق بولۇشى، تەمەخور بولماسلىقى، سەمىمىي سادىق، توغرا، موھتاجسىز بولۇشى كېرەك.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق كەرەك ھەم ئۆزى ئۇمدۇسۇز باغىرساق كەرەك چىن ئۆزى قولتغۇسۇز
Közi tok kerek hem özi umdusuz, bağırsak kerek çın özi koltğusuz
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtibin gözü tok olmalı ve tamahkâr olmamalıdır, doğru, içten bağlı ve gönülü gani olmalıdır.
🇬🇧 EN 'The Scribe must be contented of eye, free from covetousness, sincere, devoted, and wholly devoid of greed.'
#2722 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆزى توق كىشى مالغا سالماس كۆزىن،
مال ئولسا، ئۇ مالغا ئالداتماس ئۆزىن.

'The man of contented eye coveteth not worldly wealth; and if men attempt to bribe him with riches, he cannot be seduced.'

Gözü tok insanda mala karşı hırs olmaz, böyle kimse mal ile aldatılmaz.

نەسرىي يەشمىسى:
كۆزى توق كىشى مال دۇنياغا ھېرىسلىق قىلمايدۇ، كىشى مال دۇنيا بىلەن ئالدىماقچى بولسا ئالدانمايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۆزى توق كىشى نەڭكە سۇقلانماز ئول كىشى نەڭ بىلە بولسا ئارسىقماز ئول
Közi tok kişi neñke suklanmaz ol, kişi neñ bile bolsa arsıkmaz ol
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gözü tok insanda mala karşı hırs olmaz, böyle kimse mal ile aldatılmaz.
🇬🇧 EN 'The man of contented eye coveteth not worldly wealth; and if men attempt to bribe him with riches, he cannot be seduced.'
#2723 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەمەگەر كىشىدۇر ئۆزى بىر ئەسىر،
تولۇن ئاي يۈزلۈكۈم، سەن ئۇنى كەچۈر.

'When a man becometh covetous, he falleth captive unto his own lusts; look upon him with pity and pardon him, O radiant moon!'

insan tamahkâr olursa, nefsinin esîri olur, ey dolun ay gibi güzel yüzlüm, sen onu bağışla.

نەسرىي يەشمىسى:
ئادەم تەمەخور بولسا، نەپسىگە قۇل بولىدۇ، سەن ئۇنى كەچۈرگىن، ئەي تولۇن يۈزلۈكۈم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشى ئۇمدۇچى بولسا بولدى بۇلۇن سۇيۇرقا ئانى سەن ئاي كۆركى تولۇن
Kişi umduçı bolsa boldı bulun, suyurka anı sen ay körki tolun
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR insan tamahkâr olursa, nefsinin esîri olur, ey dolun ay gibi güzel yüzlüm, sen onu bağışla.
🇬🇧 EN 'When a man becometh covetous, he falleth captive unto his own lusts; look upon him with pity and pardon him, O radiant moon!'
#2724 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تەمەگەر قۇل ئېرۇر، گەر بولسىمۇ خان،
بولۇر پەس تەمەگەر كىشى ھەرقاچان.

'However exalted a prince a greedy man may be, he is in truth a slave; the covetous man ever remaineth the lowest of mortals.'

Tamahkâr, ne kadar bey olursa-olsun, kuldur, tamahkâr her vakit aşağılık bir insan olarak kalır.

نەسرىي يەشمىسى:
تەمەخور ھەرقانچە بەگ بولسىمۇ، ئۇ قۇلدۇر، تەمەخور دائىم كىشىلەرنىڭ ئەڭ تۆۋىنىدۇر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
نەچە مە بەگ ئەرسە قۇل ئول ئۇمدۇچى كىشىدە ئەلى ئۇمدۇچى ئول تۇچى
Neçe me beg erse kul ol umduçı, kişide eli umduçı ol tuçı
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Tamahkâr, ne kadar bey olursa-olsun, kuldur, tamahkâr her vakit aşağılık bir insan olarak kalır.
🇬🇧 EN 'However exalted a prince a greedy man may be, he is in truth a slave; the covetous man ever remaineth the lowest of mortals.'
#2725 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى بولسا ھېرىس، بىلىمنى بۇزار،
تەمە بىرلە يازار، خېتى بۇزۇلار.

'If the scribe be greedy, he corrupteth his learning; writing out of cupidity, he perverteth the truth of documents.'

Kâtip haris olursa, bilgisini kötüye kullanır, tamah ederek yazar ve yazıyı tahrif eder.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى ئاچ كۆز بولسا بىلىمنى بۇزىدۇ، نەمە بىلەن كىتاب يېزىپ، پۈتۈكنى بۇزىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
سۇق ئەرسە بىتىگچى بىلىگ ئارتاتۇر بىتىر ئۇمدۇ بىرلە بىتىگ ئارتاتۇر
Suk erse bitigçi bilig artatur, bitir umdu birle bitig artatur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtip haris olursa, bilgisini kötüye kullanır, tamah ederek yazar ve yazıyı tahrif eder.
🇬🇧 EN 'If the scribe be greedy, he corrupteth his learning; writing out of cupidity, he perverteth the truth of documents.'
#2726 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۈمۈش - ئالتۇن كۆرسە ئاڭا قىزىقۇر،
بېگىنىڭ بېشىن يەر، يا بېشىن بېرۇر.

'When he beholdeth gold and silver, he is seduced; and thereby he either bringeth about his master's destruction or forfeiteth his own head.'

Altın ve gümüş görünce, ona aldanır, efendisinin başını yer yahut kendi başını kaybeder.

نەسرىي يەشمىسى:
ئالتۇن كۈمۈش كۆرسە ئۇنىڭغا ئالدىنىدۇ، يا ئىكىسىنىڭ بېشىنى يەيدۇ، ياكى ئۆز بېشىنى يوقتىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كۈمۈش كۆرسە ئالتۇن ئاڭار ئارسىقار ئىدىسى باشىن يەر يا باش ئالسىقار
Kümüş körse altun añar arsıkar, idisi başın yer ya baş alsıkar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Altın ve gümüş görünce, ona aldanır, efendisinin başını yer yahut kendi başını kaybeder.
🇬🇧 EN 'When he beholdeth gold and silver, he is seduced; and thereby he either bringeth about his master's destruction or forfeiteth his own head.'
#2727 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
كۆيۈمچان خىزمەتچى ئىشىكتە ياتار،
قاچان بولسا لازىم، ئىشىكتە تۇرار.

'The faithful servant maketh the palace threshold his pillow, standing ever ready at the gate whenever he is summoned.'

Sâdık hizmetkâr eşiği yastık yapar ve her istenildiği zaman kapıda hazır bulunur.

نەسرىي يەشمىسى:
سادىق خىزمەتچى بوسۇغىنى ياستۇق قىلىپ ياتىدۇ، خالىغان چاغدا، دائىم ئىشىكتە تۇرىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق تاپۇغچى ئەشىك ياستانۇر تىلەدۈكتە تۇتچى قاپۇغدا-تۇرۇر
Bağırsak tapuğçı eşik yastanur, tiledükte tutçı kapuğda-turur
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Sâdık hizmetkâr eşiği yastık yapar ve her istenildiği zaman kapıda hazır bulunur.
🇬🇧 EN 'The faithful servant maketh the palace threshold his pillow, standing ever ready at the gate whenever he is summoned.'
#2728 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
تىلەر مېھرىبان خادىم بەگ نەپىئىنى،
بېرۇر بەگكە مالى، تېنى - جانىنى.

'The loyal servant ever seeketh his sovereign's welfare, offering up his body, life, and goods for the sake of his king.'

Vefalı hizmetkâr beyin faydasını ister, tenini, canını ve malını beyine feda eder.

نەسرىي يەشمىسى:
سادىق خىزمەتچى بەگنىڭ پايدىسىنى تىلەيدۇ، تېنى، جېنى ۋە ماللىرىنى بەگكە بېغىشلايدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
باغىرساق تاپۇغچى بەگ ئاسغىن تىلەر تەنى جانى مالىن بەگىڭە ئۇلار
Bağırsak tapuğçı beg asğın tiler, teni cânı mâlın begiñe ular
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Vefalı hizmetkâr beyin faydasını ister, tenini, canını ve malını beyine feda eder.
🇬🇧 EN 'The loyal servant ever seeketh his sovereign's welfare, offering up his body, life, and goods for the sake of his king.'
#2729 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى بولۇپ پاك، ئىچمىگەي ھاراق،
يامان خۇلقنى قىلسۇن ئۆزىدىن يىراق.

'He must drink no wine, his character must be pure, and he must banish every unworthy habit far from his person.'

Kâtip içki içmemeli ve temiz tabiatlı olmalı, yakışık olmayan bütün hareketleri kendisinden uzaklaştırmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى ئىچىملىك ئىچىمسىلىكى، قىلىقلىرى پاك بولۇشى، يارىماس قىلىقلاردىن ئۆزىنى تامامەن يىراق تۇتۇشى لازىم
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بور ئىچمەز كەرەك بولسا قىلقى ئارىغ ياراغسىز قىلىنچىغ يىراتسا ئارىغ
Bor içmez kerek bolsa kılkı arığ, yarağsız kılınçığ yıratsa arığ
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtip içki içmemeli ve temiz tabiatlı olmalı, yakışık olmayan bütün hareketleri kendisinden uzaklaştırmalıdır.
🇬🇧 EN 'He must drink no wine, his character must be pure, and he must banish every unworthy habit far from his person.'
#2730 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى مەي ئىچسە بىلىم يوق بولار،
بىلىمدىن جۇدا بولسا خېتىدىن ئازار.

'If a scribe drinketh wine, he fleeth from wisdom; and he who fleeth from wisdom falleth into grievous error in his writing.'

Kâtip içki içerse, bilgiden uzaklaşır, bilgiden uzaklaşan yazıda şaşırır.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى مەي ئىچسە بىلىمدىن تازىدۇ، بىلىمدىن تېزىپ كەتسە، خەتتىن ئازىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچى بور ئىچسە بىلىگدىن تەزەر بىلىگدىن تەزىگلى بىتىگدىن ئازار
Bitigçi bor içse biligdin tezer, biligdin tezigli bitigdin azar
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtip içki içerse, bilgiden uzaklaşır, bilgiden uzaklaşan yazıda şaşırır.
🇬🇧 EN 'If a scribe drinketh wine, he fleeth from wisdom; and he who fleeth from wisdom falleth into grievous error in his writing.'
#2731 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى ئىشىكتە تۇرسۇن سۈبھى - شام،
كېرەك بولسا نەدە، تېپىلغاي داۋام.

'The Royal Scribe must be at hand from early morning until dusk, ready at whatever hour his service is required.'

Kâtip sabah-akşam kapıda durmalı, lâzım olduğu zaman hazır bulunmalıdır.

نەسرىي يەشمىسى:
پۈتۈكچى ئەتىدىن كەچكىچە ئىشىكتە تۇرۇشى كېرەك، قاچان كېرەك بولسا، شۇ چاغدا تەييار بولۇشى لازىم.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچى كەچە تاڭدا ئەلدە كەرەك نەچەدە كەرەك بولسا ئاندا كەرەك
Bitigçi keçe tañda elde kerek, neçede kerek bolsa anda kerek
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Kâtip sabah-akşam kapıda durmalı, lâzım olduğu zaman hazır bulunmalıdır.
🇬🇧 EN 'The Royal Scribe must be at hand from early morning until dusk, ready at whatever hour his service is required.'
#2732 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەل ئىچرە ئىككى خىل كىشى تاللىۋال،
ئۇلارنى بۇ ئىككى خىل ئىشىڭغا سال.

'From among men, choose two individuals of consummate excellence, and entrust these two sacred charges unto them:'

İnsanlar arasında şu iki kişiyi seç ve onlara şu iki işi ver.

نەسرىي يەشمىسى:
كىشىلەر ئىچىدىن بۇ ئىككى كىشىنى تاللاپ ئال، ئاندىن ئۇلارغا شۇ ئىككى ئىشنى تاپشۇر:
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
كىشىدە تالۇلا بۇ ئىكى كىشىگ ئاڭار ئۆترۈ بەرگىل بۇ ئىكى ئەشىگ
Kişide talula bu iki kişig, añar ötrü bergil bu iki eşig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR İnsanlar arasında şu iki kişiyi seç ve onlara şu iki işi ver.
🇬🇧 EN 'From among men, choose two individuals of consummate excellence, and entrust these two sacred charges unto them:'
#2733 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بىرىدۇر يېزىشنى بىلەر پۈتۈكچى،
ئۇنىڭكىم بىرىدۇر سۇخەندان ئەلچى.

'One is the Scribe of clear and unmistakable hand, and the other is the Ambassador of measured and eloquent tongue.'

Biri — yazmasını bilen kâtip, biri — konuşmasını bilen elçi.

نەسرىي يەشمىسى:
بىرى خېتى ئېنىق بولغان پۈتۈكچى، يەنە بىرى مىزانلىق سۆزلەيدىغان ئەلچى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىسى بىتىگچى ھاتى بەلگۈلۈگ بىرىسى يالاۋاچ تىلى ئۈلگۈلۈگ
Birisi bitigçi hatı belgülüg, birisi yalavaç tili ülgülüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri — yazmasını bilen kâtip, biri — konuşmasını bilen elçi.
🇬🇧 EN 'One is the Scribe of clear and unmistakable hand, and the other is the Ambassador of measured and eloquent tongue.'
#2734 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
يېقىن، دوست ۋە ياكى يىراق، يات ئارا،
ئەگەر چىقسا جاڭجال، بۇلاردىن ئارا.

'Whether among near kinsmen and allies, or between foreign states afar, if discord and resentment arise, know that it cometh from these two!'

Gerek yakın-akraba, gerek yat-yabancılar arasında kırgınlıklar hâsıl olursa, bil ki, bunlar yüzündendir.

نەسرىي يەشمىسى:
يېقىن دوستلار ياكى يىراق ياتلار ئارىسىدا خاپىلىق يۈز بەرسە، بۇلاردىن كۆرگىن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ياقىندا ياغۇقتا يا يات باز ئارا تۇشار ئەرسە ئۆۋكە بۇلاردىن كۆر ئە
Yakında yağukta ya yat baz ara, tuşar erse övke bulardın kör e
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Gerek yakın-akraba, gerek yat-yabancılar arasında kırgınlıklar hâsıl olursa, bil ki, bunlar yüzündendir.
🇬🇧 EN 'Whether among near kinsmen and allies, or between foreign states afar, if discord and resentment arise, know that it cometh from these two!'
#2735 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
بۇ ئىككى كىشىدىن كېلەر كەلسە ئىش،
تۈزەلسە تۈزىلۈر بۇلار بىرلە ئىش.

'If trouble ariseth, it ariseth through these two; and if affairs are reconciled and set right, it is these two who accomplish it.'

Ne iş gelirse, bu iki kişiden gelir, işleri yoluna koyarsa, bu iki kişi koyar.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىش چىقسا بۇ ئىككى كىشىدىن چىقىدۇ، ئىشنى ئوڭشىسىمۇ بۇ ئىككى كىشى ئوڭشايدۇ. 2636. بىرسى پۈتكەندە سۆز خاتا بولسا، بىرسى تىل بىلەن بۇ سۆزنى تۈزەتسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ئىكى كىشىدىن تۇشار تۇشسا ئىش بۇ ئىكى كىشىلەر ئىتەر ئىتسە ئىش
Bu iki kişidin tuşar tuşsa iş, bu iki kişiler iter itse iş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ne iş gelirse, bu iki kişiden gelir, işleri yoluna koyarsa, bu iki kişi koyar.
🇬🇧 EN 'If trouble ariseth, it ariseth through these two; and if affairs are reconciled and set right, it is these two who accomplish it.'
#2736 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خاتا بولسا يىرىنىڭ خېتىدە سۆزى،
بىرى تىلدا بۇنى تۈزەتسۇن ئۆزى.

'If the one committeth an error in his writing, let the other correct and heal the error through the eloquence of his tongue!'

Biri yazıda sözü yanlış yazarsa, ikincisi dili ile bunu tashih etmelidir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئىش چىقسا بۇ ئىككى كىشىدىن چىقىدۇ، ئىشنى ئوڭشىسىمۇ بۇ ئىككى كىشى ئوڭشايدۇ. 2636. بىرسى پۈتكەندە سۆز خاتا بولسا، بىرسى تىل بىلەن بۇ سۆزنى تۈزەتسۇن.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىرىسى بىتىگدە ياڭىلسا سۆزۈگ بىرىسى تىلى بىرلە ئەتسە سۆزۈگ
Birisi bitigde yañılsa sözüg, birisi tili birle etse sözüg
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Biri yazıda sözü yanlış yazarsa, ikincisi dili ile bunu tashih etmelidir.
🇬🇧 EN 'If the one committeth an error in his writing, let the other correct and heal the error through the eloquence of his tongue!'
#2737 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەگەر بولسا شۇنداق پۈتۈكچى، ئەي خان،
ئىشەنسە ۋە بەرسە بولۇر قول ھامان.

'Such must the Royal Scribe be, O King; unto such a man one may safely extend trust and commit royal authority.'

Ey hükümdar, kâtip böyle olmalıdır, böylesine inanılır ve itimat edilebilir.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلگ، پۈتۈكچى ئەنە شۇنداق بولۇشى كېرەك، ئاندىن ئۇنىڭغا ئىشەنسە، قول بەرسە بولىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بىتىگچى بۇ ياڭلىغ كەرەك ئاي ئەلىگ ئىنانسا ئاڭار بەرسە بولغاي ئەلىگ
Bitigçi bu yañlığ kerek ay elig, ınansa añar berse bolğay elig
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Ey hükümdar, kâtip böyle olmalıdır, böylesine inanılır ve itimat edilebilir.
🇬🇧 EN 'Such must the Royal Scribe be, O King; unto such a man one may safely extend trust and commit royal authority.'
#2738 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق كىشىگە ئىشەنسە بولۇر،
ئۇنىڭدىن ئادەملىك خىسلىتى كېلۇر.

'In such a man thou canst place full confidence; and if thou seekest genuine humaneness, it floweth from such as him.'

Böyle bir insana inanmak mümkündür, insanlık istersen, onda bulursun.

نەسرىي يەشمىسى:
مۇشۇنداق كىشىگە ئىشەنسە بولىدۇ، كىشىلىك تىلسەڭ، شۇلاردىن كېلىدۇ.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
بۇ ياڭلىغ كىشىكە ئىنانسا بولۇر كىشىلىك تىلەسە ئانىڭدىن كەلۈر
Bu yañlığ kişike ınansa bolur, kişilik tilese anıñdın kelür
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Böyle bir insana inanmak mümkündür, insanlık istersen, onda bulursun.
🇬🇧 EN 'In such a man thou canst place full confidence; and if thou seekest genuine humaneness, it floweth from such as him.'
#2739 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
شۇ ئەردى ئەي خاقان مېنىڭ بىلىمشىم،
بۇنى خانغا ئېيتتىم، تۈگىدى ئىشىم.

'This, O King, is the sum of my knowledge; I have declared it unto the sovereign, and my duty is performed.'

ئەي ئەلگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم شۇلار ئىدى، بۇنى ئەلگكە بايان قادىم، ئىشىم تۈگىدى.

نەسرىي يەشمىسى:
ئەي ئەلگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم شۇلار ئىدى، بۇنى ئەلگكە بايان قادىم، ئىشىم تۈگىدى.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
شۇ ئەردى ئەي خاقان مېنىڭ بىلىمشىم. بۇنى خانغا ئېيتتىم، تۈگىدى ئىشىم.
شۇ ئەردى ئەي خاقان مېنىڭ بىلىمشىم. / بۇنى خانغا ئېيتتىم، تۈگىدى ئىشىم.
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR ئەي ئەلگ، مېنىڭ بىلگەنلىرىم شۇلار ئىدى، بۇنى ئەلگكە بايان قادىم، ئىشىم تۈگىدى.
🇬🇧 EN 'This, O King, is the sum of my knowledge; I have declared it unto the sovereign, and my duty is performed.'
#2740 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
ئەلىگ ئېيتتى: ئۇقتۇم، چۈشەندىم بۇنى،
يەنە بىر سۆزۈم بار، سەن ئېيتقىن ئۇنى.

The King said: 'I have comprehended this also with keen intelligence; yet another question remaineth in my heart, answer it this day!'

Hükümdar : — Bunu da iyice anladım — dedi — bir sözüm daha var, bugün ona da cevap ver,

نەسرىي يەشمىسى:
ئەلگ ئېيتتى: بۇنىمۇ زېھىن بىلەن چۈشەندىم، يەنە بىر سۆزۈم بار، بۈگۈن ئۇنىڭغىمۇ جاۋاب بەر.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئەلىگ ئايدى ئۇقتۇم مۇنى ما ئۆگۈن تاقى بىر سۆزۈم بار ئانى ئاي بۇ كۈن
Elig aydı uktum munı ma ögün, takı bir sözüm bar anı ay bu kün
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hükümdar : — Bunu da iyice anladım — dedi — bir sözüm daha var, bugün ona da cevap ver,
🇬🇧 EN The King said: 'I have comprehended this also with keen intelligence; yet another question remaineth in my heart, answer it this day!'
#2741 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەزىنىچى بولسۇن نېچۈك، ئېيت ماڭا،
مۇئەللىپ بىرلە بەرسە بەگ مالنى ئاڭا.

'Tell me now: what manner of man must the Chief Treasurer (Ağaçı / Hazinedar) be, that rulers may trust him and commit their wealth into his keeping?'

Bana söyle, hazinedar nasıl olmalı ki, ona beyler itimat etsin ve hazineyi eline teslim edebilsin.

نەسرىي يەشمىسى:
ماڭا ئېيتقىن، خەزىنىچى قانداق بولۇشى كېرەك، قانداق خەزىنىچىگە بەگلەر ئىشىنىپ ماللىرىنى تاپشۇرسا بولىدۇ؟
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغىچى نەگۈ تەگ كەرەك ئاي ماڭا ئاڭار بۈتسە بەگلەر يىتۈرسە نەڭ ئە
Ağıçı negü teg kerek ay maña, añar bütse begler yitürse neñ e
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Bana söyle, hazinedar nasıl olmalı ki, ona beyler itimat etsin ve hazineyi eline teslim edebilsin.
🇬🇧 EN 'Tell me now: what manner of man must the Chief Treasurer (Ağaçı / Hazinedar) be, that rulers may trust him and commit their wealth into his keeping?'
#2742 ئۆگدۈلمىش (مەسلىھەتچى)
نەزمىي يەشمىسى:
خەزىنىدە ئالتۇن - كۈمۈش ساقلىسا،
بېرىلگەن ئۇ ئىشنى ئوبدان ئىشلىسە.

'So that he may guard the gold and silver of the royal treasury, and bring every assigned commission to glorious completion?'

Hazinede altın, gümüşü muhafaza etsin ve kendisine verilen işleri başarabilsin.

نەسرىي يەشمىسى:
چۈنكى ئۇ خەزىنىدىكى ئالتۇن كۈمۈشلەرنى ساقلىشى، ئېيتىلغان ئىشلارنى باشقا ئېلىپ چىقىشى لازىم دە.
ئەسلى قاراخانىيچە تېكىستى (Original Karakhanid)
ئاغى قازناقى تۇتسا ئالتۇن كۈمۈش ئول ئەر باشقا ئەلتسە بۇ ئايمىش يۇمۇش
Ağı kaznakı tutsa altun kümüş, ol er başka eltse bu aymış yumuş
🌐 سېلىشتۇرما (تەرجىمىلەر)
🇹🇷 TR Hazinede altın, gümüşü muhafaza etsin ve kendisine verilen işleri başarabilsin.
🇬🇧 EN 'So that he may guard the gold and silver of the royal treasury, and bring every assigned commission to glorious completion?'
ئاۋازلىق كىتاب
34-باب: مەخپىيەتلىك كاتىپى (باش خەتتات) نىڭ شەرتلىرى
100%
00:00 --:--